20240716 RAI Uitgagnspuntennota Vastgesteld.pdf

UITGANGSPUNTENNOTA RAI Van RAI-complex naar RAI-district

VASTGESTELD OP 16 JULI 2024 DOOR HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS

Colofon De Uitgangspuntennota RAI is opgesteld in opdracht van Directie Zuidas. Projectteam Anneke Gout (Projectmanagementbureau) Aniek Derksen (Projectmanagementbureau) Zeljka Feldsar Bojic (Projectmanagementbureau) Eddo van der Meulen (Grond en Ontwikkeling) Clemens Nuijens (Ruimte en Duurzaamheid) Chris van Gent (Ruimte en Duurzaamheid) Anneliese Fuchshuber (Ruimte en Duurzaamheid) Robert Bergman (Ruimte en Duurzaamheid) Thomas Bokeloh (Projectmanagementbureau) Marlies Hulshof (Zuidas) Nancy Westenbrink (Grond en Ontwikkeling) Mischa Woutersen (Ruimte en Duurzaamheid) Joris van Kuilenburg (Projectmanagementbureau) In samenwerking met Directie Deelnemingen Directie Economische Zaken en Cultuur Directie Ingenieursbureau Directie GGD Amsterdam Directie Grond en Ontwikkeling Directie Kunst en Cultuur Directie Maatschappelijke Voorzieningen Directie Onderwijs, Jeugd en Zorg Directie Ruimte en Duurzaamheid Directie Sport en Bos Directie Verkeer en Openbare Ruimte Directie Wonen Expertiseteam Ruimte voor de Stad Expertiseteam Ruimtelijke Ordening RAI Amsterdam Stadsdeel Zuid Dank aan alle betrokkenen De Uitgangspuntennota RAI is middels een open en integrale werkwijze tot stand gekomen, in opdracht van de Directie Zuidas. Het projectteam heeft veel verschillende kennisvelden en directies betrokken en heeft intensief samengewerkt met RAI Amsterdam.

Het projectteam dankt alle betrokkenen bij de totstandkoming van deze Uitgangspuntennota.

16 juli 2024

Figuur 1: Foto van de cover: Europaboulevard en de Rai Amsterdam aan het Europaplein. [Siebe Swart]

Inhoudsopgave 1.

Inleiding���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������7

2. Bestaande situatie RAI-Amsterdam�������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 11 3. Opgave voor het plangebied������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 31 4. Krachtenveldanalyse, omgeving en risicoverkenning������������������������������������������������������������������������������������������������� 49 5.

Financiën ���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 53

6.

Opzet volgende fasen ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 55

7.

Bestuurlijk akkoord Uitgangspuntennota���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 61

Bijlage A: Checklist wet- en regelgeving en beleidskader������������������������������������������������������������������������������������������������ 66 Bijlage B: LIB-RAI����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 79 Bijlage C: Cultuurhistorische beschrijving����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 80 Bijlage D: Wetgeving en beleid op het gebied van water�����������������������������������������������������������������������������������������������133 Bijlage E: Geluidsonderzoek Cauberg Huygen������������������������������������������������������������������������������������������������������������������138 Bijlage F: Plattegrond RAI������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������155 Bijlage G: Logistieke routes RAI-terrein������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������156 Bijlage H: Beheerovereenkomst 2015-02-17���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������157 Bijlage I: Canvas model

SOM������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������182 Bijlage J: Leidraad burgerparticipatie���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������183 Bijlage K: Coördinatieovereenkomst�����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������184

Gemeente Amsterdam

Uitgangspuntennota RAI

Voorwoord ”Samen met de RAI gaan we kijken op welke wijze we het gebied kunnen herontwikkelen ten behoeve van vergroening, verduurzaming, woningbouw en het versterken van Amsterdam als congresstad.” Deze woorden zijn door het college opgenomen in het coalitieakkoord 2022-2026. Dit onderstreept de bijzondere positie die de RAI-Amsterdam inneemt in de stad Amsterdam. De RAI is de grootste en meest veelzijdige congreslocatie in de stad en werft veel (internationale) congressen. Door de jaren heen zien we dat door uitbreiding van zowel de stad als de RAI de positie van de RAI is veranderd. Inmiddels omsluiten woonbuurten het RAI-terrein en bestaat de RAI uit een groot aantal volumes die samen een groot complex vormen maar de verbinding missen met de stad. Zowel het college als de RAI vinden een florerende RAI in een florerende stad belangrijk en zien dat vernieuwing noodzakelijk is. Enerzijds om te blijven concurreren met andere congres- en beurscentra en anderzijds om te voldoen aan de maatschappelijke opgaven die de stad kent. Een levendige, groene en aantrekkelijke plek waar wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd en waar toonaangevende beurzen en congressen worden georganiseerd. Het RAI-terrein heeft het allemaal in zich. In deze Uitgangspuntennota leest u welke ambities de gemeente Amsterdam heeft voor deze locatie.

Ambities over onder andere vergroening, verduurzaming en verdichten, en ruimte voor woningbouw, logistiek en mobiliteit. De transformatie van het RAI-terrein biedt de kans om de RAI echt onderdeel van de stad te laten worden. De RAI als bestemmingsplek voor zowel congresbezoekers als buurtbewoners. De RAI als plek voor iedere Amsterdammer.

Gemeente Amsterdam

5

Uitgangspuntennota RAI

1. Inleiding 1.1.

Aanleiding

De RAI heeft grote ambities voor de transformatie van het RAI-gebied waarin duurzaamheid, modernisering en digitalisering van de bedrijfsvoering belangrijke elementen zijn. De RAI heeft hier met het ontwikkelen van Masterplan 2.0 een eerste aanzet voor gegeven. Tegelijkertijd biedt het RAI-gebied kansen om een kwalitatief hoge bijdrage te leveren aan de ambities van de stad Amsterdam en om de ontwikkeling van Zuidas te versterken. Begin 2023 is daarom gekozen voor een aanpak om in samenwerking met de RAI stappen voorwaarts te zetten, het RAI-complex om te vormen naar een RAI-district. Een transformatie van het RAI-terrein naar een meer gemengd gebied dat in verbinding staat met de directe omgeving en de stad. Trefwoorden zijn verbinden, verdichten, verduurzamen, functiemenging en het vergroten van de verblijfskwaliteit en doorgaanbaarheid van het gebied. Uitgangspunt van deze door het Bestuurlijk Team Leefomgeving (wethouders Ruimtelijke ontwikkeling, Deelnemingen en Economische zaken) vastgestelde aanpak is dat het stedelijk beleid als kader en toetssteen dient voor deze transformatieopgave. De eerste fase is daarom ook het vastleggen van het stedelijke beleid en de gemeentelijk ambities die van toepassing zijn op het RAI-terrein in een Uitgangspuntennota.

1.2.

Uitgangspuntennota

Als eerste stap heeft de gemeente deze Uitgangspuntennota voorbereid waarin de belangrijkste kaders en ambities voor de transformatie van het RAI-terrein worden geschetst. De nota is zo een eerste bestuurlijke stap richting de transformatie van de RAI maar niet de eerste aanzet van de planvorming. De planvorming voor de transformatie vindt na vaststelling van de Uitgangspuntennota onder regie en voor risico van de RAI plaats. Het plangebied is aan de RAI in voortdurende erfpacht uitgegeven. Voor de verwezenlijking van de gezamenlijke ambities is de samenwerking tussen de gemeente Amsterdam met de RAI een vereiste om te komen tot de gewenste integrale ontwikkeling van het plangebied.

1.3.

Ambitie voor het RAI-terrein

Onderdeel van de aanpak was het organiseren van ateliers waar een multidisciplinair team van de gemeente en de RAI aan deelnamen. Hierbij is een analyse en probleemstelling gemaakt van het RAI-terrein. De gezamenlijke conclusie was dat het gebied ondanks de strategische positionering en goede bereikbaarheid nauwelijks verbinding heeft met de omringende wijken; het vormt als het ware een aparte enclave in de stad. Dit wordt mede veroorzaakt doordat het gebied vrijwel monofunctioneel is, voor een nietcongresganger is het geen bestemming. Naast het voor de beurzen noodzakelijke vrachtverkeer, zorgen de 3500 parkeerplekken op het RAI-terrein voor een overmaat aan autoverkeer. Deze verkeerbewegingen hebben allerlei soorten van overlast in de omgeving tot gevolg. Ook de direct omringende openbare ruimte functioneert niet goed. Door de grotendeels gesloten wanden met expeditie- en parkeerfuncties geeft het gebied weinig tot geen verblijfskwaliteit. Het gebied is vanwege het gebrek aan groen en de bijna volledige verharding kwetsbaar voor de gevolgen van extreme neerslag en hittestress. Op basis van deze analyse zet de gemeente, met als vertrekpunt de Omgevingsvisie 2050 en de Gebiedsopgaven 2023-2026 stadsdeel Zuid, in op vier ambities voor de transformatie van RAI: 1.

Gemengde en verdichte stadswijk RAI: functiemix met name wonen, werken en voorzieningen in een hogere stedelijke dichtheid; 2. Verbonden RAI: betere ruimtelijke verbindingen in het gebied zelf en met de directe omgeving; 3. Duurzame RAI: vergroening van het gebied ter verbetering van de leef- en verblijfskwaliteit in combinatie met een autoluw karakter; 4. RAI als Mobiliteitshub: de RAI als overstap- en overslagpunt voor de stad. De gemeente Amsterdam en de RAI hebben ieder hoge ambities voor het RAI-terrein. Het is een gezamenlijk opgave om zowel de gemeentelijke beleidsambities in te passen, als onderdeel van de transformatieopgave van het RAI-terrein, en ook de ambities de RAI te verwezenlijken rekening houdend met de beleidsuitgangspunten en de financiële kaders van de gemeente.

Op basis van een uitgewerkt plan door de RAI kan de gemeente met een investeringsbesluit (fase 3 besluit) een vervolgstap maken in de ontwikkeling van het RAIterrein naar een RAI-district.

Gemeente Amsterdam

7

1.4. Leeswijzer De nota start met de beschrijving van de bestaande gebied (hoofdstuk 2). Daarna volgt in hoofdstuk 3 de opgave voor het plangebied, de gemeentelijke ambities en het relevante gemeentelijk beleid voor de transformatie. De krachtenveld- en risicoanalyse is te vinden in hoofdstuk 4. De gemeentelijke financiële kaders voor deze ontwikkeling staan beschreven in hoofdstuk 5. De ‘hoe’-vraag komt aan bod in hoofdstuk 6 over de ontwikkelstrategie, planning, proces en organisatie. De nota sluit af met de te nemen besluiten.

8

Uitgangspuntennota RAI

Figuur 2: Gezicht op de Europe Foyer en het Congres Centrum aan de achterkant - 1969 [Stadsarchief Amsterdam/ Arsath Ro’is, J.M.]

Gemeente Amsterdam

9

Uitgangspuntennota RAI

2. Bestaande situatie RAI-Amsterdam 2.1.

Eigendomssituatie

2.1.1. Erfpachtsituatie Het RAI-terrein is in voordurende erfpacht uitgegeven (zie figuur 3). In 2016 zijn onder meer de diverse erfpachtrechten waaruit het destijds bestond samengevoegd, zijn de erfpachtgrenzen aangepast, nieuwe bestemmingen en toegestane gebruik opgenomen en is een nieuwe grondwaarde en canon vastgesteld. 2.1.2. Huidig juridisch-planologisch kader Het grootste gedeelte van het plangebied bestaat uit het terrein van Amsterdam RAI dat de bestemming “Gemengd” heeft. Binnen de bestemming “Gemengd” zijn onder meer geen kantoren of woningen toegestaan. Ook zijn de toegestane bouwhoogtes afgestemd op de

bouwhoogtes van de huidige bebouwing. Om hogere bebouwing mogelijk te maken met kantoren- en woonfuncties zal een nieuw juridisch-planologisch kader voor dit gebied moeten worden opgesteld. Hierop zal in hoofdstuk 6 dieper worden ingegaan.

2.2. Beleid, bestuurlijke afspraken en weten regelgeving De transformatie van het RAI-terrein past in de beleidsdoelstellingen van het gemeentebestuur. Het uitgangspunt van de transformatieopgave is dat het vigerende stedelijke beleid als kader en toetssteen dient. Er moet in de verdere planontwikkeling dus rekening gehouden worden met eerder vastgesteld beleid. De vigerende beleidskaders worden opgesomd in de checklist wet- en regelgeving en beleidskaders in bijlage A.

Figuur 3: Erfpachtgrens RAI.

Gemeente Amsterdam

11

Aandeelhouderschap gemeente Amsterdam in RAI Holding B.V. De gemeente Amsterdam is aandeelhouder van de RAI Holding B.V. Hieronder wordt de ontwikkeling rond het aandeelhouderschap toegelicht. 1958: Start samenwerkingsverband De RAI Holding B.V. is een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke RAI Vereniging en de gemeente Amsterdam daterend uit 1958. De RAI Vereniging benaderde de gemeente om te investeren in een nieuw tentoonstellingscomplex. De gemeente besloot te participeren vanwege de verwachte gunstige gevolgen voor de economie van de regio. 2000: Herstructurering Na de herstructurering is er sprake van een besloten vennootschap waarin RAI Vereniging (75%) en gemeente Amsterdam (25%) aandeel houden. 2016: Besluit om het gemeentelijk aandelenbelang te verkopen In 2016 besloot het college na een herijking tot het verkopen van het gemeentelijk aandelenbelang in de RAI, omdat het houden van het minderheidsaandeel niet noodzakelijk geacht werd om het publieke belang van de economische spin-off te borgen. 2019: Besluit om het verkoopproces stil te zetten vanwege een nieuw publiek belang De ligging van de RAI nabij het centrum van Amsterdam is zeer aantrekkelijk voor de bezoekers van het congrescentrum. De schaduwzijde van deze locatie is dat deze vorm van bedrijvigheid allerlei soorten van overlast tot gevolg heeft, zoals geluid-, milieu- en verkeershinder.

Ook in de ambities van de onderneming zag de gemeente de aandacht voor de verbinding met de stad en het optimaliseren van de ecologische footprint steeds duidelijker terug. Dit heeft ertoe geleid dat het college het verkoopproces heeft stilgezet om RAI in de gelegenheid te stellen om toekomstplannen uit te werken voor de ontwikkeling van de RAI en de omgeving van de RAI. Over het stilzetten van het verkoopproces is de gemeenteraad op 18 april 2019 geïnformeerd.

12

2021: Een nieuwe visie op het aandeelhouderschap in de RAI Vanaf 2019 heeft de gemeente Amsterdam de RAI actief ondersteund bij het uitwerken van de toekomstplannen. De gemeente Amsterdam heeft haar visie op de RAI en het aandeelhouderschap uitgewerkt in de raadsinformatiebrief van 8 oktober 2021. Daarin is vastgelegd dat de gemeente heeft besloten om aandeelhouder te blijven in de RAI en het reeds stilgezette verkoopproces formeel te stoppen. Het gemeentelijk aandeelhouderschap in de RAI staat vanaf dat moment in het belang van de ontwikkeling van de RAI en de omgeving van de RAI. Het aandeelhouderschap is tevens instrumenteel voor het vinden van investeerders voor dit doel. Eind 2023: Herijking van de gemeentelijke deelnemingenportefeuille. Eind dit jaar start het college conform het deelnemingenbeleid een herijking van de gemeentelijke deelnemingenportefeuille. Hoofddoel van de herijking is bekijken wat het publieke belang van de deelneming is en of het aandeelhouderschap nog steeds de beste manier is om dit publieke belang te borgen. Ten aanzien van de RAI zal het college dit proces benutten om de ingezette lijn te bevestigen.

Uitgangspuntennota RAI

2.2.1. Bestuurlijke context Hieronder volgt een opsomming van de bestuurlijke besluiten met betrekking tot de transformatie van het RAI-terrein: 2011: vaststelling Structuurvisie Amsterdam 2040 Hierin is vastgelegd dat de RAI op de huidige locatie van belang is voor Amsterdam en dat de mogelijkheden voor intensivering op het RAIterrein worden onderzocht. 2012: vaststelling Toekomstvisie Amsterdam RAI Op basis van de Structuurvisie Amsterdam 2040 is in samenwerking met de RAI een ontwikkelstrategie opgesteld die bestuurlijk is vastgesteld door de deelraad van stadsdeel Zuid. 2014: vaststelling uitvoeringsbesluit en het bestemmingsplan RAI Op basis van de Toekomstvisie Amsterdam RAI is het Uitvoeringsbesluit en het bestemmingsplan RAI vastgesteld door de gemeenteraad. 2021: raadsinformatiebrief d.d. 7 oktober 2021 Het college heeft zich in deze brief aan de raad uitgesproken voor het scenario waarin de RAI komt tot transformatie van het RAI-gebied naast een proces gericht op modernisering en digitalisering van de bedrijfsvoering. 2022: Coalitieakkoord 2022-2026 Het huidige college onderkent het belang van een ‘florerende RAI in een florerende stad’. In het coalitieakkoord is opgenomen: ‘Samen met de RAI gaan we kijken op welke wijze we het gebied kunnen herontwikkelen ten behoeve van vergroening, verduurzaming, woningbouw en het versterken van Amsterdam als congresstad.’

2.2.2. Wet- en regelgeving Bij de herontwikkeling van het RAI-terrein moet rekening worden gehouden met veel wet- en regelgeving. Een deel daarvan komt ook elders in hoofdstuk 3 naar voren. In aanvulling daarop worden hier de voor het gebied de belangrijkste wettelijke kaders genoemd. Voor een uitgebreid overzicht wordt verwezen naar de checklist in de bijlage A. Voorheen was veel van die wet- en regelgeving vastgelegd in verschillende wettelijke regelingen zoals de Wet ruimtelijke ordening, de Wet milieubeheer, de Wet geluidhinder en de Wet natuurbescherming. Sinds 1 januari 2024 zijn deze wetten (grotendeels) vervangen door de overkoepelende Omgevingswet. Het criterium ‘een goede ruimtelijke ordening’ dat op grond van de voorheen geldende Wet ruimtelijke ordening werd gehanteerd valt in de Omgevingswet onder Evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 4.2 Omgevingswet). Uit de onderzoeken en de toelichting bij het juridisch-planologisch besluit moet blijken dat de nieuwe bouw- en gebruiksmogelijkheden passen in de omgeving en daarmee verantwoord zijn. Het gaat om een integrale benadering, waarbij ook veel verschillende deelaspecten een rol spelen. Een aantal van die deelaspecten die met name relevant zijn voor de beoogde ontwikkeling van het RAI-terrein worden hieronder besproken.

• Ladder voor duurzame verstedelijking Net als onder het voorheen geldende recht (Besluit ruimtelijke ordening) moet onder de Omgevingswet ook de ladder van duurzame verstedelijking worden doorlopen om de behoefte aan de nieuw toegevoegde (stedelijke) functies te onderbouwen. Dit volgt nu uit artikel 5.129g Besluit kwaliteit leefomgeving.

• Luchthavenindelingsbesluit Schiphol 2023: vaststelling procesaanpak transformatieopgave RAI Het Bestuurlijk Team Leefomgeving (wethouders Ruimtelijke ontwikkeling, Deelnemingen en Economische zaken) is bestuurlijk akkoord gegaan met de procesaanpak RAI met als doel de transformatieopgave van het RAI-terrein verder vorm te geven. Zie voor een overzicht van de ontwikkeling van het RAIterrein hoofdstuk 2.3.1 geschiedenis.

De maximale bouwhoogte van bouwwerken mag de maximale toetshoogte die op grond van het Luchthaven Schiphol zijn toegestaan, niet overschrijden tenzij de minister een verklaring van geen bezwaar heeft afgegeven. Het gaat om de artikelen 2.2.2 en 2.2.2a van het Luchthavenindelingsbesluit. De maatgevende toetshoogte (artikel 2.2.2. LIB) bedraagt voor het RAI-terrein circa 90 meter boven NAP in de meest westelijke punt tot circa 103 meter boven NAP in het meest oostelijke deel van het terrein. Zie de bijlage B voor de tekening.

• Geluidhinder weg-, spoor-, metro- en industrielawaai (artikel 5.78 en verder Besluit Kwaliteit leefomgeving) Er moet rekening worden gehouden met de geluidsbelasting door wegverkeer, spoorwegen, metro en industrie. Bij concrete plannen moet worden getoetst aan de standaardwaarden en grenswaarden die op basis van de instructieregels van het Besluit kwaliteit leefomgeving gelden. Wanneer wordt voldaan aan de standaardwaarden, dan is er sprake van een aanvaardbare geluidbelasting Is

Gemeente Amsterdam

13

de geluidbelasting hoger, dan kan het bevoegd gezag geluidgevoelige gebouwen zoals woningen in beginsel alsnog toestaan, mits de grenswaarden niet worden overschreden.

• Geluidhinder bedrijven (artikel 5.55 en verder Besluit Kwaliteit Leefomgeving) Er moet eveneens rekening worden gehouden met de geluidsbelasting van bedrijfsactiviteiten. Het gaat om geluid van activiteiten die voorheen via het Activiteitenbesluit werden gereguleerd. Ook hier geldt dat wanneer de geluidbelasting niet hoger is dan de standaardwaarde die op grond van de instructieregels uit het Besluit kwaliteit leefomgeving geldt, er sprake is van een aanvaarbare geluidbelasting. Het toelaten van geluidgevoelige gebouwen waar op de gevel een hogere geluidsbelasting geldt is eveneens mogelijk, mits het geluidsniveau in die gebouwen niet hoger is dan de grenswaarden die op grond van het Besluit kwaliteit leefomgeving gelden voor geluidgevoelige ruimten binnen geluidgevoelige gebouwen.

• Externe veiligheid (artikel 5.2 en verder Besluit Kwaliteit Leefomgeving) In het kader van externe veiligheid moet rekening worden gehouden met veiligheidsrisico’s als gevolg van bepaalde bedrijven, transportroutes en buisleidingen. Voor het vervoer van gevaarlijke stoffen over de A10 geldt brandaandachtsgebied van 30 meter en een explosieaandachtgebied van 200 meter. Het projectgebied ligt binnen deze aandachtsgebieden, waarbij moet worden opgemerkt dat de kwetsbare objecten niet binnen een afstand van 30 meter van de A10 geprojecteerd zullen worden. Mogelijk ligt het projectgebied ook binnen een nog vast te stellen gifwolkaandachtsgebied voor vervoer van gevaarlijke stoffen over de A10. Om kwetsbare objecten zoals woningen binnen de hiervoor genoemde aandachtsgebieden toe te kunnen staan zal verantwoord moeten worden welke maatregelen er genomen worden ter beperking van de risico’s en welke mogelijkheden er zijn voor hulpverlening en zelfredzaamheid in het geval zich een risico voordoet.

• Erfgoedwet, erfgoed in de Omgevingswet Deze wet- en regelgeving gaat in op de beschermde rijksmonumenten, een eventuele aanwijzijngsprocedure tot gemeentelijk monument, orde panden en de omgeving van het monument.

2.3.

Geschiedenis en archeologie

2.3.1. Geschiedenis Ontwikkelingen tot 1958: Plan Zuid Tot in de twintigste eeuw was het RAI-terrein nog landelijk gebied en maakte het deel uit van de Binnendijkse Buitenveldertse Polder. Van oorsprong was dit het veengebied tussen de Amstel en de Schinkel, dat in de middeleeuwen werd ontgonnen. De eerste stedelijke ontwikkeling in de directe omgeving betrof de aanleg van de Rivierenbuurt, die tot stand kwam op basis van het uitbreidingsplan Plan Zuid uit 1917. In 1921 werden ten zuiden van de wandelweg (ter hoogte van het huidige Hollandcomplex) gemeentelijke sportvelden aangelegd en begon de aanleg van het dijklichaam voor de latere ringspoorbaan. Het Algemeen Uitbreidingsplan Het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) (1935) voorzag in een uitbreidingswijk ten zuiden van de ringspoorbaan: Buitenveldert. Om de verbindingen tussen deze nieuwe wijk en de Rivierenbuurt te verbeteren, werden ook aanpassingen gedaan op Plan Zuid. Eén daarvan was de aanleg van de Rivierenlaan (nu President Kennedylaan), die onderdeel moest gaan uitmaken van de ringweg zoals die in het AUP was bedacht – van de huidige Ringweg A10 was toen nog geen sprake. Ook werd besloten om het beoogde park naar het westen te verschuiven zodat het meer in het hart van het nieuwe woongebied zou komen te liggen.

In 1935 werd begonnen aan de aanleg van ‘Park Zuid’, in 1938 hernoemd naar de net geboren kroonprinses Beatrix. Het deel tussen dit park en de beoogde Rivierenlaan (had in het AUP een nieuwe bestemming gekregen: dat van ‘bebouwing met bijzondere bestemming’. Tot na de oorlog bleef het echter nog onbebouwd. Planontwikkeling RAI In 1950 begonnen de onderhandelingen van de toenmalige voorzitter van de vereniging de Rijwielen Automobiel Industrie (RAI) met de gemeente voor de bouw van de huidige RAI. Op dat moment was de vereniging nog gevestigd in een in 1922 gerealiseerde hal aan de Ferdinand Bolstraat. De gemeente werkte hier graag aan mee aangezien zij al langer een tentoonstellingsgebouw wilde realiseren en de stad graag positioneerde als internationaal handelscentrum. In 1955 werd een bouwvergunning aangevraagd voor de nieuwbouw. Vanwege zijn eerdere ervaring met het ontwerpen van tentoonstellingen en beurzen had de RAI A. Bodon gevraagd als architect, die in 1955 het ontwerp tekende voor de Europahal met Noord-, Oost-, en Zuidhal en het Congrescentrum.

14

Uitgangspuntennota RAI

Figuur 4: Uitsnede van Plan Zuid, waarop het huidige RAI (zwarte) nog is bestemd als park. [Stadsarchief Amsterdam/Berlage, H. P.]

Figuur 5: Uitsnede van het AUP, waarop het huidige RAI in zwarte contour is aangegeven. [Stadsarchief Amsterdam/Eesteren, C.A. van]

Figuur 6: Het gebied in 1969, waarop het huidige RAI in zwarte contour is aangegeven. [Topotijdreis, 1969]

Gemeente Amsterdam

15

Bouwgeschiedenis Na de bouw van het Europacomplex breidde de RAI zich verder uit met de volgende onderstaande volgordelijke ontwikkelingen. 1958: Eerste paal voor Europacomplex

1961: Voltooiing Europacomplex met Europahal, Noord-, Oost- en Zuidhal, hoofdentree, Glazen Zaal, café-restaurant en kantoren

1971: Aanbouw secretariaat Congrescentrum

2015: Bouw Amtrium

1979: Realisatie ondergrondse parkeergarage

1982: Voltooiing Hollandcomplex met Holland-, Randstad- en Deltahal

2016: Realisatie parkeergebouw

1993: Oplevering Parkhal

2019: Opening hotel bij de RAI Uitbreiding hal noordzijde

1963: Bouw Westhal

1965: Voltooiing Congrescentrum

2005: Opening Strand Zuid

1969: Bouw Amstelhal

2009: Elicium

2023: huidige situatie 9 7 3

1 2

5 8

16

6 4

Uitgangspuntennota RAI

2.3.2. Archeologische en cultuurhistorische waarden Monumenten en Archeologie (M&A) is door Zuidas gevraagd om een cultuurhistorische verkenning te maken van het RAI-terrein. Het volledige rapport is als bijlage opgenomen C.

Figuur 7: Het slaan van de eerste paal voor de bouw van de RAI [Stadsarchief Amsterdam/ANEFO]

Figuur 8: RAI congrescentrum [Stadsarchief Amsterdam/Arsath Ro’is, J.M.]

Figuur 9: Aanleg parkeergarage RAI [Stadsarchief Amsterdam]

Deze cultuurhistorische verkenning focust zich op de relatie tussen de bebouwing van de RAI en de directe omgeving ervan en beschrijft de impact van de uitbreidingen sinds de oprichting op de terreininrichting. In het rapport worden de waarden beschreven van het Europacomplex, de Amstelhal en het Congrescentrum. Daarnaast geeft het een overzicht van het door de RCE (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) opgestelde redengevende beschrijving ten behoeve van de aanwijzing van de Europahal en reclamezuil als rijksmonument. Tot slot zijn hieraan enkele cultuurhistorische waarden van het RAI-terrein toegevoegd. Om uitsluitsel te krijgen welke gebiedsontwikkeling mogelijk is op het RAIterrein is door M&A een waardestellend bouw- en architectuurhistorisch onderzoek uitgevoerd. Dit vervolgonderzoek en de uitspraak van de Commissie Aanwijzing Monumenten is binnenkort beschikbaar maar nog niet bestuurlijk vastgesteld. In ieder geval dient rekening gehouden te worden met de huidige, wel bestuurlijk vastgestelde cultuurhistorische waarden. Daarbij dient ook de omgeving van het monument betrokken te worden, zoals omschreven in de omgevingswet. De gebiedsontwikkeling zoals mogelijk wordt gemaakt met deze nota kan cultuurhistorische waarden in het gebied accentueren en ruimtelijk centraal stellen, maar het kan er ook mee op gespannen voet komen te staan.

Mogelijk kan dit laatste leiden tot een noodzakelijke bestuurlijke afweging.

Figuur 10: Strand Zuid op het RAI-terrein [Stadsarchief Amsterdam/Alberts, Martin]

1- Europacomplex 2- Congrescentrum 3- Amstelhal 4- Hollandcomplex 5- Parkhal 6- Elicium 7- Amtrium 8- Parkeergebouw 9- Uitbreiding hal noordzijde

Figuur 11: De Europahal en reclamezuil, beide rijksmonumenten [Stadsarchief Amsterdam/ Arsath Ro’is, J.M.]

Gemeente Amsterdam

17

2.4.

Ligging in de stad

2.4.1. Locatie Het 23 ha grote RAI-terrein is onderdeel van de Zuidas en ligt tussen verschillende buurten in. Aan de westzijde bevindt zich het Beatrixpark. Aan de noordzijde ligt de RAI aan de Wielingenstraat en de erboven gelegen Wielingenbuurt. In het noordoosten ligt de RAI aan het Europaplein met de Scheldebuurt. Aan de oostkant grenst de RAI aan de Europaboulevard en de buurt Kop Zuidas. Aan de zuidzijde grenst het gebied aan het talud van de A10 waar vanaf medio 2027 de werkzaamheden voor de ondertunneling van de A10 plaatsvinden. De plangrens is ruim om het RAI-terrein getrokken. Dat betekent dat om de erfpachtgrens nog een zone is meegenomen van openbare ruimte die noodzakelijk is voor het maken van goede aansluitingen.

2.4.2. Ruimtelijke structuur en bebouwing Door de groei van de stad is de positie van de RAI in de loop van de geschiedenis veranderd van een functie die aan de rand van de stad lag naar één die midden in de stad ligt. De RAI bestaat uit een aantal grote volumes die samen een groot complex vormen dat alleen door één openbaar toegankelijk fietspad wordt doorsneden. Door de aard van de functie en de logistiek van de bevoorrading is het RAI-complex veelal gesloten naar de directe omgeving. Aan de randen zijn de gevels gesloten en de bevoorrading vindt grotendeels vanaf de buitenkanten van de hallen plaats. Met name aan de Wielingenstraat en aan de parkzijde is dat een probleem. De verkeerswegen om de RAI dragen bij aan de geïsoleerde ligging. De A10 sluit de RAI aan de zuidzijde af en aan de oostzijde zijn de Europaboulevard en het Europaplein barrières.

STADSDEEL ZUID

ZUIDAS

Figuur 12: Locatie van RAI in de stad en in stadsdeel Zuid, binnen Zuidas

18

Uitgangspuntennota RAI

Locatie RAI ten opzichte van de omgeving

WIELINGENBUURT

Wielingenstraat SCHELDEBUURT BEATRIXPARK Europaplein

Europaboulevard

A10 KOP ZUIDAS

Gemeente Amsterdam

19

2.4.3. Groen- en waterstructuur Het huidige RAI-terrein kent geen groen karakter, wel ligt er groen aan de grenzen van het gebied. Zo liggen aan de noord/-en oostzijde, langs de Wielingenstraat en de Europaboulevard, een lint aan bomen die behoren tot de Hoofdbomenstructuur van Amsterdam, zie figuur 13. Aan de westzijde bevindt zich verreweg het meeste groen. Hier grenst de RAI aan het Beatrixpark en de Boerenwetering. Het Beatrixpark kent een hoge ecologische waarde wat gekenmerkt wordt door de aanwezigheid van diverse plant- en diersoorten. Het Beatrixpark is mede daarom ook onderdeel van de Hoofdgroenstructuur. De Hoofdgroenstructuur geeft een overzicht van bestaand groen en bijbehorend water dat de gemeente Amsterdam wil borgen. De groenfunctie van de Hoofdgroenstructuur wordt streng ‘bewaakt’: alleen plannen of initiatieven die zorgen voor een verbetering van de Hoofdgroenstructuur zijn toegestaan. Bij plannen die de Hoofdgroenstructuur ‘raken’ moet om de TAC (Technische Advies Commissie) worden betrokken, een adviesaanvraag van de TAC is verplicht. In het bestemmingsplan is opgenomen dat speciale aandacht is vereist voor behoud van de Julianaboom op de horecalocatie ten oosten van de havenkom. 2.4.4. Verharding De RAI kent een hoge mate van verharding en bebouwing.

Het totale oppervlakte is grotendeels bebouwd, het overige deel wordt vrijwel geheel in beslaggenomen voor verkeersdoeleinden en parkeren. Ook zijn er geen groene daken aanwezig. Dit betekent dat hemelwater op relatief weinig oppervlakte kan infiltreren in de ondergrond en dus versneld wordt afgevoerd via de riolering. De hemelwaterafvoeren van de gebouwen zijn aangesloten op het gemeentelijke riool (er zijn een paar uitzonderingen waarbij vanuit het openbare terrein rechtstreeks in de Boerenwetering wordt geloosd). Hierdoor is het gebied kwetsbaar voor de gevolgen van extreme neerslag. De mate van verharding heeft ook gevolgen voor hittestress. Voor bewoners en bezoekers is het van belang dat de openbare ruimte plekken biedt voor verkoeling. Figuur 14 laat hoge gevoelstemperaturen tot boven 41°C zien op de pleinen rondom de gebouwen. Op plaatsen aan de rand van het gebied waar bomen staan is het beduidend ‘koeler’, namelijk rond de 32°C. 2.4.5. Watersysteem De waterhuishouding van RAI valt binnen het gebied van Amstellandsboezem van Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV). Zoals eerder genoemd bevindt aan de westzijde van de RAI zich een oppervlaktewater, de Boerenwetering. De Boerenwetering is een harde overgang tussen de RAI en het Beatrixpark en is een vaart die vanuit De Kom richting de RAI en het Beatrixpark loopt. Daar eindigt hij in een rechthoekige vijver.

20

Waterkeringen Ten zuiden en westen van het plangebied bevindt zich een secundaire waterkering, zie figuur 16. De waterkering is verholen. Dat betekent dat de waterkering niet duidelijk herkenbaar is als dijklichaam maar onderdeel is van een hoger gelegen gebied of zone. Binnen de kern- en beschermzone van de kering gelden beperkingen, onder andere ten aanzien van graaf- en bouwwerkzaamheden. Deze zijn beschreven in de keur van het waterschap. Zie ook bijlage D. Waterkwaliteit en aquatische ecologie De bouw van nieuwe ontwikkelingen langs de Boerenwetering heeft impact op de aquatische ecologie van het water. Zo zorgt schaduwvorming en meer bladval in het water door nieuwe bomen voor een verslechtering van de aquatische ecologie. Naast deze mogelijke negatieve invloeden kan de ontwikkeling van groen en waterberging op het RAI-terrein ook tot een verbetering leiden, bijvoorbeeld wanneer hemelwater via wadi’s in de grond kan infiltreren. 2.4.6. Bodem Volgens de Amsterdamse bodemkwaliteitskaart ligt het hele gebied van de RAI in zone 2. Volgens de Nota bodembeheer (Beleidskader voor grondverzet en bodemsanering) betekent dit dat grond onder specifieke voorwaarden zonder aanvullend bodemonderzoek mag worden ontgraven en worden toegepast.

Omdat de bodemkwaliteitskaart alleen inzicht geeft in de gemiddelde kwaliteit van de bodem op gebiedsniveau is het volgens de Nota Bodembeheer minimaal verplicht om vooraf een puntbronnencheck uit te voeren. De puntbronnencheck kijkt of er in het verleden activiteiten hebben plaatsgevonden die een negatieve invloed op de bodemkwaliteit hebben gehad. Afhankelijk van het resultaat is het wellicht noodzakelijk om aanvullend bodemonderzoek uit te voeren conform de ARVO richtlijn (Amsterdamse Richtlijn voor Verkennend Onderzoek). Indien er geen bodembedreigende activiteiten bekend zijn dan kan gebruik worden gemaakt van de Bodemkwaliteitskaart en is fysiek onderzoek niet noodzakelijk. 2.4.7. Kabels en leidingen In de vervolgfasen van de gebiedsontwikkeling op het RAI-terrein zal onderzocht moeten worden welke werkzaamheden nodig zijn op het vlak van ondergrondse infrastructuur. Als er kabels en leidingen verlegd moeten worden dan gaat dit via een wenstracéprocedure. Daarnaast zijn bij ondergrondse werkzaamheden bodemonderzoeken (zie ook hoofdstuk 2.4.6 Bodem) en een aantal vergunningen benodigd. Deze zullen worden toegelicht in de investeringsnota.

Uitgangspuntennota RAI

2.4.8. Milieuzone en uitstootvrije zone Amsterdam heeft milieuzones waardoor de meest vervuilende personenauto’s, vrachtauto’s, bestelauto’s, taxi’s, autobussen en brom- en snorfietsen uit de stad worden geweerd. Sinds 2020 is de milieuzone gelijkgetrokken binnen de ring A10 waardoor de RAI binnen de milieuzone ligt. Vanaf 2025 gelden voor taxi’s, bestel- en vrachtauto’s, brom- en snorfietsen en pleziervaart, passagiersvaart en transport over water uitstootvrije zones. Dat betekent dat voertuigen die per 2025 nieuw op kenteken worden gezet en pleziervaartuigen die nieuw zijn aangeschaft uitstootvrij moeten zijn als ze de zone willen betreden. De grenzen van de uitstootvrije zone is gelijk aan die van de milieuzone.

Figuur 13: Hoofdbomenstructuur

In figuur 17 is met behulp van de groene lijnen en lichtgroene kleur weergegeven welk gedeelte van de RAI binnen de milieu en uitstootvrije zone valt. Alleen verkeer dat binnen de milieu- en uitstootvrije zone mag komen, kan dan via afslag S109 van de A10 en de Europaboulevard de noordzijde van de RAI bereiken.

Figuur 14: Hittestress

Figuur 15: Ligging waterkering

Gemeente Amsterdam

Figuur 16: Milieu en uitstootvrije zone

21

2.4.9. Geluidhinder Het RAI-terrein is omgeven door diverse geluidbronnen: de rijksweg A10, de hoofdspoorweg DuivendrechtSchiphol, de metrolijnen 50-52 en gemeentewegen. Daarnaast wordt op het RAI-terrein zelf geluid geproduceerd als gevolg van de bedrijfsactiviteiten van RAI Amsterdam, deze omvatten (onder meer) het houden van beurzen, congressen en (muziek) evenementen. Er mogen op grond van het geldende bestemmingsplan maximaal vier keer per jaar muziekevenementen worden gehouden waarbij afwijkende (hogere) geluidsnormen gelden ten opzichte van bestaande, omliggende woningen. In opdracht van de gemeente Amsterdam is door Cauberg Huygen een verkennend onderzoek omgevingsgeluid uitgevoerd met betrekking tot de mogelijkheden van het realiseren van nieuwe woningen op het terrein van RAI Amsterdam in Amsterdam (Zie de bijlage E, onderzoek omgevingsgeluid). Bij het onderzoek is getoetst aan de kaders die gelden op grond van de Omgevingswet. Er zijn drie zoeklocaties voor woningen onderzocht. Uit het onderzoek kan worden opgemaakt dat wanneer de woningen op het zuidelijk deel van het RAI-terrein gerealiseerd worden, dit zal leiden tot de toepassing van dove gevels voor een aanzienlijk aantal woningen. De Omgevingswet gebruikt in plaats van ‘dove gevel’ de termen: ‘niet-geluidgevoelige gevel’ of ‘niet geluidgevoelige gevel met maatregelen’.

De dove gevels zijn dan nodig vanwege het geluid van de A10. Dit geldt voor de zoeklocaties 1 en 2 (zie figuurs 17-19). Voor zoeklocatie 3 geldt dat er nergens dove gevels nodig zijn. Wel zijn op zoeklocatie 3 op grote schaal kunstmatige geluidluwe gevels nodig. Deze kunnen echter door middel van bijvoorbeeld geluidwerende balkons of loggia’s worden gerealiseerd. Voor een deel zal het dan gaan om verdiepingshoge verglaasde balkons/loggia’s. Vanuit het oogpunt van geluid van wegverkeer, spoorverkeer en de reguliere bedrijfssituatie van de RAI is het realiseren van woningen op het noordwestelijk deel van het RAI-terrein het meest kansrijk (zoeklocatie 3).

is het wenselijk om een zo groot mogelijk afstand tussen de beoogde woningen en de hallen waar de muziekevenementen plaatsvinden te hanteren. Muziekevenementen (met afwijkende geluidsnormen) die in hal 9 worden gehouden vormen voor woningen op de zoeklocaties 1 en 2 een belemmering. Voor de zoeklocaties 1 en 3 vormen muziekevenementen (met afwijkende geluidsnormen) in de hallen 2 en 3 een belemmering. Dit geldt in mindere mate ook voor zoeklocatie 2. Gezien de geluidbelasting is het van belang naar slimme stedenbouwkundige oplossingen te zoeken om het aantal kunstmatige geluidluwe gevels te beperken. Dit kan bijvoorbeeld door positionering van de woongebouwen, waardoor geluidluwe gebieden ontstaan.

Figuur 17: Zoeklocatie 1

Figuur 18: Zoeklocatie 2

Daarnaast zorgen de incidenteel te houden muziekevenementen waarvoor afwijkende (hogere) geluidsnormen gelden voor hoge geluidbelasting op de gevels van de beoogde woningen. Het gaat daarbij weliswaar om activiteiten die maximaal vier keer per jaar zijn toegestaan, maar om een aanvaardbaar woon- en leefklimaat te borgen moet er wel sprake zijn van een aanvaardbaar geluidsniveau in de beoogde woningen. De gevels van de beoogde woningen zullen dan ook extra geluidswerend moeten zijn. Dit neemt niet weg dat de effecten van met name de zware bastonen in combinatie met het geluidsvolume waarvan bij de muziekevenementen sprake is, niet geheel kan worden weggenomen door extra geluidswering. Om die reden

22

Figuur 19: Zoeklocatie 3

Uitgangspuntennota RAI

2.4.10. Luchtkwaliteit Bij de herontwikkeling van het RAI-terrein moet rekening worden gehouden met het Besluit gevoelige bestemmingen luchtkwaliteit en Amsterdamse richtlijn gevoelige bestemmingen. Dit maakt dat langs drukke wegen geen nieuwe voorzieningen mogen worden gerealiseerd voor ouderen of mensen met een kwetsbare gezondheid en voor onderwijs of opvang voor minderjarigen.

integrale benadering van bebouwing, openbare ruimte, infrastructuur en programma. R&D voert momenteel een verkenning uit naar dit schakelpunt. In de vervolgfase moeten de conclusies en de mogelijke consequenties voor de ontwikkeling van de RAI worden meegenomen.

Voor het RAI-terrein betekent dit dat nieuwe gevoelige bestemmingen niet mogen worden gerealiseerd langs de A10 (aan weerszijde zone van 150 meter gemeten van de rand van de weg) en vanaf 25 meter van stedelijke wegen met een intensiteit van meer dan 10.000 motorvoertuigen per etmaal zoals de Europaboulevard en waarschijnlijk ook de Wielingenstraat. De A10 wordt op termijn ter hoogte van de RAI deels ondertunneld. Zie hiervoor ook hoofdstuk 2.4.1 Locatie. Pas na realisatie van deze tunnel mag gerekend worden met de nieuwe situatie. Maar ook als de tunnel er ligt, bevindt een groot deel van dit plangebied zich binnen de 150 meter zone gerekend vanaf de tunnelmond en binnen 25 meter van de Europaboulevard en valt dus binnen de onderzoekszone van het Besluit. Mocht er vanwege een zwaarwegende reden toch overwogen worden binnen de zone een gevoelige bestemming te realiseren dan dient er in ieder geval een advies van de GGD gevraagd te worden. Onderzocht dient te worden welke impact de ingrepen in het gebied hebben op de luchtkwaliteit en op welke wijze bepaalde bestemmingen in het gebied ingepast kunnen worden.

2.4.11. Omgevingsvisie 2050 De “Omgevingsvisie 2050, een menselijke metropool” is het integrale ruimtelijke beleid van de gemeente met strategische ambities voor de lange termijn. De stedelijke ambities uit de omgevingsvisie vormen de ruimtelijke kaders voor zowel de bestaande stad als voor de gebiedsontwikkelingen. De visie gaat uit van groei van Amsterdam aan de hand van vijf strategische keuzes: meerkernige ontwikkeling, groeien binnen grenzen, duurzaam en gezond bewegen, rigoureus vergroenen en samen stadmaken.

Figuur 20: Uitsnede van de visiekaart Amsterdam 2050, Stadsdel Zuid [Omgevingsvisie Amsterdam 2050, p. 136].

Stationskwartier De RAI ligt op een strategische locatie en is regionaal en landelijk goed bereikbaar met het OV. Het projectgebied maakt daarom onderdeel uit van een Stationskwartier. De directe omgeving van stations worden buurten met een hoogstedelijke dichtheid en een gemengd voorzieningenaanbod, waaronder grootstedelijke voorzieningen. Ze hebben een belangrijke rol in het regionale voorzieningenaanbod en de meerkernige ontwikkeling van de stad en regio. Ze zijn via aantrekkelijke straten en langzaamverkeerroutes goed aangesloten op de omliggende buurten en het is er ook prettig wonen

De Zuidas is bestaand hoogstedelijk gebied dat belangrijk onderdeel is van de meerkernige ontwikkeling. Een aantal van de ambities uit de omgevingsvisie hebben betrekking op de RAI: Schakelpunt RAI Schakelpunten: Plekken waar verschillende buurten of gebieden met de ruggen tegen elkaar liggen en vaak voornamelijk een verkeersfunctie hebben. Ze hebben de potentie om een centrale en verbindende rol te spelen. De (complexe) opgave is om prettige en bij de omgeving horende plekken te maken door een

Gemeente Amsterdam

23

Voor alle hubs geldt dat er gezocht wordt naar meervoudig ruimtegebruik. In stedelijk gebied is de ruimte schaars. Dit maakt het logisch hubs waar mogelijk te combineren met andere functies.

Figuur 21: Uitsnede van de kaart ‘Plekken met stedelijk betekenis’ [Omgevingsvisie Amsterdam 2050, p. 112].

Lange lijnen fietsnetwerk Boven op het fijnmazige fietsnetwerk van Amsterdam ligt het lange-lijnen-fietsnetwerk. Het netwerk bestaat uit logische en hoogwaardige fietsroutes over lange afstanden door de stad en de rest van de regio. Het projectgebied van de RAI wordt doorsneden door een doorgaande fietsroute die onderdeel uitmaakt van het lange-lijnen-fietsnetwerk.

Figuur 23: Uitsnede van de kaart ‘Netwerk openbaar vervoer’[Omgevingsvisie Amsterdam 2050, p. 96].

Hoogbouw Het hoogbouwbeleid maakt inzichtelijk waar hoogbouw is toegestaan en onder welke voorwaarden. Bovendien geeft het beleid handvatten voor de borging van de kwaliteit van hoogbouwinitiatieven op gebouwniveau. Het geactualiseerde hoogbouwbeleid wordt naar verwachting begin 2024 door de raad vastgesteld. Gezonde Stad Gezonde Stad is één van de kernambities van de Amsterdamse Omgevingsvisie. Amsterdam wil een gezonde stad zijn waar mensen gezond kunnen leven. De inrichting van ruimte en gebouwen heeft invloed op de gezondheid van mensen. Een goed ingerichte leefomgeving draagt bij aan een gezondere leefstijl en aan het voorkomen van ziekten. Het ontwikkelen van een gezonde stad is een kernopgave en gezondheid is een vast onderdeel van de belangenafweging in het ruimtelijk beleid.

Figuur 22: Uitsnede van de kaart ‘Netwerk fiets’ [Omgevingsvisie Amsterdam 2050, p. 94].

Potentie stadshub Het projectgebied van de RAI grenst aan een stadshub. Stadshubs zijn ov-knooppunten waar overstap van het (inter)nationale/regionale naar het stedelijke vervoersniveau plaatsvindt, gelegen in de (hoog) stedelijke delen van de agglomeratie. Bij stadshubs is ruimte voor grootschalig aanbod van deelmobiliteit. Daarnaast zijn dit de punten die in potentie een rol kunnen spelen bij de overslag van goederen en kan het bijdragen aan het behoud van de bereikbaarheid van de stad.

24

Om gezondheid onderdeel te maken van de ruimtelijke ontwikkeling van de stad, is er de Amsterdamse Gezondheidslogica (www.amsterdam.nl/gezondestad). Die bevat twaalf logische principes voor een gezonde leefomgeving. De principes bieden concrete bouwstenen voor een gezonde stad. De gezonde stad gaat onder andere over bewegen, sporten en spelen, gezonde mobiliteit, gezonde voedselomgeving, ruimte voor ontmoeting en verbinding, afwisseling tussen drukte en rust en stilte, gezond buitenmilieu (luchtkwaliteit en geluid), een groene gezonde omgeving en gebouwen en een buitenruimte die bijdragen aan gezondheid.

Uitgangspuntennota RAI

Figuur 24: Gezicht op Amstelhal, gezien vanaf brug Wielingenstraat - 1971 [Stadsarchief Amsterdam/ Arsath Ro’is, J.M.]

Gemeente Amsterdam

25

Uitgelicht: RAI Meerwaarde voor Amsterdam Jaarlijks faciliteert de RAI circa 500 evenementen onderverdeeld in internationale congressen, (vak)beurzen, evenementen en meer dan duizend kleinere congressen, presentaties en meetings die zo’n 1,5 miljoen bezoekers per jaar trekken. De RAI als congres-en beurscentrum is een meerwaarde voor de stad. Congressen zijn een economisch interessant deel van de bezoekersketen. Zij genereren inkomsten en creëren een vorm van werkgelegenheid, opleidingsplekken en voorzieningen voor bewoners waar de stad en regio behoefte aan heeft. Daarnaast zijn bezoekers van congressen waardevolle bezoekers voor de stad. Zij veroorzaken relatief weinig overlast en druk op de openbare ruimte, en verblijven verspreid over de stad. Congressen vinden meestal plaats buiten het hoogseizoen van de vrijetijdsbezoeker en bovendien zijn de bestedingen van de congresbezoeker aan horeca en cultuur hoog. Congressen bieden daarnaast een belangrijke meerwaarde voor de ontwikkeling van ecosystemen en maatschappelijke uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, A.I. en duurzaamheid. RAI is de grootste en meest veelzijdige congreslocatie in de stad en heeft een actieve rol in het werven van relevante congressen.

Hiermee draagt de RAI bij aan de algehele reputatie van Amsterdam in de manier waarop we deze congressen verwelkomen en hiermee een verbindende rol spelen. Als grootste congres locatie speelt de RAI een sleutelrol in het congresbeleid van de gemeente Amsterdam dat is vastgelegd in het Meerjarenplan Amsterdam Congresstad 2020-2024. Het behoud van de congres- en beursfunctie van de RAI vindt de gemeente dan ook belangrijk.

26

Functies RAI Beurs, congres en evenementen functie De congressen, beurzen en andere evenementen worden georganiseerd in de 116.200 m2 verhuurbare ruimte, verdeeld over 12 multifunctionele hallen en diverse grote en kleine zalen en lounges. Daarnaast bevinden zich op het terrein twee auditoriums en vijf restaurants. Bijlage F is een plattegrond van het RAI-terrein waarin te zien is hoe de hallen over het RAIterrein zijn verdeeld. De evenementen die op het RAI-terrein zijn verschillend van omvang en soort, zoals: • Beurzen die de RAI zelf organiseert; • Congressen en beurzen die door organisatoren worden georganiseerd (zij huren de ruimte van de RAI); • Concerten en festivals met geluidsbelasting. Van alle evenementen vindt 90% in de hallen plaats en de overige 10% buiten. Hiervan hebben een aantal zo’n grote omvang dat naast het gebruik van alle halen ook paviljoens worden gebouwd. Deze paviljoens worden tijdelijk op het Europaplein en het Congresplein geplaatst. Het uitbreiden met paviljoens maakt dat de RAI ook grotere evenementen kan huisvesten. Europaplein Het Europaplein wordt gemiddeld 100 dagen per jaar gebruikt voor diverse functies: 1. Evenementen: in 2019 werd het Europaplein 28 dagen gebruikt voor 7 verschillende evenementen. Twee daarvan komen jaarlijks terug: Kingsland en Winterparadijs. 2.

Paviljoens: voor een aantal evenementen worden paviljoens gebouwd zodat er meer beschikbare verhuurbare ruimte is. Deze paviljoens zijn ±10.000 m2. 3. Laden/lossen van vrachtwagens: tijdens de opbouw en afbraak van evenementen wordt het Europaplein gebruikt voor het laden en lossen. 4. Parkeren van vrachtwagens: vrachtwagenchauffeurs helpen na het laden en lossen mee met het opbouwen van bijvoorbeeld stands. De vrachtauto wordt dan tijdelijk geparkeerd op het Europaplein. 5. Parkeren van auto’s: het Europaplein wordt ingezet voor extra parkeercapaciteit. 6. Taxi opstap- en opstelplek: bezoekers van de RAI kunnen door elk (taxi) bedrijf naar de RAI worden toegebracht. Echter voor vertrek vanaf de RAI worden enkel TCA-taxi’s toegelaten om chaos op de omliggende wegen te

Uitgangspuntennota RAI

voorkomen. 7. Parkeren van bussen/touringcars. 8. Evacuatieplek: het Europaplein wordt op drie plekken gebruikt voor evacuaties van de RAI en de metro. Dit is tussen entree D en K, tegenover entree C en tegenover het Amtrium. Parkeren en P+R Op het RAI-terrein bevinden zich een aantal parkeerlocaties, zie bijlage F voor de locaties van de parkeerplekken. De RAI heeft plek voor 3.500 auto’s. Voor elektrische auto’s zijn er 48 oplaadplekken. De standaard openingstijden van de parkeergarages zijn van 06.00 tot 00.00. Voor sommige evenementen worden de tijden aangepast. Daarnaast is de RAI ook één van de P+R locaties van Amsterdam. Men kan tegen een gemeentelijke bepaald standaard parkeertarief bij de RAI parkeren om vervolgens met het openbaar vervoer naar het centrum van Amsterdam reizen. In totaal heeft de RAI 660 parkeerplekken beschikbaar voor P+R en gemiddeld zijn er zo’n 1000 gebruikers van P+R per dag. De normale parkeerplekken en de parkeerplekken voor P+R zijn niet van elkaar gescheiden. Bij grote evenementen kan men niet gebruik maken van de P+R functie van de RAI. Gemiddeld is de P+R 250 dagen per jaar te gebruiken en zit hij 100 dagen per jaar dicht. Naast het parkeren van auto’s kan men ook de fiets stallen bij de RAI. De fiets kan worden geparkeerd bij Strand Zuid, bij entree K en bij P4 (ca. 100 parkeerplekken).

Gemeente Amsterdam

Logistiek Laden en lossen Tijdens op- en afbouw dagen van evenementen vindt er vrachtverkeer plaats op en rondom het RAI-terrein. De RAI werkt met een tijdslotsysteem voor het registeren van vrachtleveringen. Ten behoeve van de doorstroming kunnen chauffeurs alleen in het gereserveerde tijdslot hun vracht bij de RAI leveren. Een uitzondering zijn de busjes onder de 2.70 meter. Zij kunnen gratis laden en lossen in parkeerhal 4 zonder tijdsslot. Soms vindt het laden en lossen ook plaats op de stoep en straat buiten het RAI-terrein. Dit geeft overlast voor de omgeving. Bijlage G is een kaart met de logistieke routes op het RAI-terrein. Bufferzones De RAI heeft een tweetal bufferzones tot haar beschikking die gebruikt worden voor het stallen van vrachtwagens. Het gaat om bufferterrein Westpoort en Europaboulevard/Amstelpark. De bufferterreinen worden gebruikt voor twee zaken: 1. Buffer: De RAI werkt met een tijdslot systeem voor laden en lossen om congestie bij de RAI te voorkomen. Middels de bufferterreinen kan de stroom van vrachtwagens gereguleerd worden. Vrachtwagens wachten daar totdat ze aan de beurt zijn voor het laden en lossen. 2. Lorryparking: : Sommige internationale trailers/bakwagens blijven na het lossen tijdens het gehele evenement op de RAI en gaan pas na het evenement weer volgeladen naar een volgende bestemming.

Het bufferterrein Westpoort is 12.500m2 en kan maximaal 60 dagen per jaar worden gehuurd van Port of Amsterdam. Bij grote evenementen wordt het bufferterrein Westpoort ingezet om het laden en lossen van het vrachtverkeer te reguleren. Tijdens de opbouwdagen staat het bufferterrein voor 30% tot 40% vol. Bij afbouwdagen staat het terrein vaak 100% vol. Daarnaast wordt het terrein ook gebruikt voor dagparkeren. Het bufferterrein bij de Europaboulevard/Amstelpark (P17) wordt gemiddeld voor vier evenementen per jaar (max. 40 dagen in totaal) gebruikt en is eigendom van de gemeente. Het bufferterrein bij het Amstelpark wordt gebruikt om het laden en lossen te reguleren en soms als parkeerplek voor vrachtwagens die tijdens evenementdagen in Amsterdam blijven. Gemiddeld staan op dit terrein 20 tot 25 vracht- en bakwagens per keer. Begin 2024 wordt deze bufferlocatie verplaatst van ‘P17’ naar het zuidelijker gelegen ‘P18 en P19’, eveneens aan de Europaboulevard. Hiervoor wordt een gebruiksovereenkomst getekend tussen het

27

stadsdeel en de RAI. Overslaglocatie Om het verkeer van busjes en beperkte gevulde bakwagens bij op- en afbouw van diverse grote evenementen op de RAI te beperken wordt sinds een paar jaar een overslaglocatie in het Havengebied West ingezet. Deze locatie is het zogenaamd ‘Extern Warehouse’. Hier worden de goederen van busjes en bakwagens overgeladen en deze goederenstroom gebundeld in trailers die als pendelverkeer onder regie naar de RAI rijden bij opbouw van een evenement. En andersom van RAI naar Extern Warehouse bij afbouw van het evenement. Hiermee zijn bijvoorbeeld circa 300 rechtstreekse busjes/ bakwagenbewegingen met ruim 90% gereduceerd door ongeveer 20 trailerbewegingen. In de nabije toekomst zal de inzet van deze overslaglocatie worden vergroot om verkeer van kleinere vrachtvoertuigen naar en van de RAI verder te reduceren.

28

Bereikbaarheid De RAI heeft een strategisch positie in Amsterdam en is op verschillende schaalniveaus heel goed bereikbaar. De nabijheid van Schiphol zorgt voor een goede internationale bereikbaarheid. Op landelijke schaal is RAI voor auto en trein zeer goed bereikbaar. Per auto door de aanliggende ring A10 en per trein door het op loopafstand gelegen station RAI, maar ook door het nabijgelegen station Zuid. De RAI als P+R locatie is van belang voor de bereikbaarheid van de binnenstad. Ook de verbinding met de stad is voor de verschillende verkeerssoorten goed. Zo ligt het gebied op loopafstand van het metrostation Amsterdam RAI en het metrostation Europaplein van de Noord/Zuidlijn. Ook diverse bus- en tramhaltes liggen dicht in de buurt. RAI ligt in een web van Plusnet-fietsroutes: • Langs de noordzijde van de Hollandhal loopt over het RAI-terrein een fietsroute die het Beatrixpark verbindt met Kop Zuidas. • Ten zuiden van de RAI loopt langs de A10 een belangrijke oost-west verbinding. • Met de aansluiting op het fietspad door de toekomstige Vivaldi tunnel (9) komt een betere verbinding naar het zuidelijk deel van de Zuidas en Buitenveldert tot stand. • De fietsroute van de Europaboulevard is een belangrijke fietsroute in noord-zuid richting. • De RAI is met de auto goed bereikbaar vanuit de o.a. de Rooseveltlaan en de President Kennedylaan.

• Tot slot is de RAI via het water RAI goed aangesloten op een uitgebreid netwerk. Vanaf de havenkom is er directe verbinding via het Amstelkanaal met de Amstel en het Nieuwe Meer.

Uitgangspuntennota RAI

CENTRUM

OOST

SCHINKEL

STATION ZUID

ZU

ALMSTELVEEN

ST

OO

ID

STATION RAI

A NO MST OR ERD D A

M

Figuur 25: Langzaamverkeer Figuur 26: Bereikbaarheid

AMSTERDAM CENTRAAL

TEL V

C RE

UT

Gemeente Amsterdam

AM S

DEN HAAG ROTTERDAM

EEN

SCHIPHOL

29

HT

Uitgangspuntennota RAI

3. Opgave voor het plangebied 3.1.

De ruimtelijke ontwikkeling

Deze Uitgangspuntennota wordt gemaakt op een belangrijk moment in de ontwikkeling van de RAI: er ligt een grote kans om de ambities van de RAI en van de stad te bundelen en het RAI- complex te transformeren naar een geïntegreerd onderdeel van de stad: het nieuwe RAI- district. In het volgende hoofdstuk worden de opgaven vanuit de Omgevingsvisie en de Gebiedsopgave 2023-2026 Stadsdeel Zuid geconcretiseerd en de kansen voor de RAI en de omgeving van de RAI ruimtelijk vertaald en in kaart gebracht.

Figuur 27: Verdichten

3.1.1. Van RAI-complex naar RAI- district De ambities zoals verwoord in de omgevingsvisie 2050 leiden tot een aantal opgaves voor RAI en omgeving. De opgaven zijn samen te vatten onder de termen: verdichten, verbinden, vergroenen. Daarnaast heeft RAI potentie een belangrijke stadshub te worden. • Verdichten: Amsterdam staat voor de opgave om te verdichten binnen haar grenzen. RAI is een Stationslocatie en daarmee een potentieel transformatiegebied. In de omgevingsvisie worden twee woonmilieus benoemd die daarbij passen, te weten de hoogstedelijke buurt en een hoogstedelijk centrum. Deze verdichting houdt niet alleen het toevoegen van woonprogramma in, maar ook het maken van een mix aan functies en een groene openbare ruimte die nodig zijn voor een leefbare wijk. Het programma van de RAI zelf maakt daar een integraal onderdeel van uit. • Verbinden: De Europaboulevard en omgeving is in de omgevingsvisie bestempeld als Schakelpunt. Door de relatie met de omliggende stad te verbeteren (Rivierenbuurt en het Beatrixpark) kan dit deel van de stad - samen met de toevoeging van stedelijk programma - veel meer een geïntegreerd onderdeel van de stad worden waarbij de overlast in de naastgelegen buurt wordt beperkt.

Figuur 28: Verbinden

Figuur 29: Vergroenen

• Vergroenen: Bij verdichting hoort een kwalitatief hoogstaande buitenruimte. Waar mogelijk wordt groen toegevoegd en moet de bestaande groenstructuur worden versterkt. • Potentie stadshub: Stadshubs zijn ov-knooppunten waar overstap en overslag van het nationale/regionale vervoersniveau naar het stedelijke vervoersniveau plaatsvindt. Figuur 30: Potentie stadshub

Gemeente Amsterdam

31

3.1.2. De ruimtelijke opgave De bovengenoemde opgaven zijn hieronder concreet gemaakt naar ruimtelijke en kwalitatieve ambities en dienen als basis voor de nadere uitwerking van de transformatie van het RAI-terrein. Gemengde en verdichte stadswijk RAI Door aan RAI een mix van (nieuw) programma toe te voegen, kan het RAI-terrein transformeren naar een levendige, autoluwe buurt- een RAI- district- waar wonen een belangrijkonderdeel van uitmaakt. De kern van de verdichtingsopgave ligt in het hart van het RAI-gebied. Daar is de ruimte om structureel programma toe te voegen dat tegelijkertijd de verbinding legt met Beatrixpark en Rivierenbuurt. Op deze manier kan een nieuwe, dynamische buurt worden gecreëerd binnen de ring van Amsterdam. Uitgangspunt hierbij is dat de RAI toekomstbestendig kan blijven functioneren. Door het toevoegen van niet-RAI-programma wordt het gebied een onderdeel van de stad: minder geïsoleerd en minder monofunctioneel. Een plek om te verblijven, de RAI als bestemming voor ook anderen dan congresgangers op alle schaalniveaus, van wijk- tot internationaal niveau. Belangrijkste ontwerpopgave bij de verdichting is hoe de RAI-bezoeker en de toekomstig bewoner/ gebruiker ieder hun plaats krijgen en waar synergie mogelijk is.