2a Jaarrapportage Taaloffensief 2021

Deze schattingen zijn suboptimaal en leiden naar alle waarschijnlijkheid tot een onderschatting van de omvang van de groep laaggeletterden, omdat deze in Amsterdam vooral wordt bepaald door de grote groep eerste generatie migranten. Toch hebben de schattingen op basis van opleidingsniveau en leeftijd nut, om meerdere redenen: het is de enige informatie die we op gebiedsniveau hebben, het is bruikbaar om gebieden met elkaar te vergelijken en daarmee zien in welke gebieden de groep laaggeletterden het grootste is en je kunt bij eventuele herhaling van dit onderzoek de ontwikkeling door de tijd heen volgen. Uitkomsten update Laaggeletterdheid in de stad

Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Amsterdam

Schatting % 2012 13 20 21 9 17 29 32 18

Schatting aantal 2012 6.200-11.200 15.600-21.300 17.000-24.100 3.000 -8.700 11.100-16.900 14.000-18.300 17.000-22.200 94.800-114.600

Schatting % 2020 11-21 11-20 11-21 8-13 11-17 12-30 11-31 11-19

Schatting aantal 2020 8.800-13.600 15.600-24.600 19.100-24.500 10.200-13.700 13.400-22.900 10.200-21.700 11.600-20.700 92.100-125.700

*Schatting laaggeletterden onder de bevolking 16 t/m 65 jaar, naar stadsdeel, 2012 (CINOP c.s.) en 2020 (OIS)

De verschillen in deze tabel hangen samen met de onderzochte factoren, waarbij de eerste twee factoren (SES en SES/eerste generatie migranten) een grote overlap vertonen met de cijfers uit 2012, terwijl de derde (opleidingsniveau) en met name de vierde (leeftijd) daar sterk van afwijken. Een typische afwijking is het maximale percentage van 21% in het OIS onderzoek bij stadsdeel centrum. Dit percentage komt naar voren bij de tweede factor, SES/eerste generatie migranten. Een mogelijke verklaring is het aandeel expats in stadsdeel centrum. De laagste schattingen uit het OIS onderzoek uit 2020 komen, op stadsdeel Zuid na, voort uit factor 4, leeftijd. Het laagste percentage in stadsdeel Zuid, komt naar voren bij factor 1 SES.

Pagina 27 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Nederlandstalige laaggeletterden Op basis van twee factoren (opleidingsniveau en leeftijd) komen de onderzoekers op een percentage tussen acht en elf procent Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam in de leeftijdsgroep 16 tot en met 65 jaar. Dat is omgerekend tussen de zes en acht procent van alle Amsterdammers in deze leeftijdsgroep. De schatting op basis van leeftijd laat een vergelijkbaar percentage zien in alle stadsdelen. De verschillen zijn groter bij de factor opleidingsniveau, met voor de stadsdelen Nieuw West (10%), Noord (10%) en Zuidoost (13%) de hoogste percentages in het aantal laaggeletterden onder de Nederlandstalige bevolking. De 22 gebieden Op basis van de schatting zien de onderzoekers belangrijke verschillen tussen gebieden, en in een paar gevallen ook binnen stadsdelen. Zo komen ze uit op een duidelijk hoger geschat percentage laaggeletterden (17 à 19%) dan gemiddeld (16%) in alle gebieden van Zuidoost. Binnen Nieuw-West zien ze verschillen: het percentage laaggeletterden zou relatief hoog zijn in Geuzenveld, Slotermeer, Sloterdijk en Osdorp, maar dicht bij het stedelijk gem. in De Aker, Sloten en Nieuw Sloten. Dat zien we ook in Noord, waar het percentage laaggeletterden relatief hoog zou zijn in Noord-Oost en Noord-West, terwijl het in Oud-Noord op het niveau van het stedelijk gemiddelde zou liggen volgens deze schatting.

In alle gebieden in Centrum, West en Oost ligt het percentage laaggeletterden naar schatting rondom het stedelijk gemiddelde. In Zuid zien we een relatief hoog geschat percentage in Buitenveldert, Zuidas, en relatief laag in de andere gebieden. Het grootste aantal laaggeletterden schatten we te vinden in Oud-West, De Baarsjes en Geuzenveld, Slotermeer, Sloterdijk; het laagste in het gebied IJburg, Zeeburgereiland. Nederlandstalige laaggeletterden in de 22 gebieden Op basis van de landelijke verdeling van laaggeletterden naar opleidingsniveau en leeftijd maken de onderzoekers schattingen van het aantal en aandeel Nederlandstalige laaggeletterden in de stadsdelen. Met deze twee methoden komen ze uit op naar schatting tussen de zes en acht procent van de Amsterdammers tussen 16 en 65 jaar die laaggeletterd en Nederlandstalig is. In de gebieden De Aker/ Sloten/ Nieuw Sloten, Noord-West, Bijlmer centrum en Gaasperdam Driemond liggen het percentage Nederlandstalige laaggeletterden het hoogst. De volledige OIS onderzoeken ‘Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam’ en ‘Laaggeletterden in de 22 Amsterdamse gebieden’ zijn als bijlage toegevoegd.

Pagina 28 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

7. Moties Verschillende raadsleden hebben het afgelopen jaar aandacht gevraagd voor het belang van volwasseneneducatie en de wijze waarop de inspanningen en resultaten gemonitord worden. De moties van 2021 worden hieronder beantwoord en afgehandeld. Motie 757 van de leden Martens, De Fockert, Boomsma, Kreuger, El Ksaihi, Veldhuyzen en Mbarki (11 november 2021) inzake het overnemen van de aanbevelingen van de methode Duisenberg. In de Jaarrapportage Taaloffensief 2021 zijn de aanbevelingen van de methode Duisenberg2 zoveel mogelijk overgenomen en heeft het college opvolging gegeven aan de motie 757 van de leden Martens, De Fockert, Boomsma, Kreuger, El Ksaihi, Veldhuyzen en Mbarki (11 november 2021). De door de raadsleden genoemde aanbevelingen zijn waardevol en nemen wij ter harte. De kern van de aanbevelingen betreft de behoefte van de raad aan gedetailleerdere informatie over de vorderingen van deelnemers en de samenwerking in de taalnetwerken. Daarbij moeten we ons realiseren dat informele organisaties vaak niet of beperkt registreren, en dat het niet in alle gevraagde situaties mogelijk is in deze gedetailleerde informatie te voorzien. In de jaarrapportage 2021 zijn veel van de aanbevelingen van het Duisenberg onderzoek overgenomen, waaronder: - Verbeterde competenties en taalniveau (eind/ begin) altijd nodig; zowel voor formele als informele cursussen.

Om opvolging te geven aan deze informatievraag is voor deze rapportage een extra uitvraag gedaan bij de professionele taalaanbieders van het Taaloffensief. Specifiek met betrekking tot taalniveaus en voortgang op basis van starten eindniveau van deelnemers. In de jaarrapportage 2021 wordt dan ook voortgang in taalniveaus inzichtelijk gemaakt, zowel in het algemeen als per taalvaardigheid. - Neem de gemeenteraad mee in de keuzes die gemaakt worden om in te zetten op bepaalde doelgroepen. Bij het opstarten van fysiek onderwijs geeft het college prioriteit aan kwetsbaren en lager opgeleiden voor de fysieke cursussen Taal in de Buurt, Taal en Werk, Taal en Financiële zelfredzaamheid en de cursus digitale vaardigheden. - Breng de samenwerking tussen informele en formele netwerken en activiteiten beter in beeld. Deze rapportage geeft meer inzicht in de samenwerking tussen informele en formele netwerken en zijn de activiteiten in de stadsdelen beter in kaart gebracht; - Maak financiële stroom transparanter. De financiële stromen zijn in deze rapportage inzichtelijk gemaakt. Daarbij is ook aangegeven welke middelen voor welke activiteiten worden aangewend (zie hoofdstuk 5). - Verhoog de frequentie van de rapportage. De gemeenteraad wordt elk half jaar geïnformeerd via een halfjaarlijkse rapportage.

Om de raad beter te informeren en te rapporteren lopen we tegen enkele aandachtspunten aan: - Durf de totale laaggeletterdheid in Amsterdam als indicator te hanteren. De kengetallen van de totale laaggeletterdheid in Amsterdam zijn gebaseerd op internationaal onderzoek en lokale data. De data hebben betrekking op algemene kenmerken van de doelgroep waarvan is vastgesteld dat die correleren met laaggeletterdheid. Het percentage laaggeletterden van de Amsterdamse beroepsbevolking is dus geen hard, actueel gegeven waar je het succes van het beleid aan kunt aflezen. Daarom is ervoor

2

De Duisenberg methode is een systematische analyse op doelen en effecten van onderdelen van de begroting.

Pagina 29 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

-

-

-

-

-

-

-

25 april 2022

gekozen om te monitoren op de aantallen die worden bereikt en de output en outcome van de aangeboden/ gevolgde trajecten. Verbeterde competenties en taalniveau (eind/ begin) altijd nodig; zowel voor formele als informele cursussen. Om de voortgang van de taaltrajecten van professionele en informele aanbieders te meten hanteren we dezelfde systematiek. Bij informele aanbieders is dit lastig om te realiseren omdat zij veelal een beperkt of geen registratiesysteem gebruiken. Het aanbod is immers laagdrempelig en de inzet afhankelijk van vrijwilligers. De registratie blijkt bij vrijwilligers en deelnemers vaak weerstand op te roepen, waardoor ook de betrouwbaarheid beperkt is. Om informele aanbieders tegemoet te komen bieden we binnenkort een registratietool (QWASP) aan waarin zij gegevens over bereik en voortgang kunnen registreren. Voorlopig is dat op vrijwillige basis. Overigens kunnen informele aanbieders aansluiten bij het onderzoek Sociale Inclusie waardoor er zicht wordt verkregen op het effect van het gevolgde traject op de diverse leefdomeinen (outcome). Neem incentives op in de contracten met de taalaanbieders. De aanbeveling om incentives te introduceren om de prestatie van de aanbieder te verbeteren werken pervers gedrag in de hand. Selectie aan de poort en het bevoorrechten van de snelle lerende deelnemers liggen dan op de loer.

Benchmark tussen drie taalaanbieders NT2 per gebied. De huidige taalaanbieders NT2 zijn werkzaam in de aan hen toegekende stadsdelen en nooit in hetzelfde gebied. Een vergelijking (benchmark) tussen taalaanbieders is niet gemaakt omdat we dan resultaten van niet vergelijkbare deelnemers met elkaar vergelijken. Ambities verhoging competenties/ taalniveau. Het vooraf afspreken van eindresultaten vraagt aan de voorkant om een nauwkeurige analyse van de leerbaarheid van de deelnemer. Deze taak ligt nu bij de aanbieder die de intake afneemt. Ook hier bestaat de kans dat de verwachtingen lager worden ingeschat om te voldoen aan de streefwaardes. Registreer het wervingskanaal van cursisten. Het registreren van toeleiders vergt enige aanpassing van ons registratiesysteem RAAK en het gebruik daarvan. Beperkte registratie is mogelijk. We implementeren deze aanpassing uiterlijk januari 2023. Toets de indicatoren aan de 9 voorwaarden zoals die door de Rekenkamer Metropool Amsterdam zijn geschetst in het onderzoek Bruikbaarheid van indicatoren (2020). Bij een volgend beleidskader en aanbesteding worden de indicatoren opnieuw getoetst en geïmplementeerd. Daarbij zijn de registratiemogelijkheden kaderstellend. Om de doelen te herijken wordt de doelen(boom) in het kader van het nieuwe collegeakkoord opnieuw tegen het licht gehouden.

De effectiviteit van het aanbod zal onderdeel zijn van de te benoemen doelen. Daarbij maken we onderscheid tussen output in termen van aantallen en bereikt taalniveau en de outcome in termen van verworven competenties en Sociale Inclusie.

Kortom, uw raad heeft een aantal gegevens gevraagd die in het huidig beschikbare registratiesysteem beperkt voorhanden zijn. De gegevens zijn echter, ook wat het college betreft, belangrijk om beter zicht te houden op de realisatie van de beoogde doelen van het professionele aanbod. Om u nu van de gevraagde informatie te voorzien heeft het college voor deze rapportage een extra uitvraag georganiseerd bij alle betrokken taalpartners. Een nieuw beleidskader en een nieuwe aanbesteding in 2023 bieden de mogelijkheid de uitvraag naar gegevens bij professionele aanbieders en de registratie daarvan bij te stellen. Die kans zal een nieuw college ongetwijfeld ter hand nemen. Het college beschouwt hiermee de motie als afgehandeld. Pagina 30 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

744 Motie van de leden De Fockert, El Ksaihi, Kreuger en Martens (11 november 2021) inzake bestrijden laaggeletterdheid jonge Amsterdammers In deze motie staat het verzoek om binnen het Taaloffensief doelstellingen te formuleren voor het terugdringen van laaggeletterdheid bij Amsterdammers van 30 jaar of jonger, met specifieke aandacht voor de groep die ondanks acht jaar Nederlandstalig onderwijs laaggeletterd is. En om een brede integrale aanpak te ontwikkelen voor het tegengaan van laaggeletterdheid onder Amsterdammers van 30 jaar of jonger, en daarbij volwasseneneducatie/ aanpak laaggeletterdheid, onderwijs, jeugdwerkloosheid en armoede en schulden te betrekken. Het college geeft invulling aan de motie door in Q3 een gezamenlijke aanpak uit te werken (Onderwijs, Inburgering, Volwasseneneducatie en Werk & opleiding jongeren) dat bestaat uit een tweesporenbeleid: - Preventief, het voorkomen dat jongeren laaggeletterd van school komen, door extra te investeren in taal in vve, po, vo en mbo. - Curatief, door passend aanbod voor de jonge laaggeletterden die geen onderwijs meer volgen te organiseren, onder andere door nadrukkelijker aan te sluiten bij de aanpak jeugdwerkloosheid. In de preadvisering is aangegeven dit onderwerp mee te geven aan het nieuwe college. In Q3 ontvangt de raad een uitwerking van deze aanpak. Het college beschouwt hiermee de motie als afgehandeld.

Motie 645 van de raadsleden De Fockert en El Ksaihi (15 september 2021) Taaloffensief 2020- onderzoek de effectiviteit van ons taalbeleid (TA2021-001038) In deze motie staat het verzoek om kwalitatief onderzoek te doen naar de effectiviteit van het Taaloffensief voor de deelnemers en de resultaten hiervan bij de Jaarrapportage Taaloffensief 2021 met de raad te delen. En in de rapportage speciale aandacht te hebben voor de effectiviteit van de werving van deelnemers en financiële kosten van de verschillende onderdelen van het Taalbeleid. Het college heeft opvolging gegeven aan de motie met bijgevoegde Jaarrapportage Taaloffensief 2021 waarin de start- en eindniveaus van deelnemers zijn opgenomen. Het onderzoek Sociale Inclusie laat mooie resultaten zien. Het onderzoek geeft aan dat een groot aantal deelnemers een betere plek in de samenleving heeft gekregen, dankzij deelname aan een educatietraject. Uit de meting wordt duidelijk, dat: − bijna 80% van de deelnemers een betere taalbeheersing ervaart; − circa 50% tot 75% van de deelnemers een betere plek in de samenleving ervaart; − circa 55% tot 70% van de deelnemers een betere mate van ouderbetrokkenheid ervaart; − circa 20% tot 25% van de deelnemers een betere arbeidsmarktpositie ervaart. Het college beschouwt hiermee de motie als afgehandeld. Motie 204 van de leden Biemond, N.T.

Bakker en IJmker (1 april 2021) inzake integraal beeld en aanpak lage digitale vaardigheden en laaggeletterdheid. Deze motie roept het college op om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om laaggeletterdheid en digitale vaardigheden in gezamenlijkheid aan te pakken en beter in kaart te brengen en daar bijvoorbeeld de Digimeter van Stichting Lezen en Schrijven bij te gebruiken. Het college heeft de raad middels een tussentijdse beantwoording (27 oktober 2021) geïnformeerd dat digitale vaardigheden een integraal onderdeel uitmaken van de aanpak laaggeletterdheid in Amsterdam. Het college geeft invulling aan de motie met een integraal voorstel (Volwasseneneducatie, Digitale Stad, Armoede, Werk en Duurzaamheid) voor een versterking van de aanpak voor digitale inclusie. Zonder extra budget betekent de uitwerking van de motie dat uitsluitend Pagina 31 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

aandacht gegeven kan worden aan cursussen digitale vaardigheden voor een beperkte groep. Met extra budget kan het college een grotere doelgroep bedienen met zowel een cursusaanbod als een device. Het college neemt dit ter hand en informeert het college in het najaar van 2022 over het plan van aanpak. Het college beschouwt hiermee de motie als afgehandeld. Motie 1398 van de raadsleden De Fockert en El Ksaihi (18 december 2020) Verlies taalvrijwilligers niet uit het oog (TA2021-000074) In deze motie verzoeken de indieners het college om in kaart te brengen welke informele taalorganisaties zowel centraal als in verschillende stadsdelen werkzaam zijn. Daarnaast verzoekt de raad de effecten van deze overheveling van de middelen naar de sociale basis in de stadsdelen op deze informele taalorganisaties zorgvuldig te monitoren en hierover binnen de jaarlijkse rapportage Taaloffensief te rapporteren. Het college geeft invulling aan de motie door een overzicht van informele taalorganisaties in Amsterdam als bijlage toe te voegen aan de Jaarrapportage Taaloffensief 2021. In het overzicht is onderscheid gemaakt tussen organisaties die in meerdere stadsdelen activiteiten uitvoeren en stadsdeelgebonden organisaties. De overheveling van middelen naar de sociale basis hebben niet veel verandering teweeggebracht voor de uitvoering van de activiteiten van de informele organisaties.

De coronapandemie heeft een groot effect gehad op o.a. de deelname van vrijwilligers aan de trainingen van Leef en Leer!. De trainingen zijn omgezet in online lessen waarin ze leerden hoe de vrijwilligers digitaal contact met hun deelnemers konden maken. Dit heeft veel kunnen opvangen maar deze aanpak heeft niet kunnen voorkomen dat er toch veel deelnemers en taalvrijwilligers zijn gestopt met hun activiteiten. Met de overheveling van de middelen naar de sociale basis is ook de verantwoordelijkheid hiervoor overgedragen aan de Dagelijkse Besturen van de Stadsdelen. Dat we toch voor een belangrijk deel antwoord op kunnen geven is aan de toegevoegde waarde van de samenwerking met de stadsdelen te danken. Het college beschouwt deze motie hiermee als afgehandeld. Het college dankt de raadsleden voor hun niet aflatende inzet voor volwasseneneducatie in Amsterdam en beschouwt bovenstaande moties 757, 744, 645, 204 en 1398 als afgehandeld.

Pagina 32 van 32