20260611 verslag Gemeenteraad middag

En in dat licht dien ik samen met het lid Bentoumya een aanvullende motie in om te onderzoeken of de Palestijnse gemeenschap hier ook behoefte heeft aan een zichtbare vorm van erkenning. En dat kan bijvoorbeeld zijn in de vorm van een Gaza-genocidemonument. De trieste realiteit is dat wij niet snel de situatie daar kunnen veranderen, maar dat is geen excuus om daarachter te schuilen. Want dat is precies wat de genocide mede mogelijk maakt. We hebben een eigen morele verplichting om in ieder geval te zorgen dat onze gemeente niet bijdraagt aan onderdrukking tegen de Palestijnen en eigenlijk tegen welk volk dan ook. Dat is de stad die we willen zijn, een stad die staat voor mensenrechten in woord en daad. (Het lid WIJNANTS: Ik heb een ja-nee-vraag voor het lid Khan. Is het de bedoeling om ambtelijke capaciteit vrij te maken voor de uitvoering van het initiatiefvoorstel als het wordt aangenomen?) Ik neem aan dat het lid Wijnants het voorstel heeft gelezen. Dat is mijn antwoord. Ter afronding, dit voorstel was er niet gekomen zonder de inzet van de mensen De Vonk,

CONCEPT

22

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

waaronder Nilab Ahmadi, maar ook mensen die hier niet meer zijn zoals Imane Nadif. Voor de agendering Amsterdam Palestina Referendum, Amsterdam Palestina Coalition, BDS Nederland, Yasmine Bentoumya van PRO die hier hard aan heeft getrokken, Elizabeth IJmker, D66, BIJ1, Partij voor de Dieren en SP. (Het lid WIJNANTS: Ik had gewoon een vraag gesteld aan het lid Khan, die hij gaat beantwoorden met een heel dankwoord. Prima, maar geef gewoon antwoord, ja of nee. Moet er ambtelijke capaciteit worden vrijgemaakt voor de uitvoering van het initiatiefvoorstel. Dat is belangrijk voor de weging van dit initiatiefvoorstel door de raad.) Voorzitter, ik bepaal mijn eigen woorden. Dat hoef ik niet per se met een ja of nee te beantwoorden. En mijn antwoord is, als het lid Wijnants het voorstel heeft gelezen, wat ik nu steeds meer en meer aan twijfel gezien alle vragen die komen, dan had hij zelf die conclusie al kunnen trekken. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Havelaar voor een punt van orde. Het lid HAVELAAR: Voorzitter, mag ik een ordevoorstel doen? Want het is best een beladen onderwerp wat hier niet voor de eerste keer besproken wordt en ik zou willen voorstellen om de vergadertijd met weet ik veel een halfuur of een uur op te plussen zodat het lid Khan ook gewoon nog de gelegenheid heeft om een interruptie te maken.

Omdat ik het voor dit onderwerp lastig vinden zou vinden, ik ga tegen stemmen hoor, als het op deze grond niet helemaal besproken wordt. De VOORZITTER: Zijn er fracties die daar bezwaar tegen hebben? Dat is denk ik niet het geval. Dan gaan wij twee minuten bijplussen bij de fracties. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Bentoumya. Het lid BENTOUMYA: Dank, voorzitter. In de 57 dagen tussen de commissiebehandeling en nu zijn in zijn Palestijnen in vluchtelingenkampen gedood door Israëlische luchtaanvallen, waaronder kinderen. Verdere verdrijving van Palestijnen in Gaza door het Israëlische leger. Een nieuw rapport van Amnesty waarin wederom duidelijk wordt dat er op de Westelijke Jordaanoever sprake is van etnische zuivering en apartheid tegen Palestijnen. Ook zijn er in toenemende mate aanvallen op Libanon, alleen al in de 57 dagen tussen de commissiebehandeling en nu. Het onbeschrijflijk leed en de grote onrechtvaardigheid die de Palestijnen wordt aangedaan gaat zoals we zien, onverminderd door. En dat betekent dat actie hard nodig blijft. En dit alles heeft ook een weerslag op onze stad, op onze Palestijnse Amsterdammers uiteraard maar ook op eenieder die groot verdriet en onmacht voelt bij het zien van deze genocide. Want Amsterdam is een stad die mensenrechten hoog in het vaandel heeft staan.

En dat onderstreept het inleidend verzoek dat we vandaag op de agenda hebben staan. En mede door de tomeloze inzet van de initiatiefnemers, maar ook andere Amsterdammers en organisaties, blijft Palestina ook in Amsterdam hoog op de agenda staan. PRO is hen daarvoor dankbaar. Evenals de vele gesprekken die we met elkaar hebben gevoerd, met andere organisaties en met Palestijnse Amsterdammers en met leden van deze raad. PRO is dan ook heel erg trots dat we samen met DENK en D66 vandaag een voorstel indienen dat mede door die gesprekken tot stand is gekomen. En zoals beloofd, dat heb ik u beloofd, hebben we daarbij gekeken naar waarop we binnen onze

CONCEPT

23

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

bevoegdheden stappen kunnen zetten als gemeente. En daarmee komen we op 13 punten uit waarin we nu een voorstel doen. Want de zoektocht die we met elkaar hebben afgelegd, was een zoektocht van waar gaan we eigenlijk over als gemeente. Er lag een advies van de referendumcommissie en we zijn op basis van het debat met elkaar verder gaan zoeken, met de mensen die ik net noemde maar ook met de ambtenarij, naar waar onze bevoegdheden precies liggen. En allereerst is een heel duidelijke bevoegdheid die wij als gemeente hebben, ons inkoopbeleid. Dat weet u ook. Wij kopen voor 3,1 miljard euro in en daarmee willen we geen cent laten gaan naar bedrijven die zich schuldig maken aan mensenrechtenschendingen, in Palestina en waar ook ter wereld. En door mensenrechten in ons inkoopbeleid leidend te maken, als eerste gemeente in Nederland wil ik u daarbij zeggen, zetten we daarop grote stappen. We gaan daarmee onze deelnemingen en grote instellingen in Amsterdam stimuleren om hetzelfde te doen. (Het lid DELSEN: Het lid Bentoumya heeft het over het inkoopbeleid waarmee je ongetwijfeld ook uiteindelijk het buitenland aanraakt. En dan is voor mij dan de specifieke vraag waar het onderscheid ligt dat je dan wel het inkoopbeleid zou mogen aanpassen en dat het dan niet zou vallen onder het buitenlandbeleid van de gemeente.) Ik snap die verwarring eigenlijk niet zo goed.

Want over inkoop gaan we zelf, dat gaat over de spullen en diensten die we inkopen. U kunt in ons voorstel daarom zeven concrete punten vinden over wat wij willen doen op inkoopbeleid om mensenrechtenschendingen en onze eventuele indirecte betrokkenheid eraan tegen te gaan. Dus ik snap de verwarring eigenlijk niet. (Het lid DELSEN: Dan probeer ik het nog een keer. Waar het feitelijk om gaat, is dat met die ingreep die de gemeente doet, dat u daadwerkelijk invloed heeft op het buitenland. Op die manier is het lid Bentoumya uiteindelijk bezig met een vorm van buitenlandbeleid. En voor mij is dus de vraag waar die grens voor u ligt dat dit wel mogelijk is dat we door middel van buitenlands beleid bepaalde staten toch gaan weigeren en waarom andere mogelijkheden uit het eigenlijke referendumverzoek niet kunnen worden ingewilligd.) Ik ben nu toch een beetje in verwarring. Want wat ik zei, over ons inkoopbeleid gaan wij zelf. En het kan inderdaad voorkomen dat je inkoopt bij bedrijven die in het buitenland gevestigd zijn of banden hebben in het buitenland. Waar het ons om gaat is dat wij onze betrokkenheid bij eventuele mensenrechtenschendingen, dat we dat willen voorkomen. Daarvoor ziet u zeven voorstellen waar het gaat om inkoop. Dat is waar we over gaan. En daarnaast zijn een aantal andere voorstellen gedaan die op andere beleidsterreinen liggen.

(Het lid DELSEN: Het lid Bentoumya dwingt mij om heel ongemakkelijk te worden. Ik stel eigenlijk een hele simpele vraag. Ik wil weten waar het verschil ligt. Uiteindelijk waar u mee bezig bent, of waar de coalitie dan straks mee bezig zal zijn, of de gemeente mee bezig zal zijn, is keuzes maken waar je dus wel en niet inkoopt. Dat gaat over buitenlandse actoren, staten, hoe je het wilt noemen. Daarmee beïnvloed je dus ongetwijfeld ook de buitenlandse en de internationale situatie, waarmee je dus feitelijk buitenlandbeleid aan het voeren bent. Waarom zou dat in dit geval dus wel kunnen en wanneer je het hebt over de andere voorstellen uit het eigenlijke referendumvoorstel, waarom zou dat dan niet kunnen? En ik vermoed

CONCEPT

24

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

ergens dat u steeds om de vraag heen probeert te draaien. Wat ik niet begrijp, want ik stel eigenlijk een hele open vraag, waar ligt het verschil voor u. Want dan kunnen we het debat beter voeren.) De minister van Buitenlandse Zaken is voor het buitenlandbeleid bijvoorbeeld. De gemeente Amsterdam voert beleid dat betrekking heeft op Amsterdam. En zoals u weet zijn wij een internationale stad, dus ik denk dat per definitie heel veel activiteiten van de gemeente, waaronder inkoop, dat daar ook lijnen naar het buitenland kunnen gaan. Dat is natuurlijk precies ook waarover de punten op het gebied van inkoop zijn ingestoken. Dat we onze eventuele betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen in het buitenland willen voorkomen, onder andere middels ons inkoopbeleid. (Het lid RIJPKEMA: Om aan te haken bij wat het lid Delsen aangeeft, waar is dan het verschil inderdaad tussen het inkoopbeleid en dat buitenlandbeleid.

Zou dat misschien zitten in het feit dat u opschrijft om het zo snel mogelijk juridisch en organisatorisch mogelijk te maken? Dus dat het eigenlijk helemaal niet gaat om een daadwerkelijke boycot of iets dergelijks, maar dat het gewoon gaat om een wassen neus.) Sorry, welk punt bedoelt u nu? Kunt u even het punt noemen van de dertien punten? (Het lid RIJPKEMA: In het punt zes staat in het kopje C, te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om deze geïdentificeerde bedrijven die we bij nieuwe aanbestedingen zouden willen uitsluiten, stapsgewijs en zo snel mogelijk als juridisch en organisatorisch mogelijk uit te faseren.) Het is eigenlijk ook heel simpel. We hebben in de afgelopen 57 dagen heel veel gesprekken gehad, onderzoek gedaan, et cetera. En inkoopbeleid is zo makkelijk nog niet. Het is een middel waarmee we echt wel slagen kunnen maken, maar je hebt ook altijd restricties waar je aan gebonden bent. En er is altijd sprake van lopende contracten en er zijn regels waar je je aan moet houden. En dat is waarom we dit soort dingen hebben opgeschreven, zodat de ambtenarij daar zo goed mogelijk handen en voeten aan kan geven. (Het lid RIJPKEMA: We gaan hier als het goed is ook ambtelijke capaciteit voor vrijmaken, dat staat ook in het stuk.

We zijn midden in een bezuiniging, we gaan een reorganisatie doorvoeren en dan gaan we hier extra capaciteit voor vrijmaken om vervolgens waarschijnlijk erachter te gaan komen dat het juridisch en organisatorisch helemaal niet mogelijk is. Hoe staat dat dan in relatie tot de reorganisatie die we nu doorvoeren?) Ten eerste heb ik goede hoop dat we juridisch en op de uitvoering wel degelijk stappen kunnen zetten. Anders dan zou ik dit voorstel natuurlijk niet indienen. En verder hebben we natuurlijk gisteren ook in het debat gehoord dat er weliswaar sprake is van een reorganisatie, maar dat ook nog bekeken moet worden hoe die reorganisatie precies in elkaar zit. En mensenrechten is voor onze gemeente een belangrijke prioriteit, dus ik kan me voorstellen dat je daar capaciteit voor vrij wil maken. (Het lid RIJPKEMA: Dat stelt mij ongerust, want gisteren gaven we aan dat er 2.500 man ontslagen moest worden en dat dat geld al wel wordt uitgegeven. Waar we eigenlijk als hele oppositie hadden aangegeven, waarom doe je dit, je weet nog helemaal niet op wie je wil bezuinigen. En ik hoor nu eigenlijk al de eerste wensen van de coalitie om extra ambtelijke capaciteit vrij te maken. Dat staat er echt haaks op.) Het is natuurlijk aan het college hoe invulling gegeven gaat worden aan dit initiatiefvoorstel. Dus ik ben ook ontzettend benieuwd hoe het college hiermee aan de slag

CONCEPT

25

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

wil gaan. En tegelijkertijd wil ik ook opmerken dat het een het ander niet hoeft te bijten. Want je kunt namelijk als je bepaalde prioriteiten stelt in je beleid, een prioritering maken ook hoe de ambtelijke capaciteit wordt ingezet. En dat hoeft niet een-op-een te betekenen dat dat elkaar bijt. (Het lid HAVELAAR: We hebben natuurlijk al best wel humanitair inkoopbeleid, zou ik willen zeggen. De gemeente doet nu bijvoorbeeld al geen zaken met bedrijven die in illegale nederzettingen activiteiten hebben. Wat gaat er straks precies veranderen als dit aangenomen is?) Waar het om gaat, misschien een aantal concrete punten. We hebben in ons inkoopbeleid een aantal waarden en een aantal risicocategorieën. Op basis daarvan kun je eigenlijk zo goed mogelijk inkopen zonder dat je bijvoorbeeld niet-duurzaam bezig bent of noem eens een aantal dingen. En wat de indieners van het initiatiefvoorstel betreft, juist omdat we de urgentie zo erg voelen op het gebied van mensenrechten, voegen we mensenrechten toe aan die waarden die leidend zijn in ons inkoopbeleid. En wat we daar dan concreet van gaan zien, is dat bij nieuwe aanbestedingen dat ook echt vooraan wordt gezet. Dus dat we nog meer gaan beperken dat er sprake zou zijn van indirecte betrokkenheid bij mensenrechtenschendingen.

Mijn collega IJmker heeft in september vorig jaar schriftelijke vragen ingediend op basis waarvan er een mensenrechtenclausule is opgenomen in ons inkoopbeleid. En daarvan moeten we natuurlijk ook nog gaan zien hoe dat vorm gaat krijgen. Dat is ook een van de dictumpunten, dat is een aanknopingspunt. Maar u kunt zeven punten op inkoop zien waarbij we er voortvarend mee aan de slag willen gaan. (Het lid HAVELAAR: Van die zeven punten denk ik bij één punt verandert er echt iets, dat is namelijk dat er een lijst toegevoegd wordt vanuit de VNorganisatie die er alleen voor Israël is en voor geen enkel ander land in de wereld. Dat mensenrechtenpunt zit terecht al in het inkoopbeleid. Dus heel eerlijk gezegd denk ik dat het zo flinterdun is wat hier gebeurt, maar dat het wel veel ambtelijke capaciteit gaat vragen om een soort symbolisch statement te maken jegens een staat, wat niet de bevoegdheid van de gemeente is. Dat ik me wel afvraag, hoe verhoudt zich dit tot beleid als schaars goed, wat al in de begroting staat die wij vorig jaar vastgesteld hebben.) We leven in een veranderende wereld en we hebben net van het lid Khan gehoord wat de aanleiding is voor het initiatiefvoorstel. Maar de wereld verandert en we zien dat ook in rap tempo.

We zien dat landen die eerder onze bondgenoten waren, nu keuzes maken die echt ontzettend verkeerd uitpakken, juist ook op het gebied van mensenrechten. En om ervoor te zorgen dat in Palestina, maar ook elders in de wereld, we dus kunnen garanderen dat de gemeente niet bijdraagt indirect of direct aan mensenrechtenschendingen, moet je juist nu stappen zetten om preciezer te formuleren aan de voorkant welke aanbestedingen, welke regelgeving en welke risicocategorieën. We willen juist steviger neerzetten, waar een heel mooi begin mee is gemaakt eind 2025 maar waarbij wij denken dat deze concrete stappen dat beleid juist steviger en uitvoerbaarder gaan maken. En uiteindelijk wil ik u daarmee ook geruststellen dat dit voor ambtenaren ook hele belangrijke handvatten zijn om uiteindelijk beter, sneller en directer invulling te geven aan wat wij voorop hebben staan als stad. (Het lid HAVELAAR: Ik zie dat toch anders. En ik begrijp heel goed dat vanuit gevoelens van machteloosheid, gevoelens van boosheid, van onbegrip en van onrecht dat je denkt we moeten iets doen. Ik begrijp dat.

CONCEPT

26

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

Onze partijen verschillen daarin. Ik zou de gemeente Amsterdam niet te veel aan buitenlandpolitiek willen laten doen, dus daarom heb ik me altijd heel terughoudend opgesteld om dat te doen en dat doe ik ook vandaag. Maar los daarvan denk ik dat uw gevoel en de wens om daar wel wat over uit te spreken, dat u dat nu heel ingewikkeld gaat verwarren met uitvoering, met extra regels, met juristen die dingen moeten gaan uitzoeken. En daar zou ik u toch willen vragen om daar nog eens over na te denken. Willen we dat nu echt? En hoe geloofwaardig maak je je eigen coalitieakkoord als je de ambtenarij weer met nog meer dingen vanuit een goed hart, een goede symbolische intentie, maar het zo diep in de uitvoering gaat brengen dat het weer onwerkbaar wordt?) Tegen deze analyse maak ik toch wel bezwaar. Want ik denk juist, wat ik net ook al opmerkte over de veranderende wereld, wij lopen tegen bepaalde banden aan die we weleens willen heroverwegen. We hebben gisteren vragen gesteld aan Alexander Scholtes over big tech, dat is iets waar we ook vaker over spreken in deze raad. We hebben wensen en we moeten daarbij ook kijken naar hoe we de ambtenaren zo goed mogelijk beslagen ten ijs op pad sturen.

En dit is juist een manier waarop we het voor hen ook uiteindelijk makkelijker en inzichtelijker gaan maken om die mensenrechten, die volgens mij ook het lid Havelaar heel hoog in het vaandel heeft staan, handen en voeten te kunnen geven in ons beleid. En met inkoop maak je echte impact, 3,1 miljard, dat is niet niets. Laten we er vooral met zijn allen voor zorgen dat we dat op een zo goed mogelijk manier inzetten zonder indirect bij te dragen aan mensenrechtenschendingen. (Het lid WIJNANTS: Ik wil eigenlijk bij het lid Bentoumya proberen het een beetje concreet te maken, die voorbeelden. Er is namelijk in deze raadszaal zo'n bedrijf aanwezig wat zich schuldig maakt aan de mensenrechtenschendingen, althans volgens de criteria van het lid Bentoumya en ook de lijst van het lid Bentoumya. Ik heb het hier, CocaCola. Gaan we straks als gemeente Amsterdam Coca-Cola nog inkopen of moet het lid Van der Veen heel snel zijn flesje Coca-Cola verduisteren?) Ik ben eigenlijk heel blij met deze vraag, want dit is namelijk exemplarisch voor hoe ingewikkeld het soms kan zijn. Want wij hebben namelijk als gemeente directe banden met bepaalde bedrijven en dan kun je heel duidelijk zeggen, die staat op die lijst, dat doen we niet meer, of we hebben er een band mee, dit is hoe we dat gaan uitfaseren, dat staat ook in het voorstel. Maar soms dan weet je dat gewoon niet.

Want dan zit er een partij tussen en dan zit er misschien nog een partij tussen. Dat noemen we inkoopketens en daarom hebben we die ook specifiek gemaakt in ons voorstel zodat we ambtenaren daar heel goed in op weg kunnen helpen eigenlijk om dat nog inzichtelijker te maken, om uiteindelijk inderdaad het type keuzes dat het lid Wijnants hier heel terecht naar voren brengt, waarvoor dank, dat we die keuzes beter kunnen maken. (Het lid WIJNANTS: Ik dank het lid Bentoumya voor dat stukje womansplaining over de inkoopketens van de gemeente Amsterdam, ze doet dat buitengewoon eloquent, complimenten daarvoor. Maar zij is wel de fractievoorzitter van de grootste partij hier in de gemeenteraad en ik leg haar een concreet voorbeeld voor. Ik weet zeker dat zij hierover na heeft gedacht. Dan zou ik toch de vraag nog wel willen stellen, blijven we CocaCola inkopen, ja of nee? Volgens haar partij en volgens haar positie.) Eigenlijk een beetje hetzelfde antwoord als net. Daar heb ik inderdaad over nagedacht en daarom is het onderdeel van dit voorstel om juist ook goed die inkoopketens

CONCEPT

27

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

onder de loep te nemen. En inderdaad, met die lijsten die we noemen in de hand. Maar de gemeente heeft sowieso een onderzoeksplicht, dus ik ga ervan uit dat die zeker met dit voorstel nog veel beter uitgevoerd kan worden. (Het lid WIJNANTS: Ik hoop dan toch dat het lid Bentoumya als het dan over dit specifieke voorbeeld gaat, heeft ze hier dan definitief over nagedacht of heeft ze nog geen positie bepaald over het dan wel niet verbannen van Coca-Cola? Wat voor mij overigens voor de helderheid niet hoeft. Maar heeft ze al een positie hierover ingenomen, over Coca-Cola, of nog niet?) Ik denk dat de positie van PRO die we hier innemen heel helder is. Wij willen niet bijdragen aan mensenrechtenschendingen en al helemaal niet via ons inkoopbeleid. Dus hiermee stellen wij voor om tot het uiterste te gaan om dat te voorkomen of te beëindigen waar er sprake van is. Dat is de inzet. Dat ligt voor. Ik hoop de VVD aan onze zijde te hebben in dit voorstel. Dan hebben we het nu gehad over inkoopbeleid maar het voorstel behelst natuurlijk meer. Ik ga niet alle dertien punten af. Maar een ander belangrijk punt dat we graag naar voren willen brengen en dat ook raakt aan het inleidend verzoek, is dat er in het inleidend verzoek ook punten staan over de culturele sector, de onderwijssector, de sportsector en natuurlijk bedrijven in Amsterdam.

En het werd net ook al aangestipt door het lid Khan, wij hebben natuurlijk als gemeente bepaalde bevoegdheden en we hebben bepaalde bevoegdheden niet. En wij zijn echt gaan kijken, wat kun je op dit punt doen als het gaat om deze verschillende sectoren. En wij willen daarom ook met het initiatiefvoorstel het college vragen om heel duidelijk een standpunt in te nemen. Namelijk dat banden met bedrijven of instellingen die bijdragen aan mensenrechtenschendingen onwenselijk en onethisch zijn en om dat ook actief uit te dragen richting de culturele sector, het bedrijfsleven, het onderwijs en de sportsector. En om hen ook mee te nemen in de zoektocht die wij net achter de rug hebben en waarvoor de uitvoering binnenkort hopelijk van start gaat, als u allen instemt met dit voorstel. Want we willen juist hen ook betere handvatten meegeven om ook de goede keuzes te maken in die verschillende sectoren waar wij misschien niet over gaan maar die wel een belangrijke rol spelen in onze gemeente. Dan een derde punt dat ik graag wil uitlichten. En wat ik ook al benoemd heb, is dat mensenrechten en Amsterdam vervlochten zijn met elkaar. Kijk alleen al naar al die duizenden mensen die jaarlijks de straat op gaan om zich daarover uit te spreken. En wij willen het gemeentelijk mensenrechtenbeleid dat er is en dat we verder willen intensiveren, ook beter over het voetlicht brengen.

En dat willen we ook verder verstevigen, bijvoorbeeld door permanent in onze nationale en internationale netwerken, mensenrechten te blijven stimuleren en onze lokale partners bijvoorbeeld in Ramallah ook te ondersteunen richting de wederopbouw van Palestina. Omdat punten 4 en 5 gevoegd behandeld worden wil ik hierbij ook aangeven dat wij niet zullen instemmen vandaag met het referendumverzoek. We hebben natuurlijk in de commissie al uitgebreid gesproken met de adviescommissie en het negatief advies dat zij hebben neergelegd. Voor ons, en dat hebben we toen ook naar voren gebracht, speelt ook een belangrijke rol dat het eigenlijk de facto zou betekenen dat we een jaar stilstand hebben op dit onderwerp. En ik denk dat ik in mijn betoog ook wel duidelijk heb kunnen maken hoe urgent het is om nu tot actie over te gaan. En ik wil hier er ook nog even aan herinneren dat de uitslag van een referendum niet bindend is in tegenstelling tot een initiatiefvoorstel waar u vandaag voor kunt stemmen en waarmee het college morgen al aan de slag gaat.

CONCEPT

28

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

Tot slot, wij zijn trots op het voorstel dat we met DENK en D66 indienen. Dit voorstel is tot stand gekomen door gesprekken met Amsterdamse organisaties, de initiatiefnemers van het referendum, maar ook andere organisaties, ngo's, partijen in deze raad en natuurlijk Palestijnse Amsterdammers die nog altijd veel te weinig gehoord worden in onze stad. En als eerste gemeente in Nederland zetten wij stappen om gemeentelijke bijdragen aan mensenrechtenschendingen te voorkomen, om alles te doen wat er in onze macht ligt. Want die actie moeten we nu nemen. (Het lid DELSEN: Wat ik wilde vragen aan het lid Bentoumya. Wat er wordt gezegd is, dat op het moment dat het referendum ingewilligd wordt, dan hebben we vervolgens een jaar dat we eigenlijk met de handen gebonden zijn. Hoe kijkt het lid Bentoumya naar het idee om dat jaar te negeren en ondanks dat het referendum eraan zit komen alsnog meerdere maatregelen te nemen in de tussentijd?) Volgens mij hebben we dit in de commissiebehandeling al best wel uitgebreid met elkaar besproken. Namelijk, het is niet heel netjes om actie te ondernemen op iets waar we hun mening over vragen. Want die uitkomst kan natuurlijk ook anders zijn dan dat wij misschien nu denken en dat is waarom we dat eigenlijk bij referenda op die manier doen. En ik denk dat we nu een heel aantal maatregelen nu kunnen nemen.

Maar dat betekent natuurlijk niet dat dit het eindstation is, want we kunnen natuurlijk altijd met elkaar kijken. Als de SP ook goede ideeën heeft, kunnen we daar altijd met elkaar over praten, of inderdaad de organisaties die ik net noemde, om verdere stappen te nemen. (Het lid DELSEN: Goede ideeën bij de SP natuurlijk te over. Wat ik wel aan u dan vraag, je hebt uiteindelijk die belangenafweging. U zei het niet zo, maar ongemakkelijk ten opzichte van de Amsterdammer wiens mening je vraagt en anderzijds heb je de ernst van toch de genocide die momenteel plaatsvindt. Hoe weegt u die tegenover elkaar? Want uiteindelijk is het dat wij een jaar vervolgens niets gaan doen. Wachten op het referendum is iets wat we onszelf opleggen. De referendumcommissie heeft ook aangegeven dat er geen sanctie ligt op het niet naleven van een jaar pauze.) Ik denk een paar dingen. Ik denk dat wij nu actie kunnen ondernemen en dat is waarom dit voorstel hier ligt. Ik ben ook heel benieuwd naar de voorstellen van de SP. En daarbij is denk ik een referendum en de democratie zo belangrijk dat wij niet een voorschot kunnen nemen op de mening van Amsterdammers als we die serieus willen uitvragen. Dat lijkt me gewoon niet netjes, maar ook niet democratisch om te doen.

(Het lid DELSEN: Ik heb voor de rest geen vraag maar ik denk dat we wel een inschatting kunnen maken wat in ieder geval uw stemmers van u zouden wensen.) Ik denk dat wat mijn stemmers van mij wensen, en ik denk ook wat Amsterdammers van ons als politici wensen, is dat wij constructief gericht op actie overgaan tot wat wij kunnen doen. Dat is politiek bedrijven. En dat is wat ik, samen met DENK en D66, heb gedaan. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Hofland. Het lid HOFLAND: Dank u wel, voorzitter. Mensenrechten zijn geen abstract principe dat alleen geldt zolang het comfortabel is. Ze zijn juist van betekenis op momenten waarop we worden geconfronteerd met onrecht en geweld. En veel Amsterdammers worstelen met de vraag, wat kan ik doen? En ik worstel ook met die vraag. We zien de

CONCEPT

29

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

beelden uit Gaza, we zien de vernietiging, de uithongering en het enorme leed. We zien ook de ontwikkelingen op de Westelijke Jordaanoever. We zien beelden van genocide, apartheid, illegale bezetting en etnische zuivering, online en opgetekend in rapporten van mensenrechtenorganisaties en uitspraken van internationale instanties. En we weten dat de gemeenteraad in Amsterdam dit niet kan beëindigen. Maar dat betekent niet dat we geen verantwoordelijkheid hebben, dat we niets moeten doen, dat we niets kunnen doen. Ik dank Sheher Khan en Yasmine Bentoumya met wie ik dit samen indien. De afgelopen maanden hebben we ook meerdere gesprekken gevoerd met de initiatiefnemers van het Amsterdam Palestina Referendum en ik wil hen bedanken voor die gesprekken en voor hun toewijding. We zijn aan tafel gegaan omdat we allemaal worstelen met dezelfde vraag, wat kan Amsterdam doen in het licht van dit enorme leed wat we zien in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Dat gesprek heeft bijgedragen aan het voorstel dat vandaag voorligt. Voor D66 begint dat gesprek niet vandaag. De afgelopen jaren hebben we juist steeds opnieuw gekeken hoe mensenrechten beter kunnen worden verankerd in het handelen van de gemeente, bijvoorbeeld in ons inkoopbeleid.

Niet omdat het alle problemen oplost, maar omdat een mensenrechtenstad zichzelf voortdurend de vraag moet stellen of haar handelen nog in lijn is met haar waarden. De keuze vandaag is niet tussen niets doen en dit voorstel. De keuze is tussen wat we gisteren deden en morgen beter kunnen doen. Zolang mensenrechten worden geschonden, moeten wij ons altijd afvragen wat kunnen we doen, kunnen we beter handelen, kunnen we onze waarden consequenter toepassen? En precies daarom ligt dit voorstel vandaag voor. (Het lid WIJNANTS: Voorzitter, is dit voorstel volgens het lid Hofland een Israël-boycot?) Nee. Dit voorstel bouwt voort op stappen die al eerder zijn gezet, maar tegelijkertijd zet het een belangrijke volgende stap. Een stap waarbij mensenrechten nog nadrukkelijker richting geven aan gemeentelijk handelen, een stap waarbij nog scherper wordt gekeken naar risico's in onze inkoopketens, een stap waarbij nog beter inzichtelijk wordt gemaakt waar die risico's zich bevinden, een stap waarbij kennis wordt gedeeld met andere overheden en instellingen. En vooral een stap waarbij we nog meer erkennen en laten zien dat ook lokale overheden een verantwoordelijkheid hebben en die moeten nemen om binnen hun eigen invloedsfeer consequent te handelen. (Het lid WIJNANTS: Toch staat het lid Hofland als mede-indiener bij hetzelfde initiatiefvoorstel als het lid Khan.

Het lid Khan noemt het op zijn Instagram een Israël-boycot. Ik zou daar enigszins ongemakkelijk van worden. Hoe weegt het lid Hofland dat?) Het lid Hofland is natuurlijk wel een beetje gehard, want die denkt dan aan de dag voor de verkiezingen toen VVD een fake-news-spandoek ophing over het Erotisch Centrum en dat zijn uitingen van de VVD. En moet ik dan omdat de VVD zoiets heeft gedaan, niet meer zelf tegen een Erotisch Centrum zijn? Nee, ik blijf kalm, ik blijf rustig, ik blijf bij mijn eigen standpunt en mijn eigen voorstel. Dat dien ik in en dat mag u beoordelen. Dus niet op basis van communicatie van de socials of een vals spandoek van een ander, maar op basis van wat ik zelf indien en zeg. (Het lid WIJNANTS: Voorzitter, deze redenering had standgehouden als het lid Hofland en ik samen dat spandoek hadden opgehangen in het holst van de nacht. Dat had mij overigens een buitengewoon aanlokkelijk perspectief geleken. Maar hij dient samen met het lid Khan dit initiatiefvoorstel in. Het lid Khan noemt het een Israël-boycot. Hoe noemt

CONCEPT

30

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

het lid Hofland het dan? En wordt hij niet ongemakkelijk van het feit dat hij door zijn steun hieraan te verlenen als D66, en ik verbaas me er eigenlijk best wel over dat D66 dit gaat steunen, eigenlijk toch die Israël-boycot, die duiding van het lid Khan van DENK, aan het legitimeren is? Dus nogmaals de vraag, is dit volgens het lid Hofland een Israël-boycot? En if not, is het dan in China-boycot? Of wat voor boycot is het dan?) Nu krijg je toch in de politiek zelden gewoon een heel duidelijk het antwoord, nee. En dat was mijn eerste antwoord, nee. Toch blijft het lid Wijnants doorgaan. Dus hij heeft kennelijk een motief om hier maar op te blijven doorgaan om dit beeld in het leven te roepen. Ondanks dat het lid Khan al heeft gezegd, nee, dit is mijn voorstel. Ondanks dat ik meteen heb geantwoord, nee. Maar hij heeft nog een motief om door te gaan en zal dat misschien ook nog wel een tijdje blijven doen. Ik blijf dan tegen hem zeggen, beoordeel mij op mijn woorden en op mijn voorstellen en beoordeel het lid Khan op wat hij op socials zet. Als hij zegt we stemmen over een Israël-boycot, dan is het niet dit voorstel. Want dit voorstel is geen Israël-boycot. Dit het is een heel goed voorstel voor mensenrechten. Dit voorstel blijft niet hangen in symboliek. Het geeft niet alleen aan wat Amsterdam ergens van vindt, het zegt ook wat Amsterdam moet doen en hoe we dat gaan doen.

Hoe we inkopen, met wie we samenwerken, welke normen we hanteren en hoe we zorgen ervoor dat mensenrechten niet alleen een waarde op papier zijn, maar ook een leidend principe in de keuzes die we maken. En dat is precies wat je van een mensenrechtenstad mag verwachten. (Het lid RIJPKEMA: Voorzitter, ik hoorde het lid Hofland zeggen dat het geen symboliek is. Dan vraag ik me af, in het eerste punt wordt gesproken over dat het internationale gerechtshoven leidend zijn. D66 portretteert zichzelf ook vaak als een rechtsstatelijke partij. Tegelijkertijd hebben ze het over betrekking tot genocide, etnische zuivering en apartheid. Daar zijn helemaal geen internationale via de gerechtshoven uitspraken over gedaan. Dus ik vraag me af hoe hij daar dan naar kijkt). Er ligt een tussenuitspraak van een gerechtshof en ik verwees ook naar internationale organisaties. En ik ben best bereid om al die uitspraken naar het lid Rijpkema toe te sturen. Maar ik zou het wel triest vinden als in een wereld waarin dit plaatsvindt het nodig is dat ik hem op die manier onderwijs geef. (Het lid RIJPKEMA: Ik denk dat het lid Hofland zelf wat educatie nodig heeft, zeker met betrekking tot het Internationale Gerechtshof. Het gaat daar juist om een tussentijdse uitspraak waar ze inderdaad zeiden dat er risico bestaat op, maar niet dat het zo is.

Dat zijn twee verschillende dingen die misschien niet duidelijk zijn bij D66. Sowieso zou ik dan ook wel benieuwd zijn welke stukken er nog meer zijn en sinds wanneer zijn internationale ngo's juridisch leidend? Daar ben ik ook wel benieuwd naar.) Ik heb niet gezegd dat uitspraken van ngo's juridisch leidend zijn. Ik heb juist wel gezegd dat het hier ging om een tussenuitspraak. Dus ik weet niet zo goed waar het lid Rijpkema nog meer wil dat ik op reageer. Wat misschien wel interessant is, is dat het lid Rijpkema hier bij een jurist zoekt naar een millimeter ruimte die er niet is, in plaats van dat hij diezelfde tijd inneemt om zich ook uit te spreken tegen het verschrikkelijke leed in Gaza, tegen het verschrikkelijke leed wat daar plaatsvindt. Als je dan in beperkte spreektijd een keer wat mag zeggen en je kiest ervoor om juridisch ruimte te zoeken waar die niet zit bij een jurist waar je hem ook niet gaat vinden en je kiest die tijd niet om je uit te spreken tegen onrecht en geweld, dan zit je op het politieke spectrum echt een enorm end van mij af.

CONCEPT

31

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

(Het lid RIJPKEMA: Ik vind het leuk van D66 dat ze dat op zo'n manier proberen weg te zetten. Hij weet ook nog niet wat mijn bijdrage straks is. Dus wellicht dat ik er iets over zeg, wellicht ook helemaal niet, dus dat vind ik een beetje gezocht. Dan gaan we dan toch nog even door over de symboliek. Er staat bij punt vier om alle juridische beschikbare instrumenten in te zetten. En er staat daarna nog in, dat had ik net ook al bij Bentoumya besproken, maar organisatorisch en juridisch mogelijk. Dus in dat hele stuk blijkt eigenlijk dat het vooral doordrongen is van symboliek om de eigen achterban wellicht te bedienen richting het anti-Israël, antizionistische en antisemitische denkbeeld klaarblijkelijk.) Ik wilde vragen, kunt dat laatste herhalen want ik volgde het niet. Maar ik denk dat ik niet wil dat hij het herhaalt. Ik volgde het gewoon echt niet, wat u zei aan het eind, dus ik kan daar niet op reageren. Als u zegt, luister straks naar mijn bijdrage en daar komt iets heel menselijks, dan zou ik dat oprecht fijn vinden. Dan over punt vier en over het organisatorische. Wat we de afgelopen periode hebben gedaan is met de ambtenaren, en ik hoop dat eigenlijk nog op een interruptie over ambtelijke capaciteit, misschien kan die zo nog komen. Nee, maar u wil het wel weten, het lid Havelaar. Dan ga ik hem toch beantwoorden.

We hebben met ambtenaren gezeten en gekeken, onze vraag was eigenlijk hoe kunnen we zoveel mogelijk doen. Maar zoveel mogelijk doen betekent ook dat je effectief bent. Ik probeer antwoord te geven op het lid Rijpkema. Punt vier c, organisatorisch mogelijk. We hebben dus gezeten met ambtenaren en dan ga je kijken hoe kun je zoveel mogelijk impact maken. En dan kom je er al snel achter, je kunt niet bij alles wat je inkoopt van een bedrijf, van een bakker die twee broodjes levert, vragen om de hele inkoopketen van alle producten die hij weer gebruikt helemaal inzichtelijk te maken. Dat is niet proportioneel en dat lukt gewoon niet. Dus je gaat kijken, hoe gaan we de capaciteit die er is, en dan kom ik ook een beetje bij de zorg van het lid Havelaar, die ik best terecht vind. Want dit is precies het debat wat we deze vier jaar moeten gaan voeren over die ambtelijke capaciteit. Hoe kun je dat dan zo gericht mogelijk inzetten, dat als wij met elkaar afspreken dit vinden we het allerergste wat er is, dat we zoveel mogelijk impact maken om schendingen van mensenrechten te voorkomen. Dus dat is hoe dat gesprek met die ambtenaren er heeft uitgezien. Zo komen we ook bij bijvoorbeeld, maar misschien kan mensenrechten dan aan de manier zijn waarop je tot een risicocategorie komt.

En bij die risicocategorie vraag je weer meer van bedrijven en ook van je eigen organisaties en van andere categorieën minder. Want als je van die 3,1 miljard precies wil dat dat geld waar je risico loopt op verbanden met mensenrechtenschendingen, als je daar gericht op wilt inzetten dan moet je dat een duidelijk principe maken. Zij gaven ook bij ons aan, als je ons twintig prioriteiten geeft, hebben we veel capaciteit nodig en dan is het moeilijk effectief zijn. Maar als jullie zeggen wij vinden dit belangrijk, dan helpt dat ook. En wij zeggen vandaag, wij vinden dit belangrijk, mensenrechten. Dat vinden wij belangrijk, en ik laat me graag verrassen door de bijdrage van heer Rijpkema. Als hij straks zegt, dat vinden wij ook, dan kom ik naar de interruptiemicrofoon en dan zeg ik was net misschien een beetje te fel. Dan kort over het referendumverzoek. Voor D66 is dat een duidelijke afweging. We hebben in Amsterdam een onafhankelijke referendumcommissie ingesteld om te beoordelen of een verzoek referendabel is. Die commissie adviseert om dit verzoek niet in te willigen en wij zullen dat advies niet naast ons neerleggen. Dat doet niets af aan de betrokkenheid van de initiatiefnemers of hoezeer we het belang van dit onderwerp ten diepste voelen.

CONCEPT

32

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

Amsterdam kan het geweld en onrecht wat we zien niet stoppen. Amsterdam kan de internationale orde niet in zijn eentje afdwingen, maar Amsterdam kan wel besluiten dat mensenrechten niet ophouden bij mooie woorden. Amsterdam kan wel besluiten om binnen de eigen invloedsfeer alles te doen wat mogelijk is om mensenrechten centraal te stellen. En Amsterdam kan wel laten zien dat een mensenrechtenstad niet alleen een titel is, maar ook een opdracht die elke dag en in elke situatie keer op keer vraagt om de daad bij woord te voegen. En dat is waarom wij dit voorstel vandaag aan de raad voorleggen. (Het lid DELSEN: Feitelijk is dat dezelfde vraag die ik aan het lid Bentoumya heb gesteld. Ik hoop van de jurist dan wel antwoord te krijgen. Ik zie nu dat buitenlands beleid onder de bevoegdheid van de raad valt, namelijk door middel van het inkoopbeleid, het zelfstandig overnemen van communicatie door het Internationaal Gerechtshof en zelfs de wederopbouw van een ander land. Dan is mijn vraag, waar ligt in dit geval voor D66 de grens met het wel of niet voeren van buitenlands beleid? En waarom zou dit dan wel kunnen en al die andere maatregelen niet?) In het staatsrecht kennen we de term attributie en attributie betekent dat een bestuursorgaan een bevoegdheid heeft als dat in de wet staat.

Dus de gemeente, de gemeenteraad, de burgemeester ook apart en het college van B en W hebben allemaal bevoegdheden gekregen. De rijksoverheid, ook daar bestuursorganen hebben dat ook. Soms springt dat over, dat noemen we delegatie. Dus dan had eerst de één een bevoegdheid en daarna een ander. Dat eindigt in een pakket aan bevoegdheden die wij hebben en die ook de rijksoverheid heeft. Sommige van onze bevoegdheden, zoals inkoopbeleid, kunnen effect hebben op dingen elders, in andere landen. Andere dingen kunnen ook effect hebben op wat wij in de dit geval willen, impact maken in Gaza, maar vallen niet onder onze bevoegdheden. Dat noemen we buitenlandbeleid. Daar hebben we geen bevoegdheid en we zijn nu ons gaan concentreren op waar we wel bevoegdheid hebben. (Het lid DELSEN: Ontzettend bedankt voor het toch enigszins uitgebreide antwoord. Dan begrijp ik, als het gaat over het inkoopbeleid, daar ga je als gemeente als enige over. Dat snap ik, dat is heel erg logisch. Dan blijft eigenlijk nog steeds die vraag staan over de communicatie. Het Internationaal Gerechtshof doet een bepaalde uitspraak. Die zou dan, zou je zeggen, eerst moeten worden opgevolgd door de nationale overheid en dan zou je zeggen, dan volgen wij de nationale overheid. Maar feitelijk lijkt het initiatiefvoorstel erop te duiden dat wij dat dan zelfstandig zouden doen.

Eigenlijk daarbij vooruitlopend op de nationale overheid. Of het lid Hofland daarop zou willen reflecteren. En anderzijds de wederopbouw van een ander land, er staat ook in het initiatiefvoorstel dat wij dan zouden bijdragen aan de opbouw van Gaza achteraf. Valt dat volgens u dan onder die zogenaamde attributie?) Ik heb vier jaar geleden een voorstel gedaan en dat ging over de wederopbouw in Oekraïne. Wat we hier doen lijkt daar een beetje op maar dan elders. Als ik zo eens nadenk, het gaat vooral om samenwerking omdat wij natuurlijk als Amsterdam veel verstand hebben van stedenbouw die we op eigen initiatief kunnen doen en waar niet per se een bevoegdheid überhaupt voor nodig is voor ons als bestuursorgaan. Dat doen we omdat we goede mensen zijn. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Krijger voor haar maidenspeech.

CONCEPT

33

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

Het lid KRIJGER: Voorzitter, ik lees eerst een passage voor uit het coalitieakkoord. Er zijn volkeren die het recht missen zelf te mogen beschikken over hun taal, cultuur en identiteit. Deze vergeten volkeren, zoals de Palestijnen, Koerden, Oeigoeren, of de Kopten, worden dikwijls onderdrukt of leven in diaspora. Om hen recht te doen en een plek te geven voor herdenking en viering richt het college een monument op om het zelfbeschikkingsrecht van volkeren te eren. Goed bedoeld, een mooi gebaar. Lieke Marsman schreef al, kunst, de enige plek waar de doden niet vallen maar herinnerd worden. Maar het oprichten van zo'n monument roept ook wat ongemak op. Hoe kun je recht doen aan een volk dat mede door ons passieve toekijken wordt uitgewist? Kunnen wij in het geval van de Palestijnen al een voorschot nemen op herdenken, terwijl de levenden hun doden nog niet hebben kunnen begraven? Datzelfde gevoel bekroop me toen ik het initiatiefvoorstel Amsterdam een mensenrechtenstad in woord en daad las. Een belangrijke aanzet tot recht doen waar de Partij voor de Dieren de waarde van inziet. Beter laat dan nooit gaat ook op voor wettelijke en morele verplichtingen. Maar toch ook weer dat ongemak. We gaan inzichtelijk maken, lezen we, monitoren en onderzoek doen, stimuleren en handreikingen delen. Wat het concreet allemaal betekent, moet nog blijken.

In elk geval zijn het voorzichtige stappen vooruit. Maar in het licht van de grove en langdurige mensenrechtenschendingen waar dit initiatiefvoorstel zich tegen uitspreekt, zijn uitbundige zelffelicitaties niet op hun plek. Ons past bescheidenheid terwijl op de Westelijke Jordaanoever mensen uit hun huis worden gegooid en straffeloos vermoord, terwijl in Gaza de ratten aan de gezichten van de kinderen knagen en veilig drinkwater een luxe is geworden, terwijl Booking.com al jarenlang en tot op de dag van vandaag hoofdsponsor is van de Pride en bovendien deelnemer is van het Nieuw Amsterdams Verbond. Hetzelfde Booking dat geld verdient aan de bezetting van Palestina door vakantieverblijven aan te bieden in illegale Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Het vieren van onze vrijheid en onze mensenrechten is besmet met de onvrijheid en onderdrukking van anderen. De queer-studentenvereniging Spotlight liet eerder deze week weten om deze reden expliciet afstand te nemen van Amsterdam Pride. Maar het is hun feest en hun protest dat wij laten kapen door een bedrijf dat de zakken vult door het stimuleren van overtoerisme en bezetting. Ons past bescheidenheid. Ten slotte het voorstel van PRO om een monument voor gastarbeiders op te richten. Zij zijn van onschatbare waarde geweest in de geschiedenis en opbouw van onze stad. Een sympathiek idee uit een warm hart.

Maar voordat Amsterdam een openluchtmuseum wordt van hadden we maar, voordat we achteraf weer wisten welke bevolkingsgroepen toch wel onze volwaardige medemensen bleken te zijn en voordat we weer plechtig en geritualiseerd herdenken met grote woorden over de lessen die we hebben getrokken maar nooit hebben geleerd. Ik citeer de Egyptisch-Canadese schrijver Omar El Akkad, one day everyone will have always been against this. Als we er geen persoonlijk nadeel van ondervinden, of als er niemand meer is om verantwoordelijk te houden. Wij doen een dringend appel op de coalitie, laat deze papieren voornemens een opmaat zijn voor solidariteit, actie en einde aan onze medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen waar ook ter wereld. We kunnen ons stilzwijgen nooit meer goed maken. We kunnen het vanaf nu wel goed doen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Delsen.

CONCEPT

34

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

Het lid DELSEN: Voor ons ligt een voorstel in een hele goede richting. Amsterdam gaat inzichtelijk maken wat we al doen of waarvan je zou verwachten dat we het al deden. Dat hiervoor een initiatiefvoorstel en de acute dreiging van een referendum nodig is, is betreurenswaardig maar we zijn blij dat het moment er nu eindelijk is. We zien nu ineens dat het inkoopbeleid van de gemeente, ondanks het internationale component, wel kan. We zien het zelfstandig overnemen van communicatie door het Internationaal Gerechtshof en zelfs de wederopbouw van een ander land. Oftewel, alles wat de gemeente Amsterdam doet, raakt aan internationale politiek. Er zijn nu drie eisen aangenomen met het initiatiefvoorstel, maar er zal geen referendum komen. En dat is zonde, want een referendum is een politiek hoogtepunt. Een moment waarin Amsterdammers kunnen laten zien wat ze echt bezighoudt, een moment waarin we voorkomen dat de politiek vier jaar lang kan doen waar ze zin in heeft. Mede daarom hebben we geen begrip, maar is het vanuit het coalitie-oogpunt wel begrijpelijk dat het referendum waarschijnlijk zal worden tegengehouden door de coalitie van D66 en PRO. Het is natuurlijk veel fijner om vier jaar lang te kunnen besturen zonder op je beloftes te worden gewezen. Waarom is het initiatiefvoorstel niet genoeg? De banden met de Israëlische instellingen worden niet doorbroken.

Er zijn geen concrete maatregelen om culturele instituten en sportinstituten ethisch te laten inkopen. Er is geen oproep aan de privésector om samenwerking en handel met Israël te beëindigen. Er komt geen bewustwordingscampagne BDS voor burgers. Amsterdam wordt niet geholpen om Israëlische producten te mijden. Er komen geen oproepen naar de provincie en de Tweede Kamer om het internationaal recht te steunen en de BDS-beweging te steunen. Er komt geen oproep aan de onderwijsinstellingen om alle banden met Israëlische onderwijsinstellingen te verbreken. En er komt geen oproep aan andere landen om ons voorbeeld te volgen. We hoeven niet te doen alsof deze eisen onredelijk zijn. Niet alles op alles zetten wanneer het gaat om genocide, dat is onredelijk. Nooit meer, daarmee bedoelen ze nu. (Het lid BENTOUMYA: Dank voor de opsomming van het lid Delsen. Ik denk dat wat PRO beloofd heeft toen wij in de commissievergadering het hadden over dit inleidend verzoek, om te kijken welke van die punten binnen onze bevoegdheden lagen en om daar concrete actie op te ondernemen. Dat is wat we hebben gedaan. Dus ik onderschrijf ook niet de analyse die u nu doet, dat wij op geen van die tien punten acties nemen. En ik ben ook wel benieuwd welke actie de SP neemt.) Nee, dat heb ik ook niet gezegd. Daar gaat helemaal niet om. Er zijn inderdaad drie punten aangenomen.

En daar ben ik ook heel blij mee, dat die zijn aangenomen, maar ik denk dat we veel verder moeten gaan. En ik denk dat ook dat de initiatiefnemers van het referendum daar aan de goede kant staan en het initiatief hebben genomen. Dat doen ze heel goed en daar mogen we heel blij mee zijn, maar het is heel jammer dat het vanuit de burgers moet komen in plaats van dat we dat zelf doen. En ik begrijp er zijn bezwaren aan de kant het lid Bentoumya natuurlijk, maar de situatie is zo ernstig en is zo vreselijk, ik zou zeggen laten we soms even de randen opzoeken. (Het lid BENTOUMYA: Ten eerste heb ik de SP de afgelopen jaren dat helaas niet zien doen. Dus het is goed dat de SP nu een andere richting inslaat waarbij mensenrechten hoog in het vaandel staan. Ik wil daarbij graag opmerken dat als het gaat om die drie punten die door het lid Delsen worden genoemd, dat dat er in feite meer zijn. We hebben namelijk bij al

CONCEPT

35

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

die tien punten gekeken, wat ligt er binnen onze bevoegdheden. U noemde bijvoorbeeld een punt over het oproepen van andere landen. Ik heb net in mijn bijdrage ook stilgestaan bij het feit dat wij juist in onze internationale netwerken, maar ook op nationaal niveau, hiermee aan de slag gaan, met de VNG, gaan samenwerken, et cetera. Dus ik zou eigenlijk het lid Delsen vooral gerust willen stellen dat een heel groot deel van de punten uit het referendumverzoek vertaald zijn naar onze bevoegdheden. Maar dat ik ook heel benieuwd ben hoe de SP in het vervolg de hand uitsteekt om samen met PRO verdere stappen te zetten.) Ik krijg een geruststelling en een compliment van het lid Bentoumya. Dus ik ben in ieder geval heel erg blij. Voor de rest zou ik willen zeggen, wij staan er inderdaad voor om ook in de toekomst inderdaad het verder te steunen. Het gaat inderdaad over eisen die in het referendumverzoek staan, om ons daar hard voor te maken zo goed als we dat kunnen. En we hopen ook PRO daarin zoveel mogelijk te kunnen vinden. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Broersen. Het lid BROERSEN: Voorzitter, dank u wel. Ik zou vanaf deze plek het lid Krijger willen feliciteren met haar prachtige maidenspeech.

En ik wil graag mijn bijdrage beginnen met ook het bedanken van de initiatiefnemers van dit referendum voor eigenlijk al het werk en de enorme inzet die zij hebben gedaan en de energie die zij hebben losgemaakt. Die ze hebben losgemaakt in de stad, maar ook hebben losgemaakt hier in de raad. En op de tweede plaats zou ik heel graag DENK, PRO en D66 willen bedanken voor de enorme tijd die er achter de schermen heeft in gezeten en de energie die in dit voorstel is gestoken. Het vraagt heel veel politieke kracht ook om in een heel gepolariseerd debat met concrete weloverwogen maatregelen te komen die ook juridisch standhouden en die wij hier kunnen uitvoeren in Amsterdam. Dus ik wil hen daar heel erg voor bedanken. En voor ons is het een onbetwistbaar feit dat er zich een genocide afspeelt in Gaza. De uithongering gaat elke dag door en het geweld stopt niet, ondanks een staakt-het-vuren. En dat staakt-het-vuren is eigenlijk helaas alleen een papieren waarheid. Het is pijnlijk om te zien hoe oorverdovend stil het blijft op het wereldtoneel. En dit onrecht raakt ontzettend veel Amsterdammers heel diep in het hart. Het feit dat bepaalde wereldleiders het ene mensenleven blijkbaar minder waard vinden dan het andere, legt een diepere pijn bloot in onze samenleving en dat wordt in de diepste vezels van onze stad gevoeld.

Amsterdam is gebouwd op diversiteit en op de onwrikbare waarde dat ieder mens gelijk is. En waar de landelijke politiek het laat afweten, ben ik trots op deze raad en op deze stad dat er met dit voorstel een duidelijke grens wordt getrokken en het goede voorbeeld wordt gegeven. En daarom zullen wij ook voor dit voorstel stemmen. Tegelijkertijd kijkend naar het referendum moet er hier in deze stad en wat wij met elkaar hebben besloten een onafhankelijke referendumcommissie beoordelen over referendumverzoek ook daadwerkelijk referendabel is. En ze adviseren dat dat in dit geval niet zo is. En dat advies geven ze aan ons wat dat betreft met een reden. En we zouden het ontzettend pijnlijk vinden als er aan Amsterdammers beloften worden gedaan die juridisch niet waargemaakt kunnen worden wanneer het referendum door Amsterdam zou worden aangenomen. Dat zou juist wat ons betreft ten koste gaan van de geloofwaardigheid van de solidariteit die we willen tonen. Het gewijzigd initiatiefvoorstel bevat maatregelen binnen ons ons beleid, binnen ons inkoopbeleid, die juridisch standhouden en morgen nog kunnen worden uitgevoerd. Dat is wat Amsterdam nu concreet kan doen en dat is ook waar

CONCEPT

36

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

wij voor willen stemmen. En ondertussen blijven wij, Volt, ook landelijk druk op het Rijk zetten voor grotere stappen. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Havelaar. Het lid HAVELAAR: Voorzitter, het voorstel is een Israël-boycot verpakt in inpakpapier van universele uitgangspunten. Alle voorbeelden gaan over Israël, extern wordt het zo gebracht, er wordt verwezen naar lijsten die alleen over Israël beschikbaar zijn en de voorbeelden in de bijlage gaan enkel over bedrijven in Israël. Kortom, de universele uitstraling van het voorstel is vooral retoriek. In feite gaat het om een Israël-boycot en het is geen bevoegdheid van een gemeente om aan buitenlandpolitiek te doen. Het is een symbolisch voorstel om uiting en betekenis te geven aan ons machteloze gevoel bij wat we zien gebeuren in Gaza. En dat willen we heel graag omzetten in handelen. Maar daar zitten een sterke maakbaarheidsgedachte achter, zoals de voorbeelden van het lid Wijnants in dit debat over Coca-Cola, Microsoft en de Chinese microfoon al lieten zien. De behoefte is om ieder product op een lijstje te kunnen zetten, goed of fout. En ik denk dat de wereld complexer en minder maakbaar is dan dit voorstel veronderstelt. Al helemaal omdat de gemeente terecht op heel veel punten al doet wat in het voorstel staat. Geen zakendoen met bedrijven bijvoorbeeld die bijdragen aan de illegale nederzettingen.

Er wordt al veel gedaan op het voorkomen van mensenrechtenschendingen vanuit ketenverantwoordelijkheid en ik zie niet hoe dit voorstel daar wezenlijks iets aan toevoegt. En ik zie ook geen kosteninschatting, ik zie geen financiële dekking, ik zie al die dingen rondom beleid als schaars goed in de organisatie niet terug. En dat brengt mij terug bij het begin. Omdat het de facto een boycot van een land is, de gemeente geen buitenlandpolitiek doet en omdat het voorstel een ongelukkige vermenging van een legitiem symbolisch standpunt is met complexe uitvoering, daarom stemt het CDA tegen. (Het lid KHAN: Voorzitter, ik snap oprecht dit betoog niet. Want het CDA staat voor goede regels. Nu hebben we een initiatiefvoorstel dat tot in detail gaat uitzoeken wat we wel en niet kunnen. Er is groeiende behoefte in deze raad en in de samenleving aan de gemeente om in actie te komen. Na dit voorstel weten we precies wat we wel en niet kunnen. Die duidelijkheid gaat dit voorstel scheppen. En ik dacht dat het CDA stond voor goede regels. Waarom is het CDA hierop tegen dan?) Ik maak juist bezwaar tegen deze maakbaarheidsgedachte, dat het lid Khan zegt dat wij na het uitvoeren van dit voorstel alwetend zullen zijn. Dat lijstje met goede en foute producten is niet te maken. En ik vind het heel legitiem dat het lid Khan vanuit zijn politieke motivatie zegt, ik wil een Israël-boycot.

Dat is een algemene symbolische politieke opvatting. En dat is een legitiem standpunt, maar ik zou dat niet willen vermengen met hele gedetailleerde maakbaarheid. (Het lid KHAN: Volgens mij lijdt het CDA ook soms onder diezelfde maakbaarheidsgedachte. Twee jaar terug hebben wij een motie ingediend om Chinese producten te boycotten. Het CDA stemde voor, de VVD stemde voor, JA21 stemde voor, iedereen stemde voor. Ik bedoel, hebben we nu het CDA ook voor onze anti-China campagne laten spannen? Overigens voorzitter, ik weet niet of ik het mag zeggen, we hadden ook daar toen een post aan gewijd maar we hebben daar helemaal geen reactie over ontvangen. Dus waarom kan het wel als het gaat om China boycotten, maar niet als het gaat om Israël?)

CONCEPT

37

Jaar

2026

Vergaderdatum 11 juni 2026

R

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad Conceptraadsnotulen

We hebben het hier weleens over mijn grijze haren gehad en ik heb in de afgelopen twee jaar een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Dat zult u zien. Maar daarnaast is ook die motie een bewijs dat dat maakbaarheidsdenken niet werkt. Want we hebben dus met zijn allen, als ik het lid Wijnants goed begrepen heb, toegestaan dat hier toch een Chinese microfoon is. Dus je kunt het in een motie zetten, maar uiteindelijk is de wereld dus complexer dan dat je dat zou willen. (Het lid KHAN: Nu wordt het betoog van het lid Havelaar heel warrig en inconsistent. Want bij de ene zegt hij ja, ik stem voor. Maar nu dat het gaat in de context van de onderdrukking van de Palestijnen niet. Wat dit initiatiefvoorstel doet, het creëert juist consistentie. We willen dat we Chinese producten boycotten omdat die bijdragen aan de onderdrukking van de Oeigoeren maar we willen dat dat ook geldt voor Palestijnen. We willen ook dat het geldt voor elke andere groepen in de samenleving. Dus dan zou het CDA juist voor moeten stemmen, want dit creëert juist die duidelijkheid waar het CDA zelf om vraagt.) Ik zie dat anders. En ik heb het in de vorige commissie ook al met het lid Delsen destijds besproken, dat er natuurlijk best wel ook op een aantal punten landelijk beleid is waar we dat gewoon volgen. Ik heb deze specifieke motie nu even niet paraat.

Dat spijt mij, als ik het geweten had dan had ik hem zeker nog erop nageslagen. Maar ik sta wel bij wat ik nu gezegd heb, dat ik vind dat dit voorstel wat nu voorligt een boycot van een land is. Zo presenteert de fractie van DENK het ook extern. Zo beoordeel ik het ook en daar ben ik tegen. (Het lid BENTOUMYA: Voorzitter, ik vind het lid Havelaar normaal gesproken heel precies en te volgen in zijn redenering. Maar hierin mist hij denk ik een beetje het doel. Of in ieder geval, ik kan hem niet volgen. Want ik hoor enerzijds de zorg dat wij buitenlandbeleid voeren door een boycot op Israël in te stellen. En anderzijds hoor ik het lid Havelaar zeggen dat deze punten eigenlijk overbodig zijn, omdat het al staand beleid is. Dat kan natuurlijk niet. Dus wat is het nu?) Dan verwijs ik ook wel naar het interruptiedebat wat wij net met elkaar hadden. Dus aan de ene kant doet de gemeente al heel veel rondom mensenrechten. Aan de andere kant ligt er nu een initiatiefvoorstel voor dat met universele waarden die op zichzelf heel prijzenswaardig klinken verpakt is. Maar als we kijken naar wat is de verandering ten opzichte van het huidige beleid, dan wordt er nu verwezen naar VN-lijsten die er alleen over Israël zijn en de voorbeelden in dit debat en de aanleiding, alles gaat over Israël. En daarvan zeg ik dat is buitenlandbeleid. Dus dat is mijn principiële punt.

En mijn praktische punt is dat ik in de uitvoering niet zie wat er gaat veranderen. (Het lid BENTOUMYA: Ik wil daarin het lid Havelaar ook wel een beetje geruststellen. Want we hebben het hier over een aanleiding, namelijk de genocide die zich voltrekt. Maar dit gaat natuurlijk over mensenrechtenschendingen, dat heb ik ook in mijn betoog benadrukt, wereldwijd waarin wij verregaande maatregelen willen nemen waarbij wij een hele lijst presenteren en waarbij wij nog nauwkeuriger dat kunnen doen. Dan moet het lid Havelaar toch ook zien dat dit een goede stap in de juiste richting is die niet alleen geldt voor een bepaald land, maar tegen mensenrechtenschendingen overal ter wereld?) De gemeente Amsterdam heeft al uitgebreid inkoopbeleid, ook rondom ketenverantwoordelijkheid. Dus waar mensenrechtenschendingen, u verwees zelf naar de