3. bijlage 2 bij brief: Eindrapport Buurtberaad Warm Huis december 2025.pdf

De zes gesprekken 1. Burgerparticipatie – wie doet er mee, en hoe? In dit gesprek verkenden bewoners de rol van burgers in de energietransitie. De discussie maakte duidelijk dat het thema complex is: de technische kennis die nodig is, de veelheid aan verantwoordelijkheden die mensen al dragen, en de verschillen in wat men kan bijdragen. Tegelijk heerste het gevoel dat bewoners niet aan de zijlijn willen staan — meedoen is belangrijk, juist omdat het gaat over de directe leefomgeving. De groep benadrukte dat participatie meer moet zijn dan een kleine betrokken kring; ook andere bewoners, jongeren en huurders moeten worden bereikt. Wat begon als een gesprek over “wie doet wat”, groeide uit tot een bredere oproep tot samenwerking: een buurt die samen leert en samen beslist. Daarmee werd duidelijk dat burgerparticipatie niet alleen een middel is, maar een waarde op zichzelf.

“Meer mensen uit de buurt moeten worden betrokken, niet alleen een kleine groep.”

20

2. De opdracht – goed of slecht geformuleerd? Deelnemers onderzochten of de opdracht van het buurtberaad – de overgang naar een eerlijk, duurzaam en betaalbaar energiesysteem – helder en haalbaar was. In een oefening stelden ze zich letterlijk tegenover elkaar op: de ene groep verdedigde de opdracht als “goed en haalbaar”, de andere vond haar “slecht en onduidelijk”. Dit leidde niet tot polarisatie, maar tot inzicht. Sommigen voelden zich overvraagd door abstracte doelen en onduidelijke belangen, terwijl anderen juist de meerwaarde zagen van een gezamenlijke ambitie die bewoners inspraak geeft en verhuurders aanzet tot actie. Het gesprek liet zien dat helderheid niet alleen een kwestie van taal is, maar ook van vertrouwen: bewoners willen weten wat hun bijdrage waard is en hoe hun stem verschil maakt.

“De opdracht is te ingewikkeld en niet concreet genoeg.” 3. Vrij of gestuurd – hoeveel ruimte is er écht? Bij dit kerndilemma ging het over de mate van invloed die bewoners werkelijk hebben in de warmtetransitie. Veel deelnemers waardeerden dat ze mochten meedenken, maar voelden tegelijk dat de belangrijkste keuzes – over techniek, geld en infrastructuur – al grotendeels vastlagen. Dit spanningsveld tussen vrijheid en sturing riep vragen op over macht en vertrouwen. Voor sommigen gaf het proces hoop op echte invloed; voor anderen

Buurtberaad Warm Huis 2025

voelde het als een vorm van elk advies. De groep concludeerde dat transparantie cruciaal is: als kaders vooraf vaststaan, moet dat eerlijk worden gezegd. Alleen dan kan participatie als gelijkwaardig worden ervaren. Zo verschoof de discussie van “mogen we meedoen?” naar “hoe zorgen we dat meedoen betekenis heeft?”.

“Als kaders vooraf vaststaan, moet dat eerlijk worden gezegd” 4. Urgentie – hoe dringend is het eigenlijk? De vierde groep ging in op de vraag of de klimaat- en energieopgave echt een urgent probleem is. Argumenten voor en tegen werden bewust tegenover elkaar gezet. Sommigen benadrukten de noodzaak van snelle actie om milieu en energiezekerheid te beschermen; anderen wezen op de hoge kosten, het beperkte effect van Nederland op het wereldklimaat, of simpelweg op de behoefte aan rust. Wat ontstond, was geen strijd tussen “gelovers” en “twijfelaars”, maar een gesprek over rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid en tempo. De groep vond overeenstemming in één punt: dat kwetsbare bewoners niet de zwaarste lasten mogen dragen. Urgentie werd zo niet alleen ecologisch gedefinieerd, maar ook sociaal.

“Zowel voor- als tegenargumenten zijn waardevol.”

5. Collectief of individueel – samen of ieder voor zich? In dit dilemma stonden twee logica’s tegenover elkaar: de kracht van samen organiseren versus de autonomie van de individuele bewoner. Collectieve oplossingen werden gezien als eerlijker, goedkoper en meer verbindend, terwijl individuele keuzes ruimte bieden voor maatwerk, tempo en innovatie. De discussie leverde geen winnaar op – en dat was precies de bedoeling. De groep ontdekte dat beide benaderingen elkaar aanvullen: gezamenlijke kaders kunnen bestaan naast persoonlijke keuzes. Vertrouwen en goede informatie bleken sleutels om deze balans te bewaren. Zo werd “collectief versus individueel” getransfor­ meerd tot een en-en-vraagstuk, waarin de buurt samen verantwoordelijkheid neemt maar niemand zijn eigenheid verliest.

“Een mix van beide lijkt het beste: duidelijke gezamenlijke kaders, maar ook ruimte voor eigen keuzes.” 6. Rechtvaardigheid – wie betaalt wat, en waarom? De laatste groep boog zich over de verdeling van kosten en verantwoordelijkheden. Rechtvaardigheid bleek een veelkoppig thema: draagkracht, verbruik, woning­ kwaliteit, gedrag en beleid raakten allemaal verweven. Deelnemers spraken over solidari­ teit – wie meer heeft, draagt meer bij – maar ook over vrijheid en keuze: niemand mag

gedwongen worden om in de schulden te raken. Er ontstond een breed gedragen besef dat eerlijkheid verder gaat dan geld: het gaat ook over comfort, gezondheid en de waardigheid van goed wonen. De groep pleitte voor duidelijke regels, transparantie en overleg tussen bewoners, corporaties en overheid. Rechtvaardigheid is niet alleen een financieel principe, maar een moreel kompas voor de hele warmtetransitie.

“Niemand mag gedwongen worden om in de schulden te raken.” Inleiding bij het waardenkader Tijdens deze gesprekken verschoof de aandacht van meningen naar waarden. Wat begon als debat over oplossingen, werd een zoektocht naar wat mensen echt belangrijk vinden in de manier waarop verandering plaatsvindt. De waarden die bewoners inbrachten, werden verzameld en gegroepeerd tot hoofdcategorieën. Ze vormden samen het morele fundament van het buurtberaad: een toetssteen om latere adviezen aan te spiegelen. De zes gesprekken over de vijf kerndilemma’s lieten zien dat achter elk meningsverschil waarden schuilgingen die mensen verbinden. Waar woorden als ‘betaalbaarheid’ of ‘vrijheid’ eerst abstract leken, kregen ze tijdens het beraad betekenis door de verhalen en ervaringen van bewoners. Verantwoordelijkheid en rechtvaardigheid kwamen in bijna elk gesprek terug: deel­

21

nemers wilden dat iedereen zijn deel doet, maar ook dat niemand wordt overbelast. Samenwerking bleek een krachtige waarde — niet alleen praktisch (‘je kunt het niet alleen’), maar ook moreel: samen beslissen geeft legitimiteit. Daarnaast klonk het verlangen naar vertrouwen en eerlijkheid: bewoners willen weten dat hun inspanning ertoe doet en dat bestuurders open zijn over wat al vastligt. Zeggenschap werd benoemd als iets wat niet vanzelf spreekt, maar moet worden verdiend en onderhouden. Ook zorg en verbondenheid speelden een rol. Veel deelnemers keken verder dan techniek of geld: het ging hen om leef­ kwaliteit, om goed wonen, om een buurt waarin mensen naar elkaar omzien. Tegelijk kwamen waarden naar voren die meer over de randvoorwaarden van verandering gaan. Bewoners benadrukten het belang van kennis en deskundigheid — niet om alles zelf te moeten weten, maar om te kunnen begrijpen en meewegen wat er op hen afkomt. Weten wat je doet geeft grip en vertrouwen. En even belangrijk was haalbaarheid en realisme: plannen moeten uitvoerbaar zijn, duidelijk in tijd en middelen. Bewoners willen niet dat idealen stranden op bureaucratie of overmoed, maar dat het stap voor stap echt kan gebeuren.

Samengenomen tekent zich een moreel kompas af dat de groep zelf vormgaf: ‘verantwoordelijk, rechtvaardig, samen, eerlijk, deskundig en haalbaar – met zorg voor elkaar en de omgeving.’ Deze waarden werden niet opgelegd van buitenaf, maar groeiden organisch uit de gesprekken.

Buurtberaad Warm Huis 2025

Bewonerswaarde (zoals genoemd)

Onderliggende betekenis en duiding

Kernwoorden / waardenlaag

Transparantie & duidelijkheid

Helderheid gaat niet alleen over communicatie, maar ook over eerlijkheid en vertrouwen. Bewoners willen weten wat al vaststaat en waar ze invloed op hebben.

Eerlijkheid – openheid – vertrouwen

Bewonerswaarde (zoals genoemd)

Onderliggende betekenis en duiding

Kernwoorden / waardenlaag

Gelijkwaardigheid & inspraak

Gelijkwaardigheid vraagt om echte zeggenschap: inspraak die iets oplevert. Deelname is verantwoordelijkheid delen, niet vrijblijvend meedenken.

Zeggenschap – verantwoordelijkheid – erkenning

Gemeenschapszin & saamhorigheid

Samen handelen versterkt de buurt. Verbondenheid vergroot draagvlak en geeft betekenis aan de transitie.

Verbinding – solidariteit – samen leren

Klimaat & duurzaamheid

Ecologische zorg wordt breed opgevat: niet alleen CO2-reductie, maar ook goed leven in een gezonde omgeving.

Zorg voor de aarde – toekomstgerichtheid

Generaties & rechtvaardigheid

Rechtvaardigheid betekent eerlijk delen, met oog voor jong en oud en voor kwetsbare bewoners.

Eerlijkheid – solidariteit – gelijke kansen

Kennis & expertise

Kennis biedt autonomie: wie begrijpt wat er speelt, kan ook meebeslissen.

Leren – inzicht – bekwaamheid

Realisme & haalbaarheid

Bewoners willen dat plannen uitvoerbaar zijn. Haalbaarheid toont respect voor hun inzet.

Praktisch realisme – respect voor inzet

Draagvlak & vertrouwen

Vertrouwen ontstaat door openheid en zichtbare resultaten van wat bewoners inbrengen.

Vertrouwen – wederkerigheid – geloofwaardigheid

(Samenvattend cluster)

Over de gesprekken heen klinkt één patroon: bewoners willen een eerlijke, zorgzame en transparante samenwerking waarin iedereen verantwoordelijkheid deelt.

Eerlijk, samen, betrouwbaar, met zorg voor elkaar en de omgeving

22

Excursies

Zomerprogramma

De excursies werden aangeboden om de deelnemers zelf te laten ervaren hoe er nu al wordt gewerkt aan de warmtetransitie. Theoretische informatie kan veel beter door mensen verwerkt worden als ze het in een fysieke context kunnen plaatsen.

De communicatie met alle bewoners van de drie buurten in Amsterdam Zuid is vanuit de gemeente tot een basisniveau beperkt, waarbij de website het belangrijkste platform vormde. Daarop waren o.a. ervaringen van deelnemers te lezen.

Zomer Doe Boek De rond­leiders bieden een aanvullend en verdiepend geluid op de deskundigen die ze op het kennisfestival hebben gesproken. Hieronder een korte, verhalende beschrijving van de vier excursies die tijdens het buurtberaad zijn georganiseerd. 1. Groene Hub – Zuidoost In Gaasperdam bezochten deelnemers de Groene Hub, een plek waar bewoners samen werken aan een duurzame en gezonde wijk. Onder leiding van Aman Walia en Shiwani J. kregen ze een introductie over de organisatie en haar werkwijze. Tijdens de rondleiding stond de vraag centraal hoe bewoners gezamenlijk kunnen besparen op energie en warmte, en hoe buurtgemeenschappen daarin een rol kunnen spelen. De excursie liet zien hoe samenwerking in de praktijk kan bijdragen aan de warmtetransitie. 2. Wandeling door Amsterdam Noord Onder begeleiding van Tessa Steenkamp maakten deelnemers een wandeling langs gebouwen en woningen in Amsterdam Noord. Tijdens de tocht kregen ze inkijkjes in de verschillende technieken die daar al worden toegepast om gebouwen te verduurzamen. Deelnemers zagen met eigen ogen hoe de energietransitie zichtbaar kan worden in de

buurt en kregen praktische voorbeelden mee die ook elders toepasbaar zijn. 3. Ketelhuis WG – Amsterdam West In de WG-buurt bezochten deelnemers het Ketelhuis WG, de lokale energiecoöperatie die bewoners en ondernemers samen hebben opgericht. Hier wordt gewerkt aan duurzame en betaalbare energievoorziening voor de wijk. Ina Sok gaf een rondleiding en vertelde over de geschiedenis en ambities van het project. Deelnemers mochten ook een kijkje nemen op de bouwplaats, waardoor duidelijk werd hoe een buurt zelf de regie kan nemen in de warmtetransitie.

Aan het einde van bijeenkomst 3 hebben de deelnemers een aantal Zomer Doe Boekjes per persoon gekregen: een boekje vol inspiratie, opdrachten, tips voor films, muziek en activiteiten. Zo bleef het onderwerp ook in de vakantieperiode levendig. De extra boekjes konden ze uitdelen aan buren, zodat ze daarmee ook met hen het gesprek aan konden gaan over de warmtetransitie. Ook is er voorafgaand aan de eerste bijeenkomst

Enquête in de buurt Tijdens de zomer liep er een online enquête in de buurten van het buurtberaad. Er werden vragen gesteld om buurtbewoners te betrekken bij het onderwerp en hun mening op te halen. Gevraagd werd onder andere naar de grootste energieslurper in huis, een tip om energie te besparen, wie er volgens bewoners verantwoordelijk is voor de warmtetransitie. De resultaten van de enquête zijn gedeeld met de deelnemers van het buurtberaad, om eventueel te verwerken in de adviezen.

4. Gesprek met bewoners bij Sooz – Amsterdam Zuid Niet alle buurtgenoten konden actief deelnemen aan het buurtberaad. Daarom ging een kleine groep deelnemers op bezoek bij Sooz, een welzijnsorganisatie in Zuid. Tijdens een verwenmiddag spraken zij bewoners die regelmatig bij Sooz komen en soms minder betrokken zijn bij formele processen. Met taart op tafel ontstonden open gesprekken over hun ervaringen en zorgen. Zo werd ook dit perspectief meegenomen in de adviezen van het beraad.

Foto bijschrift | Deelnemers gaan met elkaar in gesprek. Buurtberaad Warm Huis 2025

na de zomerperiode, een ansichtkaart verstuurd aan alle deelnemers met daarop een zomerse 'Welkom terug' groet.

23

Stemmen op de adviezen

Gebruik van Dembrane ECHO

Op de laatste dag van het buurtberaad over de warmte­ transitie stond het stemmen op de 22 adviezen centraal. Omdat er in korte tijd hard gewerkt was en er een grote verscheidenheid aan adviezen lag, is een speciale stemprocedure ontwikkeld. Het doel: recht doen aan het werk van de deelnemers, de complexiteit van het onderwerp en de beperkte tijd. Er is bewust voor gekozen dat pas aan het einde van de gehele stemronde de uitslag bekend zou worden gemaakt. Bij het ‘openbaar stemmen’ (na ieder advies zie je de uitslag) kan dat leiden tot een dynamiek die de uitslag beïnvloedt: “mijn voorstel is weggestemd, dan ga ik er ook een paar wegstemmen”. Het streven was dat een ruime meerderheid met elk advies instemde. Daarom hebben we gedurende het beraad gebruikgemaakt van feedback­rondes, het beurtelings bespreken van voorstellen in grotere groepen en het rouleren van teams. Het stemmen verliep in twee fasen. Eerst een verkennende stemronde (die uiteindelijk slechts een peiling bleek), waarin vooral opmerkingen en bezwaren werden verzameld. Daarna volgde een definitieve stemronde waarin alle adviezen één voor één centraal werden gepresenteerd en iedereen zijn stem uitbracht. Dat de eerste stemronde uiteindelijk is behandeld als een peiling had vooral te maken met de enorme hoeveelheid adviezen en het feit dat deelnemers niet in hetzelfde tempo door de stukken heen kwamen.

Buurtberaad Warm Huis 2025

1. Stemronde 1 – verkennend stemmen • Alle deelnemers liepen langs de adviezen en lazen ze door • Per advies gaven zij een stem op een schaal van “helemaal voor” tot “helemaal tegen”. • Deze stemmen werden door de gespreksbegeleiders genoteerd op formulieren. Daarop kon men ook opmerkingen of bezwaren kwijt. • Zo ontstond een eerste beeld van steun en weerstand bij ieder advies. 2. Tussenstap – verfijnen en verbeteren • Adviezen met veel kritiek of bezwaren konden worden aangepast of verrijkt. • Bij grote tegenstand kreeg de indiener de kans om in een korte tweespraak het advies te verduidelijken of te verbeteren. Daar is uiteindelijk geen gebruik van gemaakt.

3. Stemronde 2 – definitief stemmen • Tijdens de tweede ronde werden alle adviezen één voor één op een groot scherm getoond, inclusief de wijzigingen uit de tussenstap. Een vertegenwoordiger uit de betreffende groep kon e.e.a. nog mondeling toelichten • De deelnemers konden na elk advies hun stem uitbrengen (digitaal, anoniem). • Pas nádat alle stemmen waren uitgebracht, werden de uitslagen bekendgemaakt, zodat niemand zich door eerdere uitslagen zou laten beïnvloeden. • In het eindrapport zouden alle adviezen met hun instemmingspercentages worden opgenomen.

Bij wijze van experiment hebben we tijdens het buurtberaad op bijeenkomst 3 en 4 gebruikgemaakt van ECHO. Dit is een digitale tool van Dembrane die helpt om gesprekken op grote schaal vast te leggen en te analyseren. De tool zet bijdragen van deelnemers direct om in tekst, ordent deze met behulp van AI in thema’s en inzichten, en maakt het mogelijk om snel overzicht te krijgen van de belangrijkste ideeën en meningen. Dankzij ECHO konden we de veelheid aan gesprekken tijdens het beraad efficiënt bundelen en de opbrengsten terugkoppelen aan de deelnemers. Op basis van deze eerste ervaring lijkt het ons nuttig om het gebruik van ECHO bij dergelijke bijeenkomsten verder te onderzoeken.

De uitslag van de stemronde is opgenomen in bijlage 1.

24

De teams: eigenaarschap in de praktijk Tussen de bijeenkomsten door werkten verschillende deelnemersteams aan onderdelen van het buurtberaad. Ze namen taken op zich die bijdroegen aan de inhoud, organisatie en sfeer van het proces — van het selecteren van deskundigen tot het maken van reisverslagen of het betrekken van andere buurtbewoners. Op die manier ontstond eigenaarschap: deelnemers bepaalden niet alleen wat er besproken werd, maar hielpen ook mee hoe het beraad vorm kreeg. In een buurtberaad met een intensief schema kan niet alles van de groep zelf komen; veel moet voorbereid of voorgesteld worden door het ondersteuningsteam. Toch boden deze teams ruimte om initiatief te nemen, eigen keuzes te maken en gezamen­ lijk verantwoordelijkheid te dragen. Sommige teams wisten hun opdracht volledig uit te voeren, andere bleven in de aanzet of konden hun plannen slechts deels realiseren. Samen lieten ze zien hoe betrokkenheid groeit wanneer bewoners zelf aan de knoppen mogen zitten.

Reflectie – eigenaarschap en continuïteit De vele teams die binnen het buurtberaad ontstonden, gaven het proces gelaagdheid. Waar de plenaire bijeenkomsten het gezamenlijke ritme vormden, waren de teams de motor van betrokkenheid en eigenaarschap. Door zelf verantwoordelijk­

Buurtberaad Warm Huis 2025

heden op te nemen – klein of groot – kregen deelnemers invloed op het beraad. Dat zorgde niet alleen voor praktische resultaten, maar ook voor een voelbare verandering in houding: van deelnemer naar mede-maker. Het teamwerk bracht bovendien continuïteit. Terwijl de bijeenkomsten in tijd beperkt waren, zorgden de teams ervoor dat het gesprek doorging: tussen sessies, via mail en ontmoetingen, in voorbereiding of reflectie. Zo bleef de energie in het proces behouden en groeide het vertrouwen, naar elkaar en in het proces. Sommige teams brachten concrete producten voort – zoals themaselecties, een lied van het beraad (!) of adviezen – anderen lieten vooral inzichten en kansen achter voor de toekomst. Samen laten ze zien dat een buurtberaad niet alleen een serie bijeenkomsten is, maar ook een weefsel van initia-

tieven, waarin mensen verantwoordelijkheid nemen en elkaar versterken. In dat weefsel ligt de sleutel tot blijvend eigenaarschap en een duurzaam vervolg van het gesprek over de warmtetransitie.

Legenda – mate van realisatie Volledig uitgevoerd – het team heeft zijn opdracht afgerond en de doelen behaald. • Gedeeltelijk uitgevoerd – de opdracht is deels gerealiseerd of in aanzet voltooid. • In aanzet / voorbereid – het team heeft de basis gelegd of het werk start na afloop van het beraad. •

25

Team Kennis – onafhankelijke expertise

Team Muziek – de toon van het beraad

Team Kennis speelde een sleutelrol in de voorbereiding van het kennisfestival. De negen deelnemers kwamen twee keer bijeen en werkten zorgvuldig aan een evenwichtige selectie van deskundigen. Ze beoordeelden de voorgestelde lijst, koppelden vragen van deelnemers aan passende expertise en stelden voor om meer onafhankelijke experts van buiten de gemeente uit te nodigen. Hun aanpak zorgde voor meer diversiteit in perspectieven en een open debat tussen bewoners, professionals en beleidsmakers. Door hun inzet kreeg het kennisfestival een geloofwaardige, toegankelijke en evenwichtige basis.

Bestond uit 2 deelnemers. Bracht lucht en sfeer in het proces, ontwikkelde een jingle en een lied voor het buurtberaad.

Mate van realisatie: volledig uitgevoerd.

Team Rode Draad – richting en verdieping Team Rode Draad, bestaande uit vier deelnemers, kwam twee keer bijeen en onderhield tussendoor contact via e-mail. Hun taak was om de grote en vaak lastige thema’s in kaart te brengen die het buurt­ beraad bezighielden. Op basis van hun analyse werden de onderwerpen gekozen voor dag drie – de kerndilemma’s zoals rechtvaardigheid, urgentie en collectieve of individuele aanpakken. Hun werk gaf richting aan de inhoudelijke verdieping van het proces en hielp om waarden en thema’s met elkaar te verbinden. Voor een volgende editie zou het waardevol zijn om deze rode draad ook in latere fasen explicieter terug te laten keren.

Team Met de Buurt bestond uit zes deelnemers die zich inzetten om de verbinding met bewoners buiten het beraad te versterken. Ze ontwikkelden plannen voor een sociaal inclusief programma en organiseerden een excursie naar Sooz om met buurtgenoten in een kwetsbare positie te spreken. Daarnaast formuleerden ze opdrachten voor het zomerdoeboekje die deelnemers hielpen het gesprek in hun eigen buurt voort te zetten. Door het korte tijdsbestek konden niet alle plannen worden gerealiseerd, maar de ambitie en het fundament waren sterk. Hun werk legde de basis voor vervolginitiatieven gericht op een blijvend gesprek met de buurt. Mate van realisatie: gedeeltelijk uitgevoerd, met veelbelovende aanzet voor vervolg.

Buurtberaad Warm Huis 2025

Bestond uit 2 tot 3 deelnemers. Onderzocht hoe kunst de transitie zichtbaar kan maken en werkte toe naar een advies.

Bestond uit 2 deelnemers. Bleef na elke bijeenkomst nog een kwartier om het reisverslag van de dag te maken en zorgde voor continuïteit in beeld en tekst.

Team Met de Buurt – de brug naar buiten

Dit team begon met drie deelnemers, waarvan er uiteindelijk twee actief bleven. Hun doel was om de complexe thema’s van het buurtberaad te ordenen en overzicht te creëren voor de rest van de groep. Ze onderzochten hoe deelnemers beter konden zien waar de samenhang zat tussen thema’s en adviezen, en hoe het proces overzichtelijker kon worden gemaakt. Eén deelnemer gaf hierover een presentatie aan het begin van dag vier, waarin ze concrete voorstellen deden voor een meer duidelijke opbouw van het advieswerk. Het team leverde waardevolle inzichten op over hoe toekomstige burgerberaden meer structuur en houvast kunnen bieden in complexe vraagstukken. Het zou zinvol zijn om het gesprek met hen hierover, nog eens op te pakken.

Team Reisverslag – de rode draad vasthouden

Mate van realisatie: volledig uitgevoerd.

Team Kunst voor de Transitie – verbeelding en betekenis

Mate van realisatie: volledig uitgevoerd (met lichte wens voor meer inzet tussendoor).

Team Orde in de Chaos – structuur aanbrengen

Mate van realisatie: volledig uitgevoerd.

Team VvE en Bewonerscommissies – brug naar bestaande structuren De opzet was om het contact met VVE’s en bewonerscommissies te leggen. Dat kwam niet van de grond maar thema’s werden wel opgenomen in adviezen. Belangrijk aandachtspunt voor de volgende fase. Mate van realisatie: in aanzet uitgevoerd.

Team Krantenwijkjes – contact met de buurt Het idee achter Team Krantenwijkjes was eenvoudig maar krachtig: deelnemers zouden zelf het contact leggen met buurtbewoners om hun perspectieven mee te nemen in het beraad. Hoewel het team nooit echt van de grond kwam, werd het principe in praktijk gebracht via andere teams, zoals Met de Buurt. Deelnemers verspreidden zomerdoeboekjes in hun omgeving en gingen in gesprek met buren over energie, betaalbaarheid en leefkwaliteit. Daarmee kreeg het idee een gedeeltelijke uitvoering, en bleek het een inspirerend concept voor toekomstige trajecten. In een volgende editie zou dit team een cruciale rol kunnen spelen in de continue verbinding tussen beraad en buurt.

Mate van realisatie: goeddeels uitgevoerd, met inzichten voor toekomstige processen.

Team Verhuurders – verbinding met woningcorporaties

Bestond uit 5 deelnemers. Besprak (het gebrek aan) betrokkenheid van verhuurders en woningcorporaties en schreef een advies over samenwerking. Mate van realisatie: gedeeltelijk uitgevoerd, met doorlopende rol in de monitoring.

Mate van realisatie: volledig uitgevoerd.

Mate van realisatie: gedeeltelijk uitgevoerd (idee deels gerealiseerd via andere teams).

26

Studiegroep – nieuwe adviezen verkennen De Studiegroep onderzocht, tussen de voorlaatste en laatste sessies, thema’s die nog geen plek hadden gekregen in de conceptadviezen. De groep formuleerde tien nieuwe voorstellen, bracht deze terug tot zes en werkte de kernideeën verder uit. Hun bijdrage bracht nieuwe onderwerpen in beeld en zorgde voor discussie over de reikwijdte van het advies. Hoewel hun voorstellen laat in het proces kwamen en daardoor niet allemaal konden worden geïntegreerd, verrijkten ze het beraad met scherpe observaties en alternatieve invalshoeken. Hun werk liet zien hoe open en lerend het proces was, waarin ruimte bleef voor aanvullende perspectieven.

proces op de voet volgen. De monitorgroep kan geen uitspraken namens het beraad meer doen, omdat zij geen afspiegeling meer vormen van de buurt. Wel kunnen ze toelichting geven als dit nodig is, vragen van andere deelnemers beantwoorden en hen op de hoogte houden van de ontwikkelingen. Mate van realisatie: voorbereid, uitvoering start na afloop van het beraad.

Schrijfgroep – woorden geven aan het advies

Mate van realisatie: goeddeels uitgevoerd (inhoudelijk waardevol, procesmatig beperkt).

Ontstond aan het einde van dag vier met 2 deelnemers (later uitgebreid naar 3 leden). Schreef de inleiding van het eindrapport (88% instemming) en verzorgde de eindredactie. Mate van realisatie: volledig uitgevoerd.

Samen Zelf Doen – toekomstig initiatief Een kleine groep deelnemers wil een lokale energie- of warmtecoöperatie opzetten. Kansrijk voor vervolg.

Monitoringgroep – de blik vooruit De Monitoringgroep bestond uit zo’n 22 deelnemers die zich tijdens de slotdag aanmeldden om de adviezen te blijven volgen. Zij gaan samen met de gemeente in gesprek over hoe de adviezen worden ontvangen, uitgewerkt en uitgevoerd. Hoewel hun werkzaamheden pas na het buurtberaad echt beginnen, vormen ze een belangrijk brugmoment tussen participatie en beleid. Hun inzet toont hoe bewoners ook na afloop verantwoordelijkheid willen nemen voor de doorwerking van hun eigen werk. Dit team markeert de overgang van beraad naar uitvoering en belichaamt het principe van blijvend eigenaarschap. Zij zullen met ondersteuning van TeamBurgerberaad het

Buurtberaad Warm Huis 2025

Mate van realisatie: eerste aanzet gegeven, door gerichte ondersteuning verder helpen.

Met de Buurt (vervolg) – verbinding na het beraad

Voortzetting van Team Met de Buurt. Richt zich op contact met woningcorporaties, VvE’s en (kwetsbare) buurtbewoners. De verwachting is deze aan te kunnen vullen met mensen uit de monitoringgroep of met een aanvullende oproep. Mate van realisatie: voorbereid als vervolgactie. Foto bijschrift | Een deelnemer leest de adviezen van een andere groep deelnemers

27

Bijlagen Instemming Advies

Adviesnummer

98%

Natuurinclusieve warmtetransitie

16

92%

Buurtbetrokkenheid bevorderen

13

88%

Openbare ruimten bij weerextremen

1

85%

Energiebesparend leven

3

85%

Communicatie en betrokkenheid

15

83%

Rechtvaardig en betaalbaar (zonder poen niet te doen)

6

83%

Plan vertrouwen verbeteren tussen woningcorporatie en huurder

10

83%

Impact persoonlijke en fysieke omgeving beperken

14

81%

VVE’s helpen verduurzamen bij warmtetransitie

9

79%

Financiering en regelgeving energietransitie woningcorporatie

11

79%

Heroprichten van het Gemeentelijke Energiebedrijf

20

75%

Hulp bij de opstart van een democratische warmtegemeenschap

12

75%

Snelle en efficiente reductie van energieverbruik

17

69%

Betaalbaarheid van het aardgasvrij maken

18

69%

Ketenberekening

19

63%

Verduurzamen Warm Huis d.m.v. kunst

2

60%

Geen risico nemen met geothermie zolang lange termijn gevolgen niet bekend zijn

21

58%

Totaalconcept + totaalprijs (transparant)

7

58%

Subsidies daar waar de grootste CO2 winst te behalen valt of al de hoogste kosten vallen

8

58%

Betere buurtberaden

22

56%

Vrije keuze voor warmtebron

4

33%

Warmtenetten: niet doen

5 0%

Buurtberaad Warm Huis 2025

25%

50%

75%

100%

Dit is helemaal wat ik graag wil

Dit is wat ik graag wil

Dit wil ik wel met een paar bedenkingen

Ik heb bedenkingen

Ik denk niet dat ik dit wil

Dit wil ik zeker niet

28

2. Lijst betrokken deskundigen

3. Aangeboden excursies

• Praktisch

- Maximaal 20 deelnemers

Groene Hub – Zuidoost

Voornaam

Achternaam

Vakgebied / Functie / Organisatie / Gemeentelijk

Anita

Mol

Adviseur creatieve CO2 besparing (Gemeente Amsterdam)

Aukje

van Bezeij

Ketelhuis/Zuiderlicht

Hielke

Ploeg

Stichting !Woon

Hugo

Biersma

Jurist (Gemeente Amsterdam)

Jack

Rouwendaal

Projectmanager Verduurzaming K-torens (Gemeente Amsterdam)

Jasmin

Heidary

Project Buurtenergie (LSA bewoners)

Jon

van Diepen

Energie adviseur

Leonie

Dorrestein

Klimaatpsycholoog

Lotte

Bruinsel

Adviseur warmtenetten (Gemeente Amsterdam)

Lucas

Willenswaard

Toezichthouder aanleg warmtenet Middenmeer Noord

Marcel

Wormgoor

Projectmanager Warmtenetten (Gemeente Amsterdam)

Marian

Prins

Buurt coöperatie De Eester

Nabil

Tanouti

Programmamanager Warmteprogramma (Gemeente Amsterdam)

Wandeling (inkijkjes.nl) – Noord

Saskia

Müller

Amsterdamse Energie Coöperatie

• Thema’s:

Siward

Zomer

Energie Samen

Sven

Sauer

Projectleider Wonen (Gemeente Amsterdam)

Theun

Koelemij

Strategisch adviseur Betaalbaarheid en Rechtvaardigheid (Gemeente Amsterdam)

Wendy

Springer

Adviseur Warmtegemeenschappen (Gemeente Amsterdam)

- techniek - verduurzaming van gebouwen - zichtbaarheid in de buurt • Door: Tessa Steenkamp • Wat kun je hier ervaren: - Je maakt een wandeling door Amsterdam Noord langs verschillende gebouwen en huizen. - Je krijgt uitleg over de verschillende technieken die gebruikt worden. - Je krijgt inzicht hoe de energietransitie zichtbaar kan worden gemaakt in een buurt De wandeling is ook op eigen initiatief te maken.

Buurtberaad Warm Huis 2025

• Titel: Groene Hub - samen bouwen aan

Ketelhuis WG – West

een gezond en duurzaam Gaasperdam • Thema’s: - Energie besparen; - Hoe doen we het samen - Warmtegemeenschappen • Locatie: Holendrechtplein 44 • Door: Aman Walia en Shiwani J. • Wat kun je hier ervaren: - Introductie Groene Hub als organisatie en werkwijze - Bezoek vooral ook vooraf even de website: groenehub.org - Rondleiding met focus op de warmtetransitie • Praktisch - Maximaal 30 deelnemers - Het is goed te bereiken via OV Holendrecht station dan 5 minuten lopen

• Titel: Bij Ketelhuis WG realiseren we samen

• Titel: Inkijkjes in de energietransitie

in Noord

lokale, duurzame en betaalbare energie • Thema’s:

- Energie besparen - Hoe doen we het samen - Warmtegemeenschappen - Warmtenetten en -bronnen • Locatie: Toekomsthuis WG: Arie Biemondstraat 113. Naast bioscoop LAB111 (hoek Nicolaas Beetsstraat) • Door: Ina Sok • Wat kun je hier ervaren: - Introductie KetelhuisWG - KetelhuisWG is de lokale energiecoöperatie voor de WG-buurt in Amsterdam Oud-West. Bewoners en ondernemers nemen het heft in eigen handen voor een toekomstbestendige WG-buurt. - Bezoek vooral ook vooraf even de website: ketelhuiswg.nl - Rondleiding en kijkje op de bouwplaats • Praktisch - Maximaal 20 deelnemers

Gesprek met bewoners in Sooz • Tijdens verwenmiddag bij Sooz kunnen

5 tot 6 deelnemers buurtgenoten ontmoeten die vaker bij welzijnsorganisatie Sooz buurten en daar geholpen worden. • We vinden het belangrijk om deze buurt­ genoten die minder berokken zijn bij het buurtberaad toch te spreken en hun ervaringen mee te nemen in het maken van onze adviezen. • Wij nemen taart mee! • Zaterdag 5 juli komen enkele van deze buurtgenoten bij het buurtberaad op bezoek.

29

Toelichting op werving, buurtkeuze en begeleiding Buurtberaad Warm Huis

In deze bijlage van het gemeentelijke projectteam Buurtberaad Warm Huis wordt de wervingsmethode beschreven, de samenstelling van de deelnemers­groep en hoe de buurtkeuze tot stand is gekomen. Ook wordt inzicht gegeven in de procesmatige begeleiding van het feedbackteam. Organisatie en betrokkenen Het buurtberaad werd in opdracht van de gemeente Amsterdam georganiseerd en begeleid door de stichting TeamBurger­ beraad. Hierbij werkten zij nauw samen met het projectteam Buurtberaad Warm Huis ondergebracht bij Energie voor de Stad, directie Uitvoeringsorganisatie Infrastructuur en Energie van de gemeente.

Evaluatie Het Buurberaad Warm Huis wordt in opdracht van de gemeente geëvalueerd door een externe deskundige op het gebied van burgerberaden. In deze evaluatie wordt onder meer gekeken naar de representatie, de rol van experts, de invloed op beleid en de pilotfunctie van het beraad met betrekking tot andere buurten. Daarnaast worden de ervaringen van de deelnemers, het proces en de mate waarin de gegeven adviezen worden opgevolgd meegenomen. De eerste resultaten van het onderzoek worden eind januari 2026 verwacht. Een tweede rapport over de implementatie van de adviezen volgt in 2026.

Aanmelding en loting Heel Amsterdam moet overstappen op duurzame warmte voor verwarming, douchen en koken. Aardgas is niet alleen slecht voor het klimaat, maar de prijzen blijven ook stijgen. Er moeten dus plannen komen voor alle huizen in de buurt. De deelnemers van het buurtberaad warm huis denken mee over hoe we dit samen slim, eerlijk en betaalbaar regelen. O&S (de afdeling Onderzoek & Statistiek van Gemeente Amsterdam) is gevraagd de werving en selectie én de toets op representativiteit voor haar rekening te nemen. Dit is daar het verslag van. In 2020 heeft Amsterdam de Transitievisie Warmte vastgesteld. Daarin werd een eerste richting gegeven voor het aardgasvrij maken van bestaande gebouwen in Amsterdam. Sinds die tijd is de gemeente in meerdere buurten het gesprek met bewoners en andere betrokkenen over de overstap naar een aardgasvrije buurt gestart. De Gemeente gaat samen met bewoners en andere betrokkenen bijeenkomsten organiseren om te onderzoeken welke logische duurzame alternatieven voor aardgas in welke buurten/woningen goed zouden passen. In sommige buurten past een collectieve oplossing goed, in andere buurten zijn de woningen meer geschikt voor een volledig elektrische oplossing. In de wijk Stadionbuurt in AmsterdamZuid is in vier buurten een buurtberaad

georganiseerd om met bewoners in gesprek te gaan over de energietransitie in hun wijk; het Buurtberaad Warm Huis. Hiervoor is O&S gevraagd om een vragenlijst te maken en uit te zetten middels brieven, de gegevens te analyseren en te toetsen op represen­ tativiteit met de buurt op een aantal kenmerken en de data aan te leveren. Op deze manier kon het projectteam Buurtberaad Warm Huis de bewoners benaderen die hadden toegezegd. Deelnemers aan het Buurtberaad Warm Huis zijn geworven door middel van een uitnodiging aan bewoners in de buurten waarbinnen het beraad plaatsvond. Er is gekozen om bewoners uit te nodigen uit vier buurten in stadsdeel Zuid; Bertelmanpleinbuurt, de Van Tuyllbuurt en de Marathonbuurt-West en -Oost. In eerste instantie was het plan om uit de aanmeldingen door middel van een loting een representatieve groep deelnemers samen te stellen.

Stap 1: Bewoners uitnodigen om zich aan te melden voor het buurtberaad Voor het Buurtberaad Warm Huis zijn brieven en bijbehorende flyers verstuurd naar bewoners in de geselecteerde buurten met de vraag of zij wilden deelnemen aan het beraad. De verwachting was dat 250 aanmeldingen voldoende was om een representatieve groep deelnemers samen te stellen. Daarna kon er een loting plaatsvinden om op de gewenste 100-125 bewoners uit te komen voor het buurtberaad. Op deze manier kon een representatieve groep

worden samengesteld en eventueel een reservelijst worden aangelegd. De afdeling O&S was gevraagd om hiervoor de uitnodigingen te verzenden naar alle huishoudens in deze buurten en de loting uit te voeren. O&S heeft uitnodigings­ brieven verstuurd naar 5395 huishoudens waarvan de Van Tuyllbuurt met 2366 het grootste deel voor haar rekening neemt. De bewoners in de betreffende buurten konden zich vervolgens aanmelden voor het Buurtberaad Warm Huis via een link in de brief en flyer. Via de link kwamen bewoners terecht op een aanmeldformulier.

Stap 2: Uit de aanmeldingen de deelnemers selecteren In het online aanmeldformulier werden de genodigden gevraagd enkele achtergrondkenmerken in te vullen. O&S gebruikte deze gegevens uitsluitend om een zo representatief mogelijke groep van 150 deelnemers samen te stellen voor de bijeenkomsten van het Buurtberaad Warm Huis.

Resultaat: samenstelling van de deelnemersgroep Alle bewoners die zich hadden aangemeld, zijn toegelaten tot het Buurtberaad Warm Huis. Hoewel er geen loting nodig was, is representativiteit meegewogen en is vastgesteld dat de uiteindelijke groep voldoende breed is samengesteld voor het gesprek over hoe we samen slim, eerlijk en betaalbaar duurzame warmte in huis regelen. Er is door O&S een analyse van de aanmeldingen gemaakt, hierbij is naar de volgende achtergrondkenmerken gekeken: • Buurt • Type woning (koopwoning, huurwoning particulier en huurwoning woningcorporatie) • Leeftijd • Gender • Opleiding

Het aantal aanmeldingen bleek uiteindelijk precies voldoende om het beraad te vullen; 125. Daarom is in overleg met O&S besloten om alle aanmelders uit te nodigen. Er heeft hierdoor geen loting plaatsgevonden. Wel is gekeken naar de representativiteit van de groep ten opzichte van de buurten waarbinnen de uitnodigingen zijn verstuurd. Op basis daarvan is vastgesteld dat de deelnemers een redelijke afspiegeling vormden van de beoogde doelgroepen.

32

1. Representatief voor de vier buurten

2. Type woningen

Er is gekozen om bewoners uit te nodigen uit vier buurten in stadsdeel Zuid; Bertelmanpleinbuurt (KH01), de Van Tuyllbuurt (KH05) en de Marathonbuurt-West (KH03) en -Oost (KH04). Deze vier buurten zijn onderdeel van de wijk Stadionbuurt. Naar alle huishoudens in deze buurten zijn uitnodigingen verstuurd om deel te nemen aan het buurtberaad over de warmtetransitie. Het gaat hierbij om 5.395 huishoudens waarvan de Van Tuyllbuurt met 2.366 het grootste deel voor haar rekening neemt. Ook van de aanmeldingen was het grootste aandeel uit de Van Tuyllbuurt. Vanuit zowel de Marathonbuurt-Oost als de Marathonbuurt-West zijn percentueel gezien meer aanmeldingen gekomen dan naar verhouding huishoudens (zie figuur 1.1). Tabel 1 Huishoudens naar buurt, 2025

Huishoudens

Percentage huishoudens

Aanmeldingen

Percentage aanmeldingen

Verschil

Bertelmanpleinbuurt (KH01)

652

10

16

12,8

2,8

Marathonbuurt-West (KH03)

1.512

23

40

32,0

9,0

Marathonbuurt-Oost (KH04)

865

13

28

22,4

9,4

Van Tuyllbuurt (KH05)

2.366

36

41

32,8

-3,2

Buurten buurtberaad totaal

5.395

100

125

100

0

Buurt

In het aanmeldformulier is ook uitgevraagd naar het type woning waarin het huishouden verblijft. Hier konden koopwoning, huurwoning particulier en huurwoning woning­ corporatie als categorie worden gekozen. De verdeling van antwoorden naar deze drie categorieën is vergeleken met de verdeling van type woningen in de Stadionbuurt als geheel. Bewoners van particuliere huur zijn ondervertegenwoordigd in de aanmeldingen. Bewoners van een corporatiewoning zijn oververtegenwoordigd. Tabel 2 Huishoudens naar woningtype, 2025

Woningtype

Percentage Amsterdam

Percentage Aanmeldingen

Woningen Stadionbuurt

Percentage woningen Stadionbuurt

Verschil

Koopwoning

29

20,8

1.134

17

3,8

Huurwoning particulier

32

15,2

2.683

41

-25,8

Huurwoning woningcorporatie

39

64,0

2.781

42

22,0

Totaal Stadionbuurt

100

100

6.598

100

0

Bron: afdeling basisinformatie / O&S

Bron: afdeling basisinformatie / O&S

33

3. Leeftijd

4. Gender

In het aanmeldformulier kon de leeftijd worden opgegeven in een aantal categorieën, deze waren: 16-19, 20-26, 27-54 en 55+. De aanmeldingen vergelijken we met de daadwerkelijke verdeling in de Stadionbuurt. Er is sprake van oververtegenwoordiging van het aantal aanmelding van bewoners met de leeftijd 55 en ouder. Van een paar aanmeldingen is de leeftijd niet bekend.

Bewoners konden opgeven hoe ze zichzelf zien. Met als antwoordopties Man Vrouw, Non-binair, Geen van de bovenstaande opties en Geen antwoord. Alleen man, vrouw en geen antwoord zijn opgegeven. De percentages man en vrouw zijn vrijwel identiek aan de percentages zoals bekend over de stadionbuurt. Tabel 4 Aanmeldingen naar gender, 2025

Tabel 3 Leeftijd in categorieën, 2025 Percentage aanmeldingen

Percentage Stadionbuurt

Verschil

16 tot 19 jaar

<5

3,2

4

-0,8

20 -26 jaar

5

4,0

12

-8,0

27-54 jaar

50

40,0

52

-12,0

55 en ouder

62

49,6

32

17,6

Onbekend

<5

3,2

0

-3,2

Totaal

125

100

100

0

Leeftijd

Aantal aanmeldingen

Percentage aanmeldingen

Percentage Stadionbuurt

Verschil

Man

55

44

46

-2

Vrouw

68

54,4

54

0,4

Onbekend

<5

1,6

0

0

Totaal

125

100

100

0

Gender

Aantal aanmeldingen

Bron: afdeling basisinformatie / O&S

Bron: afdeling basisinformatie / O&S

34

5. Opleiding Bewoners konden opgeven welke opleiding ze hebben afgerond. Met als antwoordopties geen diploma, basisonderwijs, lbo/vmbo/mbo, havo/vwo, hbo/wo, anders en weet niet. Omdat er alleen cijfers bekend zijn over het percentage hbo/wo afgestudeerden voor Amsterdam en het ggw-gebied Oud-zuid bevat dit rapport alleen daarover cijfers. De verhouding in opleidingsniveau bij de aanmeldingen zijn vergelijkbaar met de percentages in opleidingsniveau die bekent zijn over het gebied Oud-Zuid; De aanmeldingen hadden 6,6%. meer hbo/wo opgeleiden dan in Oud-Zuid woonachtig zijn. Tabel 5 Aanmeldingen naar opleiding, 2025 Aantal aanmeldingen

Percentage aanmeldingen

Percentage Oud-zuid

Percentage Amsterdam

Verschil

Hbo of wo opgeleid

87

69,6

63

52

6,6

Overig

37

29,6

37

48

-7,4

Geen antwoord

<5

0,8

0

0

0

Totaal

125

100

100

0

0

Opleiding

Bron: afdeling basisinformatie / O&S, bewerking van cijfers van DUO

Samenvattend De aanmeldingen waren afkomstig uit alle vier de verschillende buurten waaruit was geworven, de beide Marathonbuurten waren licht overver­ tegenwoordigd in de aanmeldingen. • Zowel huurders als woningeigenaren waren representatief vertegenwoordigd. Binnen de groep huurders was de groep huurders in een wooncorporatie­ woning oververtegenwoordigd t.o.v. particuliere huurders. • De leeftijdsopbouw van de deelnemers was redelijk evenwichtig, hoewel de groep 55 en ouder oververtegen­ woordigd was. •

•

Kijkend naar zowel gender als opleidingsniveau zien we dat de aanmeldingen representatief waren voor de bewoners van de buurten waarin het buurtberaad warm huis plaatsvond.

Foto bijschrift | Een straat in de wijk.

35

Tabel 6 Samenstelling deelnemers buurtberaad, selectie vooraf en tijdens sessies Selectie aantal

%

Sessie 1 aantal

%

Sessie 2 aantal

%

Sessie 3 aantal

%

Sessie 4 aantal

%

Sessie 5 aantal

%

16-19

2

2

1

1

2

3

2

3

1

2

2

4

Leeftijd

20-26

2

2

2

3

1

1

1

1

0

0

1

2

Leeftijd

27-54

39

46

28

35

22

33

25

36

22

40

22

39

Leeftijd

55+

41

49

49

61

42

63

41

59

32

58

31

55

Geslacht

man

37

44

34

43

30

45

26

38

23

42

18

32

Geslacht

vrouw

47

56

46

58

37

55

43

62

32

58

38

68

Buurt

Bertelmanpleinbuurt (KH01)

9

11

9

11

9

13

9

13

5

9

7

13

Buurt

Marathonbuurt-West (KH03)

26

31

25

31

19

28

23

33

19

35

19

34

Buurt

Marathonbuurt-Oost (KH04)

22

26

20

25

17

25

17

25

12

22

14

25

Buurt

Van Tuyllbuurt (KH05)

27

32

26

33

22

33

20

29

19

35

16

29

Totaal

Totaal

0

100

0

100

0

100

0

100

0

100

0

100

Aantal

Aantal

84

0

80

0

67

0

69

0

55

0

56

0

Profiel

Waarde

Leeftijd

Deelnemers en opkomst In totaal hebben 84 deelnemers minstens één sessie van het buurtberaad bijge­ woond. Bij de eerste bijeenkomst waren 80 deelnemers aanwezig. Zoals gebruike­ lijk bij burger- en buurtberaden nam het aantal deelnemers gedurende het proces geleidelijk af. Bij de laatste bijeenkomst waren er nog 56 deelnemers aanwezig (zie tabel 6).

Uitval en oorzaken

•

Van tevoren was bekend dat het risico op uitval bij dit buurtberaad relatief groot zou zijn. Dit kwam door verschillende factoren:

Maatregelen om uitval te beperken

Strakke planning: Er waren veel bijeenkomsten in korte tijd. • Tijd van het jaar: De bijeenkomsten vonden plaats in de zomer, een periode waarin mensen vaak andere verplichtingen hebben of sneller afhaken vanwege het mooie weer. • Zomerstop: Na een onderbreking van bijeenkomsten keren doorgaans minder deelnemers terug.

Om deelnemers te behouden, zijn voorafgaand aan en tijdens het burgerberaad verschillende acties ondernomen: • Voorafgaand aan het beraad: Alle geselecteerde deelnemers ontvingen een brief, e-mail en/of telefoontje. Het gemeentelijk projectteam bezocht bovendien de huizen van mensen die niet reageerden op deze contactpogingen.

•

Kleinere startgroep: In plaats van 150 deelnemers, startte het beraad met 126 geselecteerde deelnemers.

•

Tijdens het beraad: Het projectteam en TeamBurgerberaad namen contact op met afwezige deelnemers om de reden van hun afwezigheid te achterhalen.

Redenen voor afwezigheid Niet alle 126 uitgenodigde deelnemers hebben deelgenomen aan het beraad. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst viel een groot aantal deelnemers af. Zij vulden de gevraagde vragenlijst niet in. Bij ongeveer de helft van deze groep bleek dat de data van de bijeenkomsten niet haalbaar waren vanwege werk, andere verplichtingen of het vooruitzicht van lange dagen. Ook waren sommige

36

deelnemers op vakantie, ondanks de planning rondom de zomervakantie. Hierdoor startte de eerste bijeenkomst met 80 deelnemers. Tijdens de bijeenkomsten varieerde het aantal aanwezigen, met een maximum van 80 deelnemers. Bij ongeveer de helft van de afwezigen is de reden van afwezigheid achterhaald. De meest voorkomende redenen waren: • Ziekte (van de deelnemer zelf of familieleden); • Drukte of andere verplichtingen (werk, school of studie); • Vakantie; • De intensieve aard van de dagen.

Definitieve uitval Tijdens het beraad zijn 32 deelnemers definitief uitgevallen omdat zij twee of meer bijeenkomsten hebben gemist.

Buurtkeuze Amsterdam staat voor de grote uitdaging van de overgang naar duurzame warmte, met als doel een klimaatneutrale stad in 2050. Sinds 2017 werkt de gemeente aan diverse projecten om CO2-reductie te realiseren en woningen en panden aardgasvrij te maken. Op 19 juli 2023 heeft de gemeenteraad motie 505.23, ingediend door de leden Itay Garmy en Imane Nadif, aangenomen. Deze motie verzoekt om een buurtburgerberaad te organiseren over de warmtestrategie.

Voor de uitvoering van motie 505 van raadsleden Garmy en Nadif is gezocht naar een geschikte buurt voor het organiseren van een buurtberaad over de warmtetransitie. Tijdens het selectieproces bleek dat één enkele buurt niet represen­ tatief genoeg zou zijn. Daarom is gekozen voor een cluster van buurten in de Stadionbuurt: Marathonbuurt-West, Marathonbuurt-Oost, Bertelmanpleinbuurt en Van Tuyllbuurt. Deze keuze is gebaseerd op overleg met betrokkenen, waaronder Stadsdeel Zuid-bestuurder Rocco Piers, en op diverse afwegingen die bijdragen aan een representatieve en effectieve uitkomst voor de warmtetransitie. Het geselecteerde buurtcluster biedt een uitstekende basis voor een buurtberaad over de warmtetransitie. Het voldoet aan alle essentiële randvoorwaarden: een diverse bevolkingssamenstelling, een gemengde economische achtergrond, grote verduurzamingsmogelijkheden en er lopen nog geen programma’s voor de warmtetransitie: 1. Diversiteit aan oplossingen voor de warmtetransitie Het buurtcluster kenmerkt zich door een grote variatie in woningtypes en bewonersgroepen. Dit biedt de mogelijk­ heid om verschillende warmteoplossingen te onderzoeken en af te stemmen op de behoeften van huurders, huiseigenaren, VvE’s en woningcorporaties. In dit gebied zijn meerdere oplossingen haalbaar, zoals aansluiting op een warmtenet, warmte­ pompen, zonne-energie of andere verduurzamingsopties.

Deze diversiteit

maakt het mogelijk om verschillende aanpakken te bespreken en te onder­ zoeken hoe bewoners gezamenlijk kunnen kiezen voor collectieve oplos­ singen, zelfs als dit individuele voordelen op korte termijn beperkt. 2. Demografische en economische balans Het buurtcluster heeft een evenwichtige sociaaleconomische samenstelling. Er zijn geen extreme verschillen in welvaart: het aandeel corporatiewoningen is boven­gemiddeld, met zowel sociale als vrije sectorwoningen. De MarathonbuurtWest en -Oost en de Bertelmanpleinbuurt hebben een iets lagere SociaalEconomische Score (SES) dan het ­gemiddelde in Amsterdam, terwijl de Van Tuyllbuurt dit compenseert. Deze balans maakt het gebied representatief voor andere wijken met vergelijkbare uitda­ gingen en vergroot de kans op breed draagvlak voor haalbare oplossingen. 3. Woningen met lage energielabels en lagere inkomens Veel woningen in het buurtcluster hebben energielabels E, F en G, wat betekent dat ze een hoog energieverbruik en lage energieprestaties hebben. Dit maakt ze geschikt voor verduurzamingsmaatregelen. Daarnaast wonen er relatief veel mensen met een lager inkomen, voor wie het beheersen van energiekosten extra urgent is. Het buurtberaad biedt deze groep de kans om mee te denken over betaalbare oplossingen en mogelijke ondersteuningsmaatregelen.

4. Geen bestaande programma’s gericht op de warmtetransitie In het buurtcluster zijn momenteel geen grootschalige initiatieven of programma’s gericht op de warmtetransitie. Dit biedt ruimte om een buurtberaad te starten zonder risico op belangenverstrengeling. Wel zijn er kleinschalige initiatieven, zoals isolatieprojecten en voorlichting over energiebesparing, die bijdragen aan bewustwording en kennisopbouw.

Feedbackteam Na de vierde bijeenkomst van het buurt­ beraad op 6 september 2025 werd een belangrijke stap gezet in de aanloop naar de afrondende fase van het traject. De deelnemers begonnen zich voor te bereiden op het formuleren van hun ­definitieve adviezen en hadden op dat moment behoefte aan aanvullende infor­ matie, verduidelijking van de kaders en beantwoording van inhoudelijke vragen. Om hen hierbij te ondersteunen, werd een feedbackteam samengesteld. Dit team had een dubbele functie: enerzijds het geven van gerichte feedback op de conceptadviezen en anderzijds het beschikbaar zijn voor vragen tijdens de laatste twee bijeenkomsten van het beraad.

Samenstelling van het feedbackteam Het feedbackteam bestond uit een mix van tien interne en externe deskundigen, afkomstig uit verschillende vakgebieden die relevant zijn voor de warmtetransitie

37

op het gebied van beleid en uitvoering. Een deel van deze experts had eerder al een rol gespeeld tijdens de informatie­ markt in de tweede bijeenkomst en was daardoor al vertrouwd met het buurt­ beraad. De samenstelling van het feed­ backteam weerspiegelde de diversiteit van de thema’s die binnen het buurtberaad centraal stonden, waaronder: • Buurtaanpak, draagvlak en vertrouwen: Vertegenwoordigers van de gemeente met expertise in buurtcommunicatie en participatie. • Warmtetransitie algemeen: Beleidsmedewerkers met kennis van stedelijk, regionaal en landelijk energiebeleid. • Energiegemeenschappen: Specialisten die konden toelichten hoe lokale energie-initiatieven juridisch, organisatorisch en technisch kunnen worden opgebouwd. • Juridische kaders: Experts die helderheid konden bieden over wetgeving, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. • Energiebesparing: Inhoudelijke adviseurs die praktische tips gaven over maatregelen, subsidie­ mogelijkheden en uitvoerbaarheid. • Externe partijen: Uitgenodigd om de objectiviteit te versterken, omdat eerdere bijeenkomsten uitwezen dat informatie vanuit de gemeente soms met enige argwaan werd ontvangen.

Opdracht en werkwijze van het feedbackteam

Balans tussen ondersteuning en autonomie

Het feedbackteam fungeerde als een ondersteunende en adviserende partij, niet als beoordelingscommissie. De opdracht was duidelijk: de deelnemers helpen bij het formuleren van adviezen die: • Praktisch uitvoerbaar zijn, • Juridisch haalbaar zijn, • Financieel realistisch zijn, en • Passend binnen het bestaande beleid zijn.

Een belangrijk uitgangspunt binnen de werkwijze van het feedbackteam was de autonomie van de deelnemers. De feedback was bedoeld om hun inzichten te verrijken, niet om deze voor te schrijven. Deelnemers waren vrij om feedback naast zich neer te leggen, adviezen buiten de juridische, praktische of financiële kaders te formuleren, of zelfs adviezen op te stellen die betrekking hadden op gebieden buiten de buurt.

Deze brede samenstelling maakte het mogelijk om vragen vanuit verschillende perspectieven te beantwoorden en de conceptadviezen vanuit meerdere invalshoeken te beoordelen.

Het feedbackteam gaf geen oordelen, maar bouwstenen. Ze signaleerden tegenstrijdigheden tussen adviezen en benoemden waar aanvullende onderbouwing nodig was.

De deelnemers hadden echter de vrijheid om buiten deze kaders te denken. Het buurtberaad had de ruimte én het mandaat van de gemeenteraad om out-of-the-box te denken, omdat de warmtetransitie niet alleen de buurt raakt, maar ook verweven is met stedelijk en landelijk beleid. Om de feedback begrijpelijk en toegankelijk te houden, werkte het team volgens een vast format. Per conceptadvies gaf het team maximaal drie tips en drie tops, met de nadruk op: • Concreet benoemen wat goed ging, • Constructief aangeven wat verbeterd kon worden, • Uitleggen van termen en beleids­ begrippen wanneer dat nodig was, en Handvatten bieden om een ‘nee’ of ‘misschien’ richting een ‘ja’ te laten groeien.

Deze keuzevrijheid was essentieel voor de integriteit van het proces: het advies moest afkomstig zijn van de buurt, niet van de gemeente of van experts. De kracht van het proces lag in de balans tussen duidelijke informatie van professionals en volledige vrijheid voor bewoners om hun eigen koers te bepalen. Hierdoor konden adviezen zowel haalbaar als vernieuwend zijn.

38

Colofon Dit rapport is opgesteld in opdracht van de gemeente Amsterdam in het najaar van 2025.

Projectteam Gemeente Amsterdam Ronald Koopmans - Algemeen Projectleider Jannick Hulst - Projectleider inhoud Gavroche Abels - Communicatieadviseur Veerle Valkema - Projectleider implementatie adviezen TeamBurgerberaad Ernst Abbing - Projectleider Karim Maarek - Voorzitter Hans Broeks - Informatievoorziening Katrien Hugenholtz - Hoofdgespreksbegeleider Wiebe Broekema - Co-ontwerper

Beeld Cartoons: Herman Roozen Foto’s: Olivier Middendorp Overig beeldmateriaal: Beeldbank Amsterdam Disclaimer Dit rapport is met grote zorg opgesteld. TeamBurgerberaad heeft getracht om gebruikte bronnen zorgvuldig te vermelden en auteursrechten te respecteren. Mocht u onvolkomenheden tegenkomen, dan willen wij dat graag weten. U kunt contact opnemen met contact@teamburgerberaad.nl. TeamBurgerberaad is niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van dit rapport. Vragen? Stel ze aan Ernst Abbing: e.abbing@teamburgerberaad.nl. Overname van informatie uit deze publicatie is toegestaan onder voorwaarde van bronvermelding.

ONT2025307

Initiatiefnemer: Gemeenteraad van Amsterdam