2a Jaarrapportage Taaloffensief 2021

Jaarrapportage Taaloffensief 2021 Volwasseneneducatie

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Toelichting foto voorkant: Deelnemers cursus digitale vaardigheden. In de les leren ze onder andere een computer aan en uit te zetten, gebruik te maken van het toetsenbord en de muis, een website te openen. De lessen bieden de deelnemers de mogelijkheid een stap te zetten in de toekomst waarbij digitaal meedoen belangrijk is. Ze zitten corona-proof op anderhalve meter.

Pagina 2 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Inhoud Voorwoord Samenvatting

4 5

1. Cursusaanbod en resultaten Taaloffensief 1.1 Taaloffensief 1.2 NT1 cursussen 1.3 NT2 cursussen 1.4 Aanpassingen cursusaanbod i.v.m. coronacrisis 1.5 Digitale vaardigheden 1.6 Duaal aspect 1.7 Resultaten NT1 en NT2 cursussen 1.8 Taalniveaus en Voortgang

8

2. Kwalitatieve resultaten 2.1 Kwaliteitseisen 2.2 Beoordeling contractpartners 2.3 Deelnemerstevredenheid 2.4 Sociale Inclusie 2.5 Landelijke monitor Volwasseneneducatie

15

3. Sociale basis en informeel aanbod 3.1. Sociale basis 3.2 Informeel aanbod

18

4. Andere educatieve activiteiten 4.1 Amsterdam Taalakkoord 4.2 Digitale inclusie 4.3 Aanpak Armoede Taal en Laaggeletterdheid 4.4 Leef en Leer! 4.5 Educoach 4.6 Weesp 4.7 Regio Groot Amsterdam

21

5. Financiële rapportage 5.1 Besteding WEB middelen 5.2 Besteding gemeentelijke middelen

26

6. OIS Onderzoek

27

7. Moties

29

Bijlagen -Onderzoek Sociale Inclusie -Overzicht informele taalorganisaties -Voortgangsrapportage Taalakkoord 2021 -OIS rapport Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam -OIS rapport Laaggeletterden in de 22 Amsterdamse gebieden Pagina 3 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Voorwoord Ongeveer 1,3 miljoen mensen tussen de 16 en 65 jaar hebben moeite met de Nederlandse taal en rekenen. Dat blijkt uit het internationaal vergelijkende onderzoek PIAAC van de Organisatie voor Economische Samenwerking in Europa. Als we ook 65-plussers en mensen met alleen lage rekenvaardigheden meetellen, gaat het om een nog grotere groep. Volgens de Algemene Rekenkamer ruim 2,5 miljoen mensen. De website Geletterdheid in zicht gaat uit van 12 % van alle mensen in Nederland en 16% van de inwoners in Amsterdam. Dat zijn ruim 100.000 Amsterdammers (https://geletterdheidinzicht.nl/). Laaggeletterde burgers zijn kwetsbare burgers. Er is een sterke relatie met de aanpak van werkloosheid en armoede, beleid kansengelijkheid, met gezondheidsbeleid en het onderwijsachterstandenbeleid gericht op kinderen. Onderzoek wijst uit dat investeren in taalonderwijs niet alleen een noodzaak is, maar ook rendeert: elke geïnvesteerde euro levert gemiddeld 1,5 op (marge van 0,9-2,1) door baten van extra arbeidsproductiviteit, sociale participatie en gezondheid terwijl er minder beroep wordt gedaan op bijstandsuitkeringen en zorg (Analyse MBKA-taaltrajecten, LPBL, 2017). Voor u ligt de Jaarrapportage Volwasseneneducatie 2021. Bij het opstellen van deze rapportage zijn de aanbevelingen die u heeft gedaan naar aanleiding van de methode Duisenberg1 zoveel mogelijk opgevolgd.

In deze rapportage wordt u onder andere geïnformeerd over het aanbod en resultaten van de professionele taaltrajecten van het Taaloffensief, Taal en Ouderbetrokkenheid en de cursussen Digitale Vaardigheden. Daarnaast infomeren we u over onze andere educatieve activiteiten, zoals het Amsterdamse Taalakkoord, Digitale inclusie en het informele taalaanbod in de stad. Tevens behandelen en beantwoorden we middels deze rapportage de moties die de Raad in 2021 over dit onderwerp heeft ingediend.

1

De Duisenberg methode is een systematische analyse op doelen en effecten van onderdelen van de begroting.

Pagina 4 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Samenvatting Resultaten In het tweede jaar van het Taaloffensief speelde de coronacrisis nog steeds een grote rol. Ook in 2021 konden helaas vrijwel geen fysieke lessen worden aangeboden. De vervangende onlinelessen waren helaas niet voor alle doelgroepen te volgen. Evengoed zijn er 5338 deelnemers gestart aan een cursus Taaloffensief. Daaronder bevonden zich 516 ouders die deelnamen aan een cursus Taal en Ouderbetrokkenheid en 353 deelnemers die een cursus digitale vaardigheden hebben gevolgd. Ter vergelijking, in 2020 zijn er respectievelijk 4373 deelnemers gestart met een cursus Taaloffensief, waarvan 493 deelnemers aan een cursus Taal en Ouderbetrokkenheid. Ook in 2021 hebben we de taalaanbieders de ruimte gegeven om te starten met minder deelnemers in een groep, waarbij de reguliere prijs werd gehandhaafd. Voor deze maatregel is gekozen om de meest kwetsbare en minder zelfredzame deelnemers toch online-onderwijs te kunnen bieden. In 2021 is de basiscursus computer in kleine groepen voortgezet. Hier hebben 243 deelnemers gebruik van gemaakt. Daarnaast is er een uitgebreidere module digitale vaardigheden en digitale vaardigheden voor ouders op basisscholen ontwikkeld. Hiervan hebben respectievelijk 57 en 53 deelnemers gebruik van gemaakt.

Van de deelnemers die hun cursus in 2021 hebben afgerond, heeft 28% het basaal taalniveau A2 behaald, en 24% het niveau geletterd (B1/2F). Niet alle deelnemers hebben het basale taalniveau behaald. De deelnemers die bij de start nauwelijks Nederlands spreken of schrijven kunnen het basale taalniveau in een cursus van zes maanden vaak niet bereiken. Zij krijgen dan een vervolgcursus aangeboden om dit niveau alsnog te behalen. Kwaliteit Het college is tevreden over de wijze waarop de taalaanbieders, ook in het tweede jaar van de coronacrisis, de uitvoering van het aanbod Taaloffensief hebben voortgezet. De taalaanbieders hebben in moeilijke omstandigheden, de cursisten goed (online, fysiek en hybride) taalonderwijs kunnen bieden. Dit is ook de conclusie van onze kwaliteitsadviseurs die meerdere controles hebben uitgevoerd in 2021 en met veel verschillende cursisten en docenten hebben gesproken. Alle taalaanbieders scoren op alle onderdelen ruim voldoende of goed.

Nu er geen coronamaatregelen meer zijn, vragen de volgende zaken extra aandacht: − het fysieke aanbod voor kwetsbare groepen Taal in de Buurt wordt met voorrang opgestart; − het bereik van de NT1-ers wordt verbeterd, de werving in de vorm van camouflageaanbod wordt daarvoor de insteek; − extra aandacht is nodig voor het invullen van praktijkgericht en duaal leren; − het zoeken naar oplossingen voor het tekort aan NT2-docenten; − het wegwerken van wachtlijsten. Dit staat op gespannen voet met het tekort aan docenten. Voor 2022 staan er veel potentiele deelnemers op de wachtlijst; dit zijn vooral deelnemers die uitsluitend fysieke taallessen willen volgen. De verwachting is dat deze lijst in 2022 wordt weggewerkt. Tegelijkertijd weten we dat de taalaanbieders met een docententekort kampen (dit is een landelijk probleem), wat het wegwerken van de wachtlijsten bemoeilijkt. Met de taalaanbieders zijn afspraken gemaakt over het met voorrang plaatsen van de minder

Pagina 5 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

zelfredzame doelgroep. Daarnaast is taalaanbieders de ruimte geboden om docenten in opleiding, onder begeleiding, in te zetten bij de cursussen Taaloffensief. Om de impact van de taalcursussen Taaloffensief te meten heeft het college Prof. Dr. Maurice de Greef, Unesco Leerstoel Laaggeletterdheid in Brussel, gevraagd wederom een onderzoek Sociale Inclusie uit te voeren. Het volledige onderzoek is bijgevoegd als bijlage bij de Jaarrapportage Taaloffensief 2021. Het onderzoek geeft onder andere aan dat een groot aantal deelnemers een betere taalbeheersing, een betere mate van ouderbetrokkenheid en een betere plek in de samenleving heeft gekregen. Mooie resultaten die laten zien dat de investeringen in volwasseneneducatie waardevol zijn. Sociale basis en Informeel aanbod In de stadsdelen zijn veel verschillende informele organisaties actief op het gebied van taal- en digitale vaardigheden. Denk hierbij aan conversatielessen, groepslessen, taalcoaching en taalcafés. Ook zijn er veel organisaties die computerlessen aanbieden. In totaal hebben het afgelopen jaar circa 5002 deelnemers deelgenomen aan een informele cursus. Hiervan hebben 2114 deelnemers een computercursus gevolgd. Daarbij hebben de informele organisaties gewerkt met de inzet van circa 2586 vrijwilligers in de stad.

In elk stadsdeel zijn er brede taalnetwerken waar zowel informele als professionele organisaties op het gebied van taal- en digitale vaardigheden onderdeel van zijn. Vrijwel alle organisaties geven aan wel veel aandacht te hebben voor individuele leerdoelen en duaal leren. Amsterdams Taalakkoord Het aantal partners van het Amsterdams Taalakkoord is in 2021, met 5 nieuwe partners, uitgegroeid tot 65 organisaties. In 2021 is ingezet op samenwerking met schulden- en armoederegelingen, de intensivering van de samenwerking en de verzelfstandiging van het netwerk en -vanwege de coronamaatregelen- minder op uitbreiding van het netwerk. Voor de volledigheid is de voortgangsrapportage van het Taalakkoord bijgevoegd bij de Jaarrapportage (zie bijlage 4). Deze voortgangsrapportage bevat tevens een overzicht van alle partners en de activiteiten laaggeletterdheid. Andere educatieve activiteiten Het college zet zich ook in 2021 in voor activiteiten rondom digitale inclusie, de samenwerking met de stadsdelen, de informele taalorganisaties en Leef en Leer! Ook wordt onverminderd ingezet op integraal werken en de Aanpak Armoede Taal en Laaggeletterdheid. Er zijn veel raakvlakken tussen armoedeproblematiek en taalproblematiek.

Via de aanpak Armoede, Taal en Laaggeletterdheid bieden we Amsterdammers daarom meer perspectief door bestaande initiatieven rond armoede en taal uit te breiden en met elkaar te verbinden. De aanpak bestaat uit de programma’s Trainingen voor professionals en vrijwilligers op de terreinen van taal, armoede en schuldhulpverlening (317 deelnemers) en de cursus Taal en Financiële Zelfredzaamheid (294 deelnemers). Ook de komende jaren blijven we focussen op integraal werken.

Pagina 6 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Financiën Het budget 2021 voor volwasseneneducatie is als volgt opgebouwd: − Middelen voor de uitvoering Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) − Coalitieakkoordmiddelen − Portefeuille exploitatie onderdeel inkomen Armoede: − Portefeuille budgetoverheveling Programma Onderwijs: Totaal:

€ 5,6 mln. € 7,0 mln. € 0,3 mln. € o,3 mln. € 13,2 mln.

De besteding van dit budget is gespecificeerd in hoofdstuk 5 van deze rapportage. Moties De moties van 2021 worden hieronder beantwoord en afgehandeld. − Motie 757 van de leden Martens, De Fockert, Boomsma, Kreuger, El Ksaihi, Veldhuyzen en Mbarki (11 november 2021) inzake het overnemen van de aanbevelingen van de methode Duisenberg. − Motie 744 van de leden De Fockert, El Ksaihi, Kreuger en Martens (11 november 2021) inzake bestrijden laaggeletterdheid jonge Amsterdammers − Motie 645 van de raadsleden De Fockert en El Ksaihi (15 september 2021) Taaloffensief 2020- onderzoek de effectiviteit van ons taalbeleid (TA2021-001038) − Motie 204 van de leden Biemond, N.T. Bakker en IJmker (1 april 2021) inzake integraal beeld en aanpak lage digitale vaardigheden en laaggeletterdheid. − Motie 1398 van de raadsleden De Fockert en El Ksaihi (18 december 2020) Verlies taalvrijwilligers niet uit het oog (TA2021-000074)

Pagina 7 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

1. Cursusaanbod en resultaten Taaloffensief 1.1 Taaloffensief Het Taaloffensief voorziet in een flexibel, professioneel aanbod van cursussen. Deze zijn gericht op het verbeteren van taal-, reken- en digitale vaardigheden. Hiermee worden de doelgroepen bediend zoals deze in Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB) zijn benoemd. De cursussen worden hieronder toegelicht evenals de resultaten van het aanbod. Er zijn cursussen voor Nederlandssprekenden voor mensen die Nederlands als tweede leren. Daarnaast worden er cursussen aangeboden die gericht zijn op het verbeteren van digitale vaardigheden en/ of rekenvaardigheden. Deze laatste vaardigheden worden als een aparte cursus aangeboden of als onderdeel van een taalcursus. Doelgroep Laaggeletterde Amsterdammers Uitkeringsgerechtigd, werkend, werkzoekend NT1 Instroom tot 2F Nederlandssprekenden −Nederlands als moedertaal −Andere moedertaal, laaggeletterd maar mondeling vaardig in Nederlands Cursussen NT1 −NT1 Lezen en Schrijven −Digitale vaardigheden −Camouflage-aanbod −Taal en MBO richting Zorg −Module Rekenen

NT2 A0 tot B1 Anderstaligen (analfabeet, laaggeletterd, ook midden- tot hoog opgeleid) −Arbeidsmigranten uit Europa −Statushouders en gezinsmigranten mits voldaan aan inburgeringsplicht Cursussen NT2 −Taal in de Buurt −Taal en Werk −Taal en financiële zelfredzaamheid −Route naar B1 (gericht op studie) −Taal en Ouderbetrokkenheid −Taal en MBO −Digitale vaardigheden −Module rekenen

Vraaggestuurd aanbod: −Taal op de Werkvloer −Taal op Maat

1.2 NT1 cursussen De NT1 cursussen zijn gericht op lezen, schrijven, digitale vaardigheden en rekenen. De doelgroep is divers, van analfabeet tot bijna geletterd en van mensen die ogenschijnlijk goed hun weg in de maatschappij vinden tot mensen die op meerdere levensdomeinen problemen ondervinden. NT1-cursussen sluiten dan ook aan bij de leerbehoeften van de cursisten. Lezen en Schrijven De NT1-cursus Lezen en Schrijven combineert taal met digitale vaardigheden en rekenen, en is gericht op zelfredzaamheid in het dagelijks leven, werk en opleiding. De competenties waaraan gewerkt wordt kunnen te maken hebben met het beter lezen en begrijpen van brieven,

Pagina 8 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

bijsluiters of websites, maar ook op het beter functioneren op het werk of toegang krijgen tot een opleiding. Camouflage-aanbod Het camouflage-aanbod spreekt laaggeletterden niet aan op hun beperkte schriftelijke vaardigheid maar verleidt hen met andere leerdoelen. Een ‘computercursus’ volgen geeft minder schaamte over laaggeletterdheid naar de omgeving toe. Zo kunnen leerdoelen als e-mail leren schrijven, of het digitale volgsysteem op de school van je kind gebruiken een opstapje zijn naar verder leren. Onze cursussen digitale vaardigheden en basiscursus computer worden dan ook ingezet als camouflageaanbod, specifiek bij het NT1 aanbod zetten we hier op in. Andere voorbeelden van camouflageaanbod waarin laagdrempelig aan taalvaardigheden kan worden gewerkt zijn: gezond koken binnen je budget, omgaan met zakelijke post en formulieren, kopen en verkopen via marktplaats. Door de coronacrisis is dit aanbod nog niet verder uitgebreid, dit heeft wel onze volle aandacht in 2022.

1.3 NT2 cursussen De NT2-cursussen zijn zo opgebouwd dat taalverwerving ervoor zorgt dat belemmeringen en drempels wegvallen om bepaalde doelen te kunnen bereiken. Doelen op het gebied van meedoen in de buurt, het werk, opvoeding van de kinderen of het volgen van een opleiding. Taal is een noodzakelijk middel om over steeds meer competenties te kunnen beschikken. Het duale aspect van de taalcursussen, waarbij er wordt geleerd en geoefend in de klas, het geleerde wordt toegepast in de praktijk en weer wordt geëvalueerd in de klas, is een voorwaarde voor succesvolle taalverwerving. Tijdens de coronacrisis misten de cursussen door het online onderwijs de mogelijkheden om de taal te oefenen bij andere activiteiten (vrijwilligerswerk, activiteiten in de huizen va de wijk, etc.). Hoger opgeleiden konden dit makkelijker compenseren door de inzet van studievaardigheden voor het maken van meer traditioneel (digitaal) huiswerk. Taal in de Buurt Taal in de Buurt is een cursus die laagdrempelig is ingericht. Deze cursus wordt op meerdere plekken per stadsdeel aangeboden, de wachttijd is zo kort mogelijk en de groep is relatief klein (maximaal 15 deelnemers). De doelgroep is zeer laagopgeleid, analfabeet of in Nederland (gedeeltelijk) gealfabetiseerd. Sommige cursisten zijn al lang in Nederland maar participeren vrijwel niet in Nederlandstalige situaties.

Anderen zijn uiteindelijk ontheven van de inburgeringsplicht omdat ze als analfabeet 600 uur les hebben gevolgd, onder de oude inburgeringswet. Helaas vaak met weinig resultaat. Werving en begeleiding van deze groep bleek erg moeilijk tijdens de coronacrisis. Deelnemers zijn ten eerste meestal niet digitaal vaardig en ten tweede is een praktijkgerichte, duale opzet met veel taalcontact een voorwaarde voor een geslaagde cursus waarbij het geleerde duurzaam beklijft. Taal en Werk Taal en Werk is gericht op competenties die iemand nodig heeft om goed te functioneren op het werk óf op competenties om werk te krijgen en te behouden. De deelnemers zijn zowel divers in taalniveau als in achtergrond en motivatie. Bijvoorbeeld ‘oudkomers’ met een uitkering of een ongeschoolde baan maar ook jongere arbeidsmigranten die een toekomst in Amsterdam willen opbouwen. Tijdens de coronacrisis was er bij de online lessen vooral een toename van de laatste groep. Het duale aspect van de cursus kon gedeeltelijk gehandhaafd blijven door online

Pagina 9 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

praktijkopdrachten (het zoeken van vacatures, het voorbereiden van een online sollicitatie) maar de koppeling met de eigen werkvloer werd lastiger. Taal en financiële zelfredzaamheid Taal en financiële zelfredzaamheid is een cursus waarbij zowel aandacht is voor taal als voor rekenvaardigheid, administratieve vaardigheden en ondersteunende digitale vaardigheden. Onderdeel van de cursus is het verwerven van een financiële en zakelijke woordenschat, kennis van voorzieningen waar Amsterdammers een beroep op kunnen doen en vaardigheden bij het beheer van de eigen financiën. Taal en Ouderbetrokkenheid Taal en Ouderbetrokkenheid (TOB) is een cursus voor ouders die hun Nederlandse taal willen verbeteren zodat ze hun kinderen beter te kunnen ondersteunen in hun schoolloopbaan en meer betrokken raken bij de school. De cursus sluit aan bij de leervraag van de ouders en de thema’s van de school, waarbij de Nederlandse taal het middel is. Bij de cursus TOB is het startniveau van de deelnemers zeer divers. Om het aanbod drempelloos en toegankelijk te houden wordt er bij de start van de cursus TOB geen begintoets afgenomen. De coronacrisis had grote gevolgen voor basisscholen en daarmee ook voor TOB. Veel ouders wilden of konden de cursus niet online volgen. De ouders mochten langere tijd niet in school komen, wat een belangrijke plek is om ouders te activeren.

Voor een aantal groepen lukte het om in een naburige Huis van de wijk de cursus voort te zetten.

Route naar B1 De cursus ‘Route naar B1’ wil cursisten die de potentie en ambitie hebben om een beroepsopleiding te volgen de mogelijkheid geven de toelatingseis, taalniveau B1, te behalen. Dit is de eerste stap om een startkwalificatie te behalen en duurzaam werk te vinden. De deelnemers aan deze cursus bleken tijdens de coronacrisis steeds meer te bestaan uit mensen die hun gedwongen tijd thuis nuttig wilden besteden, hun Nederlandstalige contacten wilden uitbreiden, maar geen ambities hadden om richting het MBO te gaan of andere opleidingen te gaan. Taal en MBO Met het aanbod Taal en MBO worden deelnemers aan de entreeopleiding (mbo1) ondersteund met een dag extra taal in de richtingen zorg, techniek, logistiek, hospitality, horeca en detailhandel. De Nederlandse taal is geïntegreerd in de vakopleiding. Na afronding van de cursus Taal en mbo stromen de deelnemers door naar de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) waarbij ze in dienst komen van bedrijven en één of twee dagen onderwijs op het ROCvA volgen. Na het behalen van hun mb02 diploma zijn ze in het bezit van een startkwalificatie. Een enkele keer worden ook deelnemers die een opleiding mb02 en mbo3 volgen ondersteund met extra taalonderwijs.

1.4 Aanpassingen cursusaanbod i.v.m. coronacrisis Vanwege de coronacrisis is er in 2021 veel online lesgegeven. Dit heeft zijn beperkingen. Niet iedereen kan of wil online les volgen. Om toch zoveel mogelijk mensen te (blijven) bedienen, hebben we ook in 2021 ons cursusaanbod aangepast/aangevuld. −

Taal op Afstand - Dit zijn online cursussen Taal in de Buurt, Taal en Ouderbetrokkenheid en Lezen en schrijven (NT1), waarbij taalaanbieders de ruimte is gegeven om te starten

Pagina 10 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

−

−

−

25 april 2022

met minder deelnemers, voor dezelfde prijs van een gewone cursus. Zo kunnen minder zelfredzame cursisten toch online-onderwijs volgen. Competentiemeting - Een competentiemeting was in 2021 niet verplicht voor deelnemers die online lessen volgen, omdat het te lastig is deze meting online af te nemen. Voor groepen die fysiek starten werden wel competenties gemeten. Portfolio - Het is lastig om online of op afstand een portfolio te maken, uit te leggen en te begeleiden. We hebben daarom in 2021 minder stringente eisen gesteld aan het portfolio. Groepen die fysiek zijn gestart hebben wel een portfolio gemaakt. Stage/ Duale component - Na drie maanden moeten cursisten normaliter een dagdeel stagelopen. Dit was in 2021 niet voor alle cursisten te organiseren. Wanneer deelnemers geen dagdeel stage konden lopen, werd dit vervangen door praktijkgerichte opdrachten. Dit kunnen ook online opdrachten zijn.

1.5 Digitale vaardigheden De cursussen digitale vaardigheden kunnen al dan niet gecombineerd met een taalcursus gevolgd worden. De NT2 docenten die de cursussen uitvoeren, zijn in het bezit van het certificaat ‘Digitale vaardigheden van de opleiding docent basisvaardigheden’. Hierdoor kunnen zij het aanleren van taal- en digitale vaardigheden combineren. Basiscursus computer Met de basiscursus computer worden deelnemers in staat gesteld deel te nemen aan online activiteiten, waaronder online taallessen. Onderwerpen zijn onder andere het gebruik van toetsenbord en muis, in- en uitloggen Zoom/ Skype/ WhatsApp, camera en geluid aan-en uitzetten etc. Cursus digitale vaardigheden De cursus digitale vaardigheden wordt op twee niveaus aangeboden, niveau instroom en basisniveau 1 die aansluiten bij de niveaus van taal en rekenen in de standaardtermen VE uit 2012 (instroom en niveau 1F). In deze cursus is aandacht voor veiligheid, privacy, informatie zoeken en verwerken en digitaal communiceren. Digitale vaardigheden TOB Op TOB scholen was het ook mogelijk een cursus digitale vaardigheden TOB uit te voeren. Naast de deelnemende ouders aan TOB konden ook andere ouders deelnemers aan de cursus digitale vaardigheden op locatie van de school. Ondanks de beperkende maatregelen hebben 53 ouders de kans gekregen hun digitale vaardigheden te verbeteren.

1.6 Duaal aspect Bij alle cursussen is het duale aspect een belangrijk onderdeel. Het duale aspect van de taalcursussen, waarbij er wordt geleerd en geoefend in de klas, het geleerde wordt toegepast in de praktijk en weer wordt geëvalueerd in de klas, is een belangrijke voorwaarde voor succesvolle taalverwerving. De uitgevoerde opdrachten worden bijgehouden in een portfolio dat wordt gebruikt in een afsluitend panelgesprek. Zo wordt niet alleen de vooruitgang van het taalniveau in kaart gebracht maar ook de toenemende participatie van de cursist. Door de beperkingen van de coronacrisis is dit in 2021 niet systematisch gebeurd. Waar in betere tijden cursisten minimaal een dagdeel participeren op een duale plek kon dat het afgelopen jaar niet verwacht worden. Wel zijn de taalaanbieders zoveel als mogelijk doorgegaan met buitenschoolse opdrachten. In 2022 wordt -wanneer mogelijk- de duale eis weer opgepakt.

Pagina 11 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

1.7 Resultaten NT1 en NT2 cursussen Aantal starts NT1 224

Aantal afgerond 214

Aantal starts NT1 per cursus Lezen en Schrijven Taal en MBO Digitale vaardigheden Totaal Aantal starts NT2 5114

146 25 53 224

Aantal afgerond 4798

Aantal starts NT2 per cursus Taal in de Buurt Taal en Werk Taal en financiële zelfredzaamheid Route naar B1 Digitale Vaardigheden Taal en MBO Taal en Ouderbetrokkenheid Taal op Maat Totaal

481 2026 294 1370 353 116 516 11 5114

Bron: Raak, gemeente Amsterdam

1.8 Taalniveaus en Voortgang Resultaten taalniveau

Percentage

Basaal taalniveau: percentage van de deelnemers aan een professionele cursus behaalt niveau A2/1F

28%

Geletterd: percentage van de deelnemers aan een professionele 24% cursus behaalt niveau B1/2F Bron: RAAK, gemeente Amsterdam en Taalaanbieders Taaloffensief

In de tabellen op de volgende pagina wordt de voortgang van de taalniveaus van de deelnemers in beeld gebracht. De percentages zijn gebaseerd op afgeronde cursussen in 2021. De eerste tabel, met bijbehorende grafiek, laat een totaaloverzicht zien. Daaronder staat de voortgang per taalvaardigheid weergegeven. De eerste tabel met totalen laat zien dat bij de start van de cursus 16% van de deelnemers op niveau A0 zat. Bij het einde van de cursus zit nog slechts 2% op niveau A0. De overige deelnemers zijn dus minimaal een taalniveau gestegen. De tabel geeft tevens weer dat bij de start van de cursus 40% van de deelnemers onder het basaal taalniveau A2 zat. Aan het einde van de cursus is dat nog slechts 16% van de deelnemers. Aan het einde van de cursus zit 84% van de deelnemers op of boven het basaal taalniveau A2. Pagina 12 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Voortgang Taalniveaus Totaal Start Taalniveaus cursus Alfabetisering 2% A0 16% A1 22% A2 43% B1 16% B2 0%

Einde cursus 1% 2% 13% 48% 31% 5%

Voortgang Taalniveaus per taalvaardigheid Spreken Start Einde Taalniveau cursus cursus Alfabetisering 0% 0% A0 18% 2% A1 25% 15% A2 44% 48% B1 13% 30% B2 0% 5%

Luisteren Start Einde cursus cursus 0% 0% 13% 0% 20% 9% 39% 53% 27% 35% 0% 3%

Schrijven Start Einde cursus cursus 4% 2% 18% 2% 27% 12% 40% 47% 10% 31% 0% 6%

Start cursus 5% 15% 16% 49% 14% 1%

Bron: RAAK, gemeente Amsterdam en Taalaanbieders Taaloffensief

NB. Taalvaardigheid Schrijven, indicatie voor laaggeletterdheid, uitgelicht ter illustratie.

Pagina 13 van 32

Lezen Einde cursus 3% 2% 18% 46% 28% 4%

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Pagina 14 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

2. Kwalitatieve bevindingen 2.1 Kwaliteitseisen De taalcursussen die door de taalscholen worden uitgevoerd met professionele docenten moeten aan vastgelegde kwaliteitseisen voldoen: − Gecertificeerde NT1 of NT2 docenten, die waar nodig aanvullende trainingen volgen op het gebied van digitale vaardigheden, schuldhulpverlening, armoedevoorzieningen etc. − Effectief lesmateriaal toegesneden op de doelgroep en het taalniveau − Locaties met een rijke leeromgeving en faciliteiten voor digitaal leren − Vakkundige intake en plaatsing in de juiste groep − Competentiegericht onderwijs met een duale invulling waarbij een competentiemeting gekoppeld aan een portfolio inzicht geeft in de ontwikkeling van de deelnemer − Aandacht voor een doorlopende leerlijn na de cursus met een persoonlijk plan − Inhoudelijke rapportages door middel van een begin- voortgang- en eindrapportage − Een klachten- en een privacyreglement en een verzuimprotocol − Aansluiting hebben bij de activiteiten en organisaties in de sociale basis en onderdeel zijn van een breder taalnetwerk gericht op de aanpak van laaggeletterdheid. Om deze kwaliteitseisen te waarborgen moet de taalschool − Beschikken over het Keurmerk Blik op Werk of werken met een alternatief kwaliteitszorgsysteem (bijvoorbeeld de KetKit) − Toegang verlenen aan de Kwaliteitsadviseurs (voorheen taalcontroleurs) voor o.a.

het uitvoeren van steekproeven op het gebied van administratie en rapportages, het observeren van de lessen, het voeren van gesprekken met cursisten en docenten en het inzien van de portfolio’s. − Meewerken aan de monitor Sociale Inclusie van Prof. Dr. Maurice de Greef, Unesco Leerstoel Laaggeletterdheid in Brussel. De kwaliteitsadviseurs hebben in 2021: 23 klassen bezocht Administratie gecontroleerd, incl. verzuimprotocol Streekproef voortgangrapportages gedaan Certificering van docenten gecontroleerd 23 docenten gesproken 143 cursisten gesproken

2.2 Beoordeling contractpartners Elk kwartaal voeren we inhoudelijk overleg met onze taalaanbieders. Elk jaar wordt per taalaanbieder een evaluatiegesprek gehouden door het contractmanagement van de gemeente Amsterdam. Deze gesprekken vinden plaats op basis van input uit controles op administratie, voortgang certificering en op naar aanleiding van lesbezoeken en gesprekken met docenten en cursisten, aangevuld met data uit het klantvolgsysteem van de gemeente (Raak). Na de evaluatiegesprekken in november en december 2021 zijn alle contracten met één jaar verlengd. De taalscholen hebben, in moeilijke omstandigheden door de coronacrisis, cursisten nog steeds kwalitatief goed (online, fysiek en hybride) taalonderwijs kunnen bieden. Dit was het geval bij alle contractpartners van het Taaloffensief (Sipi, Sagenn, Toptaal, NLtraining). Wel werden er de volgende aandachtpunten benoemd:

Pagina 15 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

− − − −

25 april 2022

Snel wegwerken van wachtlijsten die ontstaan zijn door de cursisten die geen online- of hybride-les willen en nu dreigen te stagneren door een tekort aan NT2-docenten; Wanneer het weer fysiek mogelijk is heeft starten van zo veel mogelijk Taal in de Buurt groepen prioriteit; Werving en bereik van NT1-ers moet beter, uitbreiden van camouflage-aanbod; Vooral aandacht voor het oppakken van praktijkgericht en duaal leren wanneer de situatie rondom de coronacrisis dit weer mogelijk maakt

2.3 Deelnemerstevredenheid De taalaanbieders van het Taaloffensief hebben allen in 2021 een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Dit was een algemeen intern onderzoek (Sagenn), een onderzoek voor Blik op Werk (SIPI en TopTaal) en een onderzoek specifiek voor de uitgevoerde WEB-cursussen (NLtraining). Alle taalaanbieders scoren op alle onderdelen ruim voldoende of goed. De kwaliteitsadviseurs hebben aanvullend hierop gesprekken met cursisten van de verschillende cursussen gevoerd. In 2021 zijn er in totaal 143 gesprekken met cursisten gevoerd, soms fysiek, in de meeste gevallen online of telefonisch. Hiervan volgden 21 cursisten een NT1-cursus en 122 cursisten een NT2-cursus.

2.4 Sociale inclusie Het college heeft de impact van de taalcursussen van het Taaloffensief de afgelopen jaren laten onderzoeken door Prof. Dr. Maurice de Greef. De Greef bekleedt de Unesco Leerstoel Laaggeletterdheid in Brussel. Door middel van gevalideerde vragenlijsten zijn variabelen in kaart gebracht om zo te onderzoeken of deelnemers een betere plek in de samenleving hebben gekregen. In de jaren 2019-2021 zijn 343 deelnemers ondervraagd. Dit betreft voornamelijk deelnemers aan het informele cursusaanbod (taalcoaches) en aan Taal en Ouderbetrokkenheid. Door de beperkende maatregelen zijn met name mensen met één op één begeleiding of onderwijs in kleine groepen bereikt om deel te nemen aan dit onderzoek. Met het online onderwijs is het lastig gebleken de vragenlijsten klassikaal af te nemen. De deelnemers hebben hier vaak toelichting bij nodig. Dit betekent ook dat we deze resultaten met enige voorzichtigheid moeten bezien. Desalniettemin heeft de doelgroep, die de afgelopen jaren is bereikt, mooie resultaten behaald. De Greef geeft aan dat een groot aantal deelnemers een betere plek in de samenleving heeft gekregen, dankzij deelname aan een educatietraject.

Uit de meting wordt duidelijk, dat: − bijna 80% van de deelnemers een betere taalbeheersing ervaart; − circa 50% tot 75% van de deelnemers een betere plek in de samenleving ervaart; − circa 55% tot 70% van de deelnemers een betere mate van ouderbetrokkenheid ervaart; − circa 20% tot 25% van de deelnemers een betere arbeidsmarktpositie ervaart. Het volledige onderzoek: ‘Impact taaltrajecten voor inwoners van Amsterdam op plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt in 2019, 2020, 2021’ is als bijlage toegevoegd.

Pagina 16 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

2.5 Landelijke monitor Volwasseneneducatie In 2021 is het CBS in opdracht van het ministerie van OCW een pilot gestart om het bereik en het effect van volwasseneneducatie in beeld te brengen. Deze monitor richt zich vooralsnog alleen op outputgegevens. De gemeente Amsterdam doet mee aan onderzoek van Prof. Dr. Maurice de Greef (zie hierboven, sociale inclusie). Voor deze landelijke monitor is nu ook een registratiesysteem ontwikkeld. Dit systeem biedt de mogelijkheid om data te verzamelen die nodig is om de raad en het CBS goed te informeren. Daarnaast wordt het registratiesysteem aan informele organisaties aangeboden, zodat zij en wij direct over deze gegevens kunnen beschikken, waardoor we ook het informeel aanbod beter kunnen monitoren. Met het registratiesysteem wordt het naar verwachting in de toekomst mogelijk om aan de uitgebreidere informatie-vraag te voorzien. Een deel van de gegevens gevraagd in de motie Duisenberg komen terug in deze landelijke monitor. Het registratiesysteem is een veilig professioneel registratiesysteem en volledig AVG-proof. De monitor en het registratiesysteem zit nog in de opstartfase. In het derde kwartaal van 2022 verwachten we er mee aan de slag te kunnen. De implementatie van het systeem bij de informele organisaties zal dan nog de nodige tijd vragen.

Pagina 17 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

3. Sociale basis en informeel aanbod 3.1 Sociale basis Amsterdammers hebben baat bij een breed en laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk. Dat helpt om zelfredzaam te zijn, talenten te ontwikkelen en mee te doen in de stad. Dat aanbod, of dat nou op initiatief van Amsterdammers, buurtinitiatieven, professionele organisaties, vrijwilligersorganisaties of de gemeente wordt georganiseerd, noemen we de sociale basis. Ook het informele aanbod op het gebied van taal en digitale vaardigheden maakt hier deel van uit. Kenmerkend voor het informele taalaanbod in de sociale basis is, dat deze activiteiten grotendeels worden uitgevoerd door taalvrijwilligers. Deze groep bestaat uit getrainde en niet getrainde vrijwilligers, van jonge studenten tot ouderen, van ervaren ex-docenten tot 2e generatie Amsterdammers. Allemaal zijn zij gemotiveerd om hun mede-Amsterdammer te helpen bij het leren van de Nederlandse taal of bij het digitaal vaardiger worden. De taalorganisaties bestaan soms volledig uit vrijwilligers, de wat grotere organisaties hebben voor de coördinerende- en registratietaken vaak wel een (parttime) betaalde kracht in dienst of werken met een combinatie van betaalde kracht en coördinerende vrijwilligers. De (subsidie)budgetten van de sociale basis en de verantwoording hiervan zijn vanaf 2020 overgeheveld aan de stadsdelen.

Volwasseneducatie werkt nauw samen met de stadsdelen om deze sociale basis te versterken. Het gaat hierbij om het delen van landelijke en stedelijke ontwikkelingen, advies ten aanzien van gebiedsplannen, taalsubsidies en pilots. Ook vertegenwoordigen we Volwasseneneducatie bij lokale (digi) taalnetwerkbijeenkomsten. Bijeenkomsten die waardevol zijn als ogen en oren van de praktijk, om ontwikkelingen te delen informatie op te halen.

3.2 Informeel aanbod Om u zo goed en volledig mogelijk te informeren over het informele aanbod in Amsterdam op het gebied van taal- en computeraanbod, halen we informatie op bij de stadsdelen en informele taalorganisaties in de stad. Voor de informatievoorziening zijn we sterk afhankelijk van de input die (vrijwillig) door de informele organisaties aangeleverd wordt. Dat is de reden dat onderstaande informatie niet per stadsdeel honderd procent volledig is. Niet alleen betreft het een groot aantal organisaties stadsbreed, ook houden niet alle organisaties een (dezelfde) sluitende registratie bij. Wel is er voldoende input om u te informeren en een goed beeld te schetsen van het informele aanbod in Amsterdam. Activiteiten en aantallen Informeel aanbod In de stadsdelen zijn veel verschillende informele organisaties actief op het gebied van taal- en computeraanbod. Denk hierbij onder andere aan conversatielessen, groepslessen, taalcoaching en taalcafés. Ook zijn er veel organisaties die computerlessen aanbieden. De lessen zijn vaak laagdrempelig en vrijblijvend, waardoor een grote groep kwetsbare Amsterdammers de weg vindt naar het aanbod. In totaal hebben het afgelopen jaar circa 5002 deelnemers deelgenomen aan een informele cursus. Hiervan hebben circa 2114 deelnemers een computerlessen gevolgd.

Daarbij hebben de informele organisaties gewerkt met de inzet van ruim 2586 vrijwilligers in de stad. Deze aantallen zijn voor een deel gebaseerd op inschattingen. De daadwerkelijke aantallen ligt naar verwachting iets hoger.

Pagina 18 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Totaal

Aantal deelnemers 152 857 843 681 855 186 1428 5002

25 april 2022

Aantal vrijwilligers 213 213 361 190 240 242 1127 2586

Bron: Input vanuit stadsdelen en informele organisaties in Amsterdam

Overzicht van de activiteiten (stadsbreed) Aantallen Aantal deelnemers dat geholpen is (totaal) 5002 Waarvan: Aantal deelnemers taalaanbod 2888 Waarvan: Aantal deelnemers computeraanbod 2114 Aantal vrijwilligers dat is ingezet 2586 Bron: Input vanuit stadsdelen en informele organisaties in Amsterdam

Taalnetwerken en samenwerking Naast de kwantitatieve data is er kwalitatieve input opgehaald over de taalnetwerken in de stad, de doorstroom van deelnemers en samenwerkingen tussen organisaties. In elk stadsdeel zijn er brede taalnetwerken, waar zowel informele als professionele organisaties op het gebied van taal- en digitale vaardigheden onderdeel van zijn. Alle stadsdelen organiseren taalnetwerkbijeenkomsten, waarbij alle organisaties samenkomen. Deze netwerkbijeenkomsten dragen onder andere bij aan het versterken en stimuleren van de onderlinge samenwerking tussen de informele en professionele organisaties. De invulling van de netwerkbijeenkomsten verschilt per stadsdeel. De meeste stadsdelen organiseren naast de overkoepelende bijeenkomsten ook taalnetwerkbijeenkomsten voor alleen informele partijen. Daarnaast zijn er ook in sommige stadsdelen buurtgerichte bijeenkomsten en worden uiteraard ook organisaties met digitaal aanbod actief betrokken. De meeste stadsdelen organiseren gemiddeld drie à vier keer per jaar een netwerkbijeenkomst. Binnen de stadsdelen vinden veel samenwerkingen plaats, maar er is ook ruimte voor verbetering. Niet alle organisaties hebben een even actieve rol in de bijeenkomsten en niet alle partijen weten elkaar altijd goed te vinden. Binnen alle stadsdelen is hier aandacht voor en wordt er ingezet om samenwerkingen te verbeteren.

Vrijwel alle stadsdelen geven aan dat ze geen tot weinig zich hebben op doorstroom van deelnemers en doorverwijzingen tussen organisaties. De meeste stadsdelen geven aan dat dit een punt van aandacht is. Er wordt zeker wel onderling doorverwezen tussen organisaties, maar dat wordt niet geregistreerd. De informele organisaties hebben een laagdrempelig karakter en de cursussen zijn vrijblijvend en niet verplicht. Het primaire doel van de informele partijen is en blijft lesgeven. Om doorstroom van deelnemers te begeleiden wordt er veel gebruik gemaakt van de Taal en Informatiepunten in de stad en wordt er veel doorverwezen naar de sociale overzichtskaart van Leef en Leer!

Pagina 19 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Registratie taalniveaus en competenties Inspelend op de wens om meer te inzicht te krijgen in het informele aanbod hebben we alle informele taalorganisaties in de stad gevraagd of zij informatie met betrekking tot opleidingsniveau, taalniveau, competenties en duale activiteiten bijhouden. Hieronder schetsen we enkele grote lijnen van de uitkomsten. Vrijwel alle informele organisaties geven aan geen informatie over opleidingsniveau te registreren. Bij de meeste organisaties wordt er middels een intake wel een inschatting gemaakt van het taalniveau van de deelnemer. In de meeste gevallen wordt dit niet officieel getoetst. De expertise om gevalideerde toetsten af te nemen en te beoordelen hebben deze organisaties vaak niet in huis. Ook competenties en voortgang wordt meestal niet officieel bijgehouden. De organisaties die dit wel bijhouden, geven aan dat het lastig is om hier ook data over op te leveren. De informatie wordt per deelnemer bijgehouden in handmatige rapportages, waardoor er geen digitale registratie is. Vrijwel alle organisaties geven aan veel aandacht te hebben voor individuele leerdoelen en duaal leren. In veel gevallen integreren ze zelf duale aspecten in hun cursus. In andere gevallen wordt de deelnemer actief gestimuleerd om duale activiteiten te ondernemen.

Om de impact van het informele aanbod te onderzoeken doen de meeste informele organisaties mee met het onderzoek Sociale Inclusie, in opdracht van de gemeente Amsterdam afgenomen door Prof. Dr. Maurice de Greef. Zoals in het vorige hoofdstuk beschreven zijn de resultaten veelal positief. Het belang van het informele aanbod wordt daardoor nogmaals onderstreept. Een overzicht van de taalnetwerken en betrokken (informele en professionele) organisaties per stadsdeel is als bijlage bijgevoegd.

Pagina 20 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

4. Andere educatieve activiteiten Naast het formele en informele cursusaanbod, doen we meer om laaggeletterdheid tegen te gaan. In dit hoofdstuk worden overige educatieve activiteiten van Volwasseneneducatie nader toegelicht. Dit zijn onder andere de activiteiten van het Amsterdamse Taalakkoord, de cursussen Taal op de Werkvloer, activiteiten rondom Digitale Inclusie en de Aanpak Armoede Taal en Laaggeletterdheid. Daarnaast lichten we de samenwerking met Leef en Leer!, de Academie van de Stad, het nieuwe Amsterdamse stadsdeel Weesp en de Regio nader toe.

4.1 Amsterdams Taalakkoord Partners van het Taalakkoord delen de ambitie om laaggeletterdheid binnen de organisatie op de kaart te zetten en beleidsmatig en/of praktisch te verankeren, zowel op bestuurlijk niveau als op de werkvloer. Om deze ambitie waar te maken zijn bij de start van het Taalakkoord de volgende drie pijlers opgesteld door de partners en de gemeente Amsterdam: − Pijler 1: het creëren van meer bewustwording over het thema binnen de organisatie − Pijler 2: het aanpassen van communicatie-uitingen naar een toegankelijker taalgebruik − Pijler 3: het opleiden van eigen medewerkers op het gebied van taal-, reken- of digitale vaardigheden. In 2018 is het Taalakkoord gestart met enkele pilots waarvan de aanpak en ervaringen gedeeld zijn in het partnernetwerk. De twee jaren daarna is vooral ingezet op het uitbreiden van het netwerk met nieuwe partners en het stimuleren van verankering van de aanpak laaggeletterdheid bij de partners. Voor het thema schulden worden net als voor laaggeletterdheid jaarlijks met de partners afspraken gemaakt over welke stappen zij gaan zetten en hoe de gemeente hen hierin kan ondersteunen. Voor 2021 was het streven om de zelfstandigheid van het netwerk te versterken en meer onderlinge samenwerking binnen het netwerk te stimuleren.

Daarnaast is ingezet op het uitbreiden de aanpak naar de regiogemeenten en het verbinden van het taalakkoord aan een bredere aanpak van sociaal werkgeverschap waarin schulden en armoede ook worden meegenomen. Taal op de Werkvloer Taal op de werkvloer is een programma dat specifiek voor het Amsterdams Taalakkoord wordt ingezet waarbij medewerkers op hun werkplek hun taal kunnen verbeteren en dit meteen in de praktijk kunnen toepassen. In 2021 zijn 135 deelnemers gestart met een cursus op de werkvloer van de werkgever via het taalakkoord. Deze deelnemers werken bij de volgende organisaties: Amstelring, Victoria Schoonmaak, BloemBloem, Cordaan, Stichting Aanpak Overlast Amsterdam, Amsta, Dignita/ Not for Sale, Evean, GSA en Olympia en Pantar. Het aantal van 135 deelnemers bij werkgevers van het taalakkoord is net als in 2020 (destijds 117 deelnemers) ruim onder het beoogde aantal (in 2021 was het streven 200 deelnemers en in 2020 was dit 150 deelnemers). Een belangrijke factor hiervoor is de impact van de coronacrisis geweest. Vanwege de coronamaatregelen was het voor veel bedrijven die zijn benaderd niet het goede moment om een taalscholingscursus op de werkvloer aan te bieden. De cursussen die wel zijn doorgegaan zijn in sommige gevallen tijdelijk stopgezet of online doorgezet. Het eind van het jaar nam de animo voor de taalcursussen wel weer toe.

Het was echter niet mogelijk om deze taalcursussen nog in 2021 te starten. Dit geeft echter wel voldoende aanleiding om ervan uit te gaan dat in 2022 wel het streefaantal qua cursussen wordt gehaald. De volledige voortgangsrapportage van het Taalakkoord is bijgevoegd als bijlage.

Pagina 21 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

4.2 Digitale inclusie In Amsterdam is 16% van de beroepsbevolking laaggeletterd. De kans op onvoldoende digitale vaardigheden is ongeveer drie keer zo groot bij laaggeletterden (Baay, Buisman, & Houtkoop, 2015). 14% van de Amsterdammers met een lager inkomen heeft thuis geen vaste pc, laptop of tablet (OIS, 2021). Bijna 10% van de Amsterdammers met een lager inkomen geeft aan dat er in hun huishouden geen toegang is tot WI-FI of internet. (OIS, 2021) Mensen die minder zelfredzaam zijn kunnen moeilijk of niet aansluiten bij de snel digitaliserende samenleving. Juist deze mensen zijn gebaat bij goede informatieverstrekking en dienstverlening en raken daardoor (nog meer) uit beeld en op achterstand (Dedding en Goedhart, 2021). Om dit urgente probleem zo goed mogelijk aan te pakken gaat Volwasseneneducatie met de volgende afdelingen integraal samenwerken: Armoedebestrijding, Werk, Duurzaamheid, de Digitale Stad en Economische Zaken. De integrale aanpak wordt in 2022 uitgewerkt in een plan van aanpak. In 2021 zijn de volgende activiteiten rond digitale inclusie uitgevoerd. Overzicht van de activiteiten / cursussen Basiscursus computer (leren meedoen online activiteiten) Cursus digitale vaardigheden Digitale vaardigheden op basisscholen Digi-maatje Digi-Challenge Totaal − −

− −

−

Aantal deelnemers 243 57 53 114 n.v.t. 467

Basiscursus computer: Voor deelnemers met weinig computerervaring met als doel om deel te kunnen nemen aan online activiteiten. Cursus digitale vaardigheden: Voor deelnemers met weinig computervaardigheden met als doel voldoende digitaal vaardig worden om mee te doen in de digitale maatschappij. In dit aanbod is aandacht voor veiligheid, privacy, informatie zoeken en verwerken en digitaal communiceren. Digitale vaardigheden op basisscholen: Ouders die weinig tot niet digitaal vaardig zijn kunnen op TOB scholen een cursus digitale vaardigheden volgen. Digi-maatje: Studenten en vrijwilligers helpen laagopgeleide en/of laaggeletterde 55+ Amsterdammers om hun digitale vaardigheden te vergroten, zodat hun zelfredzaamheid vergroot wordt. Digi-Challenge: De Digi-Challenge is een jaarlijkse bijeenkomst om organisaties die inzetten op het verkleinen van de digitale kloof samen te brengen.

4.3 Aanpak Armoede Taal en Laaggeletterdheid Er is veel raakvlak tussen armoedeproblematiek en taalproblematiek. Er wordt onverminderd ingezet op integraal werken en de Aanpak Armoede Taal en Laaggeletterdheid. Er zijn veel raakvlakken tussen armoedeproblematiek en taalproblematiek. Via de aanpak Armoede, Taal en Laaggeletterdheid bieden we Amsterdammers daarom meer perspectief door bestaande initiatieven rond armoede en taal uit te breiden en met elkaar te verbinden. De aanpak bestaat uit de programma’s Trainingen voor professionals en vrijwilligers op de terreinen van taal, armoede en schuldhulpverlening en de cursus Taal en Financiële Zelfredzaamheid. De cijfers van het aantal cursisten en trainingen worden vergeleken met de voorgaande jaren.

Pagina 22 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Trainingen voor professionals en vrijwilligers op de terreinen van taal, armoede en schuldhulpverlening De coronapandemie heeft in 2020 en 2021 impact gehad op de deelname aan deze trainingen. In 2021 ging het om 317 deelnemers. Dat zijn meer deelnemers dan in 2020 (155), maar minder dan in 2019 (725) en 2018 (385). Taal en Financiële Zelfredzaamheid Met de cursus Taal en Financiële Zelfredzaamheid wordt invulling gegeven aan een geïntegreerd aanbod taal en financiële vaardigheden. Vanwege de coronabeperkingen is er in 2021 voornamelijk online lesgegeven. Maar niet iedereen kan of wil online les volgen. In totaal hebben 294 deelnemers de cursus gevolgd. Dit is iets meer dan in 2020 (204), maar beduidend minder dan in 2019 (853) en 2018 (734). Trainingen en cursussen armoede, taal en laaggeletterdheid

2018

2019

2020

2021

Trainingen voor professionals en vrijwilligers op de terreinen van taal, armoede en schuldhulpverlening

385

725

155

317

Cursus Taal en Financiële Zelfredzaamheid

734

853

204

294

4.4 Leef en Leer! Volwasseneneducatie vindt het belangrijk de kwaliteit van taalvrijwilligers te ondersteunen. Daarom wordt via een subsidie aan Leef en Leer! geïnvesteerd in een gratis trainingsaanbod voor taalvrijwilligers, het beschikbaar stellen van gratis lesmateriaal voor taalvrijwilligers en helpt Leef en Leer! bij het organiseren van de taalnetwerken en het up-to-date houden van het informele taalaanbod op de website Leef en Leer!. Het programma Leef en Leer! uitgevoerd door de Openbare Bibliotheek Amsterdam, faciliteert informele aanbieders van basisvaardigheden. In 2021 hebben meer dan 150 vrijwilligersorganisaties gericht op taal, rekenen en digitale basisvaardigheden ondersteuning van Leef en Leer! ontvangen. Leer en Leer! geeft inhoudelijk advies aan vrijwilligers en verwijzers, verzorgt trainingen voor vrijwilligers, verstrekt oefenmateriaal en biedt ondersteuning aan taalnetwerken in de stad. In 2021 zijn 488 vrijwilligers bereikt met onder andere trainingen, intervisie en workshops. Leef en Leer! heeft in 2021 vooral ingezet op het vergroten van de digitale vaardigheden van vrijwilligers. Digitale basisvaardigheden is dan ook als volwaardige pijler aan het ondersteuningsaanbod toegevoegd. Meer dan 70 vrijwilligers zijn hierin getraind. Het programma van Leef en Leer! onderhoudt ook een online-overzicht van het informele aanbod basisvaardigheden in Amsterdam.

In 2021 zijn drie stedelijke (digi) taal netwerkbijeenkomsten georganiseerd. Daarnaast biedt Leef en Leer!! de training Omgaan met laaggeletterdheid. Ruim 150 professionals (en vrijwilligers) die werkzaam zijn op vindplaatsen van laaggeletterden zijn in 2021 getraind op het herkennen, bespreekbaar maken en doorverwijzen. In de regiogemeenten zijn dit bijna 70 professionals en vrijwilligers. De zogenaamde Leef en Leerpunten en de vestigingen met speciale aandacht voor basisvaardigheden in de stadsdelen Noord, Zuidoost, Nieuw West, Centrum en West, bieden een breed aanbod aan activiteiten voor Amsterdammers. Op alle vestigingen zijn er faciliteiten zodat Amsterdammers, al dan niet onder begeleiding van een vrijwilliger, zelfstandig kunnen Pagina 23 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

oefenen. De Leef en Leerpunten zijn ook in 2021 door de omstandigheden beperkt open geweest. Daarom is het online Leef en Leerpunt, ingericht in 2020, nog steeds actueel. Oefenen.nl is de plek waar mensen zelf kunt oefenen met taal, rekenen, computer en internet. En ook omgaan met geld, gezondheid, verkeersregels en nog veel meer. In 2021 hebben 19 organisaties gebruik gemaakt van de licenties van Leef en Leer!, waarmee zij toegang krijgen tot de programma’s van Oefenen.nl. De digitale organisaties zijn, in vergelijking tot de taalorganisaties, de grootste afnemers van de licenties geweest en hebben de meeste actieve gebruikers van de programma’s op locatie. Door de coronacrisis en doordat het gebruik van de programma’s enige digitale vaardigheid vergt, is het actieve gebruik bij zowel taal- als digitale organisaties in 2021 met 304 actieve gebruikers nog laag. De coronacrisis in 2020 en 2021 bracht in versnelde vaart een verandering in de ondersteuningsvraag en -behoefte van organisaties, vrijwilligers en professionals op het gebied van basisvaardigheden. Het digitale domein neemt een belangrijke positie in, een focus die in 2022 nog meer ruimte krijgt. Leef en Leer! - Aantallen 2021 Aantal vrijwilligersorganisaties ondersteund

150

Aantal professionals en vrijwilligers bereikt met trainingen, intervisie en workshops

488

Aantal organisaties die gebruik maken van de programma’s van Oefenen.nl

19

Actieve gebruikers (deelnemers) die gebruik maken van Oefenen.nl

304

4.5 Educoach Educoach is een project waarbij eerstejaars studenten van de HvA worden gekoppeld aan taalcursisten als coach en begeleider. Dit wordt uitgevoerd in samenwerking met de Academie van de Stad. Zij ondersteunen de cursisten tijdens de lessen maar ook daarbuiten. Doel is om taalcursisten te stimuleren de Nederlandse taal toe te passen buiten de les en participatie te bevorderen. De Educoaches organiseren gezamenlijke uitstapjes en coachen bij individuele praktijkopdrachten. Voor de studenten zelf is het vaak de eerste keer dat zij met Amsterdammers met een andere taalachtergrond in aanraking komen. Tijdens hun stage volgen de coaches een college over praktijkgericht tweede taalonderwijs, een training interculturele communicatie en worden zij intensief begeleid door twee derdejaars studenten onder supervisie van de Academie van de Stad. In het schooljaar 2020/2021 deden er 38 eerstejaars studenten aan dit project mee. In oktober 2021 is het project voor de 9e keer gestart met dertig studenten Toegepaste psychologie en Social Work. Tijdens de coronacrisis was het vaak lastiger om buitenschoolse activiteiten te ontwikkelen maar hadden de studenten een meerwaarde door de extra individuele aandacht en ondersteuning die zij –online- naast de inzet van de professionele docent NT2 konden bieden.

4.6 Weesp Weesp en Amsterdam fuseren. Vanaf 1 juni 2019 heeft een ambtelijke fusie plaatsgevonden. De bestuurlijke fusie gaat in per 24 maart 2022. Met ingang van deze datum hoort Weesp officieel bij de gemeente Amsterdam. Wat betreft de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) maakte de gemeente Weesp onderdeel uit van de regio Gooi en Vechtstreek. 2021 is een overgangsjaar geweest waarin voorbereidingen zijn getroffen voor de ontvlechting van Weesp uit de regio Gooi- en Vechtstreek en de invlechting in gemeente Amsterdam en daarmee regio GrootAmsterdam. Pagina 24 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

Daarnaast is de samenwerking lokaal voorbereid, samen met Leef & Leer is gewerkt aan een taalnetwerk dat aansluit bij de Amsterdamse infrastructuur en partners. Ook zijn de nodige voorbereidingen getroffen om bewoners een zachte overgang te bieden naar het Amsterdamse taalaanbod.

4.7 Regio Groot Amsterdam In 2020 is het Regionaal Meerjarig Programma Laaggeletterdheid Groot-Amsterdam 2020 2024 van start gegaan. Dit programma is gebaseerd op het Amsterdams Taaloffensief en de bestuurlijke afspraken laaggeletterdheid tussen VNG en het Ministerie. Amsterdam is als contactgemeente verantwoordelijk voor de totstandkoming van het programma en de financiële verantwoording daarvan. De belangrijkste actielijnen in het Regionaal Meerjarenplan zijn:  regionale inkoop van professioneel aanbod (aanbesteding Taaloffensief);  verhogen van het bereik van laaggeletterden, met extra aandacht voor de NT1-ers;  opschalen van het Amsterdams Taalakkoord tot een regionaal Taalakkoord;  waar mogelijk regionaal samenwerken op het gebied van communicatie;  registratie van deelnemers, monitoren van de outcome;  kennisuitwisseling. Regio Groot Amsterdam NT1 NT2

Aantal starts 20 266

Aantal afgerond 12 223

Pagina 25 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

5. Financiële rapportage Het budget voor volwasseneneducatie bestond in 2021 uit: − Middelen voor de uitvoering Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) − Coalitieakkoordmiddelen − Portefeuille exploitatie onderdeel inkomen Armoede: − Portefeuille budgetoverheveling Programma Onderwijs: Totaal:

€ 5,6 mln. € 7,0 mln. € 0,3 mln. € o,3 mln. € 13,2 mln.

5.1 Besteding WEB middelen De WEB middelen worden volledig ingezet op taaltrajecten met uitzondering van de Taal en Ouderbetrokkenheid (TOB) en Taal op de werkvloer. Aan deze trajecten mogen ook inburgeringsplichtigen deelnemen; de WEB sluit deelname van inburgeringsplichtigen uit. Programma 5

WEB Middelen € 5,6 mln.

Realisatie Uitvoering Taaloffensief − Taaltrajecten (exclusief TOB en Taal op de werkvloer)

5.2 Besteding gemeentelijke middelen De gemeentelijke middelen, inclusief de middelen van Onderwijs en Armoede zijn verdeeld over drie programma’s. Programma

Realisatie

5

Coalitie Middelen € 5,3 mln.

7

€ 0,8 mln.

Beleidscapaciteit volwasseneneducatie − Taaloffensief − Amsterdams Taalakkoord − Stadsdelen/sociale basis − Afstemming sociaal domein en inburgering − Afstemming uitvoering − Bestuurlijk proces

8

€ 0,8 mln.

Sociale basis − Taalnetwerken − Taalcoaches − ABC

Overig

€ 0,7 mln.

Overhead en generieke taakstellingen

Aanvulling uitvoering Taaloffensief en Amsterdams Taalakkoord − Taaltrajecten (inclusief TOB en Taal op de werkvloer) − Leef en Leer! − Digitale inclusie − Educoach/ Academie van de Stad − Amsterdams Taalakkoord − Uitvoering Volwasseneneducatie

Pagina 26 van 32

Gemeente Amsterdam Werk en Participatie, Volwasseneneducatie Jaarrapportage Taaloffensief 2021

25 april 2022

6. OIS Onderzoek Het OIS onderzoek Nederlandstalige laaggeletterden in Amsterdam (juli 2021) geeft een update van het aantal laaggeletterden per stadsdeel en zoomt vervolgens in op de doelgroep Nederlandstalige laaggeletterden in de stad en in stadsdeel Noord. Het vervolgonderzoek Laaggeletterden in de 22 Amsterdamse gebieden (november 2021) betreft Nederlandstalige laaggeletterden in de overige stadsdelen en een verdere uitwerking voor de 22 gebieden. Voor de update van het totaal aantal laaggeletterden wordt gewerkt met vier schattingen die tot uiteenlopende resultaten leiden. Elke schatting richt zich op een andere factor die correleert met laaggeletterdheid. Op basis van de literatuur kunnen niet alle factoren in relatie tot elkaar worden bekeken. Met de eerste schatting kijken de onderzoekers naar de ontwikkeling van de groep met een lage sociaaleconomische score (SES) sinds 2012. De tweede schatting vult de eerste aan door ook rekening te houden met de ontwikkeling van de groep eerste generatie migranten, en specifiek de groep met een lage SES. De derde schatting richt zich op opleidingsniveau en de vierde op leeftijd. In het rapport over laaggeletterden per gebied presenteert OIS twee schattingen van het aantal en percentage laaggeletterden, gebaseerd op opleidingsniveau en leeftijd. De andere twee schattingen kunnen op gebiedsniveau niet worden toegepast.