2e Voortgangsrapportage PBK april 2021 - vastgesteld.pdf

April 2021 (rapportage over periode juli – december 2020)

Voortgangsrapportage Programma Bruggen en Kademuren April 2021

met themabijlage over bomen

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Vooraf 2

Programma Bruggen en Kademuren van de gemeente Amsterdam rapporteert twee keer per jaar over de voortgang op de opdracht om circa 830 bruggen en 205 kilometer kademuren veilig te houden en waar nodig versneld op orde te krijgen. In deze tweede voortgangsrapportage rapporteren we over de voortgang op

P3 Inleiding

de programmadoelen en de sturingen beheersingsaspecten, met als peildatum 31 december 2020. De bijlage heeft als thema bomen, een onderwerp dat grote aandacht heeft van het programma en leeft onder de Amsterdammers. We besteden niet alleen aandacht aan de mogelijkheden van technische innovaties, maar ook aan de meerwaarde van groen en hoe

we daar als programma binnen de projecten mee omgaan. Het digitale dashboard van het programma, met een overzicht van wat we doen en weten, is ook dit kwartaal geüpdatet.

P4 Voortgang

We wensen je veel leesplezier! Programma Bruggen en Kademuren

P12 Sturing en Beheersing

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het document is navigeerbaar met de verticale navigatiebalk links op de pagina. De foto’s bij de inhoudsopgave van de hoofdstukken (zoals hiernaast) zijn ook aanklikbaar.

P18 Continu leren

P20 Dashboard

P21 Themabijlage Bomen

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

1. Inleiding 3

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

De belangrijkste voortgang die we de afgelopen maanden hebben geboekt, betreft het vergroten van het inzicht in de staat van ons areaal. De beschikbare kennis van beheerders en het onderzoeksprogramma dat een toenemend aantal resultaten oplevert, resulteert in een steeds scherper beeld van de daadwerkelijke veiligheidsen vernieuwingsopgave. Dat de impact op de omgeving groot is waar we werken aan vernieuwing of waar we veiligheidsmaatregelen moeten treffen, wordt ook meer en meer zichtbaar. Zeker daar waar woonboten moeten worden verplaatst of bomen gekapt. Op deze belangrijke thema’s zetten we versneld een visie en aanpak op. Veiligheid blijft aan de orde Het onderzoek en ook de dagelijkse praktijk laat zien dat het ingrijpen om de veiligheid te borgen op plekken noodzakelijk blijft en dat de vernieuwingsopgave enorm is. De afgelopen periode is de situatie wel beheerst gebleven. We leren het areaal beter kennen. Er zijn nu ruim twee jaar geen calamiteiten geweest aan kademuren van de gemeente Amsterdam. Het incident aan de Grimburgwal, in eigendom van de UvA, benadrukt echter dat een calamiteit nooit uit te sluiten is. Over het onderzoek naar de oorzaken van het bezwijken van de Grimburgwal en de lessen die we hieruit leren, is verderop in deze rapportage meer te lezen. Wanneer er aanleiding is om te kijken naar veiligheid, is het Voorportaal aan zet.

Dit team kijkt bij een keuze voor een veiligheidsmaatregel

niet alleen naar de technische staat, maar ook naar de omgevingsaspecten. Aan de hand van deze integrale afweging zijn in de stad in totaal 76 veiligheidsmaatregelen genomen door het uitvoeringsteam van Preventie en Interventie. Een actueel overzicht daarvan is in het dashboard opgenomen. Het versterken van bruggen en kademuren met veiligheidsconstructies helpt om de druk op de omgeving te verlichten. Het is echter kostbaar en we kunnen de grachten, hoewel tijdelijk, vanwege de noodzaak tot waterberging en doorvaarbaarheid niet onbeperkt versmallen. Voor bruggen is versterken veelal nog maatwerk. Hier zijn nog geen standaardoplossingen gevonden, waardoor toepassing veel tijd kost. We onderzoeken alternatieven en mogelijkheden om te versnellen en te innoveren. Komend jaar komen de livinglabs en proeftuinen, waarbinnen innovatieve technieken worden ontwikkeld en getoetst, op stoom. In 2021 gaan zo’n 20 proeftuinen op verschillende thema’s in uitvoering. Versnellen van de vernieuwing Tegelijkertijd geven we de versnelling van de noodzakelijke vernieuwingsopgave vorm. We leren van de lopende projecten als de Vijzelstraat en Oranje Loper en geven die lessen een plek in onze aanpak. Met de contracten voor Kademakers en het Innovatiepartnerschap worden begin 2021 de eerste stappen in de opschaling van de kademuurvernieuwing gezet.

Door de bomenaanpak is dit op een iets lager niveau dan waar eerst van uit werd gegaan, maar het blijft een substantiële en belangrijke stap voorwaarts.

Tot slot laat de praktijk ook zien hoe complex de programmering en de uitvoering binnen een stad als Amsterdam is. Met name daar waar afhankelijkheden spelen met andere projecten in de openbare ruimte en waar het raakt aan de bereikbaarheid en leefbaarheid in de stad. Op al deze zaken gaan we in bij de voortgang op de programmadoelen en sturing en beheersing.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

2. Voortgang We verwachten dat ongeveer de helft van de bruggen op houten palen binnen afzienbare tijd programmadoelen vernieuwd moeten worden. 4

2.1 Veilige en functionele bruggen en kademuren Inzicht in de staat van het areaal

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het Programma Bruggen en Kademuren (PBK) is in 2019 gestart met een beperkt inzicht in de staat van de constructies. De inschatting was dat 10 tot wellicht 60% van de constructies slecht was en een veiligheidsmaatregel nodig zou hebben. We concentreren ons in de beginfase op het onderzoeken van bruggen en kademuren met een fundering op houten palen. Dat zijn namelijk de meest kwetsbare funderingen die een behoorlijk aandeel van het totaal uitmaken. Zo staan ongeveer 270 van de 830 bruggen op een houten paalfundering. Bij kademuren is dit aandeel nog veel hoger. Eerste resultaten In 2020 zijn ongeveer 90 bruggen en 102 kademuren (rakken) op houten palen kwalitatief onderzocht. Daaruit blijkt dat een fors deel van deze constructies niet meer voldoet aan de eisen die we eraan stellen. 33% van de geïnspecteerde brugfunderingen bleek in slechte staat. Dit valt binnen de (brede) prognose van 10-60%. Maar slechts bij enkele bruggen moest een veiligheidsmaatregel getroffen worden (ca.5%). Een aangetaste fundering bleek dus niet altijd tot een onveilige situatie te leiden. Dat betekent echter niet dat er niets met die bruggen hoeft te gebeuren. De bruggen met zwaar aangetaste houten fundering zijn allemaal in monitoring genomen.

Voor kademuren is eerder geen verwachting uitgesproken. Wel werden 80 kademuren aangemerkt als risicovol en kwamen in aanmerking voor een veiligheidsmaatregel. Inmiddels zijn 102 kademuren beoordeeld op technische staat. In het afgelopen jaar is bij ongeveer 25% van de beoordeelde kades daadwerkelijk een veiligheidsmaatregel getroffen. Veiligheidsmaatregelen Tot eind 2020 hebben we bij 22 kades en 9 bruggen een lastbeperking ingevoerd. Bij 25 kades en 9 bruggen hebben we (tevens) een veiligheidsconstructie geplaatst. In de afgelopen periode hebben we bijvoorbeeld veiligheidsconstructies geplaatst bij de Leliegracht en de Kloveniersburgwal. Deze bruggen en kades worden opgenomen in de programmering om vernieuwd te worden. Dat gebeurt in de meeste gevallen binnen 10 jaar. Een ander deel van de bruggen en kades wordt wel opgevoerd voor vernieuwing vanwege bijvoorbeeld een slechte fundering, maar kan tot die tijd in gebruik blijven zonder dat we hoeven in te grijpen. Monitoring van de constructies borgt dat we eventuele verslechtering of instabiliteit op tijd waarnemen en daar waar nodig actie op kunnen nemen. We zien dat het areaal steeds verder veroudert en zolang de vernieuwing achterblijft, zullen er met name bij de kademuren en bruggen

op houten palen ook de komende jaren nog veiligheidsmaatregelen genomen moeten worden.

Rapid assessment Grimburgwal Op 1 september 2020 is een gedeelte van de kademuur aan de Grimburgwal bezweken. Op verzoek van het programma heeft een team van TU Delft, AMS, Deltares en SkyGeo een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd in de vorm van een ‘rapid assessment’ met als doel te achterhalen welke lessen zijn te leren voor de overige kades in Amsterdam. Combinatie van factoren heeft geleid tot uiteindelijk bezwijken van de kade Duidelijk komt naar voren dat er niet één oorzaak is, maar een combinatie van factoren waarbij de geleverde individuele bijdrage van iedere factor een inschatting is. Op basis van observaties en onderzoek weten we dat het bezwijken aan het oostelijk deel van de kade is begonnen. Daar was lokaal een diepere bodemligging, wat leidt tot een verminderde stabiliteit van de kade. Aan de hand van duikonderzoek en het bestek vermoeden we dat aan die kant slechts twee palenrijen aanwezig waren, wat wil zeggen dat de kade lichter ontworpen is. Het westelijke deel, waar drie palenrijen stonden, is als gevolg van het bezwijken van het oostelijke deel meegetrokken en gekanteld. Enige dagen voor het bezwijken zijn gaten in het achterliggende straatwerk aangetroffen. Naar alle waarschijnlijkheid is het draaien van vaartuigen een oorzaak voor de diepere bodemligging, omdat de instorting precies nabij het draaipunt voor brug 201 heeft plaatsgevonden.

Uit onderzoek blijkt dat de diepte van de gracht

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

5

Aanscherping van de regels voor zwaar verkeer

in de richting van de brug toeneemt en daarna weer afneemt. De herhaaldelijke aanvaringen van vaartuigen hebben de kade verzwakt, wat mogelijk verklaart waarom deze precies op de plaats van de schade als eerste is gescheurd. De trigger (het laatste duwtje) voor de instorting is waarschijnlijk het vernieuwen van het straatwerk geweest van mei en augustus 2020. De bijdrage van de grondwaterstroming en eventuele droogte en regen is niet bekend, maar kan een rol hebben gespeeld in combinatie met de al opgetreden vervorming en ontstane uitspoeling achter de kade richting de gracht. De gebroken regenwaterafvoer is zeer waarschijnlijk een gevolg en geen oorzaak van de instorting.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Lessen voor het programma Met het oog op leren is het vooral relevant een aanpak te hebben waarbij we niet alleen zicht hebben op het optreden van deze individuele factoren, maar bovenal bewaken dat deze verschillende factoren zich niet op één plaats opstapelen. Controles van waterdiepte, archiefonderzoek naar lichter ontworpen kades, met voorrang onderzoeken van locaties met aanvaarschade en nog alerter zijn op zachte signalen, zijn enkele van de maatregelen die het programma oppakt op basis van de aanbevelingen. Het volledige onderzoek wordt gepubliceerd op openresearch.amsterdam.nl.

Eigendom kademuren Ongeveer 350 km oevers binnen de gemeentegrenzen zijn niet in eigendom van de gemeente. Zo’n 30 kilometer hiervan is geïdentificeerd als belangrijk vanuit het perspectief

Om onze bruggen en kademuren te ontlasten en beter te beschermen, worden de regels voor zwaar verkeer aangescherpt. De ontheffingsvrije vrachtroutes vervallen en de voorwaarden waaronder ontheffingen worden uitgegeven, worden strenger. Uitvoerbaarheid, proportionaliteit en handhaafbaarheid stonden centraal bij het opstellen van dit nieuwe beleid. De impact op de markt is groot, vooral in de bouw, maar over het participatieproces bestaat grote tevredenheid.

van mogelijke gevolgschade. Met de eigenaren van deze kades zijn we in gesprek om te kijken welke behoeftes en belangen er spelen. Een eerste inventarisatie laat zien dat deze eigenaren een grote informatiebehoefte hebben over inspectie en onderhoud van de kademuren. Om het vergaren van die informatie te vergemakkelijken, zijn we in gesprek met het platform Binnenstedelijke Kademuren van het CROW. Tegelijkertijd brengen we de verschillende verantwoordelijkheden in beeld. De eigenaar heeft vanuit de wettelijke zorgplicht de verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud aan de kademuur. Als gemeente Amsterdam hebben we een rol vanuit het bevoegd gezag. Ook waterschappen en andere bestuursorganen kunnen hier een rol in hebben, dit verschilt per situatie. Ook werken we het proces voor het melden van zachte signalen over kademuren in privébezit uit.

8 december 2020 zijn de stukken door het college vastgesteld en vrijgegeven voor inspraak. In het eerste kwartaal van 2021 vond de inspraak plaats. De opbrengst daarvan leidt nog tot aanscherping van dit beleid. Het college neemt half mei het definitieve besluit over de beleidsregels en het bijbehorende verkeersbesluit. Daarna volgt nog een raadsbesluit over de legestarieven en over de inzet van camera’s in de handhaving. Het aanpassen van de systemen voor vergunningverstrekking is afhankelijk van de uitkomst van de inspraak. Het lijkt erop dat de aanpassingen zo complex zijn dat de eerder gecommuniceerde ingangsdatum van 1 juli 2021 niet haalbaar is. Naar verwachting zal dit verschoven worden naar 1 oktober van dit jaar. Bedrijven en chauffeurs worden nader geïnformeerd via een communicatiecampagne voorafgaand aan de ingangsdatum. De bestaande ontheffingshouders zijn vroegtijdig geïnformeerd en zullen de komende tijd opnieuw worden aangeschreven, zodat zij weten waar ze aan toe zijn en de nodige voorbereidingen kunnen treffen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

6

Wat veel terugkomt in de gesprekken met vervoerders en verladers is dat er door de gemeente veel wordt gevraagd van de branche. Ze vragen om meer duidelijkheid en een integrale visie op logistiek. Daarom werkt de directie Verkeer en Openbare Ruimte aan een integrale logistieke strategie. Die is voorzien in het najaar van 2021. De gemeente zoekt actief de samenwerking op met bedrijven in de logistieke keten om de grote veranderingen die nodig zijn samen te kunnen realiseren.

2.2 Een functionerende stad tijdens de opgave Vergunningen en ontheffingen Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

In het programmaplan heeft het college aangekondigd de dienstverlening en handhaving van vergunningen en ontheffingen die gerelateerd zijn aan bruggen en kademuren te verbeteren. In 2020 is verkend hoe een proces eruitziet dat modern en vanuit de burger en de ondernemer ontworpen is. Om dit te realiseren zijn deelproducten bepaald. Eind 2020 is de uitvoering gestart. Er wordt bijvoorbeeld een kaart ontwikkeld waarmee in één oogopslag duidelijk is of op een specifieke locatie een lastbeperking geldt die maakt dat een aanvraag geen kans maakt. Dit voorkomt dat aanvragers onnodig leges betalen. Ook wordt een nieuw geïntegreerd aanvraagformulier ontwikkeld en wordt het mogelijk dat alle binnengemeentelijke ketenpartners in hetzelfde vergunningensysteem werken.

Communicatie en omgeving Het programma communiceert op twee niveaus: dat van de stadsbrede opgave, bijvoorbeeld

via de communicatiekanalen van de gemeente of het dashboard van het programma, en op projectniveau, bijvoorbeeld met een omgevingsapp, informatiebijeenkomsten en online projectpagina’s. Met uitgangspunten als direct betrokkenen eerst, kernwaarden als open en de ervaring die we opdoen in projecten, geven we onze externe communicatie steeds meer consistent vorm. Zo wordt er standaard meer informatie gegeven over de staat van een brug of kademuur, wordt gewerkt aan het ontsluiten van data op een laagdrempelige manier en worden rapporten en onderzoeken actief aangeboden aan belanghebbenden. Een derde niveau, dat van een gebied waarin meerdere projecten staan geprogrammeerd, ontbrak tot nu toe, terwijl we denken dat daar winst te halen is voor zowel het programma als de stad. In een pilot in het Wallengebied starten we met communicatie en omgevingsmanagement op dat niveau. Het doel is bewoners en ondernemers eerder te betrekken bij wat hen te wachten staat, zodat projecten die in uitvoering gaan, beter rekening kunnen houden met de omgeving waarin ze starten. Verdiepende gesprekken Over de breedte van de opgave heeft het programma overleg met grotere stakeholders, zoals belangenverenigingen. Komende maanden gieten we algemene informatie die we met hen delen in bredere bijeenkomsten, zodat de persoonlijke gesprekken zich meer kunnen verdiepen.

We starten met het organiseren van twee van die brede bijeenkomsten per jaar. Ook thema’s kunnen intussen aanleiding zijn voor een verdiepend gesprek met meerdere stakeholders gelijktijdig. Zo

plannen we momenteel een conferentie met een aantal deskundigen uit de stad en daarbuiten over alternatieve technieken voor kademuurvernieuwing. Betrekken van de omgeving Bewoners en ondernemers worden actief betrokken bij planvorming en uitvoering van vernieuwing van de openbare ruimte. Er wordt gewerkt aan een standaard werkwijze voor participatie voor elke fase van het programma, die de leidraad zal vormen voor de interactie tussen de stad en het programma. Als er bij de inrichting van een kade keuzeruimte overblijft voor verschillende invullingen, dan bespreken we die met bewoners. Dat doen we in directe gesprekken of via online participatietools. Pilot afval over water In het Wallengebied spelen vele belangen en wordt intensief samengewerkt met Programma Varen, afdeling Nautisch Beheer, Waternet, Programma Autoluw en stadsdeel Centrum. Een van de uitkomsten hiervan is dat vanaf maart 2021 een proef voor zes maanden start met afvalinzameling over water. Op de kade worden kleine inzamelvoertuigen ingezet om het afval op de boot te krijgen of te brengen naar een overslagpunt. Naast lastbeperking van bruggen en kades is een schoner straatbeeld een belangrijk doel.

Tijdelijke inrichting De tijdelijke maatregelen die we nemen, zorgen niet alleen voor veilige en bereikbare kades, ze kunnen ook gebruikt worden om de kades te vergroenen en daarmee leefbaarder en aantrekkelijker te maken. In het handboek Tijdelijke natuur bij veiligheidsmaatregelen voor kademuren

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

7

staan allerlei ideeën als tijdelijke plantvakken op opgeheven parkeerplaatsen, bloemenidylles op veiligheidsconstructies of drijvende eilanden met begroeiing in de grachten. Het handboek is onlangs gereedgekomen en gepubliceerd op openresearch. amsterdam.nl.

2.3 Realiseerbare programmering

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Er wordt voor de komende 20 jaar, ieder jaar opnieuw, geprogrammeerd in vijf blokken van vier jaar. Zo wordt aansluiting gevonden bij de reguliere assetmanagementcyclus en onderhoudsprogramma’s. In het eerste blok van vier jaar staat de opgave vast. Dat zijn de projecten waaraan gewerkt wordt. De overige blokken vormen het toekomstperspectief dat steeds duidelijker en bestendiger wordt met de uitkomsten van de onderzoeken. De bruggen die in de meest cruciale routes of corridors liggen, vormen het geraamte van de programmering. Daaromheen worden de kadeprojecten gebiedsgericht geprogrammeerd. Met deze programmering als basis kunnen ook andere ambities, zoals de energietransitie of het vervangen van kabels en leidingen gekoppeld worden. En kunnen we sturen op het geven van voorrang aan rakken waar geen monumentale bomen staan. Onderlinge afhankelijkheid gemeenteprojecten Welke kade of brug we wanneer gaan vernieuwen is een complexe stadsbrede puzzel, waar vanzelfsprekend ook andere projecten in de openbare ruimte onderdeel van zijn. De werkzaamheden aan de Piet Heintunnel zijn bijvoorbeeld van invloed op de planning van project

Berlagebrug, vanwege de bereikbaarheid van delen van de stad. Een vertraging in de werkzaamheden aan de tunnel heeft daarom tot gevolg gehad dat ook het project Berlagebrug naar achter schoof in de planning. De start van het project stond gepland direct na de openstelling van de tunnel, in de zomerperiode van 2022. Dat is niet langer haalbaar. Dankzij aanvullende maatregelen is het risico, voor wat betreft veiligheid en beschikbaarheid, aanvaardbaar geschat om het groot onderhoud aan de brug met een jaar uit te stellen. De gevolgkosten voor het project zijn geraamd op €700.000. Dit bedrag komt bovenop het totale verstrekte investeringskrediet van €25.895.000 uit het programmakrediet.

Vernieuwing bruggen Achterstalligheid inlopen en vanaf 2025 jaarlijks minimaal zes tot acht bruggen toekomstbestendig vernieuwen vraagt om een andere aanpak: van losse projecten naar een soepel productieproces en een programmatische benadering. In de uitvoering gaan we vergelijkbare typen bruggen clusteren: vaste bruggen, beweegbare bruggen of een specifieke corridor. Door te werken met standaard processen, een standaard programma van eisen en standaard ontwerpoplossingen is versnelling mogelijk. Daarnaast gaan we langjarig de samenwerking aan met marktpartijen om zo samen per brugtype te leren en te ontwikkelen. De voorbereidingen voor de bruggen die we in 2025 en 2026 willen vernieuwen zijn gestart. Het besluit welke bruggen dit precies zijn wordt binnenkort genomen. Daar wordt u nog nader over geïnformeerd.

Werk in uitvoering We werken aan diverse bruggen in de stad, nog hoofdzakelijk op de conventionele projectmatige manier. De lessen die we hieruit leren nemen we mee in de programmatische aanpak. Wel is het aantal bruggen al een flinke toename ten opzichte van voorgaande jaren. De werkzaamheden aan de Bullebak zijn augustus 2020 gestart en duren ruim 2 jaar. De vervanging van de Bullebakssluis start in het najaar van 2022. Eerder is er een tijdelijke constructie onder de brug aangebracht om verdere verzakking te voorkomen en zo de route beschikbaar te houden tot de daadwerkelijke vervanging kan beginnen. De vernieuwing van de Walter Süskindbrug start eind van dit jaar. Ook deze brug is eerder versterkt met een veiligheidsconstructie. Daarnaast worden er binnen de scope van het project de Oranje Loper negen bruggen vernieuwd, van de Raadhuisstraat tot het Mercatorplein. De drie bruggen in de Vijzelstraat worden als onderdeel van het project de Rode Loper vernieuwd. Op 1 juni 2020 is het Uitvoeringsbesluit genomen voor de vernieuwing van de Berlagebrug. Voor het project lopen twee afzonderlijke aanbestedingen: voor de vervanging van de beweegbare delen en het bewegingswerk van de brug, en voor de monumentale restauratie van het gehele rijksmonument Berlagebrug/Schollenbrug. Beide opdrachten worden in het najaar verleend.

De uitvoering van de beweegbare delen en het bewegingswerk is door de vertraging van de Piet Heintunnel een volledig jaar opgeschoven naar een

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

8

periode rond de zomer van 2023 waarin de tram op de brug gestremd wordt. De uitvoering van de monumentale restauratie kan in 2022 starten. Fysieke raakvlakken met de uitvoering van de tijd-kritische werkzaamheden op de brug in de zomer van 2023 worden daarbij zoveel mogelijk vermeden. De gehele vernieuwing zal naar verwachting in 2024 afgerond worden.

Vernieuwing kademuren

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Begin dit jaar is de Samenwerkingsovereenkomst (SOK) Kademakers gegund aan Dura Vermeer Infra Regionale projecten, Beens Groep en Aannemingsmaatschappij H. van Steenwijk. Deze partijen zijn geselecteerd op drie gunningscriteria: continu leren en ontwikkelen, samendoen, en opschalen en seriematig werken. Inmiddels zijn zij gestart met het voorbereiden van eerste kades, waarmee ze toewerken naar een vernieuwingstempo van gezamenlijk minimaal één kilometer kade per jaar voor de komende 6 jaar. Werk in uitvoering Nadat vorig jaar de vernieuwing van de oneven zijde is afgerond, is nu de even zijde van de Recht Boomsloot aan de beurt. Begin december 2020 zijn de voorbereidende werkzaamheden gestart. De verwachting is dat de vernieuwing van de kademuur in het najaar van 2021 afgerond wordt. Daarna verleggen we de kabels en leidingen en vernieuwen we de straat.

Verkenning kadeprojecten en bomen In de voortgangsbrief van het programma van 18 december 2020 en in de raadsbrief van 18 februari 2021 hebben we de verkenning toegelicht

naar mogelijkheden voor boombehoud bij de circa vijf kilometer kade die nu in voorbereiding is. Bij boombehoud richten we ons op de ‘beschermwaardige houtopstanden’ conform de gemeentelijke Bomenverordening 2014. Dit zijn bomen met een monumentale status of bomen met natuur- of cultuurhistorische meerwaarde. Voor deze bomen streven we ook bij kademuurvernieuwing naar behoud, maar kap kan noodzakelijk zijn vanwege bijvoorbeeld gezondheid van de boom of veiligheid voor de omgeving. We verwachten dat de mogelijkheden voor boombehoud met de jaren zullen toenemen, maar ook in de toekomst zullen op sommige plekken monumentale bomen staan waar geen oplossing voor beschikbaar is. Verkenning projecten op de korte termijn De kades die nu worden voorbereid voor uitvoering hebben we onder de loep genomen vanwege de geplande kap van bomen. Zo zien we of wachten op oplossingen voor boombehoud, afgezet tegen wijziging in de projectkosten en –planning, haalbaar is. Er zijn drie categorieën projecten uit deze verkenning gekomen: rood, oranje, groen. Groen: projecten die zonder bezwaar door kunnen gaan. Dit zijn projecten waar geen monumentale bomen staan of verplanten mogelijk is, en er geen bezwaar tegen kap is vanuit de omgeving.

Dit betreft de Herengracht (kade tussen de Brouwersgracht en de Blauwburgwal), de Jacob Catskade (ter hoogte van huisnummer 2 tot en met 88), de Nieuwe Herengracht (ter hoogte van huisnummer 181 tot 263), de De Ruijterkade, de Rechtboomsloot (even zijde), Houtmankade (ter hoogte van huisnummer 81 tot en met

117), Singelgracht (Leidsekade ter hoogte van huisnummer 49 tot en met 72), Haarlemmerplein, Entrepotdok (ter hoogte van huisnummer 86), Molen de Otter (Kostverlorenvaart), Oudezijds Voorburgwal (ter hoogte van huisnummer 15 tot en met 50). Twee kades aan de Lijnbaansgracht (ter hoogte van huisnummer 100 tot en met 116 en 157 tot en met 182) en één aan de Brouwersgracht (ter hoogte van huisnummer 75 tot en met 101 en 101a tot en met 137) zijn als pilotprojecten van het Innovatiepartnerschap opgevoerd. Oranje: projecten met monumentale bomen, waarbij nader onderzoek onder en boven water nodig is naar de staat van de kade en bomen en mogelijkheden voor maatwerk. Er wordt tijd genomen voor een zorgvuldige toets. De voorbereidende werkzaamheden worden wel voortgezet, om zo eventuele vertraging in de planning en het oplopen van kosten te beperken. Er worden geen werkzaamheden uitgevoerd die negatieve gevolgen kunnen hebben voor de monumentale bomen.

Het gaat hier om projecten aan de Nieuwe Herengracht (ter hoogte van huisnummer 73 tot en met 151), het Singel (ter hoogte van huisnummer 280 tot en met 346), de Geldersekade (ter hoogte van huisnummer 94 tot en met 128 en 95 tot en met 107), Kostverlorenvaart (ter hoogte van huisnummer 1 tot en met 20, 6 tot en met 13, 46 tot en met 124, 216 tot en met 313), Prinsengracht (ter hoogte van huisnummer 432 tot en met 444), Brouwersgracht (ter hoogte huisnummer 75 tot en met 101 en 101A tot en met 137), Herengracht (ter hoogte van huisnummer 107 tot en met 169), Krom Boomsloot

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

9

(ter hoogte van huisnummer 22A tot en met 40 en 49 tot en met 69) en Oudezijds Achterburgwal (ter hoogte van huisnummer 119 tot en met 149 en 156 tot en met 168). Dit zijn projecten waarbij bijvoorbeeld nog geen onherroepelijke kapvergunning is verleend of waar er wellicht nog ruimte is voor maatwerk.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Rood: projecten waar vanwege de aanwezigheid van monumentale bomen en gebrek aan mogelijkheden tot maatwerk binnen de huidige beschikbare technieken wordt voorgesteld de vernieuwing uit te stellen, mits de technische staat dat toestaat. Dit betreft de projecten aan de Leliegracht (ter hoogte van huisnummers 2 tot 34, 15 tot 27, 35 tot 39 en 38 tot 50) en de Herengracht (ter hoogte van huisnummer 441 tot en met 515). De voorbereidende werkzaamheden worden voor nu stopgezet. Op deze projecten gaat een nieuw team samen met de belanghebbenden kijken naar een passende aanpak. Een brede conferentie met experts van binnen en buiten de gemeente is onderdeel hiervan.

PBK Marktcommunity Om de partijen waarmee we samenwerken beter, laagdrempeliger en vollediger te informeren en te betrekken bij de stappen die het programma zet, is de PBK Marktcommunity in het leven geroepen. De community behelst een manier van communiceren via verschillende kanalen waardoor een gelijk kennisniveau wordt bevorderd. Het is bedoeld voor alle ondernemers en kennisinstellingen die met of voor PBK werken of zouden kunnen werken op het gebied van de grond-, weg- en waterbouw en

hieraan gerelateerde domeinen. Na de lancering op 24 november 2020 stroomden de aanmeldingen binnen. Inmiddels zijn er meer dan honderd bedrijven en kennisinstellingen lid van de PBK Marktcommunity.

PBK Academy PBK zet sociaal opdrachtgeverschap hoog op de agenda door met het eigen handelen een bijdrage te leveren aan het creëren van sociale meerwaarde voor de stad en Amsterdammers. Er wordt met name een extra inspanning geleverd om de kwetsbare Amsterdammer, de Social Return doelgroep, te bereiken en te betrekken. Om dit voor elkaar te krijgen, zetten we een platform op waarin we krachten bundelen en de verbinding zoeken met onze relaties en partners in de stad. We vragen niet alleen wat van de stad, maar geven als gemeentelijke organisatie ook het goede voorbeeld. Dit doen we onder andere door middel van onze bedrijfsvoering, inkoop en huisvesting. In een uitvoeringsplan is uitgewerkt waar we nu staan, in welke mate we momenteel sociale impact genereren en de opgave die voor ons ligt om een sociaal, verbonden en betrokken organisatie te zijn. We experimenteren en pionieren, leren en ontwikkelen. Zo bouwen we ervaringen op en voeren waar nodig aanpassingen en verbeteringen door in de drie thema’s van de PBK Academy: werk, educatie en participatie. Qua maatregelen zetten we onder andere in op werk(ervarings)plekken, groen en onderhoud, lessen en excursies voor basisscholen en praktijkdagen voor beroepsonderwijs.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren 2.4 Optimaliseren en innoveren Uitvoeringsstandaard 10

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

De aangekondigde verordening hebben we omgevormd tot een Uitvoeringsstandaard. Met deze standaard bepalen college en raad richting en leggen we kaders vast voor de uitvoering van het programma Bruggen en Kademuren. In de standaard staan de regels, afspraken en standaarden die helpen om de noodzakelijke versnelling te halen. De opzet is gewijzigd, omdat het minder gaat over strikte regels en bindende artikelen, zoals we die kennen uit verordeningen, maar meer over hoe we het werk organiseren, hoe we prioriteren en vooral over de discipline om ons aan bestaande regels en standaarden te houden. We hanteren bijvoorbeeld de standaard voor het Amsterdamse straatbeeld (Puccini) en bestaande afspraken rondom het kappen van bomen en verplaatsen van woonboten. De standaard is het resultaat van de ervaringen die de afgelopen twee jaar zijn opgedaan en het kritisch beoordelen van alle processen die daarbij komen kijken. Hij wordt na de zomer aan de raad voorgelegd. Omdat we al doende leren en we nieuwe inzichten blijven opdoen, zullen er tijdens de uitvoering van het werk ideeën ontstaan voor nieuwe kaders of aanpassingen van bestaande kaders, die bijdragen aan het versneld realiseren van de opgave. Het periodiek actualiseren van de Uitvoeringsstandaard is daarom onderdeel van het proces.

Woonbotenbeleid Aan de 205 km kade binnen de scope van PBK liggen bijna 1700 van de 2800 woonboten

die Amsterdam telt. Een groot deel van de Amsterdamse woonbooteigenaren en -bewoners krijgt te maken met een brug- en kademuurvernieuwing. De (tijdelijke) verplaatsing van een huis en/of onzekerheid over wanneer, waarheen en hoe, heeft veel impact. Huidig beleid, ambities, procedures en handhaving rondom woonboten zijn in veel gevallen verouderd, niet eenduidig, of worden onvoldoende gehandhaafd. Een heldere en eenduidige visie op woonboten is er nu niet. Het ontwikkelen van een strategie voor de toekomst, in gesprek met alle stakeholders, is daarom essentieel. Om voor de langere termijn en de beoogde versnelling te komen tot een strategie, afwegingskader, participatie- en communicatieplan, en vernieuwing van de verplaatsingsprocedure, wordt samen met directie Ruimte en Duurzaamheid

en Verkeer en Openbare Ruimte gewerkt aan een voorstel voor wat daarvoor nodig is. In de vijf kilometer kade die nu wordt voorbereid voor vernieuwing liggen 128 woonboten, waarvan 73 aan de Da Costakade. Ook vanwege het plaatsen van veiligheidsmaatregelen moeten in gevallen woonboten (tijdelijk) verplaatst worden, zoals de 25 woonschepen en -arken bij de Waalseilandsgracht. Voor de Da Costakade is in goede samenwerking met de betrokkenen inmiddels een afwegingskader voor wissellocaties en een participatieplan voor woonbootbewoners opgesteld. De uitvoeringsvisie die stadsdeel West heeft opgesteld voor de Da Costakade biedt goede aanknopingspunten voor de bredere woonbotenstrategie.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren Beeldkwaliteitsplan voor kademuren

11

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Samen met de directie Ruimte en Duurzaamheid heeft PBK een beeldkwaliteitsplan voor de vernieuwing van kademuren opgesteld. Uitgangspunt is dat de kademuren passen in het beschermde stadsgezicht van Amsterdam. Dat betekent bijvoorbeeld dat we de kademuur optrekken uit hardgebakken bakstenen die we afdekken met een natuurstenen zerk. En dat we per kademuur de kleur zoveel mogelijk afstemmen op het oorspronkelijke palet. Collega’s van Monumenten en Archeologie zijn betrokken bij het plan, net als externe stakeholders als de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Met dit plan is de basis aan de voorkant afgestemd, zodat we niet bij elk vernieuwingsproject opnieuw hetzelfde proces hoeven te doorlopen.

Innovatie Het afgelopen jaar is vol ingezet op het voorbereiden van tientallen proeftuinen voor levensduurverlenging, toetsing, monitoring en sensoring, en vernieuwing. Daarnaast is veel tijd geïnvesteerd in het kennisnetwerk. Dit heeft zich vertaald in de samenwerking met NWO en drie raamovereenkomsten, waarmee opdrachten verstrekt kunnen worden aan onze belangrijkste kennispartners: AMS, TU Delft, Deltares en TNO. Living lab monitoring en sensoring Momenteel monitoren we de bruggen en kademuren op een traditionele manier, met tachymetrie en waterpassing. Zo houden we nu circa 10% van het areaal (20 km kademuur en 80 bruggen) in de gaten. Hierbij lopen we tegen

grenzen aan van capaciteit en budget. Daarom is een innovatiecompetitie in de vorm van een Small Business Innovation Research (SBIR) opgezet in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, die meefinanciert voor 50%, en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). RVO is de uitvoerder van het nationale SBIRprogramma. Acht bedrijven zijn geselecteerd. Zij werken nu aan een haalbaarheidsonderzoek. Living lab levensduurverlenging Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de vernieuwingsopgave fors is. Levensduurverlenging door gedeeltelijke vernieuwing of renovatie kan helpen de opgave beter te plannen en te spreiden. Bij een slechte fundering met een recent vernieuwd brugdek of een onaangetaste fundering met schades aan de kademuur, is vervangen van de hele constructie mogelijk niet nodig. Levensduurverlenging kan daarmee minder ingrijpend zijn voor de omgeving, geld besparen en mogelijk leiden tot nieuwe werkwijzen voor bijvoorbeeld boombehoud. Het living lab levensduurverlenging draagt hieraan bij door het onderzoeken en valideren van innovatieve methodes om de bestaande constructies langer in stand te houden. Binnen het thema versterken met veiligheids­ constructies zijn vier proeftuinen in ontwikkeling voor het versterken van kadeconstructies en één voor het versterken van bruggen. In ieder geval drie van deze proeftuinen gaan dit jaar in uitvoering.

Binnen het thema renoveren van (onderdelen van) constructies is een verkenning gestart voor een proeftuin naar funderingsherstel van bruggen.

Binnen het thema aangepast gebruik (lastbeperking) is momenteel één proeftuin in onderzoek met betrekking tot efficiënter, uitvoerbaarder en handhaafbaardere manieren voor lastbeperken op kades. De onderzoeksresultaten moeten uitwijzen of deze in uitvoering gaat. Dit jaar wordt in ieder geval nog één proeftuin gestart voor lastbeperking op bruggen. Innovatiepartnerschap Kademuren Afgelopen half jaar hebben de drie marktcombinaties van het Innovatiepartnerschap Kademuren gewerkt aan de uitwerking van hun innovatieve oplossing. In deze fase nog op papier, de volgende fase is validatie aan de hand van een prototype. Er wordt met boomspecialisten kritisch meegedacht met de oplossingen voor boombehoud. VGA Verzekeringen en Waternet zijn betrokken om de verzekerbaarheid en vergunbaarheid te toetsen. Specialisten van het ingenieursbureau op het gebied van onder andere constructies en water hebben de innovaties getoetst op haalbaarheid. Tot nu toe zijn de bevindingen positief. De verwachting is dat de drie combinaties medio 2021 de Onderzoek- en Ontwikkelfase afronden. Dan start de voorbereiding van de drie pilotprojecten waarbij de innovaties in de praktijk worden getoetst.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

3. S  turing en beheersing 12

3.1 Financiën Het Programma Bruggen en Kademuren staat stevig in de steigers. Stap voor stap werken we aan de transitie van een projectmatige naar een programmatische organisatie. Een organisatie die houvast biedt voor de stad en voor haar partners, die werkt aan een robuust beheerprogramma voor de toekomst en aan een functionerende stad met toekomstbestendige bruggen en kademuren.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Uitputting middelen Aan het begin van deze collegeperiode is financieel een flinke stap gezet om hier een start mee te maken. Deze start is nu ruimschoots gemaakt: we krijgen steeds meer inzicht in de staat van ons areaal, we hebben de nodige veiligheidsmaatregelen getroffen en zijn langjarige samenwerking, met marktpartijen en kennisinstellingen aangegaan. Voor de nabije toekomst zullen we over moeten gaan op een structurele inbedding van financiële middelen om deze aanpak succesvol voort te zetten. Het baart zorgen dat nu het uitvoeringsapparaat er staat en langlopende contracten met de markt zijn aangegaan, het zicht op middelen na 2022 ontbreekt. Voor 2021 en 2022 kunnen we binnen de huidige programmamiddelen onze opgave uitvoeren en met een lange aanloop structureel meer bruggen

en kademuren aanpakken. Vanaf 2023 is echter ruim € 40 miljoen per jaar nodig. Het restant aan gereserveerde coalitiemiddelen is benodigd voor de programmering 2021 en 2022. Voor de vernieuwingsopgave is in de jaren 2022-2025 een aanvullende investeringsruimte benodigd van in totaal zo’n € 390 miljoen. Zonder deze middelen zal de achterstalligheid weer oplopen en zullen we in de praktijk genoodzaakt zijn om meer veiligheidsmaatregelen te nemen met ingrijpende gevolgen voor de bereikbaarheid en

leefbaarheid in de stad. Ook zullen desinvesteringen noodzakelijk zijn, zowel in de afbouw van de uitvoeringsorganisatie als in de afkoop van de contracten met de marktpartijen.

Programmalasten Voor het programma heeft de raad voor een periode van 5 jaar middelen beschikbaar gesteld: een bedrag van €206 miljoen, waarvan €184,1 miljoen voor 2020 tot en met 2023. Voor 2020 betreft het totaalbudget €47,5 miljoen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren Omschrijving

13

Begroting 2020

Realisatie 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

1

Directie

5,0

2,6

3,5

3,6

2,1

2

Omgeving

4,8

3,4

4,2

3,2

1,6

3

Sturing & Beheersing

5,7

9,0

3,5

2,9

2,4

4

Veiligheid, Kennis en Advies

17,3

20,8

21,4

18,9

11,4

5

Programmering, Markt en Versnelling

2,1

2,2

2,3

1,5

0,5

6

Preventie & Interventie

12,6

14,9

19,0

17,2

17,4

Totaal

47,5

52,9

53,9

47,3

35,4

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Tabel: Overzicht exploitatie. Bedragen in miljoenen euro’s

Periodiek houden de financieel adviseurs met alle budgethouders budgetgesprekken. De resultaten van deze gesprekken zijn gebruikt voor de financiële cijfers en toelichtingen voortgangsrapportage. Het financiële ijkmoment is 31 december 2020. Hieronder lichten we het verschil tussen de realisatie en begroting 2020 toe. De hogere lasten in 2020 ten opzichte van de begroting worden onder andere veroorzaakt doordat we op meer plekken een veiligheidsmaatregel hebben moeten toepassen dan verwacht en op minder plekken konden

volstaan met een goedkopere verkeersbeperkende maatregel. Tevens heeft het digitaliseren van bouwkundige gegevens meer tijd en daardoor extra kosten gevergd. Maar deze investering levert op termijn extra efficiëntie op voor de verschillende onderzoeken. Ook zijn er meer bruggen in monitoring en zijn er extra kosten gemaakt voor het houtenpalenonderzoek. Daartegenover staat dat de implementatie van de Zone Zwaar Verkeer is vertraagd vanwege een herijking na overleg met de vervoersector. Daardoor vallen een deel van de kosten in 2021.

Investeringen De raad heeft in 2019 voor € 18 miljoen en voor 2020 € 70 miljoen voor het vernieuwingstraject (zowel bruggen als kades) beschikbaar gesteld. In december 2020 zijn naast deze budgetten een aantal reservemiddelen beschikbaar zoals de Bestemmingsreserve Investeringsvoorstellen Openbare Ruimte 2017 en 2018 en de Reserve Vernieuwing Walmuren en Bruggen voor een bedrag van € 35,2 miljoen omgezet naar kredieten. Dit resulteert in een totaal beschikbaar budget van € 123,3 miljoen. In het raadsbesluit van 2020 is verder onderscheid gemaakt tussen budgetten ten behoeve van projecten in de voorbereiding en projecten die in uitvoering zijn of gaan.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren Projectramingen Vernieuwingsopgave

Begroting 2020

Realisatie 2020

Prognose 2021

Prognose 2022

Prognose 2023

Prognose 2024

Prognose 2025

Prognose 2026

Bruggen

9,5

7,7

24,2

18,8

21,5

75,9

73,9

0,0

Kademuren

15,8

16,4

40,2

94,7

79,1

69,1

70,8

26,3

Overig

5,1

-0,2

5,9

5,2

4,7

2,0

2,0

0,0

30,5

23,9

70,3

118,7

105,3

147,0

146,7

26,3

0,0

0,0

27,9

26,1

18,9

18,9

0,4

0,0

0,0

0,0

27,9

26,1

18,9

18,9

0,4

0,0

30,5

23,9

98,2

144,8

124,2

165,9

147,1

26,3

Binnen het programma Bruggen en Kademuren

14

Totaal

Buiten programma Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Bruggen Totaal Subtotaal Tabel: Overzicht vernieuwingsopgaven. Bedragen in miljoenen euro’s

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

15

Bruggen Het verschil tussen de begroting van de vernieuwingsopgave bruggen van € 9,5 miljoen en de realisatie van € 7,7 miljoen. Dit betreft onder meer de brug 20/21 bij de Herengracht, waarbij geconstateerd is dat dit project gelijktijdig met andere projecten loopt, wat tot onwenselijke en onveilige situaties kan leiden. Het project wordt in afstemming op een later moment voortgezet.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Kademuren De realisatie van de vernieuwingsopgave kademuren van € 16,4 miljoen voor 2020 is nagenoeg in lijn met de begroting van € 15,8 miljoen. De oplevering van producten zoals Definitief Ontwerp en bestekken van de Herengracht, Entrepotdok en Molen de Otter is vertraagd bij de oorspronkelijke planning waardoor de ontwerpkosten zijn achtergebleven ten opzichte van de begroting. Daarnaast geldt dat er in 2020 diverse onvoorziene kosten zijn gemaakt door bijvoorbeeld het uitvoeren van intensievere onderzoeken. Overige investeringen In de begroting is een bedrag voor € 5,1 miljoen aan investeringen voor Mobiliteitsregie, Flankerende maatregelen bereikbaarheid bruggen en onderzoek. Een aantal werkzaamheden vindt in latere jaren plaats. Daarnaast is een deel van de onderzoekskosten ten laste van de exploitatie gebracht waardoor de realisatie negatief loopt.

3.2 Programmarisico’s Aan de hand van risicosessies op programma-, taakveld- en projectniveau worden risico’s en beheersmaatregelen gedefinieerd. Analyse van de risico’s en evaluatie van beheersmaatregelen gebeurt in gesprekken met de directieleden en taakveldmanagers. De risicoadviseurs hebben binnen de directies en taakvelden toprisico’s gedefinieerd die een negatieve impact kunnen hebben op de programmadoelstellingen.

Het waarborgen van de veiligheid en functionaliteit van de bruggen en kademuren Risico: de focus voor het traject Zone Zwaar Verkeer neemt af terwijl het een langjarige opgave betreft. Het kan gebeuren dat na het afronden van het traject Zone Zwaar Verkeer en de implementatie van het nieuw beleid, de focus op de handhaving verminderd met het risico dat bij het niet naleven daarvan gevaarlijke situaties ontstaan. Wij beheersen dit risico door bij de voorbereiding van het nieuw beleid handhaving te betrekken en het op te nemen in het monitoringsplan van de constructies. Tevens kan het gebeuren dat we de financiële impact van de maatregelen van het nieuwe beleid Zone Zwaar Verkeer niet kunnen kwantificeren. Een aantal bedrijven zal gaan floreren door efficiënter te gaan werken en op een aantal zal het een groter financieel effect hebben, met als risico dat getroffen bedrijven claims gaan indienen en/of de publiciteit gaan opzoeken, met als gevolg dat de maatschappelijke weerstand groot wordt. We beheersen dit risico door een uitvoerig participatietraject te houden met als specifieke vraag hoe we als gemeente de

ondernemers zo goed mogelijk kunnen helpen. Zo bieden we als gemeente het eerste halfjaar extra contactmomenten om met hen mee te denken en is er voor uitzonderlijke gevallen een hardheidsclausule.

Het zorgen voor een functionerende stad gedurende de gehele opgave Risico: programmering werkzaamheden botst met de programmering raakvlakprojecten in de stad. Het kan gebeuren dat werkzaamheden binnen het programma vertragen met als gevolg dat het botst met de programmering van raakvlakprojecten zoals de Oranje Loper of de Singelgrachtgarage-Marnix elders in de stad. Hiermee komt de bereikbaarheid van de stad onder druk te staan en kan de beoogde factor 20 niet behaald worden. Ook kan dit leiden tot negatieve publiciteit voor het programma met maatschappelijke weerstand tot gevolg. Wij beheersen dit risico door de samenwerking met Stadsregie te intensiveren.

Het maken van een realiseerbare programmering voor de vernieuwingsopgave Risico: conditionerende werkzaamheden zoals verplaatsen woonboten, verplaatsen van bomen en werkzaamheden rondom K&L zijn niet tijdig gereed binnen projecten. Op verschillende locaties in de stad liggen woonboten op plekken waar kademuren dienen te worden vernieuwd. Om tijdens de uitvoering ruimte te creëren en de veiligheid te borgen dienen woonboten te worden verplaatst naar wissellocaties elders in de stad. Op dit moment is er geen overkoepelend en eenduidig proces

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

16

rondom het verplaatsen van woonboten en is het nog onduidelijk of er voldoende wissellocaties voor de boten beschikbaar zijn. Daarnaast vormt het vraagstuk rondom het verplanten of het kappen van bomen vertragingsrisico’s bij projecten binnen de vernieuwingsopgave. Dit geldt ook voor de voorbereidende werkzaamheden omtrent kabels en leidingen. Om de conditionering ten behoeve van de vernieuwingsopgave programmatisch te organiseren is een speciaal team aangesteld, die zich programmabreed gaat bezighouden met conditionerende werkzaamheden.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Risico: onvoldoende technisch specialisme om benodigde technische standaarden te ontwikkelen (bruggen). Binnen het Ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam zijn onvoldoende technisch specialisten aanwezig om de benodigde technische standaarden op te stellen. Hiermee kan het ontstaan dat de beoogde standaardisatie niet wordt gerealiseerd waardoor factor 20 mogelijk niet zal worden bereikt. Hiervoor stellen wij een communicatiestrategie op om technisch specialisten te enthousiasmeren en betrekken. Tevens worden teamleiders van de constructieve teams binnen IB benaderd om draagvlak voor standaardaanpak bruggen te creëren.

Het optimaliseren, innoveren en evalueren van processen en werkwijzen Risico: de programmering en adviezen worden gebaseerd op onjuiste/onvolledige informatie. Door het ontbreken van een programmabreed informatiesysteem staat informatie over bijvoorbeeld onderzoeken en monitoring in verschillende systemen opgeslagen. Hierdoor ontstaat het risico

dat onderzoeken inefficiënt worden uitgevoerd en essentiële informatie ontbreekt of niet traceerbaar is. Dit wordt beheerst door de opzet van een programmabreed informatiesysteem waar de informatie accuraat is opgeslagen en eenvoudig vindbaar. Risico: de versnellingsmaatregelen bij vernieuwing zijn niet voldoende of niet op tijd effectief. De kans bestaat dat de versnellingsmaatregelen niet volledig zijn getoetst en/of geen innovatieve en versnelde werkwijze opleveren, met als gevolg dat er onvoldoende versnelling gerealiseerd wordt. Daardoor ondervindt de stad meer en langer

overlast. Wij beheersen dit risico door scenario’s van versnellingsmaatregelen uit te werken in combinatie met innovatieve oplossingen.

3.3 Informatiemanagement Het team Informatiemanagement werkt aan een actueel inzicht en overzicht in programma- en stuurinformatie. Het team houdt inzicht in de actuele informatiebehoefte vanuit het programma en prioriteert de uitwerking hiervan. Datastromen binnen het programma en de inzet van de diverse applicaties worden geïnventariseerd, in kaart gebracht en gekoppeld aan die van ketenpartners

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

17

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Verkeer & Openbare Ruimte, Ingenieursbureau, Stadswerken en Informatievoorziening. Concrete resultaten in afgelopen periode zijn de start van de functionaliteit Digitale werkomgeving Voorportaal (DIWO), de optimalisatie van het Amsterdam Inspectie Portaal (AIP) om de werkwijze van de contractanten beter aan te laten sluiten op de applicatie, de eerste fase van de koppeling van de objecten data in het documentmanagementsysteem met de asset beheerapplicatie GISIP en de start van een GIS-team. Dit team werkt op basis van de agile werkmethode aan alle vragen van PBK op dit gebied. Hiermee zal de eenduidigheid, de kwaliteitscontrole en een automatiseringsslag voor GIS-kaarten doorgevoerd worden. Naast de inrichting van een GIS-team zal een organisatiewijziging doorgevoerd waarmee de slagkracht van het team informatiemanagement wordt verbeterd.

3.4 Scope PBK richt zich op de objecten met een relatief hoog risicoprofiel: de verkeersbruggen en de op diepere grondlagen gefundeerde kademuren. Bij de start van het programma (2019) waren dit 829 bruggen en circa 205,2 km kademuur. Inmiddels komen we steeds meer over het areaal te weten en ontdekken we dat bepaalde informatie over objecten verouderd of onjuist is. Geen brug maar een duiker of een kademuur die een oever blijkt te zijn. Dit betekent dat onze scope in aantal objecten en aantal kilometers wordt aangepast aan nieuwe inzichten. In het dashboard vindt u ieder kwartaal de actuele stand.

3.5 Organisatie In het programma werkten eind december 2020 342 medewerkers (251 fte) vanuit verschillende directies samen aan de opgave. Het Ingenieursbureau levert 80% van de capaciteit (vast en inhuur). Komend jaar zijn er naar verwachting 82 vacatures (67 fte, vervanging en nieuw) te vervullen. Vanwege kennisbehoud en lagere kosten heeft vervulling van de werkzaamheden door een vaste medewerker van de gemeente Amsterdam de voorkeur. Door de voortdurende krapte op de technische arbeidsmarkt kan hier niet altijd aan voldaan worden. Eind december 2020 was 53% van de bezetting van het programma in vaste dienst van de gemeente Amsterdam. Er wordt onderzocht of de aanstaande samenwerkingsovereenkomst Ingenieursdiensten benut kan worden om het percentage inhuur terug te dringen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

4. C  ontinu leren en verbeteren 18

4.1 . Evalueren en tegenspraak Continu leren en verbeteren heeft een prominente plek in het programma. Dat doen we door tegenspraak en evaluaties te verzilveren in de doorontwikkeling van de organisatie. Tegenspraak voorkomt tunnelvisie en helpt bij het opsporen van blinde vlekken en ongefundeerde aannames. Evaluaties helpen om geleerde lessen bewust te oogsten en in processen te borgen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

PBK Festival Twee keer per jaar organiseren we een intern festival waarmee we de gewenste werkcultuur stimuleren, de kernwaarden en -beloften bevestigen en waarmee we van de verzameling mensen binnen PBK meer een collectief maken. In januari werd de tweede online editie gehouden onder het motto: een fout begin is het halve werk. De titel verwijst naar een van de belangrijkste pijlers onder de programmacultuur: het durven leren en verbeteren in je werk. Het programma met workshops, masterclasses en gesprekken verdeeld over vier dagen werd goed bezocht en gewaardeerd. Onderwerpen waren onder meer LEAN-management, de Let Op-methode, evaluatietechnieken en geleerde participatielessen. Door serieuze werkvormen met luchtiger programmaonderdelen te vermengen, draagt het festival bij aan de onderlinge verbondenheid.

Buddyteam vernieuwing bruggen Sinds medio 2020 is een team opgericht om de vernieuwing van de bruggen verder vorm te geven. Het kernteam maakt onderdeel uit van de vernieuwingsketen en staat aan de lat voor (een deel van) de voorbereiding, de uitvoering en overdracht van brugvernieuwingen. Voor de bruggenaanpak is tevens een buddyteam opgericht dat tegenspraak biedt aan het kernteam. Het buddyteam levert op verzoek van het kernteam advies en tegenspraak op producten en vragen van het kernteam. In voorkomende gevallen kunnen gespiegelde functies (uit het kernteam en het buddyteam) samen optrekken bij specifieke onderwerpen of overleggen.

Tegenspraak bij nieuw beleid Zone Zwaar Verkeer Om te komen tot een gedragen voorstel voor de noodzakelijke aanscherping van de regels voor zwaar verkeer is zeer uitgebreid gesproken met alle sectoren zwaar verkeer om de impact, maar ook de mogelijkheden scherp te krijgen. In twee marktconsultatierondes zijn verschillende voorstellen getoetst. Het voorgestelde beleid is mede gebaseerd op de technische onderbouwing, die is opgesteld door de constructieve experts van de gemeente en extern is getoetst in een dwarskijksessie met onafhankelijke specialisten van onder andere de gemeente Rotterdam, TU Delft en TNO. Daarnaast is de impact op het wagenpark van een heel aantal betrokken bedrijven en organisaties doorgerekend. En tot slot is de juridische kant van de opgave onderzocht om beleid op te kunnen stellen dat optimaal handhaafbaar zou zijn. Daarbij is ook advies ingewonnen bij de

gemeenteadvocaat en hebben meerdere experts meegedacht.

Doorontwikkeling organisatie Het directieteam werkt aan de doorontwikkeling van de programma-organisatie. De volgende onderwerpen worden nu nader uitgewerkt: Regie op ketens De veiligheidsketen en vernieuwingsketen zijn in beeld gebracht. We zien verbeterkansen in sturing en optimalisatie, om ervoor te zorgen dat de onderdelen van het programma die allemaal iets anders doen binnen die keten, in afstemming met elkaar werken en het goede doen op het juiste moment. Vernieuwingsketen: waar ligt de ‘knip’? Om effectiever te sturen op de vernieuwingsketen, wordt uitgewerkt waar we de programmabrede voorbereiding (scopebepaling, conditionering) laten eindigen. Dat kan zijn nadat ook de objectspecifieke technische voorbereiding is gedaan en de uitvoering start. Of we leggen de knip tussen programmabrede en object-specifieke voorbereiding en laten de laatste door het project doen. Balans ontwikkeling en uitvoering Er zijn veel ideeën om dingen anders aan te pakken: optimalisaties, standaarden of slimmigheden die in verschillende teams zijn of worden ontwikkeld. Maar als daar te veel energie in wordt gestopt, dan kan dat de uitvoering belemmeren. Daarom werken we aan een betere balans daartussen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

19

Tweebenigheid Mensen in het team die veel kennis en verbinding hebben met verschillende afdelingen/ projecten, zorgen voor meer kennisuitwisseling van de ene naar de andere afdeling. Het verder doorvoeren van deze ‘tweebenigheid’ draagt bij aan het versterken van de verbinding tussen de uitvoering en de portefeuilles.

4.2 Kwaliteitsborging

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Er zijn goede stappen gemaakt met het kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) van het programma. De structuur voor de generieke hoofdprocessen is uitgewerkt. Dit is de ruggengraat voor de onderliggende werkprocessen en instructies. Expliciete en aantoonbare werkwijzen worden hiermee de nieuwe standaard. In de keten is er afstemming met Stedelijk beheer en Informatiemanagement, met als doel synergie en kennisuitwisseling te optimaliseren. Het KMS komt in de loop van 2021 digitaal beschikbaar. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van een processenplatform. Dit jaar worden ook de eerste audits uitgevoerd.

Dashboard

20

Digitaal dashboard programma Bruggen en Kademuren Meer over wat we doen en weten vind je terug in het

digitale dashboard van het programma.

Dashboard

Hier tref je informatie over de omvang, complexiteit en voortgang van onze opgave. We delen wat we weten, maar zijn ook open over wat we nog niet weten. En we laten zien wat we gaan doen en wanneer we dat gaan doen. Het dashboard bestaat uit een aantal tabbladen met weergave van: • bruggen en kademuren in de scope van het programma • constructies die in onderzoek zijn • bruggen en kademuren die gemonitord worden • veiligheidsmaatregelen die getroffen zijn • projecten die geprogrammeerd staan voor vernieuwing • de financiën (financiële standlijn van dit dashboard is 31 december 2020) • overzicht kademuren niet in eigendom van de gemeente

Themabijlage Bomen

Inleiding

P22

21

P24

Boomspecialist Herman Best: ‘We zorgen nu stukken beter voor onze bomen’

Themabijlage Bomen

P27

Zo gaan we om met bomen langs de grachten

P33

Themabijlage Bomen

Tim van de Laar over nieuwe oplossingen voor boombehoud

P36

Noodkap aan de Leliegracht

Vergroening

P38

Themabijlage Bomen

22

‘Als er bomen gekapt worden, breekt de pleuris uit’

Themabijlage Bomen

Zo kopte het Parool in oktober vorig jaar. Want Amsterdammers houden van hun bomen. Al vóór de aanleg van de grachtengordel, meer dan 400 jaar geleden, begon men met de aanplant. Sindsdien zijn bomen langs de grachten niet meer weg te denken uit Amsterdam. Maar nu worden die geliefde bomen bedreigd. Deze keer niet door de gevreesde iepenziekte, maar door de noodzaak om versneld en grootschalig de Amsterdamse kademuren aan te pakken. Die kademuren zijn aan het einde van hun levensduur, en de mogelijkheden om vooral de beeldbepalende bomen bij het versterken of vernieuwen van de kademuren te sparen zijn vaak beperkt. Dat wil zeggen, met de technieken die we nu voorhanden hebben.

Innovatie

door verschillende teams binnen het gemeentelijk programma Bruggen en Kademuren. Zoals bij het Innovatiepartnerschap Kademuren (IPK), waar drie grote bouwcombinaties innovatieve technieken ontwikkelen voor de vernieuwing van kademuren en daarbij ook de opdracht hebben gekregen om een oplossing voor boombehoud te ontwikkelen. En door twee ingenieursbureaus die los daarvan de opdracht hebben gekregen om oplossingen te bedenken voor boombehoud binnen de kaders van de huidige standaardmethoden van kadevernieuwing.

Dat is eigenlijk altijd al zo geweest. Door de eeuwen heen hebben we bij kademuurvernieuwingen altijd bomen moeten kappen. Alleen is dat toen nooit zo opgevallen, omdat de vernieuwingen doorgaans kleinschalig waren.

Meer inzicht

Maar dat we dit altijd zo hebben gedaan, is natuurlijk geen reden om niet na te denken over alternatieven: nieuwe methoden om bomen bij kademuurvernieuwing te behouden. Daar wordt nu hard aan gewerkt

In deze special gaan we wat dieper in op deze innovatieve technieken, in een interview met de projectleider van het IPK, Tim van de Laar. We vertellen wat we nu doen aan boombehoud en hoe we de afwegingen maken die uiteindelijk leiden tot behoud,

snoeien, kappen of verplanten. We belichten dit besluitvormings­ proces aan de hand van de ontwikkelingen aan de Leliegracht. Verder duiken we ook wat dieper in de natuurhistorische achtergrond van bomen langs de Amsterdamse grachten, in een gesprek met onze boomspecialist Herman Best. En we laten zien wat we nog meer doen aan vergroening, biodiversiteit en klimaatadaptatie binnen onze kadeprojecten. We hopen dat deze special u als lezer meer inzicht geeft in de problematiek van de bomen en een beter beeld van wat de gemeente allemaal doet om tijdens de langjarige en grootschalige kademuurvernieuwing zoveel mogelijk bomen te kunnen behouden. Tenslotte zijn ook wij allemaal Amsterdammers, en hebben ook wij ons hart verpand aan die groene parels aan de Amsterdamse grachten!