2022-04-19 Verduurzamingsrapportage 2022

studies naar collectieve warmteoplossingen. Deze trajecten zullen langere tijd in beslag nemen. Voorbeelden zijn een 5G-warmte­ netwerk voor de Oosterparkbuurt met twee gemeentelijke panden en een pand van de GGD. En de aanmelding van het De Mirandabad en het Rivierenhuis en het omliggende gebied als Proeftuin Aardgasvrije Wijk (PAW), door gebruik te maken van warmte uit de Amstel. We zijn begonnen met een onderzoek naar een aardgasvrij Zuiderbad. Er is in opdracht van Sport en Bos onderzocht wat de mogelijkheden zijn om warmte van kunst­ grasvelden te gebruiken om omliggende panden van het gas te halen. Deze resultaten worden meegenomen in de verdere uitwerking van toekomst­ bestendige sportparken.

28

Domein Gebouwen

Verduurzamingsrapportage 2022

Zonnepanelen

Strategie klimaatadaptatie

Op de daken bestemd voor coöperaties zullen in 2022 nog 1.500 zonnepanelen in 2022 worden geplaatst. Verder is de aanbesteding gestart voor circa 2.000 zonnepanelen op de 25 daken, die in 2021 geschikt werden bevonden. Daarnaast zal een volgende batch van 30 tot 35 daken worden onderzocht op de geschiktheid voor zonnepanelen. Hierna resteren er hoofdzakelijk nog kleine daken. Als die geschikt zijn voor het plaatsen van zonne­ panelen, dan doen we dat als er groot onderhoud gepleegd moet worden. Verder zullen in 2022 de volgende stappen worden gezet om solar carports te bouwen op onze parkeerterreinen.

In 2022 zal de strategie klimaatadaptatie worden vastgesteld. Onderdeel van de strategie is een korte- en een langetermijn­ planning voor klimaatadaptieve maat­ regelen. Een dakenscan zal ons in 2022 inzicht geven in welke duurzame oplossing per dak (en op termijn ook per pand) het beste aansluit bij de aanwezige uitdagingen. Tot slot zullen verspreid over 2022 en 2023 10 groene geveltuinen worden aangelegd.

Strategie Circulair Bouwen en Materialenpaspoorten De strategie Circulair Bouwen wordt in 2022 afgemaakt. Op basis van de strategie maken we een plan van aanpak. De werkmethode Adaptief Bouwen wordt in het eerste kwartaal 2022 opgeleverd. Daarna wordt aan de toepassing en implementatie ervan gewerkt. We ontwikkelen met de Taskforce materialenpaspoorten een gezamenlijk plan en een visie. Verder starten we in 2022 met marktconsultaties voor raamcontracten utiliteitsbouw, waarin ook circulariteit wordt meegenomen. Ook zetten we bij de verbouwing van drie werven, vallend onder het transitieplan Werven, volop in op het hergebruik van materialen.

Solar carports Naast daken zijn er nog meer plaatsen geschikt voor zonnepanelen. Een daarvan is de combinatie van parkeerplekken en zonnepanelen. Parkeerterreinen zijn groot, dus er kunnen veel zonnepanelen geplaatst worden. Bovendien hebben panelen op een parkeerterrein ook direct nut: ze wekken de energie op die gebruikt kan worden om de groeiende hoeveelheid elektrische auto’s op te laden. Daarmee wordt het nog makkelijker om elektrisch te rijden, en dat is weer goed voor de CO2-uitstoot en luchtkwaliteit in de stad. In 2021 is een plan van aanpak gemaakt om op 20 gemeentelijke parkeerterreinen zonnepanelen te plaatsen: solar carports. Goed voor 13 MW aan zonne-energie, en dat staat gelijk aan het energieverbruik van 13.000 huishoudens. Meer dan een verdubbeling van wat we nu al aan zonnepanelen op de gemeentelijke daken hebben liggen. Op de parkeerterreinen willen we 10 tot 30 procent van de parkeerplekken van een laadpaal voorzien.

29

Verduurzamingsrapportage 2022

Interview

Minder CO2 door lisdodden Ed Buijs Ecoloog en planoloog, Ruimte en Duurzaamheid Ed Buijs is ecoloog en planoloog bij Ruimte en Duurzaamheid. Hij staat aan de wieg van het onderzoeksproject lisdoddenteelt in de Burkmeer. Doel is om de CO2-uitstoot omlaag te brengen. Ed: “In de Burkmeer doen we 2 dingen tegelijk. We verhogen het waterpeil van deze veenweidepolder, zodat de bodem minder CO2-uitstoot. En we kweken er lisdodden. Deze waterplant neemt veel CO2 op omdat ie zo ontzettend hard groeit. Het gewas kun je op wel 20 verschillende manieren gebruiken. Bijvoorbeeld als poeder voor 3D printmateriaal of voor wegwerpservies. Na gebruik kan dat zonder problemen op de composthoop. Van de lisdodden die we in de Burkmeer kweken, worden in principe isolatieplaten voor de bouw gemaakt.”

Boeren “Onze droom is: de landbouw beter laten aansluiten aan de natuurlijke omstandigheden. Dit onderzoeksproject draagt daaraan bij. Als het lukt om geld te verdienen aan de lisdodden, dan is het een interessant gewas voor boeren.”

Dieren “We zijn nieuwsgierig welke dieren het lisdoddenlandschap gaan opzoeken. We verwachten de ringslang en unieke Nederlandse Noorse woelmuis. Het zou een groot succes zijn als de buidelmees hier gaat broeden. Lisdodden zorgen ook voor een goede waterkwaliteit. We onderzoeken alles.”

Vraatzuchtige ganzen “We werken nu hard aan onze eerste uitdaging: de jonge aanplant van lisdodden tegen de vraatzuchtige ganzen beschermen. Daar komen we wel uit: we werken met de creatiefste en succesvolste lisdoddenkweker van Europa. In de zomer zie je het landschap in Burkmeer veranderen. Ik zou zeggen: ‘Pak de fiets en kom kijken’.” https://www.amsterdam.nl/wonenleefomgeving/duurzaam-amsterdam/pilotlisdoddeteelt-burkmeer/#he99c0518-72754917-ae40-2f9b33b30b22

30

Domein Openbare ruimte Dit domein betreft alles wat de ambtenaar nodig heeft om zijn of haar werk te kunnen uitvoeren. Hieronder vallen onder andere de activiteiten en middelen van afdelingen ICT, Facilitair Bureau, P&O, het gemeen­telijk wagenpark en ons bedrijfsafval. Ook losse apparatuur in gebouwen in gemeen­telijke huisvestingspanden noemen we hier. Maatregelen voor de panden zelf en bijbehorende installaties zijn opgenomen in domein Gebouwen en komen daar aan de orde.

4

Domein Openbare Ruimte

4.1 Wat hebben we bereikt? 75% van de straatverlichting is verLED Ook in de openbare ruimte zoeken we energiezuinige opties. Eind 2021 waren 113.000 van de 150.000 armaturen in de openbare ruimte verLED (75 procent). De verlichting rond de sportvelden in Amsterdam wordt ook vervangen door LEDverlichting. In 2021 hebben al 21 velden LEDverlichting gekregen.

Slim en schoon werken Afgelopen jaar is er een emissietool ontwikkeld als onderdeel van het programma Slim en schoon werken. Deze tool maakt het mogelijk om bij grondweg- en waterbouw de uitstoot van CO2, fijnstof en stikstof te meten. De bedoeling is om deze tool in de toekomst ook te gebruiken bij andere projecten in de openbare ruimte. We hebben dan de mogelijkheid om te toetsen of opdracht­ nemers zich houden aan hun eigen doelstellingen om CO2 te reduceren.

Hergebruik tenzij Een van de belangrijkste uitgangspunten die moeten leiden tot een circulaire stad is ‘Hergebruik tenzij’. Materialen en grond­ stoffen in de openbare ruimte moeten worden hergebruikt tenzij dat absoluut niet mogelijk is. Het afgelopen jaar is hiermee proefgedraaid in het project Buiksloterham. Een paar voorbeelden: de Boterbloemstraat is bestraat met hergebruikte gebakken klinkers. De brug die vrijkwam achter het

Verduurzamingsrapportage 2022

Centraal Station krijgt een tweede leven in de Buiksloterham. En er is een ontwerp gemaakt van een tijdelijke ontmoetings-, sport- en speelplaats met ongeveer 90 procent hergebruikte materialen. De inzichten die deze proef heeft opgeleverd hebben geleid tot het opstellen van een transitiepad voor de implementatie van Hergebruik Tenzij.

Sport & Duurzaamheid In 2018 is het uitvoeringsprogramma Sport & Duurzaamheid van start gegaan. Onderdeel hiervan is het verduurzamen van sportparken met als doel: toekomst­ bestendige sportparken met duurzame velden, duurzaam beheer en onderhoud en aanjagen van innovatie. Afgelopen jaar is er geëxperimenteerd met het verlengen van de speelduur van natuurgras, het gebruik van velden voor koeling en waterberging en het modulair opbouwen van velden. Een concreet voorbeeld is het Hogendorp­ sportcentrum: dat kreeg als eerste ter wereld een volledig circulaire indoor sportvloer. De al aanwezige grondstoffen van de oude vloer zijn door leverancier Herculan met een minimale aanvulling van nieuwe grondstoffen ter plaatse verwerkt tot een nieuwe sport­ vloer. Een ander voorbeeld is het Sportpark Middenmeer waar het duurzaamste hockeyveld ter wereld is neergelegd. Er zijn 3 innovaties toegepast: gerecyclede kratjes onder het veld vangen water op, waarmee het veld wordt beregend, de vezels in de kunstgrasmat bestaan voor 60 procent uit suikerriet en het veld heeft de nieuwste generatie LEDverlichting.

4.2 Wat hebben we geleerd? Onderzoek naar duurzame energie Het onderzoek naar de mogelijkheid om zonnepanelen op de taluds van de metro­ lijnen te plaatsen is afgerond. De mogelijk­ heden zijn enorm, maar er is een omgevings­ vergunning voor nodig. Om zo’n vergunning te krijgen mogen de panelen niet duidelijk zichtbaar zijn vanuit de openbare ruimte. Dat is wel het geval. In plaats hiervan zijn we een onderzoek gestart naar de mogelijkheid om zonnepanelen te integreren met geluidsschermen en hekwerken om de metrosporen. Een deel van het baanvak bij Gein wordt gebruikt voor een pilotproject.

32

Domein Openbare Ruimte

Verduurzamingsrapportage 2022

Dit jaar is onderzocht of de 1.220 veld­ verlichtingsmasten op sportvelden verLED kunnen worden. Dat kan. Dat bespaart niet alleen energie, maar zorgt ook voor meer speelcomfort en vergemakkelijkt de veldhuur. Bij aanleg van nieuwe velden en renovaties wordt standaard voor LED gekozen. Ook is het gebruik van Led as a Service voor sportvelden onderzocht.

Voor succesvolle innovaties is ook dit jaar gebleken hoe belangrijk het is om deel uit te maken van samenwerkingsverbanden (intern, nationaal en internationaal). Geld reserveren voor innovaties is noodzakelijk, en het is belangrijk dat deze efficiënt worden ingezet bij uitvoeringsorganisaties. Zo kunnen we écht versnellen.

Innovaties

4.3 Hoe gaan we verder?

In 2021 is weer volop geëxperimenteerd met circulaire principes in de openbare ruimte. Zo is Sport en Bos een nauwe samenwerking met het CTO gestart. Via de Scale Upmethodiek van CTO wordt de markt uitgedaagd om de kunstgrasvelden zo duurzaam mogelijk aan te leggen door middel van het innovatieve partnerschap van CTO. We verkennen de mogelijkheden van een volledig circulair kunstgrasveld, dat water bergt en/of energie opwekt en waar de warmte kan worden geoogst. Deze uitvraag is uniek in Nederland en we werken daarbij samen met andere gemeentes. Binnen Toekomstbestendige Assets van Verkeer en Openbare Ruimte hebben er tal van innovatieprojecten plaatsgevonden. Een greep van de gerealiseerde projecten van afgelopen jaar: Mayor’s Manual Podcast, een waterdoorlatende weg in de Kromme Mijdrechtstraat en pilots met Circularise naar een duurzame inkoop uitvraag op basis van betrouwbare data.

33

VerLEDden Voor de openbare ruimte is de verwachting dat we 140.000 lampen vervangen hebben voor eind 2022 conform de doelstellingen. De vervanging van de verlichting van sportvelden gaat in 2022 door. De raad heeft hiervoor € 1,5 miljoen beschikbaar gesteld. De armaturen van de metro-Oostlijn moeten vervangen worden om ze geschikt te maken voor LEDverlichting. Dit stond gepland in 2021, maar is uitgesteld naar 2022.

Sturen op CO2 bij inkoop

Bij aanbestedingen in het fysieke domein vraagt de leadbuyer Fysiek vanaf 1 januari 2022 een CO2-prestatieladder van inschrijvers. De prestatieladder is een instrument om de CO2-uitstoot van een project of organisatie in kaart te brengen. Ondernemers moeten hun best doen om de uitstoot van CO2 zoveel mogelijk te vermijden als ze een kans willen maken in de

aanbesteding. Met deze stap geven we het signaal af dat we het belangrijk vinden om samen te werken met marktpartijen die werk maken van CO2-reductie. Om een stap te kunnen zetten op de CO2-prestatieladder moet een marktpartij in het bezit zijn van een CO2-bewustcertificaat. De gemeente zelf heeft dat certificaat nog niet. En dat is, uiteraard, wel wenselijk. Ook wordt er in pilots geëxperimenteerd met de tool die aannemers inzicht geeft in de uitstoot op bouwplaatsen. Een inzicht dat ze in staat stelt om duurzamer te presteren.

Materialen en grondstoffen in de openbare ruimte moeten worden

hergebruikt tenzij dat absoluut niet mogelijk is.

Domein Openbare Ruimte

Sport & Duurzaamheid Voor aankomend jaar is de focus om van pilots naar ‘het nieuwe normaal’ te gaan. Opschalen dus! Hierbij wordt ook monitoring van duurzaamheidsdoestellingen (CO2, m3 waterberging, materiaalverbruik et cetera) steeds belangrijker. Dat krijgt dit jaar meer prioriteit bij het uitvoeren van de projecten.

Implementatie Hergebruik tenzij In april 2022 zal de start van de invoering van Hergebruik Tenzij plaatsvinden. In 2022 en 2023 zullen vervolgens 6 projecten van start gaan in Noord, waarmee we nog meer ervaring opdoen met Hergebruik Tenzij (stap 1 in de implementatiefase).

Schanskorven In 2022 wordt ook een proef gedaan met het plaatsen van schanskorven die circulariteit en ecologie stimuleren. Schanskorven zijn metalen vlechtwerken die gevuld zijn met steen. Het komende jaar gaan we experimenteren met een natuurvriendelijke variant van de schanskorven, mogelijk aan de oevers van een aantal watergangen. Als deze proef slaagt, worden de circulaire schanskorven verder ontwikkeld om ze ook als oeverbescherming te gebruiken (bijvoorbeeld in Havenstad).

Verduurzamingsrapportage 2022

34

Verduurzamingsrapportage 2022

Interview

‘Als je vooroploopt, kan je invloed uitoefenen’ Wesley Walter en Peter Vergeer Locatiecoördinatoren sportparken West en Oost Alle sportparken van Amsterdam moeten duurzamer worden en de bio­ diversiteit moet omhoog. Laat dat maar aan Wesley en Peter over. Zij zorgen voor picknicktafels van gerecycled kunstgras, ze lokken natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups, regelen elektrische heggenscharen en nog veel meer.

Wesley: “Vroeger maaiden we alles kort en strak. Maar dood hout leeft ook. We leggen nu takkenrillen en broedhopen aan en boomkransen maaien we niet. Daar kunnen diertjes in leven. We plaatsen mengsels om koolmeesjes en wespen te lokken, zij eten eikenprocessierupsen vóórdat die overlast voor mensen geven. Zo worden de sport­ parken ook een groen wandelgebied voor omwonenden.”

Vooroplopen Wesley vervolgt: “Kratjes onder de hockey­ velden houden water vast, daardoor zijn minder sproeibeurten nodig en het vermindert hittestress. We vervangen voertuigen en gereedschap door elektrische varianten. Sommige medewerkers vonden het strak-gemaaide mooier, of willen een heggenschaar horen ronken. Maar dit

is gewoon de toekomst. Ga mee met de flow. Als je vooroploopt, kan je invloed uitoefenen.”

Peter Vergeer (Oost) en Walter Wesley (West)

De wereld beter achterlaten Peter: “We móeten wel verduurzamen. Corona en vogelgriep komen door hoe de mens omgaat met de wereld. Het klimaat verandert, bomen hebben het begeven door extreme droogte én regenval. Dan moet je niet ijzeren-heinig dezelfde soort terug­ plaatsen. We gebruiken klimaatbestendige beplanting. Alleen de rabarberstruiken doen het slechter dan ik dacht.” Wesley: “Probeer ze eens een boost te geven met mest in een diep gat bij de wortels.” Peter: “Goeie tip! Verder gebruiken we innovatie, zo laten we waterdoorlatende tegels ontwikkelen, tegen wateroverlast.

Kunstgrasmatten worden gerecycled tot tafels, planken en plantenbakken. Het blijft afwegen, mensen nemen tegenwoordig geen genoegen meer met een afgetrapt veld van natuurgras. Dus kiezen we toch kunstgras, daarop kunnen we 1.200 speeluren per jaar kwijt, op echt gras hooguit 500, met innovatie misschien 700. Laatst kwam de vlinderstichting vertellen over biodiversiteit: één van de manieren waarop we medewerkers blijven uitleggen waarom duurzaamheid belangrijk is. We moeten de wereld beter achterlaten voor onze kinderen.”

35

Verduurzamingsrapportage 2022

Bijlage Rapportage per maatregel Deze bijlage biedt een overzicht van de 29 maatregelen die in de ‘Uitvoerings­genda Naar een Duurzame Organisatie 2020 – 2030’ zijn opgenomen die bijdragen aan de 5 klimaatdoel­stellingen. Dit overzicht is een bundeling van maatregelen en acties die verschillende directies hebben gerealiseerd in 2021 met een doorkijk naar 2022.

Financiën Financiering voor deze maatregelen wordt voornamelijk gevonden in de eigen directie­ begroting. Of via investeringsvoorstellen bij de voorjaarsnota. Om de verduurzaming op gang te brengen, zijn voor de periode 2019 – 2022 verschillende incidentele middelen beschikbaar gesteld,

waaronder middelen duurzame gemeentelijke organisatie en vliegwielmiddelen klimaatneutraal. Deze gelden zijn bedoeld voor proces- en projectkosten, onderzoeksbudget en eenmalige investeringen voor verduurzaming. Een meer uitgebreide evaluatie van de projecten die zijn uitgevoerd met behulp van de vliegwiel­ middelen klimaatneutraal kunt u lezen in de vliegwiel rapportage.

Domein

Maatregel

Medewerkers:

01 t/m 09

Bedrijfsvoering:

10 t/m 17

Gebouwen:

18 t/m 24

Openbare Ruimte:

25 t/m 29

36

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

37

Domein Medewerkers Maatregel 1

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

38

Green Office als platform voor een Duurzame Organisatie Wat De duurzaamheidsopgaven van onze organisatie gaan over de grenzen van afdelingen en portefeuilles heen en vragen om samenwerking. Elk werkproces kan verduurzamen en van elkaar leren we hoe. Green Office geeft inzicht in de verduurzaming van de eigen organisatie, ondersteunt en adviseert en brengt interne kennis en expertise bij elkaar.

Hoe Green Office rapporteert jaarlijks over de voortgang op de CO2- en energievoetafdruk, de genomen initiatieven en de voortgang op de maatregelen en geeft waar nodig advies. Daarnaast werken we aan kennisoverdracht, het duurzaam denken en doen van medewerkers, een ambassadeurs­netwerk en het intern zichtbaar maken van de eigen verduurzamingen en klimaat­doelen.

Hiervoor heeft Green Office een informatieve intranetpagina, een nieuwsbrief en een actieve Tamtampagina.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• De Duurzame Collega Wegwijzer is gepubliceerd. Een overzichtelijke intranetpagina waarop alle afdelingen worden gepresenteerd die zich op een of andere manier met het verduurzamen van de stad en de organisatie bezighouden. Naast het al bestaande ambassadeursnetwerk is de Wegwijzer een onmisbaar instrument voor iedereen die vragen of oplossingen heeft voor duurzaamheidskwesties. • Steeds meer collega’s houden zich bezig met duurzaamheids­ vraagstukken. De Green Office heeft de kennis en de instrumenten om collega’s te informeren en te ondersteunen. We brengen partijen binnen en buiten de gemeente met elkaar in contact. • Vanaf november 2021 wordt een maandelijkse nieuwsbrief Green Office gepubliceerd.

• De Green Office zorgt voor brede interne communicatie over duurzame projecten en initiatieven. Dit wordt gedeeld, via de maandelijkse nieuwsbrief, op evenementen, op intranet, Tamtam en Linkedin. Zo bereiken deze initiatieven meer mensen en is er meer ruimte en gelegenheid voor kruisbestuiving in onze verkokerde organisatie. • Organiseren van leer-en kennissessies in samenwerking met andere duurzaamheisprogramma’s, zoals de vliegwielmiddelen. • Green Office ontvangt steeds meer vragen op het gebied van duurzaamheidskennis en toolboxen. Green Office heeft hierin een verbindende functie om kennis en expertise binnen en buiten de gemeente samen te brengen. Ook heeft de Green Office een adviesfunctie om samen met de collega’s op zoek te gaan naar de meest duurzame oplossingen.

Domein Medewerkers Maatregel 2

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

39

Advies leer- en ontwikkelaanbod duurzaam denken en doen Wat De gemeentelijke organisatie kan alleen optimaal verduurzamen wanneer alle medewerkers in staat zijn om duurzame keuzes te maken in hun werk. Medewerkers hebben kennis nodig zodat zij weten welke keuzes duurzamer kunnen en welke opties er zijn.

Hoe In de organisatie zijn diverse vakspecifieke cursussen en workshops, trainingen, werkmethodes en stappenplannen voor verduurzaming voorhanden. Deze zijn bottom-up ontwikkeld en bedoeld voor de eigen directie. Om de kennis uit het bestaande aanbod te ontsluiten, maakt Green Office een advies

voor het aanbieden van trainingen en opleidingen die voor alle medewerkers toegankelijk zijn en blijven we in gesprek om de behoeftes van medewerkers op te halen.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Het team Circulaire Economie heeft de Circulaire Gereedschapskist voor de gebouwde omgeving gelanceerd op het OpenResearch Platform. Op verschillende afdelingsbijeenkomsten zijn presentaties gehouden over de werking van de gereedschapskist. We zijn gesprekken begonnen om te onderzoeken hoe we de thema’s in de circulaire gereedschapskist verder kunnen brengen in het leer- en ontwikkelplan (LOP). • In het introductieprogramma voor stagiairs dat twee keer per jaar (september en maart) wordt georganiseerd, besteden we aandacht aan de duurzaamheidsdoelen van Amsterdam, en natuurlijk aan hoe de stagiairs aan die doelen kunnen bijdragen. • De eerste lichting duurzaamheids­ambassadeurs heeft de training verander­management afgerond en na een half jaar een terugkomdag gehad. Hier bespraken ze hoe het geleerde in de praktijk kan worden gebracht en is geïnventariseerd welke ondersteuning ze daarbij nodig hebben. • 60 medewerkers van de gemeente en Waternet hebben deelgenomen aan het leertraject Klimaatadaptatie dat we samen met de HvA ontwikkeld hebben. Het is een vierdaagse cursus met theorie- en praktijksessies. Na afloop kennen de deelnemers de laatste ontwikkelingen en wetenschappelijke inzicht op het gebied van klimaatadaptatie en weten ze hoe ze deze kennis kunnen toepassen bij de inrichting van hun dagelijks werk.

• Met het Facilitair Bureau en de Amsterdamse School onderzoeken we de mogelijkheid om een pilot te doen met een basistraining duurzaamheid, gericht op een breed publiek. Er wordt gekeken hoe we onze duurzaamheidsthema’s beter zouden kunnen verenigen in een leertraject. Zo onderzoeken we de mogelijkheid om een training circulair bouwen aan te bieden, die aansluit bij de Circulaire Gereedschaps­kist. • Het leertraject Klimaatadaptatie wordt met 60 deelnemers vervolgd. • We organiseren een nieuwe lichting van het leertraject ‘Hoe realiseer ik een verandering’ voor 10 duurzaamheidsambassadeurs. Dit traject bestaat uit 5 trainingsdagen in een half jaar, aangevuld met coaching en intervisie. • Net als in 2021 is duurzaamheid in 2022 een onderdeel van het introductieprogramma voor de stagiairs van de gemeente. In 2022 wordt duurzaamheid ook onderdeel van de introductie voor de verschillende traineeprogramma’s van de gemeente. • Collega’s duurzaamheid krijgen een workshop storytelling: een instrument om hun kennis en enthousiasme voor dit thema over te brengen op hun collega’s, en om ze te inspireren om zelf met het thema aan de slag te gaan.

Domein Medewerkers Maatregel 3

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

40

Green Colleges en Green Screens Wat Binnen de gemeente is op diverse duurzaamheidsthema’s beleid voor de stad en voor de gemeentelijke organisatie gemaakt. Voor veel collega’s zijn deze thema’s abstracte begrippen. Met een collegereeks en educatieve films kunnen medewerkers basiskennis opdoen en in contact komen met andere geïnteresseerde collega’s.

Hoe Tijdens Green Colleges lichten interne en externe professionals vraagstukken toe over duurzaam denken en doen, energie, CO2, circulariteit en klimaatadaptatie. Ook wordt een vertaling gemaakt van de voor sommigen abstracte doelen naar de eigen organisatie en het eigen werk van medewerkers. Green Screens zijn

vertoningen van documentaires of informatieve films over een duurzaamheids- of klimaatonderwerp. Alle collega’s kunnen zowel de colleges als de films bijwonen.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Er hebben in 2021 geen fysieke bijeenkomsten plaatsgevonden. Wel hebben we het afgelopen jaar 1 keer een Green College kunnen organiseren, door een livestream vanuit Pakhuis De Zwijger. • Duurzaamheid keert steeds vaker terug bij evenementen en bijeenkomsten voor kennisdeling in de gemeentelijke organisatie. Een voorbeeld is een sessie die V&OR organiseerde over gedrag en duurzaamheid met de lector Psychologie voor een Duurzame Stad (HvA) Reint Jan Renes.

• In 2022 worden nieuwe Green Colleges gehouden, waarin we de samenwerking zoeken met andere directies, zoals het Ingenieursbureau en Ruimte en Duurzaamheid. Vaak werken de experts bij een andere directie. De colleges bieden hen een platform om hun kennis te delen met collega’s die ze niet zo snel bij het koffieautomaat zouden treffen.

Domein Medewerkers Maatregel 4

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

41

Iedere directie duurzaam Wat Alle organisatieonderdelen hebben een opgave in de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie. Een aantal directies werkt al hard aan duurzaamheid en de integratie ervan in hun werkprocessen. Voor veel directies zijn er nog grote stappen te zetten. Green Office ondersteunt

directies en collega’s met het vertalen van de klimaatdoelstellingen naar hun dagelijks werk.

Hoe Vaak zijn de mogelijkheden voor verduurzaming minder evident. Via de workshop ‘Verduurzaam jouw directie’ maakt Green Office

directies bewust van hun kansen om te verduurzamen. De workshop helpt om de te nemen stappen te identificeren en draagvlak te creëren. Met informatie over de te behalen impact en advies over te nemen maatregelen, ontvangen directies ondersteuning in hun duurzaamheidsopgave.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In 2020 en in 2021 heeft de Green Office bij verschillende directies de workshop ‘Verduurzaam je directie’ gegeven. Dat heeft geleid tot een aantal inspirerende en hoopgevende initiatieven. • Het Bureau Interim en Advies (BIA) is begonnen met een themagroep Duurzaamheid. Een groep collega’s die werken aan opdrachten waarin duurzaamheid een rol speelt. Inspiratie, kennisdeling en collegialiteit waren de kern­woorden in de vier sessies die er in 2021 zijn geweest. • Ook bij Personeel en Organisatie (P&O) heeft de workshop ‘Verduurzaam je directie’ geleid tot de oprichting van een projectgroep Duurzaam P&O. Vanuit de projectgroep zijn verschillende initiatieven ontplooid, om de kansen voor verduurzaming te zien en te pakken. Green Office heeft meegedacht hoe de klimaatdoelen van de organisatie ook voor de directie P&O vorm kunnen krijgen. • Bij V&OR is een transitieteam opgericht met duurzaamheidsambassadeurs van elke afdeling. Dit team heeft het onderwerp duurzaamheid binnen de hele directie op de kaart gezet. Door te focussen op de vijf doelstellingen voor verduurzaming van de gemeentelijke organisatie is V&OR nu bezig om de acties te formuleren die tot verdere verduurzaming moeten leiden. • Eind 2021 heeft de directie GGD besloten om de directie proactief aan de slag te laten gaan met het verduurzamen van de eigen bedrijfsvoering en primaire processen.

Minder materiaal, minder energie, meer efficiëntie bij het gebruik van middelen. De aangestelde coördinator Duurzame GGD begeleidt samen met de Green Office alle afdelingen bij het beoordelen van hun verbruik en het formuleren van concrete acties voor verbetering.

• Ook in 2022 zal de Green Office directies begeleiden met de workshop ‘Verduurzaam je directie’. Met de opgerichte themagroepen duurzaamheid evalueren we de begeleiding en ondersteuning tijdens en na de workshops. We ontwikkelen een standaardvorm met werkbladen, waarmee andere directies zelfstandig aan de slag kunnen.

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd • De workshop heeft bij de directie Juridische Zaken geleid tot de oprichting van een themagroep Duurzaamheid. De themagroep heeft drie doelen geformuleerd en is de komende maanden bezig om die doelen uit te werken in concrete acties.

Plannen voor 2022

42

Domein Medewerkers Maatregel 5

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

43

Ambassadeursnetwerk Wat Sinds begin 2019 bouwt Green Office aan een organisatiebreed netwerk van duurzaamheids­ ambassadeurs. We willen collega’s voorzien van de juiste tools en vaardigheden om in hun eigen directies en afdelingen gericht verandering teweeg te brengen. Zo versnellen we de verduurzaming van de organisatie. Het ambassadeursnetwerk zorgt voor verbinding van duurzaamheidsinitiatieven, kennisuitwisseling, versoepeling van de

samen­werking tussen directies, en voor een aanspreekpunt voor collega’s die een duurzaamheidsvraagstuk hebben.

Hoe Periodiek organiseren we bijeenkomsten die we afsluiten met een netwerkborrel. We komen samen om nieuws uit de organisatie uit te wisselen, duurzaamheidsvraagstukken uit te werken en voor lezingen, workshops en masterclasses. Doel van

die bijeenkomsten is om de ambassadeurs te informeren, ze te stimuleren en te enthousiasmeren en om door dit netwerk de schotten tussen de directies te slechten. Ambassadeurs ondersteunen elkaar met intervisie en kunnen bij de Green Office terecht voor coaching en inhoudelijke onder­steuning. Met voortschrijdend inzicht is de focus verschoven van werving van nieuwe ambassadeurs naar het verstevigen en het effectiever maken van het netwerk.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Vorig jaar meldden we dat er 50 ambassadeurs waren, inmiddels is dat aantal uitgebreid tot 58. Bij 35 van de 51 directies. Iedere maand organiseren we een bijeenkomst voor de ambassadeurs. We delen de voortgang in de organisatie en we verzorgen workshops en masterclasses.

• Het ondersteunen van het ambassadeursnetwerk gaat steeds door. Ook in 2022 organiseren we maandelijkse bijeenkomsten, verzorgen we intervisie, buddygesprekken en coaching. In 2022 willen we in elke directie een duurzaamheidsambassadeur hebben. We willen de rol van de ambassadeur formaliseren, zodat zij tijd en budget krijgt om haar rol uit te voeren. Dat vraagt om verregaand commitment van het management in alle directies.

Domein Medewerkers Maatregel 6

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

44

Gedragsinterventies Wat Met 16.000 collega’s maken we dagelijks keuzes in onze werkprocessen. Wij zijn effectiever in het verduurzamen van onze eigen organisatie wanneer het vanzelfsprekend is om duurzame keuzes te maken, zowel op de werkvloer als in de werkzaamheden.

Hoe Gemeentebrede gedragscampagnes en –interventies stimuleren collega’s om zelf aan de slag te gaan en leren hen hoe ze duurzame keuzes kunnen maken. We creëren zo ook een zichtbare gezamenlijke verantwoordelijkheid voor

medewerkers. Waar mogelijk sluiten we aan op landelijke of stedelijke gedragsveranderings­ campagnes.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Bijna 700 collega’s hebben meegedaan aan de Footprint Challenge. De uitdaging van de Footprint Challenge is om in zes weken tijd te proberen je voetafdruk te verkleinen. Elke week had een ander thema, zoals voedsel, water, plastic of energie. Het resultaat mag er zijn: de deelnemers hebben hun gezamenlijke voetafdruk verkleind met een oppervlakte van 5 keer het Vondelpark. • Bij het Juridisch Bureau, waar traditioneel veel geprint wordt, is aandacht geweest voor Bewust Printen. Daarnaast hebben we de tijdelijke terugkeer naar kantoor in het najaar aangegrepen om duurzaam gedrag op de werkvloer onder de aandacht te brengen met de Duurzame Ambtenaar-campagne.

• We treffen voorbereidingen om in 2022 een nieuwe campagne te starten. Ook deze campagne kan mooi gekoppeld worden aan de terugkeer naar kantoor. De campagne concentreert zich zowel op de duurzaamheidsmaatregelen op de werkvloer als op gedrag: wat kun je doen om op een duurzame manier aan het werk te zijn? We zullen een gedragscampagne starten als de aanbesteding voor bedrijfsafval rond is (zie maatregel 15). Daarnaast sluiten we aan bij landelijke en internationale campagnes zoals de Nationale Week Zonder Vlees en Zuivel en Earth Hour. Deze campagnes gaan zowel over waarom we het als organisatie belangrijk vinden om mee te doen als over wat je zélf kunt doen.

Domein Medewerkers Maatregel 7

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

45

Initiatieven stimuleren en faciliteren Wat “Verandering is altijd een combinatie van individuele keuzes en van hogerhand opgelegde, collectieve besluiten. De kracht van een transitie zit in de combinatie van beide.” (Klimaatrapportage 2021). Green Office faciliteert duurzaam gedrag en ondersteunt collega’s die zelf aan de slag willen.

Hoe Green Office stimuleert, adviseert en voert projecten uit voor de verduurzaming van bedrijfsprocessen. Ook stimuleert en faciliteert Green Office waar mogelijk initiatieven die collega’s zelf nemen. Afval scheiden in gemeentelijke panden is nu mogelijk. De nieuwe banqueting (vegetarisch

is de norm) en catering (80 procent vegetarisch aanbod) maakt het kiezen voor een duurzamer borrel en lunch makkelijk. Green Office stimuleert managers om een ambassadeur of duurzaamheids­ coördinator in hun afdeling aan te stellen.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Er vaart een een sloep gemaakt van gerecycled plastic door de Amsterdamse grachten, waarmee we aandacht vragen voor zwerfplastic in de stad en de plastic soep in de oceanen die er het gevolg van is. Door corona heeft deze sloep het afgelopen jaar maar weinig gevaren en niet de impact gehad die we hoopten.

Omdat we in 2022 weer naar kantoor kunnen, hebben we een aantal activiteiten in het verschiet: • Een campagne over banqueting (vegetarisch vergaderen). • Bij de GGD start in 2022 een duurzaamheidsambassadeur de rol van duurzaamheidscoördinator. Doel is om te gaan ‘ontspullen’ en te onderzoeken hoe de GGD slimmer met materialen om kan gaan (zie interview met Livia Kalma op pagina 14). De Green Office ondersteunt sessies waarin de kansen bij verschillende afdelingen in kaart worden gebracht. • Een groep collega’s heeft vanwege de coronamaatregelen nog een tochtje met de Plastic Whale tegoed om te vissen op zwerfafval in de Amsterdamse grachten, als onderdeel van een eerdere campagne over plastic zwerfafval.

Domein Medewerkers Maatregel 8

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

46

Intern en extern delen van interne successen Wat Veel directies boeken successen op het gebied van duurzaamheid. Door het delen van die successen raken zowel medewerkers als Amsterdammers bewust van hoe duurzaam de gemeente Amsterdam al is. Dat is belangrijk voor het imago van de gemeente – practice what

you preach – om een geloofwaardige gespreks­ partner te zijn.

Hoe Duurzaamheidssuccessen worden gedeeld via interviews met collega’s op intranet en Tamtam, op internet als Duurzaam Voorbeeld, extern als casus

op Nieuw Amsterdams Klimaat en Rainproof, op Green Office LinkedIn, op Duurzaam020 en in de nieuwsbrief van Green Office (intern meer dan 1000 collega’s) en Duurzaam020 (extern).

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Het IPCC-rapport dat in 2021 verscheen, gaf aan dat de opwarming van de aarde sneller gaat dan gedacht en dat de maatregelen om die opwarming tegen te gaan met onvoldoende slagkracht worden doorgevoerd. Het maakt de noodzaak voor het uitvoeren van de maatregelen in de stad en in de eigen organisatie alleen maar groter. Om die urgentie eens te meer onder de aandacht te brengen is bij Communicatie een team samengesteld dat zich met duurzaamheid bezighoudt, zowel in de interne als in de externe communicatie. • De Green Office heeft in 2021 een nieuwe communicatieadviseur gekregen die het jaarplan 2022 gaat schrijven. • In samenwerking met het programma Luchtkwaliteit zijn er logo’s ontwikkeld voor HVO en waterstof, in navolging van het uiterst succesvolle logo voor elektrisch vervoer.

• In 2022 brengt Green Office weer een maandelijkse nieuwsbrief uit. Ook gebruiken we de kanalen die we hebben om zowel projecten van Green Office als andere duurzaamheids­projecten uit de organisatie in het zonnetje te zetten. • In nauwe samenwerking met Communicatie starten we nieuwe campagnes om de verduurzaming van de stad en de verduurzaming van de organisatie onder de aandacht te brengen. • Er zijn, mede geïnspireerd door de workshops ‘Verduurzaam je directie’ van de Green Office in tal van directies duurzaamheidsteams opgestart. De communicatie van die teams wordt op elkaar afgestemd, zodat we een gezamenlijk verhaal vertellen en gebruik kunnen maken van elkaars verhalen.

Domein Medewerkers Maatregel 9

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

47

Inpandige communicatie Wat Om een duurzame werksfeer te creëren en daarmee een duurzame werkhouding te realiseren, laten we zien wat in onze panden duurzaam is. Het gaat om plekken waar bepaald gedrag plaatsvindt dat aangemoedigd kan worden, zoals

afval scheiden of bewust printen. Ook maken we collega’s bewust van minder zichtbare maatregelen, zoals groene daken, waterbesparende kranen of circulair meubilair.

Hoe Voor medewerkers is het belangrijk om te weten wat er verduurzaamd is in het pand waar ze werken. Die informatie delen we onder meer door displays, posters, campagnes, informatieborden, et cetera.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Gerichte informatie op locatie over de vegetarische catering en banqueting en hoe dit bijdraagt aan de verduurzaming van de organisatie. • Stadshouten bankje bij directie Parkeren waarop staat dat zij de winnaars zijn van de Footprint Challenge 020.

• In de kantoorpanden en op de werven willen we laten zien wat er op dit moment al gebeurt op het gebied van verduurzaming. Zowel de zichtbare maatregelen (waterbespaarders op kranen en circulair meubilair bijvoorbeeld), als de minder zichtbare, zoals het gebruik van duurzaam isolatiemateriaal of een groen dak. Ook willen we op plekken waar een duurzame keuze gemaakt kan worden communiceren over wat er duurzaam aan is, bijvoorbeeld nog vaker in de kantines tijdens de Nationale Week Zonder Vlees.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 10

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

48

Energieverspilling van apparatuur tegengaan Wat Bij elke aanbesteding van apparatuur kan op de meest energiezuinige variant gegund worden.

Hoe In de aanbestedingseisen is het criterium ‘energiezuinigheid’ opgenomen en dat weegt mee. Onze laptops en PC’s zijn energiezuinig. De in 2019 aanbestede printers zijn 90 procent energiezuiniger

dan de oude printers. Ook bij schoonmaak­ apparatuur is in de aanbesteding gekozen voor de meest energiezuinige variant.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

Bij ICT is een aantal duurzame acties gerealiseerd: • De aanbesteding ADW (Amsterdamse Digitale Werkplek) is duurzaam gegund. Door slimmer te werken vermindert de dataopslag. Met minder energieverbruik en minder ICT-hardware als gevolg. • De ICT-hardware van datacenters 1 en 2 is duurzaam afgevoerd. • Netwerk-apparatuur is duurzaam afgevoerd. • Naar het model van de Voedselbank is een cyberbank ingericht. Laptops van de gemeente kunnen door kwetsbare Amsterdammers worden hergebruikt. • Op twee huisvestingslocaties is een proef gedaan om met gebruikmaking van kunstmatige intelligentie (AI) het energieverbruik in de panden terug te brengen. Uit die proef is gebleken dat hiervoor een veilige basisinfrastructuur noodzakelijk is. Die hebben we op dit moment nog niet. Onze technische netwerken moeten voldoen aan de eisen van Informatievoorziening voor cybersecurity. Dat project is inmiddels opgestart. Daarna kan de pilot een vervolg krijgen.

• Het Plan ICT om Europese aanbestedingen voortaan duurzaam uit te vragen is belangrijk voor het behalen van de doelstelling van een volledig CO2-neutrale bedrijfsvoering. • De MRA heeft met de Low Energie Acceleration Program (LEAP) aangetoond dat het relatief eenvoudig is om het energieverbruik van de hardware van datacenters met 10 procent te verminderen. De gemeente Amsterdam dringt er bij haar partners op aan om deze oplossing te implementeren. • Aan de behaalde resultaten op het gebied van ICT kunnen op dit moment nog geen harde cijfers over CO2-reductie, energievermindering en grondstoffenverbruik worden gekoppeld. We onderzoeken mogelijkheden om dit in de toekomst wel te kunnen doen.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 11

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

49

Realiseren uitstootvrij wagenpark Wat Het wagenpark van de gemeente bestaat uit 1.500 voertuigen. In 2019 is het Transitieplan Amsterdams Wagenpark vastgesteld. Daarin staat hoe het gehele wagenpark in 2030 is verduurzaamd. Dit plan wordt in 2022 herzien.

Hoe Er is een contractpartij voor laadpalen voor onze eigen parkeergarages en terreinen. Het aantal laadvoorzieningen voor gemeentelijke voertuigen neemt de komende jaren toe. Dit gaat gelijk op met het elektrificeren van de voertuigen. Met het

elektrificeren van het gemeentelijk wagenpark en het zichtbaar rijden op duurzame brandstoffen geven we een stevig en positief signaal af aan de Amsterdammers.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In 2030 moet het gehele wagenpark emissievrij zijn. De gemeente least op dit moment 523 voertuigen. Inmiddels zijn daarvan 355 (67,8%) elektrisch aangedreven. Dat aantal zal de komende jaren groeien. Huidige leasecontracten zullen vervangen worden voor elektrische leasecontracten, zodat eind 2022 alle personenauto’s elektrisch geleaset worden. • Het huidige college heeft besloten de vervanging van de collegevoertuigen over te laten aan het college dat in 2022 aantreedt. • Voor elektrisch vervoer zijn uiteraard voldoende laadpalen nodig. Inmiddels zijn ruim 220 laadpalen in gebruik. Dit laadnetwerk zal de komende jaren uitgebreid worden. • Waar we nog niet elektrisch rijden, rijden we zoveel mogelijk op schone, plantaardige, diesel: HVO (Hydrotreated Vegetable Oil). Hiervoor hebben we op de werven 19 eigen tankstations gebouwd, zodat alle diesel bedrijfswagens nu 100 procent HVO kunnen tanken Dit vermindert de CO2-uitstoot van de dieselvoertuigen met 89 procent. • Alle scooters in de vloot zijn elektrisch. • Van de overige voertuigen in de vloot zijn 162 voertuigen vol-elektrisch en 16 (1%) voertuigen hybride.

• Voor een volledig elektrisch wagenpark in 2030 is meer nodig dan alleen het vervangen van fossiele voertuigen door elektrische. Het vraagt bijvoorbeeld een passende en toekomstbestendige laadinfrastructuur. Het huidige transitieplan voorziet daar niet voldoende in. Het plan wordt daarom in 2022 aangepast. • In 2022 worden 2 elektrische vuilniswagens en 6 waterstofwagens aangeschaft. • Ook wordt er dit jaar gestart met de aanbesteding van zero emissie bedrijfswagens, inzamelvoertuigen en lichte elektrotrucks. Die zullen waarschijnlijk vanaf begin 2023 gaan rijden.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 12

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

50

Uitbreiding autopool Wat Veel directies bezitten eigen personenvoertuigen die enkel voor medewerkers van die directie beschikbaar zijn. Om onnodige stilstand en inefficiënt gebruik te voorkomen is in 2016 een gemeentelijke autopool opgericht.

Auto’s in de pool worden gedeeld door verschillende directies. Hierdoor zijn ook minder voertuigen nodig.

Hoe De gemeente heeft 264 personenvoertuigen. In 2021 zitten 63 van deze voertuigen in de auto­ pool. De ambitie is om steeds meer voertuigen van directies naar de autopool over te hevelen. De overtollige voertuigen worden afgestoten.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Het afgelopen jaar zijn er 7 auto’s bijgekomen in de autopool. Daarnaast zijn we druk bezig geweest met het verduurzamen van de auto’s in de pool. Alle voertuigen van de Jan van Galenstraat 323, Weesperstraat 113, Weesperstraat 430 en Rozenburglaan zijn inmiddels elektrisch. • Ook is er hard gewerkt aan het creëren van exclusieve pools in de autopool (pool in pool voertuigen).

• Bij een aanvraag voor het vervangen van een voertuig kijken we altijd of de vervanging ook mogelijk is vanuit de (exclusieve) autopool. Het uitgangspunt hierbij is dat vervanging altijd vanuit de autopool gebeurt, tenzij dit niet mogelijk is door praktische overwegingen.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 13

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

51

Zakelijk en woon-werkverkeer verduurzamen Wat In 2018 stoot de gemeente 0,3 kiloton CO2 uit door zakelijk verkeer en nog eens 8 kiloton CO2 door woon-werkverkeer. Deze CO2-uitstoot willen we terugdringen en compenseren.

Hoe Voor internationale reizen korter dan 6 uur of minder dan 500 kilometer wordt de trein als alternatief aangeboden. De CO2-uitstoot van internationale reizen wordt gecompenseerd. Per 1 januari 2020 is een nieuwe contractperiode gestart met het reisbureau waarin bepalingen zijn opgenomen die toezien op het compenseren van

CO2 voor vliegreizen. Hierdoor kunnen we als organisatie zelf de invulling van de compensatie bepalen (compensatiebedrag en type project). Voor het woon-werkverkeer zetten we in op thuiswerken, deelvervoer, de mogelijkheden van een fietsenplan en OV-dalurenabonnementen.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Net als in 2020 heeft een groot deel van de medewerkers het grootste deel van het jaar moeten thuiswerken. De meeste bijeenkomsten waren online. Daardoor is er ook in 2021 weinig woon-werkverkeer en zakelijk verkeer geweest. Toch is er in 2021 een pilot gestart om de mogelijkheden van hybride werken te onderzoeken. Medewerkers van de gemeente die in Beverwijk wonen kunnen op locatie van de gemeente Beverwijk aan het werk. Inmiddels zijn er gesprekken met Utrecht en Almere gaande om op eenzelfde manier te gaan werken. • De verwachting is dat we, zodra thuiswerken niet meer niet dringend aanbevolen wordt, weer meer op locatie gaan werken. • Het woon-werkverkeer neemt dan toe. De verwachting is ook dat het nooit meer zo zal zijn als het was. In de toekomst wordt niet het werken op kantoor, maar een hybride vorm de standaard: gedeeltelijk op kantoor, gedeeltelijk thuis. Dit heeft onmiskenbaar een gunstig effect op het woon-werkverkeer. • Het college van B&W heeft in 2021 een convenant ondertekend om in de toekomst in te zetten op duurzaam woon-werkverkeer. Dat strekt verder dan alleen reizen buiten de spits en zoveel mogelijk fietsen. De maatregelen worden volgend jaar uitgewerkt in een uitvoeringsplan.

Een aantal plannen uit 2021 is mede door corona blijven liggen. De verwachting is dat zij in 2022 alsnog worden opgepakt: • Uitvoeringsplan duurzaam woon-werkverkeer. • Vaststellen parkeerbeleid. • Opstellen van een nieuwe huisvestingsvisie. • Door het nieuwe, hybride werken zal in 2022 het kantoor aan de Jodenbreestraat 25 worden afgestoten. • Update reisrichtlijnen internationale dienstreizen. • Vaststellen wijze van compensatie voor vliegreizen.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 14

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

52

Duurzaam en circulair inkopen van bedrijfsmiddelen Wat Inkoop wordt strategisch ingezet om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren. Hoe Bij inkoop- en investeringsbeslissingen van bedrijfsmiddelen wegen de vijf gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen mee. We doen dit

door duurzaamheidseisen en -wensen te formuleren in aanbestedingen om de markt te stimuleren duurzamer aan te bieden. Op die manier hebben we groene stroom, groen gas en de 100 procent plantaardige brandstof HVO ingekocht. Het kantoormeubilair, onze afvalscheidingsbakken en

onze koffiebekers zijn circulair. We werken toe naar standaardcriteria bij elke inkoop- en investeringsbeslissing. En we werken aan een instrument om bij te houden wat de impact van de maatregelen is.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In september is het Team Duurzaam Opdrachtgeven en Inkopen (TDO) van start gegaan. Een samenwerking tussen de directies Facilitair Bureau, Ruimte en Duurzaamheid, de Green Office en Directie Inkoop. De adviseurs van TDO ondersteunen opdrachtgevers en inkoopteams om duurzaamheid mee te laten wegen in inkooptrajecten. In 2021 waren er 63 Europese aanbestedingen van bedrijfsmiddelen. Bij 10 daarvan heeft een adviseur van TDO als onderdeel van het inkoopteam geadviseerd. • In 2021 is de aanbesteding voor groen gas afgerond. Vanaf 1 januari 2022 worden alle gemeentelijke panden met groen gas verwarmd. Dat betekent 28% minder CO2-uitstoot. • Facilitair Bureau heeft een raamovereenkomst voor kantoormeubilair afgesloten. De meubels zijn circulair en worden na bestelling op verzoek uitstootvrij afgeleverd. Bij deze aanbesteding is voor het eerst gebruik gemaakt van een tool van Circular IQ, een startup van het startup-inresidence-programma van de gemeente. Deze tool maakt objectief inzichtelijk hoe circulair een aanbieding is.

• Beleids- en kaderontwikkeling: - Koppelkansen verkennen met andere beleidsthema’s zoals Sociaal en Gezond. - Verkenning van langetermijnopties voor kennisdeling en opleidingen voor inkopers, opdrachtgevers en (eventueel) contactmanagers. • Advies- en contractmanagement: - We gaan door met creëren van een kennisbank. Een plek waar inkopers en opdrachtgevers eisen, criteria, tools en relevante evaluaties van andere aanbestedingen kunnen terugvinden. • Monitoring, sturing en communicatie: - Vertalen van inzichten uit de materiaalstromenanalyse naar concrete adviezen en teksten voor specifieke productgroepen in aanbestedingstrajecten. - Begeleiden van een ‘innovatief aanbestedingstraject’ om doelmatigheid beter te borgen. - Opstellen van methodiek voor registratie, monitoring en rapportage. • Nog beter begrijpen welke wensen er leven bij opdrachtgevers en inkopers om duurzaamheid beter te verankeren in het proces. Hiervoor zijn eind 2021 al enkele gesprekken met Lead Buyers gevoerd. Die zullen in 2022 worden voortgezet.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 15

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

53

Gemeentelijk bedrijfsafval scheiden Wat Vanaf de zomer 2019 scheiden we in al onze kantoorpanden afval. We experimenteren met het maken van zeep van ons eigen koffiedik. De ICTafdeling voert oude mobiele telefoons circulair af. De ambitie voor eind 2020 was om 75% van ons bedrijfsafval gescheiden aan te bieden aan de afvalophaalservices.

Hoe Aan de basis ligt een goed en meetbaar ophaalproces van het gescheiden afval. Vervolgens helpt een gedragscampagne om het doel te behalen. We zetten in op vermindering van afval door herbruikbare producten te stimuleren en we zetten een stop op wegwerpplastic door leveranciers. We kijken ook naar de

verpakkings­materialen van producten die binnen de gemeente worden gebruikt, bijvoorbeeld binnen de catering of ICT. Deze moeten makkelijk te scheiden zijn.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• De directie Afval en Grondstoffen heeft onderzoek gedaan naar het ophalen van gemeentelijk bedrijfsafval. Door dit onderzoek hebben we nu een beter inzicht in de afvalstromen per locatie, we weten wat het maximaal aantal kilo’s is dat gescheiden kan worden ingezameld, we hebben de verschillende afvalbakken op alle locaties in kaart en we weten waar de knelpunten zitten. • We hebben onderzocht hoe we het afval van de gemeentelijke organisatie zo duurzaam mogelijk kunnen inzamelen en sluiten daarvoor aan bij een aanbesteding van het Rijk.

• We nemen deel aan een aanbesteding van het Rijk. Na de gunning zal de inzameling van het bedrijfsafval een project zijn waar milieuwinst behaald gaat worden. Nieuwe kansen, maar het betekent ook dat we de collega’s moeten meenemen in deze ontwikkeling. Gescheiden inzameling vraagt ook iets van het gedrag van de medewerkers.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 16

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

54

Materiaalstromen in kaart brengen Wat We verminderen de grootste materiaal­ stromen die de organisatie binnenkomen. Van de uitgaande afvalstromen sturen we op hergebruik van materialen.

Hoe Tot nu toe hebben we nog onvoldoende zicht op de materiaalstromen die de gemeentelijke organisatie in- en uitgaan. Daarom werken verschillende directies samen in de Taskforce Materialenpaspoort die in samenwerking met de

markt pilots draait en een plan van aanpak opstelt om de materiaalstromen van de gemeentelijke organisatie, en uiteindelijk van de hele stad, in kaart te brengen.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In de loop van 2021 bleek dat de materiaalstroomanalyse van Camping Vliegenbos niet tot resultaat zou leiden. We hebben daarom gekozen voor een andere aanpak. Meerdere directies willen inzicht krijgen in hun milieu-impact. De materiaalstroomanalyse is daar een goed instrument voor. In samenwerking met Metabolic en CicularIQ zijn we daarom begonnen om de materiaalstromen van de hele gemeentelijke organisatie in kaart te brengen. De analyse stelt ons in staat om nauwkeuriger te sturen op het verkleinen van de milieu-impact.

• Afronden van de materiaalstroomanalyse en het formuleren van de acties die daaruit voortvloeien. De materiaalstroomanalyse is input voor de herijking van de Uitvoeringsagenda 2022. • Opstellen van een strategie voor een regelmatige update van de materiaalstroomanalyse.

Domein Bedrijfsvoering Maatregel 17

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

Papiergebruik reduceren Wat Om CO2 te reduceren en verspilling tegen te gaan is het nodig om minder papier te verbruiken in onze bedrijfsvoering.

Hoe Stimuleren van activiteiten die het gebruik van papier verminderen. Zoals minder papierverbruik door medewerkers, terugbrengen van het aantal edities van de gemeentekrant, minder bewonersbrieven en minder printen.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In 2021 zijn de aanbestedingen kantoorartikelen en papier gegund. In beide aanbestedingen zijn duurzaamheidseisen meegenomen. Die hebben in belangrijke mate meegewogen in de gunning. • Papierreductie is meegenomen in de aanbesteding voor de nieuwe afdrukapparatuur. Het doel is om gedurende de contractperiode (tot 1 december 2028) 40 procent minder papier te gebruiken. Gedurende het hele contract zal het papiergebruik gemonitord worden. • Een campagne ‘bewust printen’ bij Juridische Zaken is uitgevoerd. Onder deze doelgroep zijn ‘grootverbruikers’ van papier, zij hebben hun papiergebruik tijdens de lockdown (noodgedwongen) enorm teruggebracht. De campagne was erop gericht om te zorgen dat medewerkers niet terugvallen in oud gedrag zodra zij weer op kantoor werken en digitaal werken te stimuleren.

• Minder printen zal onderdeel worden van de campagne De Duurzame Ambtenaar Keert Terug naar Kantoor.

55

Domein Gebouwen Maatregel 18

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

56

Energieverspilling in gebouwen tegengaan Wat Het grootste energieverbruik van de eigen organisatie ligt binnen onze panden. In 2023 moeten kantoorpanden volgens de wet minimaal een energielabel C hebben. Al het vastgoed heeft in 2030 ten minste een label A. Voor huisvestings­ panden en werven streven we naar energie­ neutraliteit in 2030. Alle zwembaden en sporthallen zijn in 2030 klimaatneutraal.

Hoe In onze huisvestingspanden, parkeergarages, metrostations, zwembaden en sporthallen treffen we maatregelen als LEDverlichting, verbeteren van isolatie, efficiënter beheer van de technische installaties en het vervangen van verouderde installaties in panden. Dat gebeurt op natuurlijke momenten, zoals verbouwingen of groot onderhoud (volgens de MJOP). Via het

energie­monitorings­systeem krijgen we inzicht in ons energieverbruik in kantoorpanden en werven en kunnen we effectief energieverspilling tegengaan. Op dit moment heeft 20 procent van de gehele portefeuille een energielabel A. Van alleen de eigen huisvestings­panden heeft 30 procent een label A.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In 2021 is een programmaplan voor de verduurzaming van het vastgoed opgesteld. Op basis van dit plan worden strategieën per duurzaamheidsthema opgesteld. Die zijn zo goed als af. • Er is een nulmeting gedaan van het energie­verbruik van alle vastgoed en een CO2-footprint opgesteld. We weten nu per pand wat de feitelijke verbruiksgegevens zijn of we hebben een schatting gemaakt op basis van kengetallen. We weten nu welke panden het meeste verbruiken (relatief en absoluut). Hierdoor kunnen we gerichter sturen op milieu-impact, door onze aandacht in eerste instantie te richten op de ‘grootverbruikers’. • Aan ruim 50 panden zijn maatregelen getroffen om het energieverbruik terug te dringen. • We hebben een monitoringstool gekocht, waarmee de impact van de verduurzamings­maatregelen kan worden gemeten. • Voor ongeveer 200 panden is een maatwerk­advies opgesteld. Deze vormen de basis voor het integraal meenemen van verduurzamings­ maatregelen bij ander, niet direct op verduurzaming gericht, werk aan de panden. • Het onderzoek naar een oplossing van het ‘split incentive’ is nog niet gestart. Het wordt opgenomen in een overkoepelende financiële strategie die de financiering van de totale verduurzamingsopgave van het gemeentelijk vastgoed beschrijft.

• In het kader van het Duurzaam herstel wordt aan de versnelde verduurzaming van 40 panden gewerkt. Grote gemeentekantoren als Plein ’40-’45 en voormalig Stadstimmertuin 4-6 worden naar minimaal een label C verduurzaamd. Daarnaast loopt de ‘reguliere’ verduurzaming die gekoppeld is aan groot onderhoud door. Opnieuw wordt in tientallen panden LEDverlichting, dakisolatie en dubbelglas geplaatst. • Het projectplan voor de verduurzaming van de gemeentelijke huisvesting is klaar. In de komende jaren zal dat plan uitgevoerd worden. Dit zal een CO2-reductie van ongeveer 22 procent opleveren. Voorwaarde is wel dat er voldoende budget en capaciteit wordt vrijgemaakt om de verduurzaming te realiseren. • Zonnepanelen op metrostations koppelen aan het tractienet is niet rendabel, omdat de omvormertechniek die hiervoor nodig is te duur is. Door aan te sluiten bij andere ontwikkelingen, zoals het project ‘terugwinning remenergie’ kan van dezelfde omvormers gebruik gemaakt worden. • Er wordt onderzocht of buitenzwembaden afgedekt kunnen worden als ze niet worden gebruikt. Tevens wordt onderzocht hoe blaashallen energiezuiniger kunnen worden gemaakt en hoe sporthallen in de zomer kunnen worden gekoeld.

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• Alle OV-chipkaartpoorten zijn in 2021 vervangen. Dit levert een besparing van bijna 400 MWh per jaar op. De oude poorten zijn in onderdelen hergebruikt door aannemer. • De pilot met zonnepanelen die direct leveren aan het tractienet van de metro is uitgevoerd. De uitkomst was dat het vooralsnog lastig is om dit rendabel te doen. • Onderzoek naar energie voor het Flevoparkbad is afgerond. Op basis hiervan heeft Sport en Bos de opdracht gegeven om duurzame normkosten voor de nieuwbouw te ontwikkelen. Deze opdracht is bijna afgerond.

• In 2022 wordt onderzocht hoe de overdekte Wielerbaan Velodrome energiezuinig kan worden gemaakt, door onder andere toepassing van isolatie met stro.

57

Domein Gebouwen Maatregel 19

Bijlage | Verduurzamingsrapportage 2022

58

Aardgasvrij maken van gebouwen Wat De gemeente wil haar eigen huisvestings­ panden, werven en sportlocaties in 2030 zoveel mogelijk aardgasvrij hebben.

Hoe We sluiten daarbij aan bij de buurt-totbuurtaanpak en gepland groot onderhoud. Waar aardgasvrij nog niet mogelijk is, gebruiken we gedurende de transitie alternatieven, zoals groen gas (zie maatregel 20) of CO2-compensatie. In de

panden die in 2030 kostentechnisch nog niet aardgasvrij kunnen zijn, reduceren we het energieverbruik maximaal en wekken we maximaal energie op.

Dit hebben we in 2021 gerealiseerd

Plannen voor 2022

• In 2021 zijn 6 gemeentelijke panden aardgasvrij gemaakt: - stadsdeelkantoren Buikslotermeerplein en Klaprozenweg zijn op stadswarmte aangesloten; - sporthal Apollohal en sporthal De Weeren; - een kinderdagverblijf en een multifunctioneel centrum. • Een nieuw pand op Albert Wittenberghplein 2 is aardgasvrij opgeleverd. • We bereiden sporthal De Pijp voor op loskoppeling van aardgas. • Voor verschillende gemeentelijke huisvestings- en sportpanden zijn we aangesloten bij onderzoeken naar collectieve warmteoplossingen. Deze trajecten nemen langere tijd in beslag. Voorbeeld is een 5G-warmtenetwerk voor de Oosterparkbuurt met twee gemeentelijke panden en een pand van de GGD. • We onderzoeken energiebesparingen in zwembaden. • In opdracht van Sport en Bos is onderzocht of de warmte van kunstgrasvelden gebruikt kan worden om omliggende panden van het gas af te halen. Deze resultaten worden meegenomen in de verdere uitwerking van toekomstbestendige sportparken. • Er zijn 3 garages opgeleverd voorzien van slimme LEDverlichting (in totaal nu 16 gemeentelijke garages). Voor b.v. garage P10 bespaarde dat gemiddeld 37% (na realisatie laadinfra 30%).