20250226 SED conceptverslag.pdf

SED

Concept-raadscommissieverslag, 26 februari 2025

in hun leven maken, die bepaalde gevolgen hebben. De vraag is of dat altijd maar door de bureaucratie moet worden opgelost. Over een paar details uit de geschetste scenario's verbaast het lid zich enigszins. Scenario’s 1.1 en 1.2 beloven hetzelfde, maar scenario 1.2 is zo'n 3 miljoen euro per jaar goedkoper, omdat de ondersteuning geoptimaliseerd wordt. Die ondersteuning had dan ook acht jaar terug geoptimaliseerd kunnen worden, zodat de gemeente dan nu 24 miljoen euro extra zou hebben gehad. Daarom vraagt het lid uitleg over optimaliseren, wat wellicht overal kan gebeuren. Het lid BILGIN wijst erop dat de LVV nog geen acht jaar bestaat. Het lid BRANTE corrigeert dat het om vier jaar gaat. Het lid KROM is op bezoek geweest bij een LVV-locatie in Nieuw-West en was daar ongelofelijk onder de indruk van de mensen die er werken en de organisaties die hun best doen om het leven van de mensen in de opvang op gang te houden en voor perspectief zorgen. Ook was het lid ontzettend onder de indruk van de mensen die er worden opgevangen, die er al tientallen jaren zijn, hard hebben gewerkt, onderdeel zijn van de samenleving en die nu in een benarde positie zitten. Het zijn mensen die deel uitmaakten van de economie en de maatschappij en die door partijen in Den Haag op straat worden gezet, die over deze mensen praten alsof het gaat om handelswaar.

Ze zijn niet meer nodig, dus stuur ze maar retour afzender. Over het werkelijk idiote idee om deze mensen dwingen te vertrekken of anders strafbaar te stellen zou zij zich doodschamen. De Partij voor de Dieren complimenteert de wethouder, de ambtenaren en alle organisaties in de stad, die in deze gure tijden toch proberen om het juiste te doen. Wat het lid betreft gaat de gemeente kwetsbare mensen niet op straat zetten en geen voedselhulp beperken. De gemeente zou op zoek moeten gaan naar de middelen voor scenario 1.2. Als hetzelfde voor minder geld kan gebeuren is dat een goed idee, maar het lid zou dan graag dat geld willen investeren in extra zorg voor de doelgroep. Efficiencywinst kan men gebruiken om daarmee extra mensen te helpen. Ook sluit het lid zich aan bij het bevolkingsonderzoek voor vrouwen die nu buiten de boot vallen. Het lid KABAMBA stelt dat ongedocumenteerden in Amsterdam een menswaardig bestaan verdienen. Mens zijn begint niet met documentatie, wat de gemeente Amsterdam laat zien en die zich inzet voor opvang, zorg en perspectief. Zonder structurele financiering dreigt een humanitaire crisis. Natuurlijk is het lid dan voor scenario 1.2. Optimalisatie moet ingezet worden voor de humanitaire oplossingen. Het lid hoopt dat de middelen er komen om iedereen te kunnen opvangen waarvoor dat nodig is.

Wel is het de vraag hoe men garandeert dat ongedocumenteerden zonder angst voor uitzetting medische zorg durven te zoeken. Het lid PERDOK is blij dat Amsterdam de LVV wil voortzetten en daarmee verantwoordelijkheid neemt en medemenselijkheid toont tegenover de meest kwetsbaren in de samenleving. Ook is Amsterdam er dan voor het huidige extreem rechtse kabinet niet in de hand werken door bij te dragen aan het creëren van een crisis op het gebied van asiel, terwijl de crisis zich op het gebied van de opvang bevindt. Scenario 1.2 betekent een bezuiniging op de LVV, iets wat De Vonk niet graag ziet gebeuren, maar hoe kan de gemeente ervoor zorgen dat de inzet op efficiëntie in scenario 1.2 gebruikt kan worden om meer mensen te helpen? Het lid ASLAMI is een groot voorstander van de opvang en was bij een werkbezoek, waar te zien was hoe hartstochtelijk mensen zich inzetten voor degenen die dat nodig hebben. De LVV is een groot succes. 83% van de herhaalde asielaanvragen uit de pilot wordt alsnog goedgekeurd. D66 kan het niet over haar hart verkrijgen dat partijen mensen dat recht willen ontnemen. Er kan dus worden doorgegaan en ook naar meer efficiency worden gekeken. Het juridisch begeleiden van mensen moet een fundamenteel onderdeel zijn van wat er gebeurt. Pagina 10 van het uitvoeringsplan schetst ook wel twijfel over het bieden van per-

33

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Concept-raadscommissieverslag, 26 februari 2025

spectief, wat volgens het lid niet zou moeten gebeuren, ondanks de vele belemmeringen en uitdagingen. Zorgen dat mensen juridisch perspectief hebben is namelijk een fundamenteel onderdeel van de Amsterdamse aanpak. D66 diende eerder een motie in over het vervolg van de LVV-regeling en de samenwerking met DT&V en de IND en hoort graag daarover meer van de wethouder. Wat het lid betreft wordt de rekening bij de minister of haar opvolger neergelegd. De VOORZITTER deelt mee dat de agendapunten 7, 8 en 17 doorschuiven naar de volgende vergadering. Wethouder GROOT WASSINK dankt voor de steun voor de aanpak van het college. Op de conferentie was er grote bereidheid bij de politie en de DT&V om samen te werken, maar bij de IND was die bereidheid er stukken minder. Met de politie heeft hij gesproken over het komen tot een lokaal afsprakenkader. Ook met de DT&V is dat gebeurd. Met de IND is dat stukken moeilijker. Hij vindt dat de gemeente altijd aan perspectief moet blijven werken, omdat het anders een bed-, bad- en broodvoorziening wordt, maar daarbij is hij ook afhankelijk van wat de IND biedt. Een landelijk convenant maakt het allemaal net iets makkelijker. Hij vindt ook dat mensen begeleiding geboden moet blijven worden. Scenario 1.2 betekent wel degelijk een bezuiniging, zodat de flexibiliteit eruit gaat. Een fonds inrichten voor aanvullend onderzoek wordt dan ingewikkeld.

Het getal 500 is in 2018 in het coalitieakkoord opgenomen op basis van toen gevoerde gesprekken. Eerder is gesuggereerd om met andere gemeenten samen te werken. Er wordt al goed samengewerkt met andere LVV-gemeenten. Een verdeelsleutel hanteren zoals bij asiel zou betekenen dat het aantal ver boven 500 zou uitstijgen en dan wordt de rekening veel hoger. De samenwerking met andere gemeenten is optimaal, maar hij ziet wel dat Amsterdam de meeste mensen opvangt. 500 is een arbitrair aantal en dat zou hoger kunnen zijn. Tegelijkertijd hecht hij aan het doorstroomkarakter van de LVV, omdat er wel perspectief moet zijn. Er zijn ook mensen waar terugkeer uiteindelijk geen bestendige oplossing bleek, maar dat kan ook beëindiging van de opvang betekenen. In beantwoording van de raadsvragen over ‘Goed werk’ van 30 oktober 2024 zijn ook cijfers gegeven over terugkeeraantallen en -landen. Het lid Broersen vroeg hoe zorgpartijen zijn betrokken bij het vervolg, zoals Dokters van de Wereld en Kruispost. Met die partijen werkt de gemeente intensief samen. In 2025 gaat dat door en er wordt een nieuwe aanpak gemaakt met alle waardevolle partijen in de stad en de doelgroep, maar de kaders worden anders. Dat is een enorme puzzel. Ook wordt intensief samengewerkt met religieuze organisaties, dat prima gaat. Als het lid Badal een christendemocratisch appel van hem ziet vindt hij dat prima.

Als men de enige gemeente is die de LVV open houdt kan men zich een aanzuigende werking voorstellen. De vraag is echter ook of dat erg is, gezien dat elders wel mensen onder een brug liggen. Er is met de minister of de IND geen aanvullend overleg meer geweest en de gemeente heeft nog geen geld ontvangen. Hij gaat er wel vanuit dat dat geld er op korte termijn wel komt. Rechtszaken zijn eigenlijk niet van invloed op het vervolg, omdat die mogelijk iets zeggen over de financiering. Het kromme in de redenering van de minister was het LVVconvenant op te zeggen, maar dat gemeenten de groep nog steeds mogen opvangen. Het wordt ingewikkelder bij strafbaarstelling niet mee te werken aan terugkeer. Beëindiging van de financiering was voor Amsterdam reden om door te gaan met het ondersteunen van de doelgroep. Rechtszaken zeggen vooral iets over de rechten van individuen op een bepaalde vorm van ondersteuning, bijvoorbeeld op basis van de EVRM. Uiteindelijk gaat het om een keuze die de stad moet maken. Hij is er trots op dat de gemeente in een breed scala van onderwijs en zorg deze Amsterdammers steunt. In die zin neemt hij het ook op voor het lid Bilgin en die dankt hij voor diens rationele steun. Het lid VAN DER VEEN vraagt of de wethouder bij het te verwachten geld van de Rijksoverheid de 125 mensen die bezwaar maakten en de 129 mensen die net iets te laat

34

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Concept-raadscommissieverslag, 26 februari 2025

waren, bedoelt. Wethouder GROOT WASSINK antwoordt dat het Rijk zich op het standpunt stelt dat het alleen de groep is waarover positief is besloten. De gemeente ziet niet in waarom dat zo zou moeten zijn. Hierover voorziet hij nog een enorm juridisch gedoe, al was het maar omdat in elke individuele zaak een beslissing zal moeten worden genomen. Het lid VAN DER VEEN vraagt of de gemeente het Rijk een aanmaning plus boetes kan sturen als dat niet betaalt. Wethouder GROOT WASSINK gelooft dat de gemeente in het verleden wel eens een vordering op de staat in de begroting heeft opgenomen. Die suggestie heeft hij weleens aan de wethouder Financiën meegegeven. Dan zouden er wel meer vorderingen in te boeken zijn. De toegang tot zorg garandeert de gemeente niet, maar zij probeert partijen in de stad zoveel mogelijk te helpen en probeert met artsen in gesprek te gaan, opdat mensen geen barrière voelen om de zorg te krijgen die ze verdienen. Dat blijft ingewikkeld, omdat met een moeilijker financieel kader de steun aan bijvoorbeeld Kruispost en Dokters van de Wereld wel een beetje onder druk staat. Er is een groep mensen met recht op Wlz, en daarover wordt nagedacht hoe dat te doen. Wellicht moet in de toekomst een verpleeghuis voor ongedocumenteerden worden ingericht. Soms zijn ongedocumenteerden hier zo lang en met zulke aandoeningen dat het onverantwoord is om ze terug te sturen.

Het lid KABAMBA brengt een punt van orde naar voren en corrigeert dat het haar niet ging om het garanderen van medische zorg, maar garanderen dat zoveel mogelijk ongedocumenteerden medische zorg durven zoeken. Wethouder GROOT WASSINK reageert dat die correctie op zichzelf niet verandert dat hij die garantie niet kan geven. Het probleem bij een deel van de doelgroep, met name de groep zonder asielverleden, is dat die zijn uiterste best doet om niet door de gemeente gezien te worden. Daarom wordt samengewerkt met organisaties, zoals kerken die een andere ingang tot de groep hebben. Nu agendapunt 17 over de Scan Arbeidsmigratie niet behandeld wordt maakt het voor de zomer aanleveren van de bredere aanpak wel wat moeilijk. Het lid ALBERTS informeert naar de mogelijkheid schriftelijke input te leveren, een beetje een pragmatische oplossing. Wethouder GROOT WASSINK vindt suggesties prima, maar hecht wel aan een commissiebehandeling, ook omdat er mogelijkerwijs moties ingediend worden. Een aangenomen motie heeft een net wat andere status dan een schriftelijke inbreng van fracties. Het lid NAMANE stelt voor het punt wel te agenderen voor de raadsvergadering na de volgende commissievergadering. Wethouder GROOT WASSINK stelt dat het niet aan hem is of iets gereed is voor raadsbehandeling. Het lid BROERSEN is voorstander van een middenbespreking door de raad. 11.

Bespreken van het onderwerp ‘LHBTI-asielzoekers steeds vaker in onveilige situaties in (nood)opvangcentra Eerste termijn Het lid ASLAMI kende het verhaal van inspreker Omari al, maar diens verhaal galmde bij het lid toch nog na. Die inspreker heeft een lange reis door Europa moeten

35

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Concept-raadscommissieverslag, 26 februari 2025

afleggen op zoek naar veiligheid en werd na aankomst in Nederland belaagd en aangevallen, puur en alleen om wie die is en van wie die houdt. Dat inspreker Omari pas in Duitsland veiligheid vond, komt mede door de opvang die daar specifiek voor queer asielzoekers en andere kwetsbare groepen is ingericht. Het verhaal van inspreker Omari staat niet op zichzelf. Uit het onderzoek van het COC blijkt dat bijna 60% van de respondenten te maken heeft met discriminatie of geweld in de opvang, puur alleen vanwege hun geaardheid. Dit zijn de dark figures, die nu vooral een blinde vlek vormen in het beleid en vanuit politiek Den Haag is op dit vlak eigenlijk niets te verwachten. Dus kijkt het lid naar de stad Amsterdam, die zich Rainbow City noemt. Die kan dat niet laten gebeuren. Het lid vraagt hoe Amsterdam ervoor zorgt dat de veiligheid van lhbti’ers, maar ook andere kwetsbare groepen in de opvang geregeld is. Het lid vraagt ook of de wethouder de incidenten en signalen breder in de opvang in Nederland herkent en hoe vanuit Amsterdam daarnaar wordt gekeken. Want uiteindelijk zijn het mensen die ook in Amsterdam worden opgevangen. En in hoeverre vindt Amsterdam dat hiermee op een andere manier moet worden omgegaan? Wellicht kan de gemeente Amsterdam een onderdeel worden van de oplossing door heel specifiek voor deze doelgroep aandacht te hebben in de opvang.

De vraag is of de gemeente in bestaande opvanglocaties, maar ook in de te openen opvanglocatie in de Houthavens, concrete plannen kan vormen om de veiligheid van onder andere queer asielzoekers structureel te garanderen, Tot slot stelt het lid voor een werkbezoek aan de opvanglocatie in Dortmund af te leggen om te bezien hoe daar de opvang is geregeld en welke lessen Amsterdam daaruit kan trekken ter verdere inspiratie. Het lid VAN DER VEEN was ook aangegrepen door het verhaal van inspreker Omari. Na afloop van diens inspreken heeft het lid gezien dat diens armen inderdaad onder de beten en schrammen van wilde honden zaten, waarmee inspreker in de gevangenis was gezet. Een ongelofelijk verdrietige situatie. Het lid hoopt dat deze vluchtelingen ook in Amsterdam het queer netwerk vinden en uiteindelijk een huis vinden. Discriminatie zit in de samenleving en bij lhbtiq+’ers is er een extra risico op discriminatie en geweld. De vraag is of een aparte opvangorganisatie te realiseren is. De locatie in de Houthavens zou een mooie kans zijn om vanaf de start te kijken hoe een opvanghuis lhbtiq+-minded te maken is, zodat vanaf het begin duidelijk is dat het een inclusief opvanghuis is. Er is dus een mooie kans om een Amsterdams opvanghuis te realiseren is, waar allen samenwonen.

Ook kent het lid heel veel verhalen van lhbtiq+-opvanghuizen waar het wel goed gaat en waar vluchtelingen wel goed worden opgevangen. De jongen die pas in Zaandam is vermoord kwam vanuit Venezuela naar Amsterdam en kon hier drag zijn en vond er vrienden en een netwerk. De stad is dus een Rainbow City. De opvang is een tijdelijke situatie die uiteindelijk een perspectief biedt, namelijk het krijgen van een eigen huis, waar het herstel pas begint. Daar wordt naartoe gewerkt, maar uiteraard moet de opvangsituatie veilig zijn, waarop moet worden ingezet. Het lid gaat heel graag mee op werkbezoek naar Dortmund, omdat men daar kan leren van voorbeelden elders. Het lid PERDOK dankt het lid Aslami voor agendering van het onderwerp, evenals voor de scherpe vragen aan de insprekers. Ook zegt het lid dank aan de bijdragen van de leden Van der Veen en Abdi. Het probleem is voor de fractie De Vonk bekend. Vluchteling zijn in een opvangsituatie is leven in een survivalmodus en mensen moeten van daaruit handelen. Bekend is dat vluchtelingen zich onzichtbaar maken, omdat hun veiligheid voorop staat, vooral bij een andere genderidentiteit. De gemeente is niet op de hoogte van alle signalen en daaraan moet iets gedaan worden. Het lid vraagt daarom welk aantal mensen in deze onzichtbare situatie of in deze onveiligheid leeft. De Vonk denkt zeker meer te kunnen doen.

De gemeente hoeft niet alles zelf uit te vinden en het lid ziet het werkbezoek wel zitten. Gezien de complexe problematieken in de opvang is het goed samen te werken. Belangrijk is om gendersensitief en cultuursensitief te handelen, met het oog op een pedagogische indeling van de opvangperiode. De tijdelijke situatie in de opvang duurt

36

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Concept-raadscommissieverslag, 26 februari 2025

soms twee tot drie jaar, waardoor het leven eigenlijk stil staat. Dan is het heel fijn om zicht en hoop te houden op een bepaald toekomstperspectief. Over de verdere uitwerking daarvan kondigt het lid aan met de wethouder in gesprek te gaan. Het lid vraagt vervolgens hoe de gemeente haar regierol kan versterken om de veiligheid van lhbti- of regenboogvluchtelingen in opvanglocaties te waarborgen, ondanks dat de primaire verantwoordelijkheid daarvoor bij het COA ligt. Ook wil het lid weten welke stappen de gemeente kan zetten om duurzame en veilige inburgering van lhbtivluchtelingen te bevorderen, zowel op het gebied van huisvesting als sociale integratie. Is een simpele vraag of iemand onderdeel is van een kwetsbare doelgroep de sleutel tot passend beleid en waarom wordt die vraag nog niet gesteld? De Vonk is voorts benieuwd op welke manier de gemeente structureel kan samenwerken met lokale organisaties, zoals het COC en Vluchtelingenwerk, om isolement onder lhbti-vluchtelingen te verminderen en hierbij een inclusief netwerk te creëren. De Vonk is al op de hoogte van wat er nu al gebeurt, bijvoorbeeld het Cocktail maatjesproject van het COC. Misschien kan de gemeente een actieve rol innemen om dat project onder de aandacht te brengen. Het lid deelt tot slot mee de vergadering nu te zullen verlaten, zodat het de reactie van de wethouder op de website zal terugkijken.

Het lid KABAMBA merkt op dat menswaardig leven ook een menswaardige opvang betekent, zodat het lid voor een specifieke opvangplek voor deze groep is. Het lid vraagt of de genoemde opvang in Dortmund ook in Amsterdam kan worden gerealiseerd. Het lid BILGIN meent dat daders van anti-homogeweld niet in azc’s in Nederland thuishoren en er idealiter aangifte tegen ze moet worden gedaan, waarna een veroordeling volgt, die een reden is om de asielaanvraag van deze daders af te wijzen. Het lid heeft vernomen dat slachtoffers van anti-homogeweld niet altijd aangifte durven te doen, omdat ze daders elke dag tegenkomen en bang zijn voor wraakacties. Het kan ook zijn dat ze de politie niet voldoende vertrouwen vanwege ervaringen in het eigen land. De vraag is in hoeverre slachtoffers worden ondersteund in het doen van aangifte. Wethouder GROOT WASSINK zegt dank aan het lid Aslami voor agendering van het onderwerp. De verhalen zijn hem niet helemaal onbekend. Het persoonlijke relaas van inspreker Omari noemt hij verschrikkelijk. Tegelijkertijd worstelt hij met het dilemma. De wethouder weet niet of hij het wenselijk vindt om voor een specifiek onderdeel van iemands identiteit een aparte opvang in te richten. Wenselijk zou zijn dat elke opvang veilig is, zoals het ook wenselijk is dat de samenleving veilig is.

Zelf heeft hij wel eens met mensen gesproken die aangaven niet te willen dat een onderdeel van hun identiteit bekend wordt en die niet in een aparte opvang willen worden opgenomen. Dan is niet bekend dat iemand queer is. Hij begrijpt de initiatiefnemers, maar worstelt ook omdat het COA verantwoordelijk is. Hij weet ook niet of het COA toestemming van de minister krijgt om een aparte opvang te realiseren. Het is dus een ingewikkeld vraagstuk. Wel is hij geïnteresseerd in de ervaringen in Dortmund, maar ook of het gaat om een blinde vlek, die er soms maar beperkt is. De insprekers hoorde hij zeggen dat het in Amsterdam best heel goed gaat. De gemeente kent de signalen niet. Discriminatie vindt echter wel plaats en dat is niet voorbehouden aan asielzoekers en vluchtelingen. Een asielaanvraag afwijzen vanwege alleen uitschelden of discrimineren noemt hij moeilijk. Hij wil dat mensen zich veilig voelen, maar kan de gemeentelijke regierol niet versterken en toezeggen dat Amsterdam een aparte opvang gaat realiseren. Wel kijkt hij uit naar de lessen van het werkbezoek, waarvoor naar verwachting voldoende belangstelling is. Hij zal kijken of hij daarmee mee kan gaan. De wethouder is dus niet tegen een aparte opvang, maar die moet men wel zorgvuldig wegen.

Hij hoopt op een breder maatschappelijk gesprek en zal bij alle locaties in Amsterdam uitvragen of er aanleiding is voor een aparte opvang. Hij zal de samenwerking met verschillende initiatieven bezien. Vragen of iemand bij een kwetsbare doelgroep hoort is best ingewikkeld. Hij doet dus geen toezegging omdat hij het onderwerp zorgvuldig wil benaderen. Het probleem van discriminatie, uitsluiting en geweld tegen de lhbti-doelgroep

37

Gemeente Amsterdam Raadscommissie voor Sociaal, Economische Zaken en Democratisering

SED

Concept-raadscommissieverslag, 26 februari 2025

in azc’s en daarbuiten wil hij blijven agenderen. Het lid ASLAMI begrijpt de worsteling van de wethouder en is blij met de toezegging om het beeld te bekijken en of in Amsterdam sprake is van een blinde vlek. Veeleer gaat het om een opvangplek waar alle groepen per definitie veilig zijn. Daarbij kan men beginnen met de meest kwetsbare groepen, zoals queers en alleenstaande vrouwen met kinderen. Als hun veiligheid wordt gewaarborgd waarborgt men daarmee ook de veiligheid van andere groepen in een opvanglocatie. Wat dat betreft zit D66 op dezelfde lijn als de wethouder en zou het heel wat waard zijn om op te halen hoe het in Dortmund gaat. Wethouder GROOT WASSINK noemt het een aanname dat vrouwen met kinderen het oké zouden vinden om bij lhtbtiq+-vluchtelingen gehuisvest te zijn. Hij kent namelijk voorbeelden waar daders vrouwen waren, die heel duidelijke opvattingen hadden. Hij wil zaken dus zorgvuldig bekijken en deelt het belang van een veilige opvang. Het lid BILGIN begrijpt niet het nut van asiel aanbieden aan een slachtoffer als tegelijkertijd asiel wordt geboden aan het gevaar waarvoor die vlucht. Dat zou juist een reden moeten zijn om een asielaanvrager af te wijzen. Wethouder GROOT WASSINK had zich zorgvuldiger moeten uitdrukken en merkt op dat de problematiek nogal een breed spectrum betreft.

Schelden kan voor een individu buitengewoon pijnlijk zijn en een grote impact hebben. Hij weet niet of men daardoor gelijk een asielaanvraag moet weigeren. Discriminatie en uitsluiting is een algemeen maatschappelijk probleem. De VOORZITTER concludeert dat het agendapunt in eerste termijn voldoende is besproken en inventariseert dat de leden Van der Veen, Kabamba, Krom en Bilgin interesse hebben in deelname aan het werkbezoek in Dortmund. Sluiting De VOORZITTER roept de commissieleden op om voor de vergadering van 26 maart rekening te houden met een avonddeel en sluit de vergadering om 18.10 uur.

38