20240418-NIPV-Brandveiligheid-van-verduurzaamde-en-snel-gerealiseerde-woningen.pdf

De hierin beschreven basisprincipes kunnen helpen bij het bepalen van een geschikte inzettactiek volgens het kwadrantenmodel, waarbij keuzes worden gemaakt tussen offensieve en/of defensieve binnen- of buiteninzetten. Het eerste basisprincipe 'Stop en denk na' is cruciaal vanwege de onduidelijke locatie van de brand in de gebouwschil. (vervolg op volgende pagina)

65/79

Verbeteren van de veiligheid en effectiviteit bij de bestrijding van branden in een gebouwschil (vervolg) Om begrip te vragen van de samenleving voor de tijd die een professionele brandweer soms nodig heeft om een veilige en doeltreffende brandweerinzet mogelijk te maken, is effectieve communicatie van groot belang. Dit geldt vooral wanneer tijdens de brandweerinzet keuzes worden gemaakt die door het publiek als onlogisch geïnterpreteerd kunnen worden. Vanwege de moeilijkheden bij het lokaliseren en bereiken van brand in een gebouwschil kan een afbrandscenario worden overwogen, hoewel dit niet altijd wenselijk of noodzakelijk is bij woningbouw. Verschillende oplossingen kunnen bijdragen aan het verbeteren van de mogelijkheid om de brandhaard te lokaliseren, zoals het gebruik van een warmtebeeldcamera, en te bereiken, zoals zorgen voor bewustwording bij gebouweigenaren en -beheerders van hun verantwoordelijkheid voor brandweervoorzieningen. Verder kunnen eisen gesteld worden aan de omgeving van gebouwen waarbij sprake is van verduurzaming en toepassing van lichtgewicht prefab-elementen, en waarbij hoogwerkers nodig zijn voor blussing en redding, zodat alle zijden van het gebouw bereikt kunnen worden.

Daarnaast kan de brandweer innoveren door te onderzoeken of geschikt materieel en/of gespecialiseerde eenheden van buitenaf kunnen worden ingezet om branden in de gebouwschil te bestrijden.

Les 4 – Verdere ontwikkeling en verspreiding van kennis

Eerdere studies naar de brandveiligheid van een brandbare en niet-gecompartimenteerde gebouwschil tonen aan dat de huidige regelgeving niet voldoende is afgestemd op het voorkomen en bestrijden van branden in zo’n gebouwschil (Van Liempd et al., 2022a; Van Mierlo, 2022; DGMR, 2021; ATGB, 2020). Na de brand in de Grenfell Tower is de noodzaak van kennisontwikkeling en -verspreiding over de brandveiligheid van dergelijke constructies benadrukt (ATGB, 2020). De extra maatregelen die na deze brand in de bouwregelgeving zijn opgenomen voor (zeer) hoge gebouwen, bieden echter geen oplossing voor de complexe problematiek van branden in de gebouwschil: die kan niet ‘opgelost’ worden door enkel het stellen van strengere eisen aan de brandbaarheid van de buitenzijde van gebouwschil of het verhogen van een wbdbo-eis, zoals blijkt uit de drie bestudeerde casussen. Daarnaast is een duidelijk patroon te zien in de onmogelijkheden van brandbestrijding. In alle gevallen waren er meerdere brandhaarden, waarvan de exacte locaties van buitenaf soms moeilijk zichtbaar waren, of niet meteen werden opgemerkt. De branden waren moeilijk bereikbaar vanwege de combinatie van hoogte, het van buitenaf moeten optreden, aanwezigheid van brand ín de gebouwschil en het ontbreken van een geschikte opstelplaats voor een redvoertuig of hoogwerker, wat de bluswerkzaamheden bemoeilijkte.

Daarnaast was er een verhoogd veiligheidsrisico voor brandweereenheden. Verdere ontwikkeling en verspreiding van kennis Om de brandveiligheidsrisico's van een brandbare en niet-gecompartimenteerde gebouwschil te beperken en de interactie tussen preventieve maatregelen en een effectieve brandweerinzet te verbeteren, is het cruciaal om via onderzoek nieuwe kennis te vergaren over branden in de gebouwschil. Dit omvat zowel experimenteel onderzoek naar het brandgedrag van nieuwe materialen en constructies als evaluatief onderzoek naar daadwerkelijke brandincidenten, om zo casuïstiek en statistiek op te bouwen. Deze kennis moet breed worden gedeeld met alle betrokken partijen in de bouwsector, bijvoorbeeld via praktische richtlijnen en congressen. Het is tevens noodzakelijk dat alle betrokken partijen deze kennis ook daadwerkelijk toepassen in de praktijk. Om de veiligheid van brandweerpersoneel te waarborgen en de brandbestrijding te verbeteren, is het essentieel om via onderzoek nieuwe kennis te ontwikkelen over branden in de gebouwschil en de bestrijding daarvan. De overeenkomsten van de drie casussen bieden al een basis voor de ontwikkeling van een handelingsperspectief voor de bestrijding van branden in de gebouwschil, met name als alternatief voor een afbrandscenario. (vervolg op volgende pagina)

66/79

Verdere ontwikkeling en verspreiding van kennis (vervolg) Daarnaast zijn er onderwerpen die nader onderzoek vragen, zoals het herkennen van de aanwezigheid en het lokaliseren van brand in de gebouwschil, het kunnen herkennen van en reageren op signalen van onveilige omstandigheden voor een binneninzet, de mogelijke methoden voor het bereiken en bestrijden van branden in de gebouwschil (zowel offensief als defensief) en de informatievoorziening tijdens de brandweerinzet. Om deze (wetenschappelijk onderbouwde) kennis op grote schaal onder repressief brandweerpersoneel te kunnen verspreiden, is het zinvol om lesstof aan te passen en oefenscenario's te ontwikkelen.

67/79

Literatuur ATGB (2020). Advies naar aanleiding van het ‘Grenfell Tower Inquiry Phase 1 Report’. ATGB (2021). Toegestane brandduur bij ‘traveling local carfire’. Beckerman, C.S. (2023). Motie van het lid Beckerman C.S. 28 325 nr. 250. Voorgesteld 6 juli 2023. Besluit Veiligheidsregio’s 2010. Geraadpleegd van https://wetten.overheid.nl/BWBR0027844/2024-01-01. Brandweeracademie (2014). Kwadrantenmodel voor gebouwbrandbestrijding. Instituut Fysieke Veiligheid. Brandweeracademie (2020). Basisprincipes van brandbestrijding. Instituut Fysieke Veiligheid. Brandweer Amsterdam-Amstelland. (2023a). Brandontwikkeling wooncomplex Joan Muyskenweg. Zeer grote brand aan Joan Muyskenweg 4 op 3 juni 2023. Brandweer Amsterdam-Amstelland. (2023b). Brandontwikkeling wooncomplex Riekerhaven. Brand aan de Voetbalstraat 87 op 13 november 2022. Brandweer Gelderland-Midden. (2023). Brandonderzoek Van Kinsbergenstraat Arnhem. Brandweer Nederland (2020). Handreiking risicobeheersing advies veilige PV-systemen. Brandweer Nederland (2022). Doctrine gebouwbrandbestrijding. DGMR (2021). Risico’s van gevels met brandklasse B. Helsloot, I, Hagen, R. & Heijndijk, K. (2023a). Brandveiligheid van NOM-woningen in Presikhaaf. Een analyse van de brand aan de Van Kinsbergenstraat in Arnhem. Crisislab Helsloot, I, Hagen, R. & Heijndijk, K. (2023b).

Een analyse van de brandveiligheidssituatie in wooncomplex Riekerhaven. De vluchtveiligheid en gebouwcontinuïteit van wooncomplex Riekerhaven en de implicaties daarvan voor andere complexen met modulaire wooneenheden van Lieven de Key. Crisislab Van Mierlo, R. (2022). Branduitbreiding door een gevelconstructies. Voorstellen voor aanpassing van de WBDBO-eisen en -bepaling. DGMR. Instituut Fysieke Veiligheid (2014). Brandpreventie voor repressief leidinggevenden.

68/79

Instituut Fysieke Veiligheid (2017). Basis voor brandveiligheid. IPPC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. IPLO (2023). Rechtens verkregen niveau in het Bbl. Ministerie van BZK (2018). Protocol inventarisatie en onderzoek brandveiligheid gevels. Ministerie van BZK (2019). Brandveiligheid bij verbouw en transformatie van bestaande gebouwen. Ministerie van BZK (2020). Infoblad bestaande portiekflats. Ministerie van BZK (2022). Borgingsprotocol brandveiligheid gevels. Ministerie van BZK (2023). Kamerbrief over uitvoering van diverse moties en toezeggingen op het terrein van de bouwregelgeving. Ministerie van BZK (2024). Versnellen van tijdelijke huisvesting. Van Liempd, R., Ebus, J., Reinders, J. & van der Graaf, J. (2022a). De invloed van duurzaam, energiezuinig en circulair bouwen op de brandveiligheid van gebouwen. Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. Kobes, M., Polman, M., Gaspar, V. & Veeneklaas, J. (2022). Wat als er brand uitbreekt? Een onderzoek naar fatale woningbranden en reddingen door de brandweer. Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (2022d). Droge blusleidingen. Afstemming eisen aansluitpunten op brandweerpraktijk ter beperking van rookverspreiding. Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. Reinders, J., van der Graaf, J., Duyvis, M. & Leene, M. (2023).

Duurzaam bouwen – brandveiligheid van installaties. Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. Baaij, S., de Witte, L., Hofman, R., Huizer, E., Molenaar, J. & Weewer, R. (2023). Handboek gebouwbrandbestrijding. Nederlands Instituut Publieke Veiligheid. NPLW (2023). Tussenwoning jaren 80. Overveld, M (2003). Bouwbesluit 2003: theorie en praktijk. Beoordelen en verder ontwikkelen van bouwvoorschriften. Proefschrift, TU Delft. SDU Uitgevers. Staatsblad 2011, 416. Besluit van 29 augustus 2011 houdende vaststelling van voorschriften met betrekking tot het bouwen, gebruiken en slopen van bouwwerken (Bouwbesluit 2012). Team brandonderzoek en Team Brandveilig Leven Oost 5 (2015). De woningbrand in Oost 5.

69/79

Tweede Kamer (2023a). Motie van het lid Beckerman C.S. 28 325 Nr. 2050. Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2022–2023. Tweede Kamer (2023b). Vergaderjaar 2023–2024. 28 325 Nr. 265 Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Rijksoverheid (2023). Meer woningen door beter benutten van bestaande bebouwing. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. (2024). Energieprestatie-eisen voor bij verbouw en renovatie. Geraadpleegd op 29 januari 2024, van https://www.rvo.nl/onderwerpen/wettenen-regels-gebouwen/energieprestatie-eisen-verbouw-renovatie. Volkshuisvesting Nederland (2023). Versnellen tijdelijke huisvesting. VROM (2007a). Wegwijzer brandveiligheid unitbouw, versie nieuwbouw. VROM (2007b). Wegwijzer brandveiligheid unitbouw, versie bestaande bouw. VROM (2008). Inspectiesignaal brandwerendheid woningscheidende constructies. VROM (2010). Handreiking Brandveiligheid van woningscheidende constructies.

70/79

Bijlage 1 – Tijdlijnen In de onderstaande tabellen zijn per casus de belangrijkste gebeurtenissen en de bijbehorende tijden weergegeven. Tabel B1.1 Casus ‘verduurzaamde woningen’ Gebeurtenissen

Tijdstip

Minuten na melding

Melding bij meldkamer brandweer

11:51

00:00

Opschaling ‘grote brand’

11:53

00:02

Brand zichtbaar in / op gevel

11:56

00:05

Uitslaande brand

<00:06

Geen personen meer in de woning

<00:06

Eerst brandweereenheid ter plaatste

11:57

00:06

Uitslaande brand, voor- en achterzijde

11:57

00:06

Eén woning in brand, gevel in brand links aangrenzende woningen

11:57

00:06

Brand op / in dak

11:58

00:07

Rookverspreiding (naar andere woningen)

12:03

00:12

Nr. 46: Lichte rook begane grond, bruingele rook zolder

onbekend

Nr. 48: Rook in toilet begane grond, lichte rook vanuit plafond op zolder

onbekend

Nr. 42: Lichte rook begane grond, rook 1ste verdieping, bruingele rook zolder en in woonkamer uit achtergevel

12:03

00:12

Opschaling GRIP 1

12:18

00:27

Opschaling ‘zeer grote brand’

12:22

00:31

Branduitbreiding (naar binnenzijde andere woningen)

<12:27

<00:36

Vlammen nabij plafond nr. 42 op 1ste verdieping

<12:27

<00:36

Opschaling GRIP 2

12:54

01:03

Brand meester

19:59

08:08

Afschaling GRIP 0

22:35

10:44

71/79

Tabel B1.2 Casus ‘Opgetopt woongebouw’ Gebeurtenissen

Tijdstip

Minuten na melding

Melding brand bij meldkamer brandweer

20:01

00:00

Rookverspreiding (naar andere woningen)

20:01

00:00

Meldkamer: brand in spouw buitengevel over meerdere verdiepingen

20:05

00:04

Brand zichtbaar in / op gevel

20:07

00:06

Eerste brandweereenheid ter plaatste

20:10

00:09

Start ontruiming woonblok / gebouw

20:16

00:15

Falen droge blusleiding

20:26

00:25

Bericht ‘beginnende brand 2 woningen en gang vol rook’

20:27

00:26

Opschaling ‘zeer grote brand’

20:27

00:26

Vlammen zichtbaar op balkon bovenliggende woning

20:34

00:33

Opschaling GRIP 1

20:36

00:35

Start redding 1 (6de verdieping)

20:39

00:38

Brand op / in dak

20:42

00:41

Snelle branduitbreiding via dak als gevolg van wind; terugtrekken brandweer van de 8e verdieping

20:42

00:42

Alternatief bluswater beschikbaar

20:46

00:45

Gehele dak in brand

20:52

00:51

Einde ontruiming verdieping 6,7,8

21:00

00:59

Melding bewoner nog aanwezig in woning op etage onder de brand

21:08

01:07

Bewoners ontruimde naastgelegen gebouw terug

21:43

01:42

Brand meester

01:53

05:52

72/79

Tabel B1.3 Casus ‘Unitwoningen’ Gebeurtenissen

Tijdstip

Minuten na melding

Melding overlast bij meldkamer politie

08:21

Ontdekking van de brand

08:28

Melding brand bij meldkamer brandweer

08:30

00:00

Uitslaande brand

08:33

00:03

Rookverspreiding (naar andere woningen)

08:34

00:04

Rookverspreiding onder gehele tropendak

08:34

00:04

Opschaling GB

08:34

00:04

Eerste brandweereenheid ter plaatste

08:34

00:04

Brand zichtbaar in / op gevel

<08:36

00:06

Start ontruiming woonblok / gebouw

08:36

00:06

Brand op / in dak

08:36

00:06

Start offensieve buiteninzet

08:37

00:07

Rook uit buurwoning

08:37

00:07

Rookverspreiding (andere verdieping)

08:38

00:08

Brand op het bitumen dak die wordt ontdekt door naar beneden vallende gesmolten kunststofdruppels

08:45

00:15

Gehele dak in brand

08:45

00:15

Opschaling ‘zeer grote brand’

08:45

00:15

Einde ontruiming woonblok / gebouw

08:58

00:28

Start redding

08:58

00:28

Dakrand / bovenkant gevel in brand

08:59

00:29

Branduitbreiding (naar andere woningen)

<09:00

<00:30

Signalen van instortingsgevaar gebouw

09:54

01:24

Dak stort in

10:36

02:06

Brand meester

12:43

04:13

73/79

Bijlage 2 - Vergelijkbare branden In aanvulling op de drie nader bestudeerde casussen zijn vijf soortgelijke branden aangeleverd door de brandonderzoekers, waarbij er: 1. sprake was van een woningbrand waarbij de gebouwschil betrokken raakte en 2. uiteindelijke meerdere woningen betrokken zijn geraakt bij de brand. In deze bijlage is een korte beschrijving gegeven van de incidenten, met de oorzaak, het ontstaansgebied, het beeld bij aankomst en de brandweerinzet.

Brand Venlo

> > > > >

Datum: 11 augustus 2023 Adres: Veestraat, Venlo Bouwjaar: 1964 Renovatie: n.v.t. Soort woningbouw: gestapelde woningen

Figuur B2.1 Branduitbreiding naar aangrenzende woningen. Bron: TBO-VRLN Bij aankomst van de brandweer heeft de brand zich al uitgebreid tot over alle bouwlagen. De brand is vanaf een scooter overgeslagen naar de balustrade van de galerij, die voorzien is van panelen van acrylglas (bijvoorbeeld plexiglas, dit is kunststof). Via het acrylglas breidt de brand zich zeer snel uit naar de bovengelegen drie bouwlagen. Vanwege de brandende balustrade kunnen bewoners niet vluchten uit hun woning. Op meerdere plaatsen vindt er vanaf de galerij branddoorslag plaats naar de woningen. Aan de achterzijde van het gebouw heeft de brandweer de bewoners met een redvoertuig van het balkons gehaald.

74/79

Brand Assen

> > > > >

Datum: 2 mei 2023 Plaats: Dingspelstraat, Assen Bouwjaar: 1964 Renovatie: jaar onbekend, thermische schil met EPS-isolatie tegen de gevel Soort woningbouw: grondgebonden woningen

Figuur B2.2 Traject branduitbreiding via gevelconstructie. Bron: TBO-Noord Nederland Bij de melding is er alleen brand in de schuur die aan de woning grenst; bij aankomst van de brandweer heeft de brand de nok van het dak van de woning al bereikt. De brand breidt zich uit naar de bijkeuken. Vanuit de bijkeuken hebben uitslaande vlammen de EPS-isolatie in de gevelconstructie tot ontbranding gebracht. Via de gevel is de brand overgeslagen naar de dakconstructie. Onder de dakpannen langs heeft de brand zich via de houten constructieonderdelen naar de nok van het dak en naar de dakconstructie van de aangrenzende woning uitgebreid. Door de inzet van de brandweer heeft de brand zich niet verder uitgebreid dan naar één aangrenzende woning.

Brand Middelburg

> > > > >

Datum: 1 januari 2022 Adres: Radenhove, Middelburg Bouwjaar: 1968 Renovatie: 2018, thermische schil met EPS-isolatie op het dak Soort woningbouw: grondgebonden woningen

75/79

Figuur B2.3 Restanten van gesmolten EPS op de gevels. Bron: TBO-BR Zeeland Bij de melding zou er sprake zijn van een zolderbrand, bij aankomst van de brandweer slaan de vlammen uit het dak en breidt de brand zich snel uit naar de aangrenzende woningen. Zonnepanelen bemoeilijken het bestrijden van de brand. De brand is vermoedelijk door vuurwerk ontstaan op het dak van een hoekwoning en heeft zich via de brandbare constructieonderdelen van het dak, hout en EPS-isolatie, uitgebreid naar het dak van de aangrenzende woning en naar de binnenzijde van beide woningen. Het nieuwe dakpakket was niet aangebracht conform de verwerkingsvoorschriften van de leverancier. De brandwerende scheidingsconstructie tussen de woningen voldeed niet. Door de inzet van de brandweer heeft de brand zich alleen uitgebreid naar de aangrenzende woningen.

Brand Den Haag > > > > >

Datum: 20 mei 2021 Adres: Wouwermanstraat, Den Haag Bouwjaar: 1926 Renovatie: 1992, onder andere een thermische schil met EPS-isolatie op het dak en vervanging van balkons Soort woningbouw: gestapelde woningen

76/79

Figuur B2.4 Achterzijde woongebouw. Bron: TBO Haaglanden Bij aankomst van de brandweer heeft de brand zich al uitgebreid langs de achtergevel van meerdere woningen en brandt ook al het dak. De brand is ontstaan in een uitbouw van een portiekwoning. Via onder andere de met glasvezelversterkte polyester beklede balkons en de aanwezige privacyschermen heeft er een zeer snelle branduitbreiding plaatsgevonden naar meerdere bouwlagen. De brand breidt zich na brandoverslag ook snel uit over het dak. Vanuit de gevel- en dakconstructie vindt er branduitbreiding plaats naar de aangrenzende woningen. Door de brand worden elf woningen en een moskee volledig verwoest en nog eens negentien woningen onbewoonbaar.

Brand Vlaardingen

> > > > >

Datum: 1 januari 2019 Plaats: Insulindesingel, Vlaardingen Bouwjaar: 1951 Renovatie: 2018, thermische schil met EPS-isolatie op gevel en dak Soort woningbouw: gestapelde woningen

77/79

Figuur B2.5 Schil met EPS isolatie tegen gevel en op het dak voor (links) en na de brand (rechts). Bron: TBO-VRR/ZHZ Bij de melding zou er sprake zijn van een zolderbrand, bij aankomst slaan de vlammen uit het dak en breidt de brand zich snel via de dakconstructie uit over het bouwblok heen naar de aangrenzende woningen. De brand is vermoedelijk door vuurwerk ontstaan op het dak dat vijf portiekflats met elkaar verbindt. Via de brandbare constructieonderdelen van het dak, EPS-isolatie en hout, heeft er branduitbreiding plaatsgevonden naar het dak van meerdere portiekflats. Vanuit het dak heeft er branduitbreiding plaatsgevonden naar de EPS-isolatie die op de bestaande gevelconstructie is aangebracht. Diverse woningen zijn tijdelijk niet bewoonbaar door branden waterschade. De brandwerende scheidingsconstructie tussen de woningen onderling voldeed niet. Door de inzet van de brandweer heeft de brand zich niet uitgebreid naar de onderliggende woningen. Zonnepanelen bemoeilijkten het bestrijden van de brand.

Vergelijking

In tabel B2.1 op de volgende pagina is een overzicht gegeven waarin de in totaal acht branden met elkaar zijn vergeleken. Als ze brand voldoet aan een van de kenmerken in de eerste kolom van de tabel, staat er een ‘X’.

78/79

Amsterdam 13 nov 2022

Arnhem 18 juni 2023

Assen 2 mei 2023

Middelburg 1 jan 2022

Vlaardigen 1 jan 2019

Den Haag 20 mei 2021

Venlo 11 aug 2023

Unitbouw met tropendak

Verduurzaming

Verduurzaming

Verduurzaming

Verduurzaming

Verduurzaming + kunststof bekleding balkons

Kunststof afdichting van galerij

Zonnepanelen

Amsterdam 3 juni 2023 Bouwmethode

Optopping

Tabel B2.1 Belangrijkste kenmerken van de branden

X

X

X

X

X

Thermische schil gevel

X

X

Thermische schil dak Geschakelde woningen

X

X

Gestapelde woningen

X

X

Brand ontstaan bij op of in gevel/- dakconstructie

X

X

X

X

X

X

Brand in gevelconstructie

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Brand ontstaan in ruimte

Brand in dakconstructie

X

Open verbinding tussen gevel- en dakconstructie Branduitbreiding binnendoor naar aangrenzende woningen(en)

X

X

X

Petrochemische producten, zoals bitumen en EPS, hebben rol gespeeld bij branduitbreiding

X

X

X

X X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

79/79