230216 - Evaluatie Zone Zwaar Verkeer_def.pdf

Samenloop vergunningen & ontheffingen Samenloop van vergunningen & ontheffingen Quote: “Vaak zijn het de verschillende doorlooptijden van vergunningen en ontheffingen wat voor problemen zorgt (TVM, Objectvergunning & Ontheffing ZZV). Het komt geregeld voor dat ik mijn werk niet kan uitvoeren omdat één van de ontheffingen of vergunningen de beloofde doorlooptijen niet haalt. Hierdoor loop ik omzet mis én heb ik mijn klanten wat uit te leggen.” De samenloop aan ontheffingen en vergunningen die nodig zijn om in de openbare ruimte te kunnen werken maakt het soms onnodig ingewikkeld. Vooral brancheorganisaties en gebruikers geven aan soms de door de bomen het bos niet meer te zien. Geïnterviewden benadrukken dat systemen in hun ogen ook beter aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Maar andersom leidt het gebrek aan integraliteit ook tot kwetsbaarheden in het systeem. Een geïnterviewde schetst een typerend voorbeeld waarbij gebruikers met (lege) containers zonder problemen een ontheffing ZZV krijgen. Het object (lees de lege container) mag op basis van haar gewicht zelfs dicht bij een kademuur geplaatst worden. Echter hetzelfde object, gevuld met puin, is zwaarder dan het maximaal toelaatbare. Dit leidt op twee vlakken tot veiligheidsrisico’s want er staat een te zwaar object op een kademuur en er rijdt een te zware vrachtwagen door de ZZV.

Constatering Geïnterviewden spreken de wens uit om de integraliteit en de betrouwbaarheid van de verschillende vergunning- en ontheffingsprocessen te vergroten. Aanbevolen wordt de samenloop/integraliteit van de

26

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

verschillende ontheffingen/vergunningen te verkennen. Vanuit Dienstverlening loopt overigens een traject om de aanvraagprocedure en samenloop te verbeteren.

Continuïteit van beleid Voor de troepen uitlopen loont niet zonder continuïteit van beleid Quote: “Bij innovatie kies je voor zekerheid, vaak in de vorm van maximale actieradius met bijbehorend accupakket. Dit betekent wat voor het totaalgewicht. En juist daar wringt nu de schoen.” De aanscherping ZZV heeft de markt geprikkeld om slimmer met transportbewegingen om te gaan. Een mobiliteitsexpert van Stadsdeel Centrum noemt de ZZV een stap in de goede richting, maar benadrukt dat ook ingezet moet worden op ‘verleiding’ in plaats van ‘ontmoedigen’. Het gebrek aan continuïteit van beleid is een groot risico voor ondernemers. Hiermee is het als gebruiker het meest rendabel om zo lang mogelijk met investeringen te wachten, terwijl ‘early adapters’ idealiter beloond zouden moeten worden. In aanloop naar een emissievrije zone in 2025 spelen dezelfde discussies. “Wijndozen zul je altijd moeiteloos elektrisch de stad in krijgen, maar wil je hoog en ver, dan heb je een bepaalde massa nodig. En juist daar wringt nu de schoen” aldus een geïnterviewde. Hetzelfde geldt voor bouwlogistiek over water. Recent is een brandbrief vanuit verschillende aannemers en brancheverenigingen door de gemeente Amsterdam in ontvangst genomen. Constatering Het gebrek aan continuïteit van beleid maakt de gemeente mogelijk tot een onbetrouwbare partner.

Tevens weerhoudt het ondernemers van innovatieve investeringen, die paradoxaal genoeg vaak hand in hand gaan met gemeentelijke doelstellingen. Stiller, schoner en lichter kan vaak niet tegelijk. Het vereist visie en lef om een bepaalde richting te kiezen. Maar continuïteit van beleid is essentieel om draagvlak te creëren én de gewenste ontwikkelingen te versnellen. Zet naast het weren van zwaar verkeer (stok) vooral in op het belonen van de ‘early adapters’ (wortel). Ga in gezamenlijkheid met ondernemers en brancheorganisaties op zoek naar de wortel.

Oneffenheden in de regelgeving Ondeelbare lading en (on)logische extra vervoersbewegingen Quote: “Wat in 2 vervoersbewegingen had gekund doen we nu in 6 bewegingen. Logistiek is net horeca. Een goede ober gaat het liefst met een vol dienblad heen en loopt met zoveel mogelijk lege glazen terug.” Naast minder zware voertuigen, leidt de aanscherping ZZV mogelijk tot meer vervoersbewegingen, iets wat vraagtekens oproept ten aanzien van andere stedelijke ambities zoals leefbaarheid. Een typerend voorbeeld is de routeontheffing op een voertuig langer dan 10 meter met een toegestane maximale massa hoger dan 30 ton. Dit voertuig komt in aanmerking voor een zone ontheffing mits (1) een gewichtsverklaring en (2) verklaring van ondeelbare lading wordt ingevuld.

27

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

In desbetreffende casus wordt een hoogwerker van 14 ton geleverd aan een verhuurbedrijf op een trekker oplegger combinatie van 13 ton. Retour zou de vervoerder voor dezelfde klant idealiter een aantal kleinere machines (bv 8 liften van 1 ton per stuk) meenemen. Dit mag echter niet omdat geen sprake is van een ondeelbare lading. “In de praktijk rijden we leeg terug en halen we een kortere bakwagen die 4 ritten moet maken om de 8 schaarliften te vervoeren” aldus de geïnterviewde. Constatering Het is uitlegbaar dat met de introductie van ‘deelbare ladingen’ bewust is gekozen om zwaar transport te verdelen over twee of meerdere vervoersbewegingen om de piekbelasting te verminderen. Echter leidt dit, zoals bovengenoemde voorbeeld laat zien, in sommige gevallen tot een ongewenste situatie, namelijk onnodige (extra) vervoersbewegingen. Aanbevolen wordt om in samenwerking met de branche op zoek te gaan naar eventuele andere oneffenheden in de regelgeving en gezamenlijk te komen tot logische en werkbare oplossingen. Logistiek maatwerk per gemeentegrens Efficiënt plannen betekent voor vervoerders zo kort mogelijk van tevoren plannen om te zorgen voor optimale belading voor de meest efficiënte routes.

Maar het systeem wordt steeds statischer op het moment dat je gedwongen wordt om met (1) een specifiek kenteken naar (2) specifieke locaties te rijden met een (3) beperkt maximaal gewicht en (4) binnen een afgebakend tijdskader. “Vanuit de steden wordt vooral gezocht naar maatwerk. Maar wij merken dat we te maken hebben met 50 steden die allemaal hun eigen maatwerk hebben met on-planbare situaties als gevolg” aldus een geïnterviewde. Constatering Hoe meer maatwerk per gemeentegrens, hoe statischer het logistieke systeem. Vervoerders hebben behoefte aan een gemeente overstijgende benadering om de flexibiliteit in het logistieke systeem te behouden. Momenteel worden te veel oplossingen binnen de eigen gemeentegrens bedacht zonder oog te hebben voor de bredere effecten.

Effect aanscherping ZZV op bruggen en kademuren Effecten aanscherping Quote: “Er valt weinig te zeggen over de kwaliteit van de bruggen en kademuren sinds de aanscherping ZZV, wel is zichtbaar dat er minder zware voertuigen in de stad rijden en dat de markt zich aanpast met slimmere en minder zware transporten in de stad.” De doorwerking op de kwaliteit van de bruggen en kademuren is moeilijk te beoordelen. De ingestelde grens van 30 ton maximum massa lijkt doelmatig om de bruggen en kademuren minder te belasten en daarmee de levensduur van de assets te verlengen. Vanuit veiligheidsoptiek is geen directe aanleiding om de gewichtsgrens bij te stellen.

28

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

Uit de interviews komen twee aandachtspunten naar voren die te maken hebben met de samenloop van de verschillende ontheffingen en vergunning: • Ten eerste is het geen uitzondering dat (zware) objecten op kademuren worden geplaatst. Ondanks dat sprake is van een vergunningsplicht worden objecten bewust dan wel onbewust op kademuren geplaatst. Dit is deels te wijten aan de samenloop van het vergunningenproces, maar ook deels te wijten aan de beperkte handhavingscapaciteit waardoor naar verwachting soms de proef om de som genomen wordt. • Ten tweede hebben vergunning- en ontheffinghouders onvoldoende tot geen besef dat er aan de vergunning of ontheffing serieuze voorschriften kleven die dienen te worden nageleefd. Dit geldt niet alleen voor de ZZV-ontheffingen. Alhoewel de ernst daar misschien nog groter is vanwege het feit dat deze voorschriften vaak ter bescherming van de bruggen en kademuren zijn. Denk daarbij aan het negeren van (lokale) gewichtsbeperkingen en/of afzettingen bij veiligheidsmaatregelen. Met bijvoorbeeld de RVV-ontheffing, mag van zoveel regels worden afgeweken, dat men waarschijnlijk onbewust is van het feit dat de lokale gewichtsbeperkingen gehonoreerd moeten worden. Verhogen naleving door bewustwording Zoals eerder beschreven spelen informeren, faciliteren en sanctioneren een belangrijke rol om de naleving te vergroten.

Mogelijk kan de bewustwording worden vergroot met behulp van reeds opgestarte en (nieuwe) pilots. • Pilot Weegstrips - Om het bewustzijn van chauffeurs te vergroten is het afgelopen jaar een pilot opgestart. Op belangrijke toegangswegen wordt met weegstrips actuele gewichtsinformatie gecommuniceerd aan chauffeurs. Actuele gewichtsinformatie draagt bij aan de bewustwording. • Pilot beeldherkenning - Om met een scanauto niet vergunde objecten op kademuren (sneller) te herkennen en de naleving te vergroten. Constatering Er is geen directe aanleiding voor een verdere aanscherping van de ZZV. Wel vragen de punten bewustwording en zware objecten op kademuren om een nadere beschouwing die een mogelijk vervolg kunnen krijgen na de overgang naar V&OR.

29

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

6 Conclusie en aanbevelingen

Urgentie en noodzaak staan niet ter discussie Uit de evaluatie blijkt dat urgentie en noodzaak voor de bescherming van bruggen en kademuren niet ter discussie staat. Het aantal voertuigen met een toegestane maximum massa (TMM) > 7,5 ton is met 20% gedaald van 1308 naar gemiddeld 1044 voertuigen per werkdag. Daarnaast is het aantal voertuigen met een gewicht >30 ton met 60% afgenomen van 255 naar 101. Aanscherping van de ZZV lijkt daarmee een effectieve oplossing om de piekbelasting te verminderen. Hiermee is invulling gegeven aan het Actieplan bruggen en kademuren uit 2018. Effectievere handhaving Ook vóór de aanscherping ZZV was sprake van een 7,5 ton zone. Met het nieuwe beleid is naast een aanscherping van de regels in het bijzonder ingezet op de handhaafbaarheid. Het aandeel voertuigen met een ontheffing is gestegen van 63% naar 93%. De combinatie van gerichte handhaving door BOA’s en Camerahandhaving op alle toegangswegen van de ZZV lijkt de belangrijkste oorzaak van deze stijging. Bijkomend voordeel van camerahandhaving is de verschuivende focus van handhaving op straat, van de (overduidelijke) overtreders naar een meer routinematige vorm van controles. Met mobiele weegmatten is de effectiviteit en doorlooptijd van wegingen bovendien verbeterd.

Kanttekening is de capaciteit en prioriteit van handhaving jaarlijks bepaald wordt door de burgemeester samen met stadsdeelvoorzitters; minder BOA-inzet vermindert de handhaafbaarheid van de ZZV. Aanbeveling 1 Op basis van deze evaluatie wordt aangeraden om de camerahandhaving voort te zetten. Prioritering binnen handhaving en reservering van voldoende capaciteit lijken randvoorwaardelijk voor succesvolle handhaving van de Zone Zwaar Verkeer. Het CVOM adviseert hierop ook positief. De zaakdossiers zien er goed en volledig uit. Wel dienen we er rekening mee te houden dat er nog geen gerechtelijke toets heeft plaatsgevonden van deze manier van handhaving op gewichtsovertredingen. Er is geen aanleiding om aan te nemen dat dit tot problemen leidt, maar dit is wel belangrijk om toch te vermelden. Het CVOM wordt verder graag geïnformeerd als de zaakstroom opeens sterk wijzigt, bijvoorbeeld door een enorme toename in het aantal overtredingen per dag. Dit in verband met de beoordelingscapaciteit bij het CVOM. Bewustwording ontheffingsvoorschriften Er zijn zorgelijke signalen dat (lokale) gewichtsbeperkingen en/of afzettingen bij veiligheidsmaatregelen worden genegeerd Vergunning- en ontheffinghouders hebben onvoldoende tot geen besef dat er aan de vergunning of ontheffing serieuze voorschriften kleven die dienen te worden nageleefd. Dit geldt niet alleen voor de ZZV-ontheffingen.

Alhoewel de ernst

30

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

daar misschien nog groter is vanwege het feit dat deze voorschriften vaak ter bescherming van de bruggen en kademuren zijn. Aanbevolen wordt om de bewustwording voor het naleven van voorschriften bij vergunning- en ontheffinghouders te vergroten. De sleutel lijkt te liggen in gerichte communicatie en strengere handhaving. Onderstaande aanbeveling zal in het uitvoeringsplan Logistiek ’22 – ’26 worden opgenomen. Aanbeveling 2 Tref maatregelen om de bewustwording voor het naleven van voorschriften bij vergunning- en ontheffinghouders te vergroten. Denk aan campagnematig informeren van ontheffing- en vergunninghouders en hun chauffeurs, maar ook aan pilots, zoals de pilot weegstrips (waarmee de chauffeur gewezen wordt op het actuele gewicht van het voertuig), en pilot beeldherkenning (waarmee een scan-auto niet vergunde objecten op kademuren automatisch herkent). Complimenten voor het proces Vanwege deze urgentie is de beleidswijziging in sneltreinvaart ontwikkeld. De aanscherping ZZV heeft de nodige voeten in de aarde gehad. Er was sprake van een complex speelveld, gezien de grote hoeveelheid stakeholders met vaak conflicterende belangen. Zowel brancheverenigingen, gebruikers als betrokkenen binnen de gemeente spreken veelal haar waardering uit over de wijze hoe zij in de voorbereiding zijn betrokken.

Doorlooptijden en directer contact Verbetering wordt gewenst ten aanzien van de doorlooptijden van de ontheffingsaanvragen. Bij ruim 29% van de aanvragen worden de beschreven doorlooptijden niet gehaald. Dit betekent dat 3 op de 10 aanvragen niet tijdig worden verstrekt. Dienstverlening lijkt in plaats van de doorlooptijden, vooral te sturen op de uiterste datum waarop de aanvrager de ontheffing benodigd heeft. Vanuit dat perspectief is slecht 16% niet tijdig verleend. Ondanks dat dit beeld positiever is, rekent een aanvrager op de gecommuniceerde doorlooptijden. Het is daarom belangrijk dat de gecommuniceerde data (en daarmee geschepte verwachtingen) ook worden nagekomen.

Aanbeveling 3 Aanbevolen wordt om te sturen op doorlooptijden in plaats van de (uiterste) datum dat een aanvrager een ontheffing benodigd. Daarnaast voert Dienstverlening op basis van de ervaringen van afgelopen jaar verbeteringen door. Denk aan (1) het bijschakelen van capaciteit bij de terugkerende pieken (jaarontheffing), (2) het versturen van reminders om gebruikers uit te nodigen om (gespreid) hun ontheffing te verlengen en (3) verbetering van communicatie wanneer extra informatie van de aanvrager benodigd is. Tot slot wordt ingezet op ‘bewustwording’ voor medewerkers: wat is de impact van het wel/niet geven van de ontheffing op straat? Het tweede aandachtspunt is de behoefte aan directer contact. Waar voorheen per mail of telefoon maatwerk geboden kon worden, is nu sprake van een digitaal aanvraagformulier. Ondanks

31

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

tevredenheid over het gedigitaliseerde aanvraagproces, is met name bij complexere aanvragen behoefte aan direct contact voor specialistische vragen. Het gaat hierbij zowel over maatwerk in relatie tot ontheffingsaanvragen als over het aankaarten van oneffenheden in het systeem, bijvoorbeeld in de samenloop van verschillende ontheffingen en vergunningen. Aanbeveling 4 De branche heeft echter behoefte aan een aanspreekpunt Zwaar Verkeer die specialistische vragen beantwoordt en gebruikers adviseert. Door het afvangen van specialistische beleidsvragen stijgt het lerend vermogen van de organisatie. Ook kunnen optimalisaties en oneffenheden effectiever worden opgepakt. Het beleggen van eigenaarschap ZZV vormt een belangrijke eerste stap om dit te kunnen bewerkstelligen. Eigenaarschap Ondanks dat de aanscherping ZZV-impact heeft op de gehele keten, voelt niemand zich eigenaar. De aanscherping van de ZZV is projectmatig opgezet, eerst door het Programma Bruggen en Kademuren en later door Programma Logistiek. Na deze evaluatie moet de ZZV geborgd worden in de lijnorganisatie. Voorgesteld wordt om in te stemmen met vanaf 2023 een stapsgewijze overdracht van een aantal rollen en taken van het project de Zone Zwaar Verkeer naar de lijn van V&OR. Benadrukt moet worden dat delen reeds succesvol zijn ondergebracht bij Stedelijk Beheer, denk aan de boordeling van routes.

Aanbeveling 5 Als beheerder van de assets lijkt V&OR de meest logische eigenaar. Aanbevolen wordt om 2023 te gebruiken om de Zone Zwaar Verkeer stapsgewijs binnen V&OR Kennis & Kaders onder te brengen. Hierbij moet onderscheid gemaakt worden tussen het beleidsmatige deel (V&OR Kennis & kaders) en de uitvoeringspraktijk (V&OR Gebruik openbare ruimte). Optimalisaties & oneffenheden De evaluatie ZZV heeft een aantal mogelijke optimalisaties en oneffenheden blootgelegd. Denk aan: • Het binaire karakter van het aanvraagformulier waardoor in een uitzonderlijk geval dezelfde voertuigen, met hetzelfde gewicht, hetzelfde serienummer en hetzelfde bouwjaar op verschillende wijze worden beoordeeld. In een enkel geval maakt een intern- of extern slot het verschil waardoor de maximale lengte met 2 cm overschreden wordt. • De routeontheffing in combinatie met verklaring ondeelbare lading, wat lijkt te leiden tot extra vervoersbewegingen. Als gevolg van de verklaring ondeelbare lading mag een voertuig geen deelbare lading retour nemen en noodgedwongen leeg terugrijdt. Typerend is de vergelijking met de horeca; waarbij een ober geen lege glazen retour mag nemen op het dienblad.

Aanbeveling 6 Naast het aanstellen van een aanspreekpunt (zie aanbeveling 3), wordt aanbevolen om in samenwerking met de branche op zoek te gaan naar de oneffenheden in de regelgeving, bijvoorbeeld de lengte van voertuigen en bijzondere voertuigen, om gezamenlijk te komen tot logische en werkbare oplossingen.

32

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

Meer dan alleen rijdend zwaar verkeer Sturen op zwaar verkeer gaat om meer dan alleen het rijdende verkeer dat met de ZZV wordt gereguleerd. Uit deze evaluatie komen diverse ontwikkelingen naar voren die de zone zwaar verkeer raken en om een duidelijke richting vragen. Het gaat om continuïteit van beleid, de roep om integraliteit ten aanzien van ontheffingen & vergunningen en gemeentelijk overstijgende benadering ten aanzien van logistiek. Continuïteit van beleid De branche ervaart een gebrek aan continuïteit van gemeentelijk beleid. Dit werpt voor hen een drempel op bij het doen van innovatieve investeringen en aanpassingen in hun bedrijfsvoering. In lijn met de eerder ontwikkelde Logistieke Strategie wordt hierbij intensief samengewerkt met Logistiek020 en CBA. Aanbeveling 7 Aanbevolen wordt te onderzoeken hoe de drempel verlaagd kan worden en het vertrouwen in continuïteit van beleid kan worden herwonnen. Roep om integraliteit in ontheffingen en vergunningen De samenloop in de sectorale inrichting van het ontheffingen- en vergunningensysteem wordt als barrière ervaren. Denk aan de sectorale inrichting en de verschillende doorlooptijden wat in de praktijk tot problemen leidt. Naast de branche is vooral de eigen organisatie gebaat bij een gestroomlijnd proces. Als gemeente Amsterdam zijn wij immers de grootste opdrachtgever in de stad.

Zo komt het bijvoorbeeld voor dat verschillende ontheffingen nodig zijn om werkzaamheden te kunnen uitvoeren (zone zwaar verkeer, objectvergunning en TVM), maar één van boven genoemden wordt afgewezen of te laat afgegeven. Dit leidt tot onzekerheid, frustratie en vragen bij de aanvrager: kan het werk nog wel doorgaan? En wie betaalt de rekening als het werk toch niet kan doorgaan?). Aanbeveling 8 Aanbevolen wordt te verkennen hoe de integraliteit verhoogd zou kunnen worden. In opdracht van Kennis & Kaders is reeds verkend hoe de samenloop van ontheffingen en vergunningen geoptimaliseerd kan worden. Het logistieke systeem reikt verder dan de gemeentegens Uit de evaluatie blijkt dat de branche behoefte heeft aan een gemeente overstijgende benadering om de flexibiliteit in het logistieke systeem te behouden. Het systeem wordt steeds statischer op het moment dat vervoerders met (1) een specifiek kenteken en (2) specifieke route met (3) een beperkt maximaal gewicht en (4) binnen een afgebakend tijdskader naar een locatie moeten. Aanbeveling 9 Voorkom dat logistieke oplossingen alleen binnen eigen gemeentegrens beschouwd worden. Zoek in de verbinding met andere gemeenten en werk in gezamenlijkheid aan een gemeente overstijgende benadering.

33

Gemeente Amsterdam Programma Logistiek

Versie 1 8 februari 2023

Evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer

De evaluatie aanscherping Zone Zwaar Verkeer is tot stand gekomen door een veelvoud aan interviews met interne & externe partners. Graag willen we alle betrokkenen bedanken voor de medewerking. Wij hopen met deze evaluatie een duidelijk beeld te hebben gegeven en zijn benieuwd naar de reacties van de verschillende ketenpartners.

34