3. bijlage 2 bij brief: Eindrapport Buurtberaad Warm Huis december 2025.pdf

Samen naar een warm huis Uitkomsten Buurtberaad Warm Huis | 2025

Inhoud Samen naar een Warm Huis

Over het buurtberaad

Inleiding4

Vraagstelling en aanleiding

15

De adviezen en stemresultaten

Organisatie en begeleiding

16

Inclusie en toegankelijkheid

16

Informatievoorziening

17

Deelnemerscommunicatie

17

5

Informatievoorziening over het vraagstuk 18 Opzet van de bijeenkomsten

18

Bespreking kerndilemma’s en

Buurtberaad Warm Huis 2025

Toelichting op werving, buurtkeuze en begeleiding Buurtberaad Warm Huis Aanmelding en loting

32

Deelnemers en opkomst

36

onderliggende waarden

20

Buurtkeuze37

Excursies

23

Feedbackteam37

Zomerprogramma

23

Stemmen op de adviezen

24

Gebruik van Dembrane ECHO

24

De teams: eigenaarschap in de praktijk

25

Bijlagen

28

2

Samen naar een Warm Huis

Inleiding De afgelopen maanden kwamen wij als buurtbewoners van Amsterdam Zuid (de Marathonbuurt, Bertelmanpleinbuurt en Van Tuyllbuurt) samen in het Buurtberaad Warm Huis in de Willem de Zwijgerkerk. Vier keer spraken we met elkaar, met deskundigen uit het vakgebied en met vertegenwoordigers van de gemeente. We gingen in gesprek over een grote vraag die ons allemaal raakt: ‘Hoe zorgen we ervoor dat we in onze buurt minder CO2 uitstoten, energie besparen én de kosten eerlijk verdelen, zodat het voor iedereen betaalbaar blijft?’ Het beraad bracht een brede groep bewoners bij elkaar: huurders (zowel in de vrije sector als sociaal) en huiseigenaren, jongeren en ouderen, mensen met veel of juist weinig kennis van dit thema. Die verscheidenheid maakte de gesprekken waardevol: we deelden kennis en zorgen, maar ook verschillende perspectieven op wat rechtvaardig en haalbaar is voor onze buurten. Ook werd een buurtberaad-jingle geïntroduceerd, die nog lang na de bijeenkomsten in ons hoofd bleef hangen. Verbinden, kennis delen en inspireren stond hierin centraal. Tijdens de eerste bijeenkomst maakten we kennis met elkaar en met de opgave. De aanwezigheid van wethouder Zita Pels en stadsdeelbestuurder Rocco Piers liet zien dat

Buurtberaad Warm Huis 2025

onze stem ertoe doet. Zij gaven aan serieus met onze plannen aan de slag te willen, mits ze haalbaar zijn en voldoen aan de wetgeving. De tweede bijeenkomst was een kennis­ festival. We spraken met deskundigen over techniek, kosten en organisatie. Voor sommigen stond betaalbaarheid voorop, voor anderen juist keuzevrijheid of snelheid vanwege de urgentie van het klimaat. In de derde bijeenkomst gingen we dieper in op waarden en dilemma’s. Collectieve oplossingen, zoals een warmtenet, boden kansen maar riepen ook zorgen op. Sommigen benadrukten solidariteit, anderen de vrijheid om zelf te kiezen. Er was waardering voor steun vanuit de overheid, maar ook scepsis:

staat de richting – het warmtenet – al vast? Iedereen deelde dezelfde wens: duidelijke informatie en de overtuiging dat niemand in de problemen zou mogen raken door de transitie. De vierde bijeenkomst bracht de thema’s dichter bij huis. Bewoners uiten zorgen over stijgende kosten, geluidsoverlast van installaties en de gevolgen van verplichte keuzes. Tegelijkertijd werden er veel kansen gezien, bijvoorbeeld in isolatie als eerste stap, of in vergroening die de buurt leefbaarder maakt. Het beeld ontstond dat geen enkele oplossing overal past; maatwerk is nodig voor verschillende huizen en situaties. Ook hier klonk een breed gedeelde oproep: zorg dat communicatie eenvoudig en eerlijk is en betrek ook de mensen die niet vanzelf meepraten.

Uit al deze gesprekken blijkt dat wij als buurt verschillend denken, maar ook veel gemeen hebben. Wij hechten aan betaalbaarheid, eerlijkheid, keuzevrijheid en duidelijke communicatie. We willen niet alleen praten over techniek, maar ook over wat dit betekent voor ons dagelijks leven en onze buurt – nu én in de toekomst. In deze vijfde bijeenkomst krijgen we feedback en verwerken we die in ons gezamenlijke advies. Het weerspiegelt de veelzijdigheid van onze buurt en de waarden die wij belangrijk vinden. Het is geen eindpunt, maar een uitnodiging om samen verder te werken aan een duurzame en rechtvaardige toekomst, waarin niemand in de kou komt te zitten.

4

De adviezen en stemresultaten In volgorde van instemming Instemming

Advies

98%

Natuurinclusieve warmtetransitie

16

92%

Buurtbetrokkenheid bevorderen

13

88%

Openbare ruimten bij weerextremen

1

85%

Energiebesparend leven

3

85%

Communicatie en betrokkenheid

15

83%

Rechtvaardig en betaalbaar (zonder poen niet te doen)

6

83%

Plan vertrouwen verbeteren tussen woningcorporatie en huurder

10

83%

Impact persoonlijke en fysieke omgeving beperken

14

81%

VVE’s helpen verduurzamen bij warmtetransitie

9

79%

Financiering en regelgeving energietransitie woningcorporaties

11

79%

Heroprichten van het Gemeentelijke Energiebedrijf

20

75%

Hulp bij de opstart van een democratische warmtegemeenschap

12

75%

Snelle en efficiente reductie van energieverbruik

17

69%

Betaalbaarheid van het aardgasvrij maken

18

69%

Ketenberekening

19

63%

Verduurzamen Warm Huis d.m.v. kunst

2

60%

Geen risico nemen met geothermie zolang lange termijn gevolgen niet bekend zijn

21

58%

Totaalconcept + totaalprijs (transparant)

7

58%

Subsidies daar waar de grootste CO2 winst te behalen valt of al de hoogste kosten vallen

8

58%

Betere buurtberaden

22

56%

Vrije keuze voor warmtebron

4

33%

Warmtenetten: niet doen

5

Buurtberaad Warm Huis 2025

Adviesnummer

Foto bijschrift | Deelnemers geven aan of ze het eens zijn met de adviezen of dat er wat hen betreft nog iets moet worden aangepast. Dit gebeurde voor de uiteindelijke stemming.

98% Natuurinclusieve warmtetransitie (16) Wat willen we bereiken? Op de natuur gebaseerde oplossingen onder­deel laten maken van de warmtetransitie.

Waarom vinden we dat belangrijk? We willen voorkomen dat de warmtetransitie de problemen voor milieu en klimaat verschuift, en ervoor zorgen dat de transitie ook écht groen is.

Wat moet er gebeuren? Natuur inclusiviteit integreren in de plannen voor de warmtetransitie: Stimuleren van het gebruik van natuurlijke isolatiematerialen en installatie van groene daken en gevels voor zowel verwarming als verkoeling. • Vergroenen van de publieke ruimte. • Bewustwording over natuurinclusieve oplossingen vergroten onder huurders, eigenaren en corporaties. • Subsidies overwegen om natuurinclusieve oplossingen en onderhoud ervan te bekostigen. •

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Onderhoudskosten en verdeling van verantwoordelijkheden. • Moeilijk af te dwingen door de gemeente. • Kennis en bereidwilligheid van bewoners kunnen vergroot worden met bewustwordingscampagnes. • Gemeente moet natuurinclusieve oplossingen meenemen in gesprekken met corporaties. •

Buurtberaad Warm Huis 2025

Circulaire warmtevoorziening, door het activeren van de bestaande buis. • Het aanplanten van bomen waar weinig groenvoorziening is, zoals in de Herculesstraat, op het Stadionplein waar geen bomen staan die voor vermindering van CO2 kunnen zorgen en ook voor isolatie van de huizen. Voor 2027 in kaart brengen waar er extra bomen geplant kunnen worden. • Integreren van groen bij aanpassingen in de buurt: groenvoorziening onderdeel van het ontwikkelplan door middel van synergie: combineren van ingrepen (isoleren+vergroenen+nieuwe warmte infrastructuur) om zo vertraging en hogere kosten te voorkomen. • Stimuleren door middel van subsidie op natuurlijke isolatiematerialen en hand­ having van natuurbeschermingswet. Hier is minimaal 1 fte uit de gemeente voor nodig. • Brief versturen voor 1 juli 2026 naar bewoners met opties zoals geveltuintjes, tegels wippen, vergroening gevels en duidelijke verwijzing naar bestaande organisaties die hierbij hulp kunnen bieden. De communicatie hierover continueren. • Ook het behouden van groene binnentuinen door naar de mogelijkheid van juridische maatregelen te kijken om uitbouw van woningen te voorkomen. •

•

We bevelen aan dat in 2035 minimaal 35% gevels vergroend zijn.

Deze maatregelen zijn bedoeld als ondersteuning van de warmtetransitie.

92% Buurtbetrokkenheid bevorderen (13)

Wij willen vooral aandacht vestigen op 1 loket (fysiek en online) en een intermediair uit de buurt.

Wat willen we bereiken?

Eén loket

Meer buurtbewoners zijn betrokken bij verduurzaming van hun buurt en zij vertrouwen in een goede uitvoering en eindresultaat: technisch, financieel en impact gedurende het hele transitietraject.

Maak een aantrekkelijke en laagdrempelige locatie met een pakkende naam (zie Den Haag: “Hou van je huis”). Check wat hun bevindingen zijn en leer van elkaar. Let op dat er niet opnieuw iets nieuws bedacht wordt, terwijl er al heel goede initiatieven en instrumenten zijn (bijvoorbeeld de huidige website Amsterdam Duurzaam). Het bestaande wagentje “Jouw huis van de Toekomst” kan hierbij ook worden ingezet. Het loket is ook de thuisbasis van de intermediairs.

Waarom vinden we dat belangrijk? Zonder vertrouwen en betrokkenheid van bewoners is verduurzaming niet mogelijk en het proces zal enorm vertraagd en duurder worden. Bewoners voelen zich serieus genomen, wat weerstand wegneemt en acceptatie vergroot.

Wat moet er gebeuren? Voorbeelden van mogelijke acties zijn: • Informeren: transparantie, intermediairs uit de buurt. • Communicatie (bijvoorbeeld door 1-op-1 gesprekken). • Duidelijke afspraken die controleerbaar zijn. • Faciliteren door de gemeente van inspraak en samenwerking. • Start met pilotgroepen. • Zorg voor een centraal aanspreekpunt of loket (eventueel aangevuld met een chatbot). • Maak het tastbaar en inzichtelijk (bijvoorbeeld door een modelwoning). • Maak duidelijk wat de voordelen van verduurzaming zijn . • Benoem partijen en actoren bij de acties om het concreter te maken.

Intermediair uit de buurt Deze intermediairs zijn vooral de bruggenbouwers tussen het aanbod (wat kan er allemaal) en de mensen die lastig te bereiken zijn. De intermediairs worden geworven uit de buurt, staan zo dicht mogelijk bij de beoogde doelgroep en krijgen een training. Omdat zij dicht bij de doelgroep staan, worden zij wellicht eerder vertrouwd. Hierna gaan zij de buurt in, bellen aan bij de mensen die niet of moeilijk bereikt kunnen worden. Een vriendelijk en informeel “koffiegesprek” dat een eerste uitnodiging is om volgende stappen te zetten voor bijvoorbeeld isolatie (zie “Groene Hub”) of naar het loket in de buurt te gaan. Net als bij de Groene Hub kan voor het werven van intermediairs ook aangehaakt worden bij bestaande werkgelegenheidsprojecten. Wij adviseren dat de intermediairs betaald worden voor hun werk om hen langdurig en minder vrijblijvend in te zetten.

6

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Persoonlijke aanpak is noodzaak. • Controle op uitvoering moet mogelijk zijn. • Houd bij communicatie rekening met verschillende doelgroepen, zoals ouderen, expats, kwetsbaren, migranten, verschillen in inkomen, dan wel in opleiding, of culturen. • Gebruik voor communicatie verschillende kanalen en maak gebruik van herhaling. • Wees duidelijk hoeveel keuzevrijheid iemand heeft en wat de gevolgen zijn van niet meedoen. • Maak gebruik van de expertise van buurthuizen en de gebiedsmakelaar. • Onderzoeken of buurtkamer “Welkom” een geschikte locatie is voor het loket. • Evaluatie: zorg dat er tussentijds geëvalueerd wordt in hoeverre deze maatregelen effect hebben. Stel vooraf duidelijke en meetbare doelen. • Kies voor een brede aanpak bij de werving, zoals via buurtwerk, scholen, vrijwilligerscentrale, supermarkten, etc. • Kijk of het mogelijk is dat sleutelfiguren gekoppeld worden aan intermediairs (en het bestaan van de loketten) om zo veel mogelijk kennis over en weer te delen. • Zie ook advies “Financiering en regelgeving energietransitie woning­corporaties” met betrekking tot kennisdelen. • Onderzoek of dit advies is te combineren met: “Hulp bij het starten van een democratische warmtegemeenschap" en “Communicatie en betrokkenheid”. •

Buurtberaad Warm Huis 2025

88% Openbare ruimten bij weerextremen (1) Wat willen we bereiken? De openbare ruimte in onze buurten inrichten dat men er bij weerextremen terecht kan voor verkoeling en warmte. Dit natuurinclusief doen.

Waarom vinden we dat belangrijk? Collectiviteit in en met de natuur. Inclusiviteit, zodat koelte en warmte voor iedereen bereikbaar is/komt. • Alle adviezen binnen een half jaar. • Omdat het klimaat verandert. • Collectiviteit is een nevenproduct van dit idee. • Intensiveren van de cohesie. • De openbare plaatsen moeten door buurtbewoners worden beheerd die toezien op vermeerdering van het groen. •

Wat moet er gebeuren? Inventariseren waar en welke ruimten geschikt zijn voor de gemeenschap om groen te maken (groen aan te brengen/ of te vergroenen). • Waar: bijvoorbeeld pleinen, buurthuizen, bibliotheken, sporthallen, aula's van scholen, kerken en lege gebouwen.

Advies Onderzoek de juridische maatregelen om tegeltuinen in te perken, ook van kopers door middel van omgevingsplannen, bijvoorbeeld: • Maximaal 25% tegels. Zie: jll.com/en-uk/newsroom/revampinggreen-leases-is-critical-to-drivingdecarbonization

Controle met behulp van drones. Meer bomen planten. • Bomenkap tegengaan en gekapte bomen vervangen. Snoei-onderhoud. Met name kap in verband met 5G-problematiek stoppen. Liever snoeien. • Uitbreiding zitplekken en plantenbakken met biologische planten op de pleinen en kades, waar mogelijk. Dakbedekking met groenbeplanting.

Wat moet er gebeuren?

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

Gedurende het jaar worden bijeenkomsten gehouden om te vertellen over energiebesparende ontwikkelingen.

• •

Mentaliteitsverandering / collectiviteits­ verandering, bewustwording, goede communicatie hierover. Niet iedereen weet dat bomen koelte en beschutting geven en zorgen voor water (vocht-) opname. • Voorlichting en koffieochtenden op deze gecreëerde groene plekken. •

85% Energiebesparend leven (3) We willen het evolutie-stuk meesturen!

Wat willen we bereiken? Vanaf nu leven we energiebesparend, door middel van bewustwording en betrouwbare kennisoverdracht en stimuleren we door middel van diverse prikkels om dit aantrekkelijker te maken.

Waarom vinden we dat belangrijk? Door bewustwording krijg je gedrags­ verandering, met het oog op betere woonen werksituaties en verbetering van het klimaat.

Bewustwording Er moet in het tweede kwartaal van 2026 een fysiek informatiepunt geopend zijn en het punt blijft open zolang de energietransitie gaande is, waar men binnen kan stappen om advies te vragen over bijvoorbeeld zonnepanelen, infraroodverwarming, spaarlampen, etc.

Aan het informatiepunt zijn buurtcoaches verbonden die op verzoek bij mensen thuis langsgaan om advies te geven over eenvoudige isolatie en energiebesparende maatregelen. Ook is er een deskundige beschikbaar zoals een Fix-it brigade die een infraroodscan kan maken. Bij het informatiepunt zijn voor mensen met een kleine beurs middelen beschikbaar, zoals ledverlichting, radiatorfolie, tochtstrips en kortingsbonnen voor de aanschaf van energiezuinige apparatuur, zoals wasmachines en koelkasten. Actueel energieverbruik inzichtelijk maken door een extra meter op de slimme meter te plaatsen die gratis te verkrijgen/lenen (?) is bij het informatiepunt.

Isoleren en renoveren van woningen (dak, muren, vloeren en ramen) Wij adviseren met klem om als eerste woningen grondig te isoleren, omdat hiermee wellicht al grotendeels de doelstelling van 2030 bereikt wordt.

7

Bij gevel- / muurisolatie altijd buitengevel / buitenzijde isolatie expliciet overwegen. We willen een beter en eerlijker proces waarbij duidelijke informatie gaat naar de bewoners en ondersteuning vanuit Stichting !Woon voor iedereen die dit nodig heeft. Geen huurverhogingen onder het mom van verduurzaming, terwijl het tegelijkertijd ook een renovatie is of gewoon achterstallig onderhoud! De gemeente moet op het geheel toezicht houden. Er moet tijdens de isolatie/renovatie een goede onafhankelijke controle zijn van de kwaliteit van het geleverd werk. Achteraf moet een zorgvuldige controle plaatsvinden om vast te stellen of er nog fouten zijn gemaakt/losse eindjes zijn in het werk dat is opgeleverd. Keuzevrijheid bij alle voorgaande punten is belangrijk. • Energielabel voor bedrijven. • Bedrijven moeten in 2026 duidelijk zichtbaar een energielabel voeren op de voorgevel. Hierdoor ontstaat transparantie voor de klant en kan de klant keuzes maken om wel of niet met een bedrijf in zee te gaan. • Lanceer een overzichtelijke website voor bedrijven waar zij informatie kunnen vinden over hoe zij hun bedrijf energie­ zuinig/CO2-neutraal kunnen maken.

• De gemeente moet meer aandacht besteden aan bedrijven en deze stimuleren om energie te besparen, bijvoorbeeld door middel van zonnepanelen, isolatieglas, led-lampen, lampen uit in de nacht, waterbesparende ring in de kraan, et cetera voor de kleine

Buurtberaad Warm Huis 2025

ondernemers, zoals de bakker en groenteman, verstrekken.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Alle maatregelen moeten betaalbaar en toegankelijk zijn voor iedereen, aandacht voor verschillen tussen wijken en huishoudens en bijdragen aan betrouwbare kennisoverdracht en groei van vertrouwen.

85% Communicatie en betrokkenheid (15) Wat willen we bereiken? Transparante, toegankelijke en tijdige communicatie over de energietransitie en verduurzaming, waarin alle buurtbewoners de mogelijkheid hebben gekregen om nader geïnformeerd te worden.

Waarom vinden we dat belangrijk? Het creëert betrokkenheid en draagvlak voor de energietransitie, wat belangrijk is voor het succes ervan. Ook omdat het elke bewoner raakt; het heeft invloed op ieders thuis en de leefomgeving.

Een aantal concrete adviezen die wij daarom zouden voorstellen: • Informatie vanuit de buurtscan analyseren en aanvullen om een grotere doelgroep te bereiken. • Zichtbaarheid in de buurt - bijvoorbeeld een ‘roadshow’, of langs de deuren. Hierbij wordt de buurt ingelicht over wat er gaat gebeuren met het Warmteprogramma. • Jongeren kunnen het beste bereikt worden via social media, Snapchat, Instagram, Youtube. Door middel van advertenties die je niet weg kunt klikken, wordt het bereik nog groter. • Ouderen via brief, e-mail, langs de deuren. • Ondernemingen uit de buurt betrekken met het verspreiden van informatie. Organiseer niet alleen in buurthuizen maar juist op plekken waar veel mensen uit de buurt komen. Denk aan de lokale snackbar, de buurtkroeg, de buurtsuper. • Communiceer met een regelmatige frequentie, bijvoorbeeld eens per maand. Informeer mensen ook als er geen nieuws is, bijvoorbeeld met een update op social media en/of een brief.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Openheid en transparantie. Tijdigheid. Maak het persoonlijk, ook omdat het gedeeltelijk achter de voordeur plaatsvindt. • Gebruik begrijpelijke taal (B1-niveau), voorkom vakjargon en houd rekening met anderstaligen. • Het combineren van digitale en analoge communicatie en het voorkomen van uitsluiting van minder digitaal vaardige bewoners. •

Wat moet er gebeuren? Uitzoeken hoe de gemeenschap is samengesteld. Hoe zien de doelgroepen eruit en met welke communicatiemiddelen kun je deze het beste bereiken? De gemeente heeft aangegeven al veel te doen op dit gebied, bijvoorbeeld een buurtscan om een beeld te krijgen wat er speelt in de buurt, en wie de sleutelfiguren zijn. Echter merken wij vanuit de buurt dat het niet altijd zichtbaar is.

83% Rechtvaardigheid en betaalbaarheid als voorwaarden voor de warmtetransitie (6) Wat willen we bereiken? Niemand (van de eindgebruikers) komt in geldproblemen vanwege de warmtetransitie of gevolgen daarvan. Het gaat hierbij om het aardgasvrij maken van de woning; benodigde aanpassingen van leidingen/meterkast; isoleren van de woning; toekennen van een hoger energielabel; de vaste lasten van duurzame warmte. Dit is allemaal op voorwaarde van energiebewust gebruik – ook de eindgebruiker heeft hier een verantwoordelijkheid.

Waarom vinden we dat belangrijk? Het is een basisrecht om een warm huis te hebben in de winter en een koel huis in de zomer.

Wat moet er gebeuren? De gemeente moet verantwoordelijkheid nemen voor het maken van wettelijke afspraken ter bescherming van de huurder/ eigenaren. Afspraken kunnen worden gemaakt bijvoorbeeld over het percentage van het inkomen dat je maximaal mag besteden aan energiekosten (ook in verhouding met de overige vaste (woon-) lasten, plafond van energiekosten, hoe de norm van energiebewust verbruik wordt berekend. Deze afspraken zijn voorwaarde voor de warmtetransitie - als er geen financiering voor deze voorwaarden is, kan de warmtetransitie niet doorgaan. “Zonder poen niet doen!”

8

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Isoleren, isoleren, isoleren! Geïsoleerde woningen helpen om kosten te besparen (nu en straks). • Er moet duidelijke en eerlijke communicatie zijn per huishouden over het proces en de kosten van de warmte­ transitie en gevolgen daarvan. • Indien er met subsidies wordt gewerkt, moeten die simpel en toegankelijk zijn en snel uitgevoerd worden, zodat men niet lang hoeft te wachten met hogere kosten. Liefst wordt er gewerkt met een systeem waarin vooraf de hogere kosten gedekt worden en niet na afloop hoeven te worden gecorrigeerd. •

corporaties bewonerscommissies kunnen stimuleren om bewoners maximaal te faciliteren.

83% Impact persoonlijk en fysieke omgeving beperken (14)

Het advies is dat de gemeente zorgt dat de woningcorporaties, de bewonerscommissie en afvaardiging vanuit de gemeente in de opstartfase van het project maximaal 4 keer per jaar om de tafel zitten met een agenda over energietransitie.

Wat willen we bereiken?

83% Plan vertrouwen verbeteren tussen woningcorporatie en huurder (10)

Het advies is dat de gemeente zelf binnen een jaar een overkoepelend overleg start waarbij de bewonerscommissies zelf minimaal 2 mensen afvaardigen naar een gezamenlijk overleg. Daarvoor moet inzichtelijk zijn hoeveel commissies er al wel zijn (zie aandachtspunt); Een advies is dat de gemeente een verzamelpunt maakt voor huurders van particuliere eigenaren zodat ook zij zich kunnen verenigen.

Wat willen we bereiken?

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

Draagvlak vergroten waardoor vertrouwen groeit tussen woningcorporatie en bewoners.

•

Waarom vinden we dat belangrijk? Opvoeren tempo in uitvoering verduur­zaming is dringend nodig.

Wat moet er gebeuren? De gemeente moet alle partijen aan tafel krijgen doordat de gemeente woning­ corporaties en andere partijen stimuleert maximale inspanning te plegen om bewonerscommissies in te stellen. Toelichting: bij deskundigen advies inwinnen over hoe de gemeente en de woning­

Buurtberaad Warm Huis 2025

Een buurt heeft soms geen bewoners­ commissie. De gemeente moet dit inventariseren welke bewonerscommissies er zijn in deze buurt en dus ook waar er nog geen is. • De gemeente moet in overleg met woningcorporaties zorgen voor bekendheid aan bewonerscommissies en dat er grote behoefte is aan de commissies. Blijkbaar zijn er nu drempels en die moet de gemeente waar mogelijk weghalen. Drempels zijn gebrek aan kennis (bijvoorbeeld niet weten dat ze deskundigheid mogen inhuren), tijd vrijmaken, een beginpunt vinden om te starten met de oprichting van een commissie en ­informatievoorziening hierover.

en onderhoud aan nieuwe installaties (voor bewoners die hier behoefte aan hebben).

Zo min mogelijk overlast binnenshuis, openbare ruimte, ondergronds en bovengronds.

81% Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) helpen verduurzamen bij warmtetransitie (9)

Waarom vinden we dat belangrijk?

Wat willen we bereiken?

Behoud van kwaliteit van leven en comfort tijdens werkzaamheden en daarna.

We willen dat Verenigingen van Eigenaren (VvE’s) actief stappen kunnen zetten in de warmtetransitie, door verduurzaming te versnellen en hun gebouwen geschikt te maken voor het gebruik van een duurzame warmtebron.

Wat moet er gebeuren? Inspraak bewoners in het uiterlijk van de te plaatsen gebouwen in openbare ruimte (zoals WOS-huisjes), isolatie en installatie (mogelijk alternatief CV-ketel).

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Het moet toekomstbestendig zijn, behoud van groen/speelplekken en parkeerplekken, combineren met andere werkzaamheden (bijv. KPN-bekabeling of rioolonderhoud). • Te plaatsen gebouwen in openbare ruimte zo onopvallend/storend mogelijk voor het oog. Indien mogelijk op het dakje groen plaatsen. • Geen geluidsoverlast van te plaatsen gebouwen in openbare ruimte, ook niet op de lange termijn. • Tijdens de woningaanpassingen geen verhuisverplichting naar wisselwoning. Wanneer hier behoefte aan is, dit wel faciliteren voor bewoners en hier dan ook hulp bij bieden. • Woningaanpassingen/isolatie zo veel mogelijk aan de buitenkant zodat er zo min mogelijk verlies is van woonruimte. • Hulp beschikbaar stellen voor gebruik van •

Waarom vinden we dat belangrijk? VvE’s zijn essentieel in de energietransitie; zonder hun medewerking stagneert de verduurzaming van een groot deel van de woningvoorraad. Bovendien ontbreekt vaak urgentiebesef en samenhangende kennis bij VvE’s, waardoor kansen voor collectief resultaat blijven liggen.

Wat moet er gebeuren? Zet een gemeentelijk (fysiek en digitaal) informatiepunt op voor VvE’s, zodat zij makkelijk en laagdrempelig toegang hebben tot relevante kennis en advies. • Faciliteer actieve kennisuitwisseling tussen VvE’s, bijvoorbeeld via ambassadeurs, bijeenkomsten of bestpractice sessies, zodat ervaringen en praktische oplossingen gedeeld worden. • (Door-)Ontwikkel en verspreid duidelijke toolkit, handleidingen en overtuiging materialen die VvE-leden handvatten geven voor besluitvorming en uitvoering. •

9

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

Waarom vinden we dat belangrijk?

VvE’s verschillen sterk qua schaal en samenstelling, dus communicatie en ondersteuning moeten aansluiten op hun specifieke situatie; daarnaast is het creëren van urgentie en het wegnemen van praktische en financiële drempels essentieel om daadwerkelijke actie te stimuleren. • Om de diversiteit aan VvE’s aan te kunnen is een gedifferentieerde aanpak nodig (externe bestuurder ja/nee, slapende VvE, groot/klein, wel/geen woningbouwcorporatie in de VvE, etc.) • Ook plannen nodig om corporaties en VvE's te dwingen hun bewoners aan te moedigen om mee te werken (bijvoor­ beeld green lease). • Adviezen moeten zo specifiek mogelijk zijn en niet op basis van gemiddelden (kosten, opbrengsten, besparingen, waardevermeerdering etc). Gebruik hiervoor data en AI, zie ook actieplan. • Feedback op de feedback: ja, er is al veel info, maar te versnipperd, moeilijk te vinden, te algemeen, niet bekend bij doelgroep. “DE VvE" bestaat niet!

Het proces van verduurzamen is nu vertraagd en ligt soms zelfs stil. Dit zou niet moeten gebeuren.

•

79% Financiering en regelgeving energietransitie woningcorporaties (11) Wat willen we bereiken? Verbeteren relatie tussen huurders en woningcorporaties/particuliere verhuurders door barrières op te heffen om verduur­ zaming van gebouwen versneld te kunnen bereiken.

Buurtberaad Warm Huis 2025

verhuurders. De woningcorporaties en particuliere verhuurders kunnen de beste oplossingen uitvoeren. De gemeente zou ook toezicht moeten houden (krijgen?) op deze uitvoering zodat niet de indruk wordt gewekt dat het volledig vrijblijvend is. Dit zou moeten leiden tot meer consensus onder bewoners over de aanpassingen die moeten worden gedaan met het oog op verduurzaming.

Wat moet er gebeuren? 1. Wij adviseren de gemeente om wanneer het hoofddoel van aanpassingen verduurzamen is, de normen (Commissie Omgevingskwaliteit) minder streng te hanteren voor gemeentemonumenten die vallen onder beschermd stadsgezicht. Dit geeft de woningcorporatie en particuliere verhuurder meer financiële vrijheid om aanpassingen te doen en het proces wordt hierdoor minder vertraagd. 2. Daarnaast geven wij de gemeente het advies om een kennisnetwerk op te zetten dat woningcorporaties en particuliere verhuurders advies kan geven over de “best practices” om bewoners mee te krijgen. Het netwerk zou kunnen worden opgezet uit al bestaande organisaties/ netwerken uit de buurt zodat de lokale context goed wordt meegenomen. Dit kennisnetwerk zou onderzoek moeten doen naar welke praktische en sociale oplossingen het best werken voor welke bewonersgroepen. De oplossingen moeten meetbaar zijn en periodiek worden geëvalueerd op effectiviteit. Deze oplossingen moeten ook worden besproken met bewonerscommissies op een transparante manier en hun inbreng moet ook worden meegenomen in de uitkomsten. Deze uitkomsten kunnen worden gedeeld in bestaande forums, bijvoorbeeld de HBVA (Huurders Belangen Vereniging Amsterdam) en nieuwe forums voor particuliere

79% Heroprichten van het Gemeentelijk Energie Bedrijf (20) Wat willen we bereiken? Het heroprichten van het Gemeentelijk Energie Bedrijf. Energie van een publieke instelling. Geen winst op energie naar bedrijven.

Waarom vinden we dat belangrijk? Kleinschalige energiecoöperaties worden nu gestimuleerd, maar de expertise is te versnipperd, en de continuïteit van die coöperaties moet gewaarborgd kunnen worden. In verband met de vele benodigde vaardigheden/ deskundigheden is hiervoor een professioneel bedrijf nodig.

Wat moet er gebeuren? • •

Oprichten GEB. De eventuele winst moet terugvloeien naar de gemeenschap zodat andere gemeentebelastingen omlaag kunnen.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Geen.

75% Hulp bij het starten van een democratische warmtegemeenschap (12) Wat willen we bereiken? Hulp bij het vinden van initiatiefnemers van én hulp bij het creëren van draagvlak voor de opstart van een democratische warmte­ gemeenschap. We willen aansluiten bij bestaande koepelorganisaties zoals APEC.

Waarom vinden we dat belangrijk? Om te kijken of er voortrekkers in de buurt zijn. Om mensen mee te hebben. Voor meer zeggenschap. Voor meer betrokkenheid, opdat wij een efficiëntere en beter betaalbare warmte-oplossing kunnen kiezen.

Wat moet er gebeuren? 1. Informatiecampagne (ook via social media) om bewustwording te creëren over de functie van een warmtegemeenschap, de rollen erin en over wat de win-winsituatie is voor de verschillende partijen. Kan per direct worden opgestart voor deze buurt. • Wat een warmtegemeenschap voor je kan betekenen. Door concrete voorbeelden te geven. • Wat voor ideeën leven er in de buurt om een warmtegemeenschap vorm te geven. Betrek daar voortrekkers van bestaande warmtegemeenschappen bij. • Wat wordt er van je verwacht bij een democratische warmtegemeenschap. Aan de hand van concrete voorbeelden. • Wat is er dan nodig: - Operationele expertise van de gemeente, bijvoorbeeld voor het aanschrijven van mensen.

10

- Maak het onderdeel van het opstellen van een Warmte Uitvoeringsplan. - Toegang tot openbare ruimtes (buurthuizen, bibliotheken, kerken, etc) voor informatiestands. 2. Juridische ondersteuning bij de feitelijke oprichting, bij het onverkoopbaar maken van de warmtegemeenschap en bij het maken van afspraken omtrent wisseling van deelname en verhuizing. Van belang is een objectieve en neutrale advisering zoals bijvoorbeeld door een notaris of gespecialiseerde jurist. 3. Financiële ondersteuning, regelingen, subsidies om een rechtvaardige kostenverdeling te realiseren en betaalbaarheid te garanderen. Toezeggingen van de gemeente voor financiële ondersteuning in het kader van het opzetten van de warmtegemeenschap en om de ontwikkeling hiervan meerjarig te financieren. 4. Dat de gemeente zich dienend opstelt in haar technische, culturele en organisatorische ondersteuning. Hulp vanuit één (1) loket.

•

Financiële bijdrage in relatie tot inkomen. Rol van gemeente bij start, midden en eind. • Bestuur van het project moet bedacht zijn op kennisoverdracht. • Handtekeningen ophalen om serieuze betrokkenheid te tonen aan de gemeente. Het is niet vrijblijvend! • Wie kunnen er in een warmtegemeenschap allemaal deelnemen? Ondernemers, huurders, kopers, verhuurders, potentiële bewoners? • De keuze van leveranciers betrokken bij bouw, infra en beheer van de te kiezen warmteoplossing. Keuzevrijheid! Zelf bepalen van serviceniveaus. • Betrekken van minder talige bewoners met behulp van bijvoorbeeld strips, animaties, BN-ers betrekken. • Hoe houd je bewegingsvrijheid voor nieuwe (technische) ontwikkelingen in de toekomst? • Groepskorting door leveranciers bij grote afname in de buurt - om te verleiden. • Slimme financieringsregelingen - om het goedkoper te maken.

Wat moet er gebeuren?

Waarom vinden we dat belangrijk?

•

De grootverbruikers aansluiten op de door de gemeente Amsterdam beoogde nieuwe energiebron, zoals scholen, grote bedrijven, (gemeentelijke) instellingen en dergelijke.

Het beperken van de milieueffecten elders in de wereld.

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

75% Snelle en efficiënte reductie van energieverbruik (17)

Voor de investering in de kosten van aardgas vrij maken moet de erfpacht gebruikt worden.

Wat willen we bereiken?

Geen.

Aandacht voor voortrekkers / vrijwilligers om betrokkenheid te borgen; eventueel betalen om zo hun inzet te waarderen. • Buurthuizen erbij betrekken. • Een voorbeeldgebouw als praktisch bewijs dat een warmte-oplossing werkt. • Waar wordt de grens getrokken van een gebied voor een warmte-oplossing? • Hoe ga je om met de verkoop /inkoop van energie? • Belangenbehartiging van alle stakeholders in het gebied? •

Buurtberaad Warm Huis 2025

Snelle en efficiënte reductie van energie. Grootverbruikers eerst.

Waarom vinden we dat belangrijk? Een snel en groot resultaat behalen door betrokkenheid van relatief weinig partijen. Ervaring opdoen.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Geen.

69% Betaalbaarheid van het aardgasvrij maken (18)

Wat moet er gebeuren? Dit betreft niet alleen de lokale effecten maar de wereldwijde effecten van de volledige levenscyclus van alle materialen.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Geen.

Betaalbaarheid van het aardgasvrij.

63% Verduurzamen Warm Huis d.m.v. kunst (2)

Waarom vinden we dat belangrijk?

Wat willen we bereiken?

Energietransitie, infrastructuur voor eigenaren en bewoners betaalbaar maken.

Kunst inzetten als communicatiemiddel, verbinder en participatie-instrument voor de energietransitie. Zodat de warmtetransitie zichtbaar, bespreekbaar en toegankelijk wordt voor de bewoners in deze buurt. Muurschilderingen en beelden zijn hier een goed voorbeeld van. Zo wordt men op een positieve manier geïnformeerd en meegenomen in het transitieproces.

Wat willen we bereiken?

Wat moet er gebeuren? In deze buurt betaalt vrijwel iedereen erfpacht of heeft die afgekocht. De erfpacht is een heffing op de grond van een woning en hoort ten goede te komen aan die woning.

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

69% Ketenberekening (19) Wat willen we bereiken? Volledige ketenberekening van de milieu­ effecten van de beoogde nieuwe energie­ bron(nen). life cycle assessment (LCA).

De prioriteit bij energietransitie ligt natuurlijk bij onder andere isoleren, verduurzamen et cetera. Kunst is een uitstekend middel om op een speelse manier mensen bewust te maken van de urgentie. Kunst en andere processen zijn geen concurrenten van elkaar!

Waarom vinden we dat belangrijk? Kunst is een toegankelijke manier om te communiceren, informeren en inspireren. Daarnaast zorgt kunst voor verbinding tussen bewoners (sociale cohesie) in de

11

buurt en wordt het onderwerp zichtbaar en toegankelijk voor iedereen in de buurt.

Wat moet er gebeuren? In gesprek met buurtbewoners en lokale kunstenaars plaatsen bepalen waar kunst kan staan. Mogelijkheden onderzoeken om aan te sluiten bij bestaande projecten, zoals ARTZUID, waarbij het de bedoeling is dat het in deze buurt permanente kunst in de openbare ruimte wordt. Kunst die over 50 jaar nog te bewonderen is, zodat toekomstige generaties weten waar we in 2025 mee bezig waren. Idealiter wordt er gebruik gemaakt van natuurlijke en duurzame materialen. Gemeente, bedrijven zoals energieleveranciers, woning­ corporaties en particulieren kunnen een financiële bijdrage leveren.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Zorg voor een soepel proces met betrekking tot de vergunningen, die door de gemeente uitgegeven worden, voor het plaatsen van de kunst. We vragen aan de gemeente een helder proces rondom de subsidiestromen en goed opdrachtgeverschap om de totstandkoming van de kunst te bewerk­ stelligen. Uitstraling van de kunst moet een goed gevoel geven. Wij zijn ervan overtuigd dat er leden zijn van dit beraad die verder mee willen denken hierover.

60% Geen risico nemen met geothermie zolang lange termijn gevolgen niet bekend zijn (21) Wat willen we bereiken? Geen risico's laten ontstaan door geothermie. Bewustwording van risico’s.

Waarom vinden we dat belangrijk? Voorkomen van aardbevingsgevaar en dergelijke.

Wat moet er gebeuren? Geothermie kan eventueel ingevoerd worden na de bewezen veiligheid ervan elders over tientallen jaren.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Geen.

58% Totaalconcept + totaalprijs (transparant) (7) Wat willen we bereiken? Prijsdaling door schaalvergroting (een oplossing per wijk) en ontzorging en trans­ parantie in kosten door één aanspreekpunt (bijvoorbeeld een gemeentelijk NUTS-bedrijf) en contract voor onderhoud, levering, ­installatie etcetera. Tevens betrouwbaarheid in levering en onderhoud.

Waarom vinden we dat belangrijk? Bij één totaalconcept + totaalprijs (per jaar) komt men niet voor verrassingen te staan. En door een soort collectief concept doen meer mensen in één keer mee met CO2 terugdringen.

Buurtberaad Warm Huis 2025

Wat moet er gebeuren? De ontwikkeling van een totaalconcept kan klein beginnen. Op die manier kan vertrouwen opgebouwd worden. De gemeente kan deze kleine projecten delegeren aan woningbouwverenigingen/ corporaties, zodat ze verkend kunnen worden. De gemeente moet de leiding pakken voor ontwikkeling totaalconcept voor wijk en er voor zorgen dat er één contract komt voor bewoners, en daarmee één aanspreekpunt met een duidelijk en trans­ parant kostenoverzicht waarbij inzichtelijk wordt wat de kosten voor het komende jaar zijn (nooit met terugwerkende kracht aanpassingen). We kunnen ons voorstellen dat het vroegere systeem van nutsvoorzieningen als voorbeeld er weer bijgehaald kan worden en hoe dit te integreren is naar nu en ook in de toekomst bestendigd blijft.

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Ga bewust op zoek naar voorbeelden waar het wel lukt en maak een analyse. • Prijzen moeten mee kunnen bewegen per jaar (het is heel lastig om prijs te bepalen en het bedrijf moet niet failliet gaan bij prijsschommelingen), maar prijzen moeten niet alleen omhoog, maar ook omlaag kunnen gaan! • Bewoners moeten ook ontzorgd worden als ze niet met de collectieve oplossing mee willen doen. Per individueel huis langsgaan voor informatie.

58% Subsidies daar waar de grootste CO2 winst te behalen valt of al de hoogste kosten vallen (8) Wat willen we bereiken? Niet: De sterkste schouders betalen het meest, maar wel dat er bepaalde subsidies/ ontheffingen zijn voor subgroepen die daar behoefte aan hebben, denk aan: woningen op de begane grond en hoekwoningen (die verstoken meer) of mensen die weinig verdienen. De gemeente heeft al heel veel mooie subsidies, maar sommige groepen moeten nog beter in beeld worden gebracht en het aanvragen van subsidies moet makkelijker worden gemaakt.

Waarom vinden we dat belangrijk? Uiteindelijk meer CO2-besparing door meer draagvlak en het stimuleren van maatregelen daar waar het meeste gestookt wordt.

•

Wat moet er gebeuren? CO2 reductie behalen door enerzijds bij mensen langs te gaan die veel verbruiken en helpen uitstoot te verlagen en als dit niet mogelijk is het voor hen betaalbaar maken door bijvoorbeeld subsidie te verstrekken. Bij voorbaat subsidiëren zonder eerst uit te zoeken hoe verlaging CO2 mogelijk is, helpt verlaging niet. • De bewoners moeten hiervoor toestemming geven en er moet een beloning komen als zij energieverbruik verminderen. • De prioriteit is dat je de vaste lasten zo laag mogelijk wilt hebben. Echter; lastig, afhankelijk van een welwillende overheid.

12

Het moet lonen om energiezuinig gedrag te vertonen (dus subsidies niet per se inkomensafhankelijk maken, maar hangen aan verlaging van energieverbruik) - een leuk voordeeltje / cadeautje wanneer je overstapt op duurzame oplossing - meer subsidies voor hoekwoningen en woningen op de begane grond en andere groot­ verbruikers - subsidies automatisch vergeven op basis van informatie die al bij de gemeente bekend is zodat bewoners niet zelf achter de informatie aan hoeven en hele moeilijke aanvragen hoeven in te vullen (naar voorbeeld toen er energiesubsidie was naar aanleiding van gestegen gasprijzen door de oorlog in Oekraïne).

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Een aandachtspunt dat wordt meegegeven: particuliere verhuurders moeten ook worden meegenomen in alle oplossingen. Dus niet alleen aandacht voor communicatie naar woningcorporaties die sociale huur­ woningen verhuren (daar komen de extraa tjes en subsidies en informatie meer terecht). Transparantie in kosten is heel belangrijk - om vertrouwen te wekken. Echt met alle verhuurders, huurders en particuliere huurders om de tafel gaan zitten. Hoe moeten we het gedrag van CO2 grootgebruikers veranderen, als zij groot­ verbruikers zijn door hun levensstijl in plaats van door externe factoren. Let hierbij op de praktische uitvoerbaarheid.

Buurtberaad Warm Huis 2025

58% Betere buurtberaden (22) Wat willen we bereiken?

Waarom vinden we dat belangrijk?

33% Warmtenetten: niet doen (5)

Keuzevrijheid voor individuele bewoners om te allen tijde te kunnen kiezen tussen een warmtebron naar keuze.

Wat willen we bereiken?

Beter proces voor een buurtberaad.

Geen warmtenet uitrol.

"Kostenoverwegingen": we kunnen en mogen niet meer gaan betalen dan nu. In onze buurt staan verschillende soorten woningen (oud/ nieuw, vrij/monument, geïsoleerd/niet geïsoleerd). Die kunnen dus niet over een kam geschoren worden.

Waarom vinden we dat belangrijk?

Vooraf correcte en goede informatie over de uitgangspunten van de gemeente en het doel van het buurtberaad. voldoende tijd voor kennisname van de adviezen met schriftelijke aanvullingen.

Er zijn ook bestaande projecten waar is gebleken dat het voor sommige bewoners technisch niet goed werkte. Het vertrouwen in warmtenetten is weg.

Wat moet er gebeuren?

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

Wat moet er gebeuren?

Wat zijn daarbij aandachtspunten?

Het belangrijkste is dat de gemeente de wens voor autonomie van de buurtbewoners respecteert en dus rekening houdt met wat de bewoners willen en wat mogelijk is. Niet een oplossing voor iedereen, geen verplichte keuze voor warmtenet. Betaalbare energie als basisvoorwaarde. Gemeente Amsterdam moet de wens van inwoners respecteren en dus rekening houden met wat bewoners/ huurders willen en met de verschillen in woningen.

De kosten zijn niet significant lager dan bestaande oplossingen.

Waarom vinden we dat belangrijk? Voor een transparant en eerlijk proces, waarin iedereen op alle onderwerpen gehoord is.

Wat moet er gebeuren?

Buurtberaad Willem de Zwijgerkerk is voor verbetering vatbaar.

56% Vrije keuze voor warmtebron (4) Wat willen we bereiken? Autonomie en vrije keuze van de individuele bewoner bij keuze van energiebron (aardgas, groen aardgas, free energy, zonnepanelen, hybride pomp, riothermie, aquathermie, eigen windenergie). Vrije keuze van leverancier en betaalbare energie. Het streven zou moeten zijn energie goedkoper en dus niet duurder maken dan nu, geen €500 per maand zoals in de Van der Pekbuurt. Een warmtenet geeft geen vrije keuze, dus geen warmtenet in onze buurt.

Geen kapitale fouten maken. De trage uitrol ligt al jaren stil. • Significante transportverliezen, daardoor niet energiebesparend. • Veel mislukte praktijkvoorbeelden. •

Dat er geen warmtenet wordt aangelegd. (Er wordt geen warmtenet aangelegd of uitgebreid/aangesloten)

Wat zijn daarbij aandachtspunten? Voorwaarde is dat het aan- en afkoppelen van het warmtenet niet meer dan 250 euro kost. Bestaande infrastructuur voor aardgas blijft beschikbaar. Wellicht zijn er in de toekomst andere technieken en energiebronnen mogelijk waar bewoners nu en in de toekomst voor kunnen kiezen. Daarom zou het zonde zijn om ons vast te leggen op warmtenet. En wegens de hoge onkosten. Vrije keuze voor warmtebron.

13

Over het buurtberaad

Vraagstelling en aanleiding Dit deel van het eindverslag gaat over de opzet en uitvoering van het buurtberaad en is geschreven door TeamBurgerberaad, de uitvoerende organisatie van het beraad. Het Buurtberaad Warm Huis had als opdracht om haalbare en goed onderbouwde voorstellen te doen voor de warmtetransitie in de buurten waar het beraad plaatsvond. De gemeente legde hiervoor de volgende hoofdvraag voor:

“Hoe zorgen we er samen in deze buurt voor dat we minder CO2 uitstoten, energie besparen én de kosten eerlijk verdelen zodat het voor iedereen betaalbaar blijft?”

Buurtberaad Warm Huis 2025

De achterliggende vraag aan het buurtberaad is:

“Hoe besparen we gezamenlijk op een rechtvaardige manier zo veel mogelijk CO2 op de korte termijn en werken we toe naar een klimaatneutrale buurt binnen 10 jaar?”

Bij het opstellen van deze vragen zijn de uitgangspunten duurzaamheid, betaalbaar­ heid, eerlijkheid en betrouwbaarheid gehanteerd. Er is bewust gekozen voor eenvoudige taal om iedereen te bereiken. Daarnaast werd benadrukt dat bewoners niet alleen geraadpleegd worden, maar ook een actieve rol hebben in de uitvoering van de energietransitie. Het creëren van draagvlak en betrokkenheid was een belangrijk doel: het gaat tenslotte om hun eigen woningen en leefomgeving.

15

Organisatie en begeleiding

Inclusie en toegankelijkheid

De bijeenkomsten van het buurtberaad zijn begeleid door een onafhankelijk voorzitter van TeamBurgerberaad. Deelnemers werkten in kleine groepen met ervaren gespreksbegeleiders. Een deel van de begeleiders was afkomstig van de gemeente Amsterdam en had vooraf een training gevolgd in onafhankelijke, neutrale begeleiding.

Inclusie en toegankelijkheid zijn enorm belangrijk voor een buurtberaad en de randvoorwaarden voor een legitiem en kwalitatief goed beraad. TeamBurgerberaad heeft extra aandacht besteed aan deze randvoorwaarden tijdens de organisatie en het ontwerp van de verschillende dagen en activiteiten.

Op twee momenten is geëxperimenteerd met de AI-tool ECHO van Dembrane. Deze tool legde gesprekken vast, analyseerde de bijdragen en gaf deelnemers snel overzicht van de belangrijkste ideeën.

•

Foto bijschrift | Alle deelnemers van het Buurtberaad Warm Huis, stadsdeelbestuurder Rocco Piers en raadslid Imane Nadif tijdens de laatste bijeenkomst.

Praktische toegankelijkheid: deelnemers konden kinderopvang of een tolk vergoed krijgen. Voor een deelnemer was tijdens drie bijeenkomsten kinderopvang nodig. De enige benodigde tolkfunctie werd ingevuld een dochter van de deelnemer. De locatie waar het buurtberaad werd gehouden, de Willem de Zwijgerkerk, ligt middenin de buurt en was goed bereikbaar. Elke deelnemer ontving een vergoeding van €75 per dag. • Veilige werkvormen: gespreksbegeleiders zorgden ervoor dat iedereen zich veilig en gehoord voelde. Ook waren er twee vertrouwenspersonen aanwezig. Er is gewerkt met methoden als Deep Democracy en creatieve werkvormen zoals tekenen en bouwen. Dit maakte het makkelijker voor mensen die minder gewend zijn om in groepen te spreken. • Extra rollen voor deelnemers: voor het stimuleren van eigenaarschap en betrokkenheid, konden deelnemers op andere manieren een rol vervullen. Bijvoorbeeld in een muziekgroep, als verslaggever en in verschillende meedenkgroepen. Zo is er een ‘Warm

Huis-lied’ geschreven en vertolkt, is er een toneelstuk opgevoerd en zijn er online gesprekken geweest over de agenda van een volgende beraaddag en over de inzet van deskundigen.

16

Informatievoorziening

Deelnemerscommunicatie

Een goede informatiebasis was essentieel. Daarom:

Effectieve communicatie met de deelnemers is enorm belangrijk om mensen te verwel­ komen, te betrekken en goed te informeren. Ook helpt een persoonlijke benadering om mensen erbij te houden als ze twijfelen om door te gaan. De deelnemers­communicatie was in handen van Gemeente Amsterdam, in nauw overleg met Team Burgerberaad.

kregen deelnemers een boekje met basisinformatie; konden zij zelf onderwerpen of deskundigen aandragen; • vond er een kennisfestival met 18 experts plaats; • waren er excursies naar voorbeeldprojecten; • gaven deskundigen feedback op de adviezen. • •

Experts werden gevraagd om begrijpelijk te spreken en vragen van deelnemers te beantwoorden in plaats van alleen te presenteren. Zo werd er gestreefd alle deelnemers met dezelfde kennisbasis te laten deelnemen.

Foto bijschrift | Deelnemer leest het informatieboekje. Buurtberaad Warm Huis 2025

Voorafgaand aan het beraad De uitnodiging aan meer dan 5395 huishoudens om mee te doen was een mooi uitziende brief in een envelop. In de envelop zat ook een toeganke­lijke flyer met alle basisinformatie, visueel aantrekkelijk weer­gegeven. Ook zijn er flyers uitgedeeld in de buurt, met name bij het informatiepunt Jouw Huis van Morgen en op centrale plekken in de buurt zoals welzijns­ organsiatie Sooz, de Willem de Zwijgerkerk, winkels, een snackbar en een coffeeshop. Daarnaast zijn er tijdens de aanmeldperiode in bepaalde delen van de buurten nog extra flyers aan huis bezorgd. Dit is gedaan om extra deel­nemers te werven in de buurten waaruit minder aanmeldingen binnenkwamen. Er is ook een oproep geplaatst op de social media kanalen van de gemeente. Die oproep was alleen te zien in de buurten waarover het beraad ging. Ook is een oproep in de Nieuwsbrief Wijkraad ZuidWest Amsterdam (van een actieve buurtbewoner) geplaatst en in de Wijkkrant Zuid, een blad met een groot bereik in het stadsdeel. Toen alle aanmeldingen binnen waren, heeft elke deelnemer een bevestigingsbrief ontvangen aan huis. Daarin is gevraagd deelname te bevestigen via een online formulier. Toen de deelnemerslijst definitief was is elke deelnemer gebeld om de verwachtingen door te nemen en eventuele vragen te beantwoorden. Als de

betreffende persoon niet bereikbaar was, zijn er mailtjes, sms'jes, whatsapps-, en signalberichten verstuurd.

Tijdens het beraad Gedurende het beraad werd er via de mail gecommuniceerd aan deelnemers. Met sommige deelnemers is ook actief telefonisch gecommuniceerd, omdat zij aangaven daar behoefte aan te hebben. Deelnemers die een vorige bijeenkomst niet aanwezig waren werden gebeld. Ook op de dag van de bijeenkomst werden deelnemers die zich niet hadden afgemeld gebeld om ze te enthousiasmeren alsnog te komen. Na elke beraaddag werd er meteen een e-mail verstuurd met een samenvatting en alle gemaakte materialen in de bijlage. Een aantal dagen voor de volgende beraaddag werd een nieuwe e-mail gestuurd met het programma van de dag en eventuele andere benodigde informatie. In die e-mails werd ook verwezen naar het online deelnemersplatform. Het deelnemersplatform is een plek die alleen toegankelijk is voor de deelnemers en de organisatie. Op het platform is alle informatie op een aantrekkelijk visuele manier weergegeven en kunnen deelnemers gemakkelijk per beraaddag bekijken wat de opbrengst is en welke informatie er verstrekt was. Omdat niet alle deelnemers gewend zijn om digitaal informatie te verwerken, is bij iedere bijeenkomst ook informatie op papier beschikbaar gesteld per groep. Aan het eind van iedere bijeenkomst is aan alle deelnemers iedere keer gevraagd om tips en aandachts­punten.

Op die manier is consequent een leercyclus ingebouwd en geluisterd naar de wensen van de individuele deelnemers van het beraad.

17

Informatievoorziening over het vraagstuk Om het beraad van goede informatie te voorzien is op diverse manieren kennis, inspiratie en feedback aangeboden. Op dag 1 is een boekje uitgedeeld met basisinformatie over de vraagstelling en deelonderwerpen. Aan deelnemers werd gevraagd of er nog onderwerpen ontbraken en of ze specifieke suggesties voor deskundigen hadden. Daarmee heeft het beraad zelf sturing kunnen geven aan de inhoudelijke informatie die werd aangeboden. Op dag 2 was er een kennisfestival met 18 deskundigen. Tussen dag 2 en 3 konden deelnemers op vier locaties op excursie. En tussen dag 4 en 5 is er op alle conceptadviezen door deskundigen feedback gegeven die op dag 5 is verwerkt. De groep deskundigen bestond uit inhoudelijk betrokken ambtenaren, vertegenwoordigers van lokale bewonersinitiatieven en wetenschappers.

Opzet van de bijeenkomsten De Reis In het vijfdaagse Buurtberaad Warm Huis maakten bewoners uit drie buurten van Amsterdam-Zuid een gezamenlijke reis: van verbinden met elkaar en de materie, begrijpen van het vraagstuk en de onder­ liggende uitdagingen, via het aangaan van lastige punten, ophalen van waarden en richting bepalen met toekomstbeelden, naar het gezamenlijk formuleren van concrete oplossingen en uiteindelijk afronden met een advies bestaande uit adviezen over de warmtetransitie in hun buurt.

Het proces werd zorgvuldig ontworpen en gefaciliteerd door een onafhankelijk team, met aandacht voor zowel de inhoud als de menselijke kant van samenwerken. Elke bijeenkomst bouwde voort op de vorige. Op vaste momenten werd teruggekoppeld wat er eerder was besproken, onder meer via een reisverslag en een online deelnemers­ platform. Inzichten werden verzameld en gedeeld in Primoforum, een digitaal systeem waarmee de hele groep kon meekijken wat er “geoogst” werd, en via ECHO, een AI systeem van de Nederlandse startup Dembrane.

Afronden en vieren

Verbinden

Oplossingen concreet maken

Begrijpen Excursies

Zomer

Zien en beleven

Buurt in beeld Richtingen en lastige punten

Buurtberaad Warm Huis 2025

18

Het proces kenmerkte zich door: • Een lerende structuur: elke stap bouwde voort op de vorige, met zichtbare terugkoppeling via reisverslagen en digitale platforms. • Een balans tussen hoofd en hart: kennis en waarden kregen evenveel ruimte. • Een open houding van bestuurders, ambtenaren en externe deskundigen: regelmatig aanwezig, luisterend, dienstbaar en reagerend. • Technologische ondersteuning: via Primoforum en ECHO werd kennis gedeeld en gesprekken samengevat. • Een warme, verbindende toon: waarin bewoners zich serieus genomen en gezamenlijk verantwoordelijk voelden.

Bijeenkomst 1 op woensdagavond 18 juni: Verbinden Kennismaken en de gezamenlijke basis leggen De eerste bijeenkomst van het buurtberaad vond plaats in de avond van 18 juni 2025 in de Willem de Zwijgerkerk in Amsterdam. Hier vonden ook de andere vier dagen van het buurtberaad plaats. De eerste avond stond in het teken van kennismaken, vertrouwen opbouwen en het scheppen van een gedeelde basis. Na de registratie konden de deelnemers eerst langs een buffet met avondeten, gemaakt en uitgedeeld door vrijwilligers van de Willem de Zwijgerkerk. In de grote zaal werden de deelnemers ontvangen door de gespreksbegeleiders en kregen ze een korte introductie door voorzitter Karim Maarek

Buurtberaad Warm Huis 2025

over wat een buurtberaad is en waarom zij via loting waren uitgenodigd. Wethouder en stadsdeel Zuid bestuurder Zita Pels en Rocco Piers lichtten de opdracht toe, met daarin de centrale vraag:

“Hoe zorgen we er samen in deze buurt voor dat we minder CO2 uitstoten, energie besparen én de kosten eerlijk verdelen zodat het voor iedereen betaalbaar blijft?” Er volgden vragen aan de bestuurders, waarna een ceremonieel moment markeerde dat de deelnemers de opdracht aanvaardden. Een inspirerende keynote door Siward Zomer van Energie Samen, belichtte de complexiteit van de warmtetransitie. In kleine groepen formuleerden deelnemers hun eerste vragen en aandachtspunten voor deskundigen. De avond eindigde informeel, met ruimte voor gesprek en ontmoeting.

Bijeenkomst 2 op zaterdag 28 juni: Begrijpen Leren en verdiepen tijdens het kennisfestival De tweede dag draaide om kennis en begrip. Na een gezamenlijke check-in en een terug­ blik op het voorbereidende werk van Team Kennis, een groep deelnemers die samen met het organiserend team tot een lijst van

gewenste deskundigheden kwam - begon het kennisfestival: een levendige marktplaats waar deelnemers in meerdere rondes in gesprek gingen met achttien deskundigen over uiteenlopende thema’s en dilemma’s. De inzichten werden vastgelegd op flappen, in notitieboekjes en digitaal gedeeld via Primoforum. Na de lunch bespraken kleine groepjes wat ze geleerd hadden en legden verbanden tussen thema’s. Aan het eind van de dag werd alles creatief samengebracht in de oefening “warme chocolademelk maken” – een speelse manier om inzichten te destilleren.

kerndilemma’s van de warmtetransitie - zie ‘Bespreking kerndilemma’s en onderliggende waarden’ hieronder. Daarbij kwamen niet alleen feiten aan bod, maar vooral ook waarden en overtuigingen – wat mensen belangrijk vinden in hun buurt en in de manier waarop verandering plaats mag/moet vinden. Daarna volgde een creatieve fase: deelnemers verbeeldden hoe hun buurt er in 2050 (na de warmtetransitie) uit zou kunnen zien – via tekenen, kleien of bouwen. Deze toekomstbeelden hielpen om richting te geven aan de thema’s en vraagstukken die later tot adviezen zouden leiden.

Ook bij het uitnodigen van deskundigen hebben de deelnemers van Team Kennis kunnen bijsturen, omdat zij vonden dat het aantal externe deskundigen te beperkt was in verhouding tot het aantal gemeentelijke deskundigen.

Vlak voor de eerste bijeenkomst na de zomer ontvingen de deelnemers een zomergroet uit de buurt in de vorm van een ansichtkaart. Om deelnemers weer te verwelkomen bij het laatste deel van het beraad.

Ook werden excursies naar relevante locaties aangekondigd voor tussen bijeen­ komst 2 en bijeenkomst 3, en ontstonden nieuwe zelfgekozen teams, die zich verdiepten in specifieke thema’s zoals de rode draad van het beraad en het contact met verhuurders en corporaties.

Bijeenkomst 4 op zaterdag 6 september: Oplossingen concreet maken Van inzichten naar eerste adviezen

Waarden, overtuigingen en toekomstbeelden

Na de zomer kwam de groep opnieuw samen om de draad op te pakken. De dag begon met een tentoonstelling van alle inzichten die tot nog toe verzameld waren, de verschillende deelthema’s die voor handen waren en mee­­gebrachte voorwerpen, foto’s en notities uit het zomerdoeboekje – een tastbare manier om opnieuw verbinding met de materie te maken.

De derde bijeenkomst begon met het delen van ervaringen uit de excursies. Vervolgens bespraken de leden in 5 deelsessies de

Daarna gingen deelnemers in kleinere groepen concreet aan de slag met het

Bijeenkomst 3 op zaterdag 5 juli: Richtingen en lastige punten

19

formuleren van de eerste adviezen. Met behulp van canvassen en werkvormen werden thema’s gekozen, knelpunten benoemd en conceptadviezen opgeschreven. Via de werkvorm “gluren bij de buren” gaven groepen elkaar feedback, waarna de adviezen verder werden aangescherpt. Aan het eind van de dag lag er een eerste reeks uitgewerkte adviezen die als basis dienden voor de eindfase. Hierop werd feedback gevraagd aan een groep ambtenaren en externe deskundigen.

Bijeenkomst 5 op zaterdag 20 september: Afronden en vieren Van concept naar besluit De slotdag stond in het teken van besluitvorming. De conceptadviezen werden aangescherpt met feedback van experts en deelnemers, en in meerdere rondes besproken en verbeterd. In ronde 1 konden deelnemers aangeven of ze het eens waren met een advies of niet. Ze konden ook aangeven wat ze nodig hadden om het er wel mee eens te kunnen zijn. Op die manier was er ruimte om het advies aan te vullen of te verbeteren. Zo konden ook mensen die eerst twijfelden, zich beter in het advies vinden. Dat zorgde voor meer draagvlak. In ronde 2 werd bij elk advies uitgelegd welke aanpassingen waren gedaan op basis van de laatste feedback. Daarna konden de deelnemers meteen stemmen over de

Buurtberaad Warm Huis 2025

aangepaste aanbeveling. Zo ontstond een pakket adviezen waar veel steun voor was: 21 adviezen kregen een meerderheid van de stemmen, en slechts een advies haalde het niet. De adviezen werden symbolisch overhandigd aan de gemeente, aan zowel stadsdeelbestuurder Rocco Piers als gemeenteraadslid Imane Nadif (tevens indiener van de motie over het buurtberaad), in aanwezigheid van meerdere betrokken partners. De dag eindigde feestelijk met muziek, een groepsfoto en een drankje en door vrijwilligers van de Willem de Zwijgerkerk gemaakte hapjes. Een warme afsluiting van een intensief en betrokken traject waarin bewoners lieten zien hoe kennis, dialoog en verbeelding kunnen leiden tot gezamenlijke richting in een complexe transitie.

Bespreking kerndilemma’s en onderliggende waarden Tijdens de derde bijeenkomst stonden vijf kerndilemma’s centraal, uiteindelijk werden dit zes gesprekken — thema’s die diep ingrijpen in de manier waarop bewoners, overheid en woningcorporaties samenwerken aan de warmtetransitie. Het doel was niet om verschillen glad te strijken, maar om ze onder ogen te zien, te begrijpen en voor ons te laten werken in plaats van tegen. Door te onderzoeken ‘waarom’ mensen iets belangrijk vinden, kwamen de onderliggende waarden in beeld. Wat aanvankelijk tegenover elkaar leek te staan, bleek vaak juist complementair. De onderwerpen waren: • Burgerparticipatie – wie doet er mee, en hoe? (Gesprek A1) • De opdracht – is het een goede of slechte opdracht? (Gesprek A2) • Vrij of gestuurd – hoeveel ruimte is er écht? (Gesprek B) • Urgentie – hoe dringend is het eigenlijk? (Gesprek C) • Collectief of individueel – samen of ieder voor zich? (Gesprek D) • Rechtvaardigheid – wie betaalt wat, en waarom? (Gesprek E)