2. Voortgangsrapportage Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023-2026.pdf
Tekst van het document
34
Voortgang, lessen en aanbevelingen per programmaonderdeel | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Wijs kansrijke locaties voor houtbouw aan en regel expliciete bescherming van fysieke ruimte met een hoge milieucategorie (HMC), met name langs waterwegen en kades, tegen ongewenste functieveranderingen, zoals de toevoeging van horeca of dienstverlening. Verstevig normen en wet- en regelgeving voor biobased bouwen. Vertaal de rijksdoelstelling voor modulair bouwen naar een gemeentelijke doelstelling die zowel fabrieksmatige bouw als houtbouw stimuleert. Om adoptie van houtbouwsystemen te vergemakkelijken, helpt het om uit te gaan van de mogelijkheden van modulaire bouwsystemen (in hout) en daar het stedenbouw kundig kader op aan te passen in plaats van andersom, zoals ook opgenomen in de handreiking Gewoon Goed. Op die manier kan de ambitie al vroeg in het planproces worden opgenomen. Start met doorvertalen van stedelijke doelstellingen naar gebieds ontwikkeling, zoals werken met CO₂-budgetten. Blijf pleiten voor aanpassingen in de nationale regelgeving om de bouwsector in lijn te brengen met de doelen van het Parijsakkoord en voor het wegnemen van belemmerende normen, zoals de eenzijdige focus op Rc-waarden. Ontwikkel tools en data voor circulaire stedenbouw. Toegang tot digitale tools, zoals parametrische ontwerp- en analysesoftware, is een voorwaarde voor ontwerpers om feedback te krijgen over de milieu-impact van materialen en keuzes.
Draag daarom zorg voor een centrale data- en informatievoorziening voor circulaire stedenbouw en gebiedsontwikkeling. Zet monitoring op. Start bij transformaties en tenders met verplichte monitoring van indicatoren uit Het Nieuwe Normaal en milieuprestaties van gebouwen, zowel op stedenbouwkundig als op kavelniveau. Zet dit op in samenwerking met de Commissie Omgevingskwaliteit (COK) en ontwikkelaars, in navolging van Rotterdam.
35
Uitgelichte projecten | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Gebouwde Omgeving
Innovatiepartnerschap schoolgebouwen
Opdrachtgever: Maatschappelijke Voorzieningen is opdrachtgever van de raamovereenkomst IPS. Schoolbesturen zijn opdrachtgever voor de individuele schoolgebouwen (projecten) die binnen de raamovereenkomst worden ontwikkeld. Rol gemeente: Faciliteren en stimuleren van industriële circulaire scholenbouw door andere marktbenadering en brede samenwerking. Partners: Schoolbesturen AMOS, ASKO, STAIJ, Talent Primair, Florente, Zonova, Innoord, De Elementaire School, Schools by Circlewood, het Schoolvoorbeeld, TU Delft, kennisplatform Ruimte OK en het Programma Onderwijshuisvesting (ministerie OCW).
Amsterdam staat voor een grote nieuwbouwopgave in het onderwijs. Veel schoolgebouwen zijn verouderd, onvoldoende geïsoleerd en niet toekomstbestendig. Het Innovatiepartnerschap schoolgebouwen (IPS) ontwikkelt nieuwe, circulaire scholen die minder CO₂ uitstoten, minimaal 55 procent losmaakbaar zijn en voor minimaal 25 procent bestaan uit hergebruikte materialen. Daarnaast verbeteren de gebouwen hemelwater berging, energieprestaties en wordt er natuurinclusief gebouwd. Doel is om de bouw te industrialiseren, zodat circulaire scholen sneller, betaalbaarder en toekomstbestendig worden gerealiseerd. De eerste acht uitgevraagde scholen laten zien dat circulaire bouw loont. In totaal bespaart dit
minimaal 650.000 kilo CO₂. De gebouwen zijn flexibel en eenvoudig aanpasbaar of uitbreidbaar. Door deze manier van samenwerken worden scholen sneller gebouwd, met minder verspilling en een lagere milieu-impact. De grootste uitdaging is het vinden van de balans tussen maatwerk per school en opschaling van het bouwconcept. De samen werking tussen veel verschillende partijen vraagt om heldere afspraken en een vaste werkwijze. Daarom wordt gewerkt aan een standaard proces en rolverdeling tussen betrokken gemeentelijke directies. Voor verdere doorontwikkeling hebben de bouwpartners meer zekerheid en volume nodig om in hun circulaire concepten te kunnen investeren. Meer deelnemende scholen en landelijke toepassing zijn hiervoor onmisbaar. Net als structureel budget voor onderwijshuisvesting en circulariteit. Voorbeeldprojecten inspireren andere gemeenten en schoolbesturen om aan te sluiten. De ambitie is om maximaal dertig scholen, binnen de metropoolregio Amsterdam, via het IPS te realiseren en met andere gemeenten de kennis te delen zodat ook zij de aanbestedingen kunnen inrichten op basis van dit bouwconcept. Zo bouwen we stap voor stap aan een circulaire toekomst voor onderwijsgebouwen.
36
Uitgelichte projecten | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Gebouwde Omgeving
Biobased Academy
Opdrachtgever: Team Circulaire Economie, Ruimte & Duurzaamheid, Wonen. Rol gemeente: Stimuleren en faciliteren, stelt kennis en expertise beschikbaar. Partners: Acht woningcorporaties en de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC).
De directie Wonen heeft met de Amsterdamse woningcorporaties en de AFWC prestatieafspraken gemaakt voor 2024-2027. Deze afspraken bevatten doelen voor woningbouw, verduurzaming, betaalbaarheid en circulariteit. Circulair renoveren is een belangrijk onderdeel van de duurzaamheidsdoelen. Een uitwerking hierbinnen is de oprichting van de Biobased Academy. De Biobased Academy stimuleert en faciliteert woningcorporaties bij het toepassen van biobased materialen in renovaties. Biobased grondstoffen, zoals vlas, hennep of lisdodde hebben een lagere CO₂-uitstoot dan conventionele isolatiematerialen en bieden voordelen voor het binnenklimaat en de verwerking. Met biobased isoleren is CO₂-reductie ten opzichte van traditionele manieren van isoleren mogelijk. De Academy richt zich op afvalreductie, pilotprojecten, samenwerking én het meten van de resultaten, zoals de hoeveelheid hergebruikte
materialen en milieuwinst. De focus ligt op procesbegeleiding, communicatie, netwerkvorming en kennisdeling. Er is een uitgebreid kennisplatform opgezet, met drie inspiratiesessies, zes werk bezoeken en een oogstfeest. Inmiddels is er gestart met de doorontwikkeling naar versie 2.0. Het afstemmen van de verschillende behoeften van de woningcorporaties is een cruciale stap in deze doorontwikkeling. Zo vragen sommige corporaties om een verbreding naar biobased nieuwbouw en andere om meer praktische projectondersteuning. De Europese subsidie voor het BIOMATINE-project geeft een impuls aan de opschaling van toepassing van biobased isolatiematerialen. Biobased isoleren als norm draagt sterk bij aan de klimaatopgave door CO₂-uitstoot, abiotisch materiaalgebruik en scope 3-emissies te verminderen. Kortom, de beste garantie voor toekomstbestendig bouwen in de stad.
CO2 CO2
37
Voortgang, lessen en aanbevelingen per programmaonderdeel | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Dwarsdoorsnijdende thema’s en Randvoorwaarden Om voortgang te kunnen realiseren met ondernemers, maatschap pelijke initiatieven en het mogelijk maken van circulair werken überhaupt, zijn er in de UACE acties opgenomen die onderliggende randvoorwaarden beter op orde moeten brengen. Bijvoorbeeld interventies die opgavegerichte samenwerking tussen directies verbeteren of kennisontwikkeling en -deling faciliteren. Ook op het gebied van monitoring van materiaalgebruik, inkoop, financiering en beleidsbeïnvloeding bij het Rijk en de EU zijn de nodige activiteiten vormgegeven. Allemaal minder zichtbare werkzaamheden ‘onder de motorkap’ die essentieel zijn om andere zaken te laten slagen. Zo wordt gewerkt aan nieuwe interne verrekeningsmodellen van circulair materiaalgebruik, toepassing van CO₂-beprijzing bij investeringsbesluiten en het ontsluiten van impact- en monitorings data van materiaalgebruik vanuit een centrale data- en informatie voorziening. De inzet is gericht op het verankeren van circulair denken in beleid, werkprocessen en besluitvorming, zodat de gemeente haar voorbeeldrol waarmaakt en de uitvoering minder afhankelijk wordt van losse projecten of individuele initiatiefnemers.
Waar staan we nu? De ontwikkeling van de Monitor Circulaire Economie (R1) ligt op koers. In samenwerking met CBS, PBL, AMS Institute en andere kennisinstellingen ontstaat een steeds completer beeld van grondstofstromen, materiaalgebruik en circulaire activiteiten in Amsterdam. Sinds 2023 zijn meerdere studies gepubliceerd (zie bijlage 2), waaronder de Monitor Circulaire Economie 2022, De milieu-effecten van materiaalgebruik in Amsterdam 2023, en de Ecologische voetafdruk van Amsterdammers. Ook zijn voor bereidingen gestart voor een netwerkanalyse circulaire initiatieven en de update van de Monitor Circulaire Economie met data over 2023-2024. Deze publicaties vormen een belangrijke informatiebron voor beleidsvorming omdat ze laten zien waar met interventies, de grootste impact te realiseren is. Om de data nog beter bruikbaar te
maken, wordt gewerkt aan het verkleinen van onzekerheidsmarges en betere mogelijkheden om in te zoomen op een specifieke sector en data te volgen in de tijd. Het meten van hergebruik en materiaal besparing is op dit moment nog lastig. Samenwerking met afval verwerkers en het bedrijfsleven blijft cruciaal om stedelijke data te kunnen verfijnen. De opgebouwde kennisbasis maken we beter geschikt voor datagedreven beleidsontwikkeling. Binnen de gemeente wordt inmiddels voor verschillende product groepen circulair ingekocht (R2). We stellen steeds vaker eisen aan CO₂ -uitstoot, aan de herkomst en aan de herbruikbaarheid of het hergebruik van materialen. We hebben inmiddels succesvol ervaring opgedaan met circulair inkopen van onder andere koffie, op basis van True Price, met kunstgrasvelden en het wagenpark van de gemeente. Succesvolle projecten hebben vaak concrete doelen meegekregen en worden gericht van bovenaf gestuurd. Dat is waardevol om van te leren en mee te nemen naar de aanbestedings kalender zodat bijvoorbeeld aankomende trajecten voor de catering en textielverwerking hiervan kunnen profiteren. Onze inkopers gebruiken regelmatig de Europese Green Public Procurement criteria of Ecodesign wetgeving voor het opstellen van inkoopeisen of -criteria.
Bij de aanbesteding van vijfenveertig elektrische inzamel voertuigen hebben we ketenverantwoordelijkheid in de praktijk gebracht door extra aandacht voor kobaltvrije batterijen, een kritische grondstof met hoge sociale en ecologische kosten. De nieuwe wagens zijn daardoor voorzien van een accu met lithium-ijzer-fosfor-technologie, die lagere maatschappelijke kosten heeft. Ze gaan naar verwachting ook nog eens langer mee dan de gebruikelijke accu’s. Tegelijk zien we dat er nog lang niet altijd circulair uitgevraagd wordt. De eerste aanbestedingen met een looptijd tot voorbij 2030 vinden nu echter al plaats. Om het doel te realiseren van 100 procent circulair inkopen in 2030 blijft het opnemen van circulaire criteria daarom een groot aandachtspunt. Bij de gebiedsontwikkeling en in de openbare ruimte zijn circulaire criteria in tenders en aanbestedingen inmiddels gemeengoed (R2). Ondanks deze implementatieslag zijn er nog meer kansen te verzilveren in het uitdagen van de markt bij gronduitgifte en projecten.
Parallel hieraan wordt gewerkt aan digitalisering en materiaal paspoorten, vooral binnen de waardeketen gebouwde omgeving, om inzicht te krijgen in gebruikte materialen. En om data vast te leggen die essentieel zijn voor toekomstig hergebruik van het materiaal. De toepassing van deze instrumenten is op dit moment nog beperkt. Verdere implementatie vormt een belangrijke stap naar uniforme standaarden en betere datagedreven sturing, maar zal nog enkele jaren doorlooptijd kennen. Om kennis uit te wisselen werken we binnen Nederland samen met andere koplopergemeenten en participeert Amsterdam in verschillende landelijke werkgroepen van het Nationaal Programma Circulaire Economie. Internationaal doen we dat met steden die aangesloten zijn bij de Ellen MacArthur Foundation of deelnemen in de Circular Cities Frontrunner Group. Amsterdam wordt bijna wekelijks gevraagd om kennis te delen over de circulaire aanpak (R3). Omdat het niet mogelijk is om aan alle individuele verzoeken te voldoen, werken we open source en publiceren we onze werkwijzen en doorbraken. Zo hoeven andere decentrale overheden het wiel niet opnieuw uit te vinden en kan iedereen meedenken met het verbeteren van onze eigen methoden. Alle CircuLaw-analyses zijn bijvoorbeeld online beschikbaar, evenals de dataset die het CBS samen met ons heeft ontwikkeld voor de Monitor Amsterdam Circulair.
Daarnaast publiceren we artikelen en essays met breder toepasbare inzichten, bijvoorbeeld uit de Leergemeenschap. Via webinars delen we onze ervaringen, zoals met consuminderen-campagne. In een minidocumentaire over circulaire ketenfinanciering bieden we een blik op de toekomst van circulaire financiering. Verder ontvangen we regelmatig delegaties, dragen we bij aan symposia en conferenties en delen en ontwikkelen we kennis en tools met andere Europese steden. De afgelopen twee jaar is er hard gewerkt om extra financiering naar Amsterdam te halen door het indienen van diverse subsidieaanvragen (R4). Hoewel de aanvragen voor de Erfgoed Deal (het gebruik van lokaal verbouwde lisdodde in de isolatie van het dak van het Internationaal Theater Amsterdam) en de EU-HORIZON-aanvraag van CircuLaw niet zijn gehonoreerd, heeft CircuLaw wel een Built by Nature-subsidie ontvangen voor hun rol in het opschalen van
38
Voortgang, lessen en aanbevelingen per programmaonderdeel | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
houtbouw. Daarnaast is met de toekenning van de EU-LIFE-aanvraag BIOMATINE €4,5 miljoen aangetrokken voor het biobased isoleren van 556 monumentale sociale huurwoningen in de Spaarndammerbuurt en de Centrale Markthal in Amsterdam West. De aanvraag voor Solar Reuse Europe bij het LIFE-programma is nog in behandeling.
geweest met Amsterdamse inkopers over aankomende regulering vanuit Brussel, ondersteund door de kennisbasis vanuit CircuLaw.
Circular Cities Frontrunner Group Steeds vaker merken we dat barrières slechts gedeeltelijk in de wetgeving zelf liggen. Als we de gebruikelijke interpretatie los laten en opnieuw kijken naar wetteksten blijkt dat er al veel meer mogelijk is. Met het programma CircuLaw heeft Amsterdam daarom de juridische mogelijkheden voor de drie waardeketens van de UACE in kaart gebracht (R5). Beleidsmedewerkers en inkopers maken hierdoor meer gebruik van bestaande wet- en regelgeving om circulaire doelen te realiseren. De toepassing hiervan bevindt zich nu in de implementatiefase. De komende periode is cruciaal om te bewijzen dat deze juridische instrumenten ook daadwerkelijk tot normerende maatregelen leiden. De ontwikkeling van de community Juridisch Amsterdams Klimaat kan hierbij helpen door met de proactieve en creatieve juridische denkwijze aan de slag te gaan met de vraag ‘hoe kan het wel’. Daarnaast zijn concrete stappen gezet om regelgeving te vertalen naar beleid. Zo is de Richtlijn Duurzame Evenementen 2024–2025 getekend en we werken aan de invoering van een verplichting voor bedrijven om jaarlijks te rapporteren over hun gescheiden afvalstromen. Ook is in samenwerking met CircuLaw en andere steden een landelijke informatiekaart ontwikkeld met inzicht in de mogelijkheden voor reclameregulering, gericht op het weren van fossiele reclame.
Op Europees niveau zet Amsterdam zich actief in om samen met andere koplopersteden onze circulaire kennis en ervaring te laten landen in Europese wet- en regelgeving. Het meest recente voorbeeld is de consultatieronde voor de Circular Economy Act eind 2025. De gemeente levert ook input op aanbestedingsrichtlijnen, materialenwetgeving en circulaire productnormen. De toename aan EU-regelgeving vraagt om voortdurende bijscholing, kennisdeling en interne voorbereidingen. Zo is er bijvoorbeeld al een kennissessie
In 2024 heeft Amsterdam de Circulaire Economie als Europese bestuurlijke lobbyprioriteit opgenomen. Als voorloper in de circulaire stedelijke transitie is de stad trekker geworden van de Circular Cities Frontrunner Group. Deze Europese alliantie van dertig steden en organisaties doet gezamenlijk beleidsaanbevelingen aan de Europese Commissie en het Europees Parlement om de positie van steden in Europese besluitvorming over circulaire economie te versterken. Amsterdam wil de Europese Unie bewegen om ketenemissies (scope 3) onderdeel te maken van het klimaatbeleid. De eerste policy brief is in 2025 door burgemeester Femke Halsema in Brussel overhandigd aan Eurocommissaris Jessika Roswall en aangeboden aan alle Europarlementariërs en diverse directoraten-generaal van de Europese Commissie.
“Het is niet ingewikkeld, het is alleen wel heel veel werk”
39
Voortgang, lessen en aanbevelingen per programmaonderdeel | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Om grip te krijgen op de ruimtevraag (R6) is in de verkenning Amsterdam maakt ruimte voor de circulaire economie aan de hand van enkele essentiële circulaire activiteiten inzichtelijk gemaakt welke ruimte wanneer en waarvoor nodig is (zie hoofdstuk 2.2 Circulaire Stedenbouw). Met de leergemeenschap Amsterdam Circulair (R7) hebben we ‘leren door te doen’ een stevige impuls gegeven. Door aan te sluiten bij bestaande casuïstiek en het organiseren van twaalf leergroepen, is er ruimte ontstaan om het anders aan te pakken. Door de dialoog te faciliteren tussen collega’s van verschillende organisatieonderdelen en extra structuur en capaciteit toe te voegen voor reflexieve monitoring, is het gelukt om enkele (ervaren) barrières stap voor stap af te pellen en aan te pakken. Hiermee geven we invulling aan één van de aanbevelingen uit de vorige uitvoeringsagenda om leren structureel te organiseren.
“Van leren naast het werk naar leren in het werk”
Opgavegericht werken Een overzicht van de zes leergroepen die eind 2025 actief opgavegericht werken in de praktijk brengen: Scale-up kunstgrasvelden. De leergroep onderzoekt hoe de gemeente met innovatieve aanbestedingen toekomstbestendige kunstgrasvelden kan realiseren. Centrale vraag is hoe we duurzaam kunnen inkopen en samenwerken met de markt zodat dit bijdraagt aan innovatie en transitieopgaven. Betonstraatsteen. Deze leergroep richt zich op de vraag wat te doen met de tien miljoen betonstraatstenen die vrijkomen. Doel is te onderzoeken hoe de gemeente gebruikte materialen structureel kan hergebruiken binnen de eigen projecten. AmsterDOEN. In deze leergroep staat de samenwerking tussen burgerinitiatieven en de gemeente centraal. De kernvraag is hoe overheid en gemeenschap beter kunnen samenwerken en elkaars kracht kunnen benutten in de transitie naar een circulaire stad. Duurzame utiliteitsbouw. De leergroep onderzoekt hoe het Programma van Eisen Duurzaamheid en de Total Cost of Ownership-aanpak effectief kunnen worden geïmplementeerd in gemeentelijke gebouwen. Doel is te leren hoe vastgoed van Amsterdam kan bijdragen aan brede duurzaamheidsambities. Centraal/decentraal. Deze leergroep behandelt de lozing van digestaat uit kleinschalige biovergisters die gebruikt worden door de horeca om voedselresten te verwerken.
De vraag is hoe de gemeente ruimte kan geven aan decentrale initiatieven binnen systemen die nu grotendeels centraal worden aangestuurd. Circulair Buiksloterham. Hier wordt gewerkt aan de volgende fase van circulaire gebiedsontwikkeling in Buiksloterham. De leervraag is hoe de gemeente langdurig kan blijven faciliteren en leren van deze proeftuin voor circulaire stadsontwikkeling.
Lessen en aanbevelingen Dwarsdoorsnijdende thema’s & Randvoorwaarden Lessen De Monitor Circulair Economie is bruikbaar voor bewustwording en beleidsontwikkeling. Om de Monitor Circulaire Economie ook als sturingsinstrument te kunnen inzetten is verdere doorontwikkeling nodig op drie punten: nauwkeurigheid, volledigheid en koppeling met beleid. De huidige data geven vooral een globaal beeld van materiaalstromen en milieudruk, maar verschillen tussen jaren of sectoren vallen vaak binnen de foutmarge. Voor veel stromen, waaronder bedrijfsafval, ontbreken stedelijke cijfers. De Monitor is nu vooral bruikbaar voor bewustwording en het afwegen van beleidsprioriteiten. Beter inzicht in de werkelijke milieu-, sociale en economische effecten van interventies is nodig om dit instrument effectiever in te zetten. Ruimte buiten reguliere projecten is nodig voor het ontwikkelen van circulaire inkoopstrategieën. Om de doelstelling van 100 procent circulair inkopen in 2030 te realiseren, is het effectief om te focussen op de ontwikkeling van inkoopstrategieën en instrumenten voor enkele duidelijke werkstromen of product groepen, in samenwerking met kennisinstellingen en marktpartijen. Het heeft bovendien meer kans van slagen als hiervoor ruimte en tijd wordt gecreëerd buiten de reguliere inkoopcyclus en de druk van lopende projecten om.
CircuLaw biedt inzicht en handelingsruimte binnen bestaande regelgeving. Juridische belemmeringen zijn vaak minder absoluut dan gedacht waardoor er veel meer ruimte is binnen de huidige regels om ambities te realiseren. Voorwaarde is wel dat bekend is welke instrumenten beschikbaar zijn en hoe die toegepast kunnen worden. Veel afdelingen missen de kennis en competenties om de brug te slaan tussen juridische mogelijkheden en beleid. Amsterdam heeft prominente rol in ontwikkeling Europese regelgeving. De ontwikkeling van CircuLaw heeft Amsterdam en steden in het algemeen een meer zichtbare rol gegeven in het ontwikkelen en testen van nieuwe Europese circulaire wet- en regelgeving, zoals bij de Circular Economy Act. Dit biedt kansen om betere randvoorwaarden te regelen voor circulair werken in onze organisatie, maar vooral voor ondernemers en initiatieven in de stad.
40
Voortgang, lessen en aanbevelingen per programmaonderdeel | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Circulair werken vraagt om samenwerking en een lerende organisatie. De ervaring met de leergemeenschap Circulair laat zien dat doorbraken in de transitie tot stand kunnen worden gebracht als verschillende directies en ketenpartners gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen. Een effectieve leergroep koppelt een concrete praktijkcasus aan een duidelijk mandaat. We hebben ook geleerd dat dit niet of nauwelijks gebeurt als je het niet structureel organiseert. Kennis blijft dan versnipperd en blijft bij individuen ‘hangen’.
Aanbevelingen Integreer en borg de Monitor Circulaire Economie in de interne beleidscyclus. Zorg dat de monitor een vaste plek krijgt binnen de gemeentelijke beleidscyclus en niet afhankelijk raakt van incidentele financiering. Zet de monitor in als sturingsmiddel door relevante indicatoren expliciet te koppelen aan beleidsdoelen en aanbestedingscriteria. Zo kan data over grondstofgebruik, CO₂-impact en materiaalstromen in toenemende mate onze besluitvorming verrijken en kan de kennis ook ingezet worden in de uitvoering, zoals bij de SOK 2.0 Verhardingen. Het zou goed kunnen passen bij de berekening van maatregeleffecten bij invoering van stedelijk CO₂-budget. Versterk samenwerking en ontwikkel lokale meetcapaciteit voor betrouwbare stedelijke data. Bouw de samenwerking met landelijke kennispartners zoals CBS, PBL en AMS Institute verder uit met lokale meetinitiatieven, zodat stedelijke data over materiaalen afvalstromen betrouwbaarder en specifieker worden. Blijf de aanbestedingskalender monitoren en grijp tijdig in wanneer circulaire criteria onvoldoende worden opgenomen. Geef hierbij prioriteit aan aanbestedingen die tot na 2030 lopen en stuur op criteria voor levensduurverlenging, toekomstig hergebruik en businessmodellen hoger op de R-ladder (zoals lease, refurbish, as-a-service).
Werk samen met andere overheden om circulaire eisen en contractvormen verder te standaardiseren. Breid inkoopinstrumentarium uit. Versterk het bestaande inkoop instrumentarium zodat opdrachtgevers, inkopers en projectmanagers makkelijker criteria voor levensduurverlenging, toekomstig hergebruik en circulaire businessmodellen kunnen toepassen.
Veranker aanpak om Europese financiering te benutten. Bouw een overzicht en portefeuille van kansrijke subsidieprogramma’s die aansluiten bij de circulaire activiteiten en ambities van de gemeente en veranker de benodigde aanvraagcapaciteit hiervoor in de jaarplannen van betrokken afdelingen. Borg het benutten van juridische ruimte binnen de organisatie. Veranker wetsanalyses structureel in de werkprocessen van afdelingen zoals Inkoop, Ruimte & Duurzaamheid en Afval & Grondstoffen. Zorg dat juridische kennis toegankelijk is voor niet-juristen en dat bij relevante beleidsprocessen vroegtijdig een juridische toets op circulaire ruimte wordt uitgevoerd. Blijf het kennisplatform CircuLaw gebruiken om tijdig in te spelen op veranderingen in regelgeving op Europees niveau en richt ruimte en mandaat in voor juridische experimenten. Leren als structureel onderdeel van de complexe transitie naar een circulaire economie. Maak de stap van ‘leren naast het werk’ naar ‘leren in het werk’ om als organisatie wendbaar en effectief te zijn. Geef reflexieve monitoring een structurele plek bij teams die werken aan transities door tijd vrij te maken en competenties te ontwikkelen. Beleg de opdracht hiervoor en het eigenaarschap expliciet. Bouw daarbij voort op de opgedane ervaring en energie van de Leergemeenschap Amsterdam Circulair.
“Een circulaire stad vraagt om ruimte”
41
Uitgelichte projecten | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Dwarsdoorsnijdende thema’s en Randvoorwaarden
Opdrachtgever: Facilitair Bureau.
Inkooptraject duurzame koffie
Rol gemeente: Inkoper. Partners: Amsterdamse ondernemingen This Side Up (eerlijke koffie-importeur) en branderij BYBO in samenwerking met Selecta. Team Duurzaam Opdrachtgeven en Inkopen.
Koffie verbindt: dagelijks drinken duizenden medewerkers en bezoekers van de gemeente een kop koffie, thee of chocolademelk. Wat ooit vanzelfsprekend was, is nu een kans: elke kop kan bijdragen aan een meer eerlijke en duurzame wereld. De koffieketen heeft immers wereldwijd grote impact op mens en milieu. Het nemen van ketenverantwoordelijkheid door circulair aanbesteden laat zien dat elke inkoopkeuze het verschil maakt. Bij de aanbesteding van het nieuwe contract voor warme en koude drankenvoorziening lag de focus op ketenverantwoordelijkheid en circulariteit. Het achtjarige contract, vier jaar langer dan gebruikelijk, biedt ruimte voor groei en bijsturing, met als doel om in 2030 volledig circulaire koffiediensten, van boon tot beker, te realiseren. De kracht van deze aanbesteding zit in de aanpak: niet het keurmerk, maar eerlijke lonen, duurzame teelt, minder CO₂ en hergebruik van machines en materialen stonden centraal. Leveranciers moesten aantonen hoe zij verder gingen dan de standaard op het gebied van duurzaamheid en eerlijkheid.
Dat dwong grote partijen, de enige die een dergelijk groot contract kunnen uitvoeren, om samen te werken met kleinere, vernieuwende koffiebedrijven. De koffieketen is complex en niet altijd transparant, onafhankelijke experts werden ingeschakeld om beoordelingsadvies te geven aan het aanbestedingsteam. Zo werd de selectie eerlijker en beter onderbouwd. De volgende uitdaging is het bewaken van de uitvoering, goed contractmanagement is hierbij essentieel. De aanbesteding is zorgvuldig voorbereid met het team Duurzaam Opdrachtgeven en Inkopen. Twee jaar voorbereiding en open marktgesprekken zorgden voor vertrouwen en draagvlak. Medewerkers droegen bij via smaaktesten en ook experts van MVO Nederland leverden waardevolle input. De aanpak en resultaten zijn gedeeld met andere overheden via publicaties, congressen en netwerken. Zo kunnen meer organisaties leren van deze manier van aanbesteden. De lessen uit dit project, kunnen ook worden toegepast op andere ketens met grote maatschappelijke impact.
42
Uitgelichte projecten | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Gebouwde Omgeving
Scale Up Toekomstbestendige Kunstgrasvelden
Opdrachtgever: Sport & Bos, in samenwerking met gemeente Haarlem en Sport, Recreatie en Onderwijs (SRO). Rol gemeente: Aanjager innovatieve aanbesteding en inkoper van kunstgrasvelden. Partners: DRIFT, TNO, Pianoo, Kenniscentrum Sport & Bewegen, VSG, NOC*NSF en de Sportbonden.
Kunstgrasvelden zijn onmisbaar voor sport in de stad, maar hun productie en gebruik zijn intensief in materiaalgebruik en zorgen voor veel afval. Daarom worden nieuwe kunstgrasvelden ontwikkeld die energie opwekken, water opslaan, circulair zijn geproduceerd en slim en schoon worden aangelegd. Het bijzondere aan dit project is de innovatieve manier van aanbesteden. Marktpartijen krijgen hierbij de ruimte om vernieuwende ideeën te testen én samen te ontwikkelen. Zo wordt de hele keten, van producent tot beheerder, stap voor stap duurzamer. Na de aanbesteding zijn er drie consortia geselec teerd. Elk consortium past nieuwe innovaties toe in de aanleg van een prototype kunstgrasveld. Begin 2026 worden de eerste proefvelden aangelegd en een jaar lang gemonitord. Daarna volgt een volwaardig pilotveld. Bij succes wordt dit de nieuwe standaard. Deze duurzame velden zijn straks een ‘game changer’ in de stad. Niet alleen zijn de velden circulair, ze dienen ook als probleemoplossers
voor netcongestie, wateroverlast en hittestress. Het vergroot de maatschappelijke waarde: fijnere velden om op te sporten én goed voor de omgeving en stad. Vernieuwen kost tijd, geld en vraagt om nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen. Het project heeft een Europese LIFE-subsidie ontvangen, wat naast geld, internationale aandacht en kennis deling oplevert. De grootste uitdaging van het project is om de technische oplossingen praktisch toepasbaar te maken in de stad. Samenwerking met partijen als waterbeheerders, omgevings dienst en netbeheerders is daarbij cruciaal. Tijdens het project is actieve kennisdeling en goedkeuring van de sportbonden noodzakelijk. De innovatieve aanbestedingsmethode kan in de toekomst breder worden toegepast. Zo levert Scale Up niet alleen duurzame sportvelden op, maar ook een nieuwe aanpak voor samenwerking en circulair inkopen.
43
Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
3 Aanbevelingen
44
Aanbevelingen | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
3 Aanbevelingen 3.1 Overkoepelende aanbevelingen In deze voortgangsrapportage lezen we dat de voorgenomen activiteiten in de uitvoeringsagenda goed op koers liggen. Tegelijk zien we dat het tempo van de transitie in zijn geheel te laag is om de doelen voor 2030 te realiseren. De belangrijkste overkoepelende aanbevelingen zijn dan ook: Benut bestaande mogelijkheden bij inkoop, aanbesteding en gebiedsontwikkeling maximaal. Hier heeft de gemeente zelf verreweg de meeste invloed. Pas ‘drang en dwang’ toe waar dat mogelijk is zodat circulaire alternatieven aantrekkelijker worden en de norm verschuift weg van de huidige wegwerpcultuur. Blijf ondernemers en initiatieven ondersteunen in deze roerige fase van de transitie. Intensiveer de implementatie van circulair werken in de organisatie, door circulair structureel op te nemen in begrotingen, plannen en werkprocessen, door horizontale sturing stevig in te richten en door daarbij passende instrumenten te ontwikkelen. Deze aanbevelingen zijn niet heel anders dan de afgelopen jaren. Toch zien we wel degelijk een groot aantal positieve ontwikkelingen, ook al valt het tempo soms nog tegen.
3.2 Focus tot eind 2026: voortzetten ondersteuning circulaire ondernemers en initiatieven Deze uitvoeringsperiode loopt tot eind 2026. In deze periode ligt de focus op het ondersteunen van ondernemers en initiatieven door middel van het instrumentarium dat de afgelopen jaren is ontwikkeld. Dit omvat zowel stimulerende en faciliterende regelingen als het wegnemen van obstakels, in nauwe samenwerking met partners zoals de Omgevingsdienst NZKG en de kopgroep Circulair Financieren. Daarnaast leiden de lessen van afgelopen jaren tot vijf accenten voor 2026: 1. Intensiveren van circulair inkopen en aanbesteden Inkoop is een krachtig middel gebleken om verandering te versnellen. Als gemeente besteden we jaarlijks maar liefst 3,1 miljard euro aan goederen en diensten; met onze inkoopkracht creëren we meer circulaire marktvraag. In 2026 versterken we ons bestaande inkoopinstrumentarium zodat opdrachtgevers, inkopers en projectmanagers makkelijker criteria voor levensduurverlenging, toekomstig hergebruik en circulaire businessmodellen kunnen toepassen. En volgen we de inkoopkalender met extra aandacht zodat aanbestedingen voor bijvoorbeeld catering en textielverwerking van circulaire criteria worden voorzien. 2.
Opzetten professionele deelinfrastructuur gebruiksgoederen Elektronische apparaten zijn verantwoordelijk voor ongeveer 4 procent van de wereldwijde uitstoot, voornamelijk door energie-
intensieve productieprocessen en de mijnbouw van metalen, waarbij misstanden in de toeleveringsketen nog steeds vaak voorkomen. De overgang van bezit naar gebruik vermindert het aantal apparaten in de stad en maakt deze toegankelijker voor alle Amsterdammers. Om dit te versnellen bereiden we de uitrol voor van een stadsbreed dekkend netwerk van een ‘dingenbieb’, zodat Amsterdammers spullen die zij minder vaak nodig hebben kunnen lenen in plaats van kopen. Dit initiatief bevordert bovendien zelfredzaamheid en sociale cohesie. 3. Stimuleren van duurzaam gedrag In 2026 intensiveren we campagnes gericht op gedragsverandering bij consumenten met betrekking tot bijvoorbeeld textiel, voedselverspilling en elektronica. Naast campagnes continueren we de opgebouwde samenwerking met initiatieven, bijvoorbeeld met Ruimte voor Duurzaam Initiatief, Funding Plus en Buurtcompost. Daarnaast onderzoeken we welke mogelijkheden er zijn om uitingen en consumptieprikkels in de openbare ruimte te reguleren die een grote ecologische voetafdruk bevorderen of het eenmalig gebruik van producten normaliseren. 4.
Ruimte voor de circulaire stad In navolging van de verkenning Amsterdam maakt ruimte voor de circulaire economie brengen we de benodigde ruimte voor een 100 procent circulaire stad verder in kaart en bereiden een meerjarig implementatieplan voor, met aandacht voor de samenhang tussen economische, maatschappelijke en logistieke functies. We gaan kringloopwinkels intensiever ondersteunen en zetten ons samen met Port of Amsterdam in voor de verdere ontwikkeling van de circulaire schil in het havengebied.
45
Aanbevelingen | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Ondertussen zorgen we ook op de korte termijn voor extra ruimte; zo streven we ernaar om in 2026 de deuren van de circulaire Textielhub aan de Donauweg te openen. 5. Van beleid naar uitvoering Afgelopen jaren is er intensief samengewerkt tussen verschillende directies. Op plekken waar onderdelen van het dossier circulair voldoende volwassen en robuust zijn geworden, bereiden we overdracht voor van eigenaarschap naar de betreffende lijn organisatie. Grond & Ontwikkeling is al volop bezig met de uitvoering van de houtbouwdoelstellingen door toepassing van circulaire criteria in gronduitgifte. En vanaf 2027 kan Economische Zaken & Cultuur de ondersteuning van het mkb verder vormgeven. Hierdoor wordt ‘circulair’ een integraal onderdeel van het economisch beleid.
3.3 Doorkijk vanaf 2027 Omdat de transitie nog niet klaar is en veel inspanningen en processen ook na 2026 doorlopen volgen hier een aantal aanbevelingen op basis van de lessen en inzichten van de afgelopen jaren: 1. Organiseer horizontale sturing op de circulaire doelen steviger a. Concretiseer de circulaire doelen i. Vertaal de huidige doelen van 2030 en 2050 door tot het niveau waarop elk organisatieonderdeel en project precies weet wat hen te doen staat, bijvoorbeeld door per inkoopdomein en begrotingsprogramma materiaalgebruik en CO₂ budgetten vast te stellen – zoals met financieel budget sinds jaar en dag al gebeurt. ii. Formuleer een tussendoelstelling voor 2035 in navolging van het Rijk. iii. Update definities en indicatoren zodat sturen op milieuimpact leidend wordt, in plaats van gewicht.
b. Afdwingbaarheid i. Richt monitoring van die doelen zo in dat deze op directieen projectniveau inzicht geeft, zodat bijvoorbeeld de voortgang op 100 procent circulair inkopen en 20 procent minder materiaalverbruik transparant en daarmee afdwingbaar wordt. ii. Richt stedelijke rapportageverplichting en sturing op deze doelen verder in. c. Zorg voor voldoende ondersteunend instrumentarium i. Ontwikkel nieuwe waarderingsmethodieken die de financiële waarde van circulaire oplossingen expliciet zichtbaar maken, zodat deze standaard toe te passen zijn bij investeringsbesluiten en beleidskeuzes. Te denken valt aan becijfering van vermeden kosten, toepassing van true pricing (zoals bij koffie), de total cost of ownership-methode, opnemen van restwaarde of hergebruikpotentie (zoals bij ICT) en CO₂-beprijzing. ii. Vertaal deze principes door naar projecten door bijvoorbeeld CO₂-budgetten te koppelen aan investeringen en de mogelijkheid om extra krediet te reserveren voor duurzame maatregelen die zich later of op een andere begroting terugverdienen. iii. Zorg dat bij de ontwikkeling van de Klimaatbegroting naast scope 1 en 2 ook ketenemissies (scope 3) onderdeel is. 2. Bied een meerjarig financieel perspectief voor bestaande instrumenten en voor het inplannen van ‘transitietijd’ a. Ondersteunende regelingen voor initiatieven en ondernemers zijn nodig maar relatief kostbaar.
De investering voor passend instrumentarium is in deze uitvoeringsperiode gedaan. Nu is het zaak om bestaande regelingen opnieuw te ‘laden’ met middelen zodat de transitie vanaf 2027 niet stil valt. b. Het aanpassen van processen en werkwijzen kost tijd. Capaciteit hiervoor is op veel plekken niet of nog beperkt voorzien. Meerjarige beschikbaarheid van middelen die de investering van directies dekken (veelal in uren, soms in hardware) zorgt voor versnelling van de implementatie van circulair werken.
3. Wees als gemeente een betrouwbare partner voor ondernemers en initiatieven. Zorg voor continuïteit zodat implementatie van circulair werken niet stil komt te vallen. Zo renderen de investeringen van de afgelopen jaren het meest. Zowel bij de gemeente als bij onze partners. a. Benut het zorgvuldig opgebouwde bestaande instrumentarium voor ondernemers ook na 2026 – bij voorkeur als integraal onderdeel van de economische agenda van EZC, zodat opgebouwde kennis en netwerken behouden blijven en opstartkosten niet opnieuw gemaakt hoeven te worden. b. De Stadspaskorting op reparaties blijkt een effectief middel om circulariteit voor álle Amsterdammers bereikbaar te maken. Bereid uitbreiding van deze regeling voor naar meerdere productgroepen. c. Houd vast aan de doelen voor circulair inkopen, aanbesteden en opdrachtgeven, breid de gereedschapskist hiervoor verder uit en handhaaf op nakomen zodat de gemeente een betrouwbare partner blijkt voor ondernemers die al vroeg hebben geïnvesteerd in circulaire producten en diensten. i. Wees daarbij extra alert bij lopende aanbestedingen die doorlopen tot na 2030, zodat circulaire criteria alsnog worden opgenomen. ii.
Versterk het bestaande inkoopinstrumentarium, zodat het makkelijker wordt om criteria voor levensduurverlenging, toekomstig hergebruik en businessmodellen hoger op de R-ladder (zoals lease, refurbish, as-a-service) toe te passen voor o.a. inkopers, projectmanagers en ambtelijk opdrachtgevers in de openbare ruimte. iii. Gebruik aanbestedingen en verwerkingscontracten om circulaire ketenvorming bij leveranciers en inzamelaars meer te stimuleren, zoals bij de Scale-up Toekomstbestendige sportgrasvelden.
46
Aanbevelingen | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
4. Maak structureel ruimte voor circulaire ondernemers en initiatieven a. Ontwikkel stedelijk beleid dat ruimte maakt voor faciliteiten voor reparatie, hergebruik, deelinitiatieven en verwerking van organische reststromen (zoals buurtcompostering). Beschouw deze tezamen als een circulaire infrastructuur die een maatschappelijke basisvoorziening vormt. b. Pas daartoe beleid, processen en procedures aan om voorrang te kunnen geven in gemeentelijk vastgoed voor onder andere sociale ondernemingen, maatschappelijke initiatieven en kringloopbedrijven met keurmerk die bijdragen aan de stedelijke doelen. c. Reserveer ruimte en middelen voor de uitrol van een stadsbreed dekkend netwerk van een ‘dingenbieb’, zodat Amsterdammers spullen die zij minder vaak nodig hebben kunnen lenen in plaats van kopen en de transitie naar een circulaire stad zo ook zelfredzaamheid en sociale cohesie bevordert. d. Bescherm expliciet de schaarse ruimte met een hoge milieu categorie tegen herbestemming, met name langs waterwegen en kades. 5. Geef vorm aan de volgende implementatiestappen van circulair werken in de organisatie a. Scan al het beleid op mogelijkheden om dit van tegenwerkende prikkels te ontdoen.
Denk daarbij bijvoorbeeld aan subsidie regelingen, vergunningsvoorwaarden en reclame in de openbare ruimte die consumptie met grote ecologische voetafdruk of het eenmalig gebruik van producten normaliseert. b. Stel een meerjarig implementatieplan op dat ruimte voor de circulaire economie regelt. Bijvoorbeeld in de vorm van een thematisch omgevingsprogramma, met aandacht voor alle schaalniveaus en zowel in de bestaande als nieuwe stad. Zorg daarin dat de samenhang tussen economische, maatschap pelijke en logistieke functies, zoals afvalinzameling, is geborgd. c. Ontwikkel een centrale data- en informatievoorziening ter ondersteuning van circulaire stedenbouw en gebieds ontwikkeling. Maak hierbij gebruik van digitale tools, zoals parametrische ontwerptools en monitoring, analysetools en
materiaalpaspoorten. Deze instrumenten moeten vroeg in het proces inzicht bieden in de milieu-impact van materialen, beheerscenario’s en de mogelijkheden voor toekomstig hergebruik. d. Continueer digitalisering en toepassing van het materialen paspoort, zodat het makkelijker wordt materialen in eigen beheer steeds opnieuw te gebruiken. e. Verklein het aantal loketjes voor initiatieven in de stad door programma-overstijgende samenhang en sturing in te richten. Bijvoorbeeld voor het vervolg op de UACE-onderdelen Dealmakers, Meerwaarde Kompas, en Amsterdam Funding Plus, in samenwerking met onder andere Democratisering en Innovatie (AmsterDOEN). f. Verbreed het opleidingsaanbod, zodat verschillende disciplines kunnen concretiseren wat circulair werken voor hen in de praktijk betekent. Bouw voort op bestaande initiatieven, zoals de verplichte leergang circulaire stedenbouw en de facultatieve online escape room voor collega’s. g. Blijf kennissessies organiseren om acties op team- en productniveau concreet te maken, zoals die van Circulaw voor gemeentelijke inkopers over de impact van aankomende Europese regelgeving op inkoopprocessen. h. Maak leren een structureel onderdeel van het werk door voort te bouwen op de structuur, inzichten en energie van de Leergemeenschap Amsterdam Circulair.
Integreer reflexieve monitoring binnen teams die aan transities werken, door hier tijd (fte’s) voor te reserveren in de jaarplannen en de benodigde competenties te ontwikkelen. Zorg voor een duidelijke opdracht en expliciet eigenaarschap van zowel het leerproces als de resultaten binnen de teams. i. Stel een afwegingskader op voor conflicterende duurzaam heidsambities, zodat keuzes transparant en bestuurlijk gedragen worden. Niet alles kan immers overal en altijd. 6. Zorg voor kennis, vaardigheden en capaciteit om de ruimte binnen bestaande wet- en regelgeving beter te benutten a. Borg en verbreed de toepassing van bestaande juridische mogelijkheden, zoals ontsloten door kennisplatform CircuLaw,
binnen de organisatie om de brug te slaan tussen specialistische juridische kennis en beleid. Veranker bijvoorbeeld wetsanalyses structureel in de werkprocessen van afdelingen zoals Inkoop, Ruimte & Duurzaamheid en Afval & Grondstoffen. b. Creëer daarnaast ambtelijke en bestuurlijke ruimte voor juridische experimenten of nieuwe invalshoeken om de ruimte binnen het huidige wettelijke kader ten volste te benutten. Zet de vraag ‘hoe kan het wel’ centraal en start nieuwe toepassingen of interpretaties van wetgeving. Bouw daarbij voort op de energie en kennisopbouw van het Juridisch Amsterdams Klimaat. 7. Verstevig de monitoringsfunctie als onderdeel van de beleidscyclus a. Stel een meerjarige ontwikkelkalender op die past bij de ontwikkelingen op het gebied van horizontale sturing en opgavegerichte beleidsontwikkeling. b. Koppel relevante indicatoren expliciet aan beleidsdoelen en aanbestedingscriteria. Maak de data toegankelijk en begrijpelijk, zodat de monitor naast instrument voor rapportage ook als praktisch sturingsmiddel kan functioneren, bijvoorbeeld om scenario-analyses voor beleidsontwikkeling te doen. c. Start, in navolging van Rotterdam, met monitoring van indicatoren van Het Nieuwe Normaal en milieuprestaties van gebouwen, in samenwerking met ontwikkelaars.
Zo krijgen we als gemeente meer zicht op de mate waarin daadwerkelijke realisatie plaatsvindt van afspraken met marktpartijen. d. Versterk samenwerking en ontwikkel lokale meetcapaciteit voor betrouwbare stedelijke data. Bouw de samenwerking met landelijke kennispartners zoals CBS, PBL en AMS Institute verder uit met lokale meetinitiatieven zodat stedelijke data over materiaal- en afvalstromen betrouwbaarder en specifieker worden.
47
Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Methodische verantwoording De Uitvoeringsagenda 2023 – 2026 is destijds tot stand gekomen met brede betrokkenheid, zowel binnen de gemeentelijke organisatie als in de stad. De inhoudelijke inzichten, dwarsdoorsnedes en aanbevelingen in deze rapportage zijn het resultaat van een gestructureerde evaluatie in de zomer van 2025, uitgevoerd door Onderzoek & Statistiek. Met behulp van een uitgebreide vragenlijst zijn de actiehouders gevraagd te reflecteren op de activiteiten van de UACE 2023 – 2026. De vragenlijst ging in op verschillende elementen van beleid en uitvoering. Per activiteit in het UACE is dat aangeleverd op input en output van de activiteiten. Het uiteindelijke effect en de impact is niet gemeten. Wel zijn er enkele vragen over gesteld om een gevoel te krijgen bij de ontwikkelingen op dit vlak.
Input – middelen, tijd, geld, personeel en materialen die nodig waren om activiteiten uit te voeren; Output – de directe resultaten van een activiteit, zoals rapporten, trainingen, aangepaste processen of gerealiseerde gebouwen; Effect – de kortetermijn- of middellange termijn veranderingen die optraden door deze activiteiten, bijvoorbeeld gedragsverandering of beleidsaanpassingen; Impact – in de perceptie van de actiehouders (de langetermijndoelen, zoals reductie van CO₂ of materiaalgebruik), ook al lag de focus van het onderzoek primair op input en output.
Met de vragenlijst zijn verschillende aspecten per activiteit in kaart gebracht, zoals status (afgerond, in uitvoering, on hold), type (onderzoek, pilot, implementatieproces, uitvoeringstraject of subsidie/bijdrage), doelgroepen, betrokken samenwerkingspartners en de mate waarin randvoorwaarden voor succes aanwezig zijn. Ook werd gevraagd naar de belangrijkste lessen, kantelpunten en aanbevelingen voor de korte termijn en de periode na 2026. Het resultaat is een rijke dataset die inzicht biedt in het transitieproces, zowel de kansen als knelpunten.
Respons De Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026 omvat in totaal zevenendertig acties, die in de bijlage zijn uitgewerkt tot achtenvijftig bestedingsvoorstellen. Verschillende daarvan bestaan uit meerdere samenhangende activiteiten of projecten die inmiddels zodanig zijn doorontwikkeld dat ze afzonderlijk worden gemonitord. In totaal zijn op deze manier honderdzestien activiteiten onderscheiden, waarvan voor honderdtien activiteiten voortgangsinformatie is ontvangen, een responsgraad van ruim 97 procent. De vragenlijst bestond uit circa achttien vragen per activiteit, gevolgd door eenmalig acht vragen over de persoonlijke ervaring, lessen en aanbevelingen.
48
Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Dankwoord Deze voortgangsrapportage is tot stand gebracht onder regie van Team Circulair bij de directie Ruimte & Duurzaamheid. Dit resultaat was niet mogelijk geweest zonder de inzet en inbreng van diverse collega’s vanuit de gehele organisatie en samenwerkingspartners. Onze dank gaat uit naar: Floor Kuiper en Celine Heldring (Afval & Grondstoffen); Stefan Rigter, Joost Olijve (Team Duurzaam Opdrachtgeven); Leonieke Mevius (Digitale Voorzieningen); Monique Berendsen (Team Groen en Gezonde Stad); Peter Kroon en Mildi Rouw (Grond & Ontwikkeling); Mark Stoevelaar, Mesut Ates, Bianca Stroet, Lydia Prinsen en Nathalie van Loon (Innovatie); Eveline Bakker (Circulaw), Egon van Weest, Ellen Oetelmans, Nienke Nijboer, Didier Manjoero, Quico Schmitz en Jort van Aken (Economische Zaken & Cultuur); Desirée Bernhardt en Eveline Roubos (Gemeentelijk Vastgoed); Bas Horsting (Team Duurzame Beleidsrealisatie); Hans Valkhoff (Wonen); Enno Ebels en Erjen Prins (Team Stad); Ilse Bakker (Maatschappelijke Voorzieningen); Carli Hartgerink – Hammer (Maatschappelijke Voorzieningen); Freya Ruijs en Christine van Oortmerssen (Waternet); Mandy van den Bosch - Geluk (Armoedebestrijding); Nina van Kranendonk en Rosan Jelies (Sport en Bos); Martijn Simons en Anne Uildriks (IB); Yasin Unver (Omgevingsdienst NZKG); Wouter Balm, Odile Ridderinkhof en Annemarijn Koop (Green Office); Christiaan Norde (Public
Affairs); Salomé Galjaard, Dave Meelker en Susanne van der Kooij (team Duurzaamheid-Strategie)
Namens team Circulair droegen bij: Chandar van der Zande, Daan Jongejan, Daniëlle de Man, Danka Oosterhof, Dieuwertje de Wagenaar, Dimitri Bak, Ellen Verkooijen, Froukje Anne Karsten, Jaëla Arian, Jeroen van der Waal, Karin ter Steege, Mara van der Kleij, Marc Nellen, Mariska Joustra, Mark Schaap, Nesha Narain, Rene Koop, Rita Borghardt, Sietse Gronheid en Ties van Ierschot.
Colofon
Onze speciale dank gaat uit naar: Leander Wolters, Jorren Bosga en Mersiha Tepic van Onderzoek & Statistiek voor de dataverzameling en -analyse.
Publicatiedatum 2026
Opdrachtgever: Team Circulair (Ruimte & Duurzaamheid) Tekst: Thieme Hennis (And The People) Vormgeving: Ontwerpwerk
49
Bijlage 1 | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Bijlage 1 – Overzicht activiteiten De activiteiten die in beeld zijn gebracht in deze voortgangsrapportage. Deze zijn onderverdeeld per programma-onderdeel. Samen met de stad Programma & Aanpak mkb circulair – Biobased Kennistegoed Subsidie ondersteuningsvouchers bouwsector mkb – Amsterdam Circular: Circular Chain Accelerator – Circulair adviestraject voor textielbedrijven – Circulair adviestraject voor Amsterdamse ontwerp- en maakbedrijven – Circulair Clubhuis: Bijdrage marktverkenning | Doel & vorm clubhuis concept – Circulair Investeringsdiner 2025 – Toekomst 10-daagse – Circulair Ondernemersdiner 2024 – Circulaire Volwassenheidsmeting 5 Amsterdamse mkb-bedrijven – Inspiratiesessie week van de CE | Financieren circulaire ketens – LCA Kesbeke ten bate van Centraal vs. Decentraal waterzuivering – MKB voorbereiden op CSRD: Milieubarometer verlenging 2 jaar – Ontwikkeling business van bezit naar gebruik | Marktverkenning & pilots Bieb der Dingen – Partnerschap Kopgroep Circulair Financieren – PIMNH | Ondersteuning groeistrategie en financieringsvragen (focus circulair) – Plasticvrije terrassen
– Programma & Aanpak mkb circulair – SESA subsidie openstelling circulaire economie (2025) – Toolkit Circulaire Ondernemers op basis van het ondersteuningstraject van drie Amsterdamse circulaire ondernemers – Verkenning Kansen Circulair Ambachtscentrum Amsterdam Maatwerkondersteuning Haven en Industrie – Amsterdam Chemistry Netwerk Partnerschap bijdrage voor ontwikkeling groene chemie cluster – Bijdrage aan RVO-project over de verwerking van E-waste voor hergebruik en terugwinning van kritieke grondstoffen (met Droppie) – Onderzoek doen naar grondstoffenstrategie met Programmabureau Noordzeekanaalgebied – Haalbaarheidsonderzoek finalist LeapSprong Parastrukt met AEB | Nieuwe toepassing bodemassen in bouwmaterialen – Intensiveren van circulaire vergunningsverlening, toezicht en handhaving bij de Omgevingsdienst NZKG – Kritieke grondstoffenonderzoek HCSS – LeapSprong Challenge | Innovatiewedstrijd voor industriële start en scale-ups – SESA subsidie | Openstelling Innovatie CE Haven en Industrie Innovatie Paviljoen Marineterrein Innovatie Estafette – ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen Ondersteunen van en samenwerken met initiatieven die bijdragen aan de donuteconomie
– Amsterdam Dealmakers: deals sluiten tussen initiatieven en partijen op basis van wederkerigheid – Actieprogramma AmsterDOEN – Bereiken en activeren van bedrijven voor verduurzamen via netwerkorganisaties – Cofinanciering Kansen voor West – Funding Plus: organisatieontwikkeling met subsidie en expertise – Meerwaarde Kompas: Inzicht in de impact van maatschappelijke initiatieven – Regeling Ruimte voor Duurzaam Initiatief – Ruimte voor Integraal Maatschappelijk Initiatief (RIMI) – Versterking netwerk: Donut Coalitie als netwerkpartner in de stad
Voedsel en Organische reststromen Actieplan voedselverspilling – Monitoring voedselverspilling Terugdringen Voedselverspilling van huishoudens – Onderzoek interventies terugdringen voedselverspilling huishoudens – Verspillingsvrije week organiseren events bewustwording Terugdringen Voedselverspilling bedrijven – Community of Practice duurzame catering – Organiseren horeca challenges
50
Bijlage 1 | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Voedselverspilling casus CircuLaw Voedsel redden voor sociale initiatieven Kader voor experimenteerruimte organische reststromen Buurtcompost faciliteren en verwaarden GFT-inzameling (wettelijke taak huishoudens)
Meer hergebruik & reparatie – Amsterdam Repareert Campagne: Tweede Kans (Het is Tijd concept) Green Friday – Pilot sortering AEEA recyclepunten – werkende apparaten > kringloopwinkels (met stichting Open) – SwapShares tijdens Week zonder Afval – Zero Waste Week Professionalisering van Amsterdamse reparateurs – Samenwerking Openbare Werkplaats & Repair Cafe
Voorzieningen in de woningbouw om de voedselketen te sluiten Humanure – meststoffen en bodemverbeteraars Hergebruik Effluent als bron voor industriewater Circulaire Watercyclus
Consumptiegoederen Circulair Textiel – Gedragscampagne Wear for Life – Stimuleren samenwerkingsinfrastructuur (livinglabs) om kennis te vergroten en te distribueren – Versterking van innovatieve koplopers en vergroten van deze groepen (ondernemers, burgers dan wel consumenten) Beschermende kleding in de zorg – Circulaire isolatiejassen voor in de zorg Stadspasactie repareren apparaten en wasbare luiers
Minder Matrassen op straat – Terugnamegarantie op matrassen Stimuleren van true pricing – Lobby true pricing Nationaal/Europese Unie – Quickscan rol van true pricing bij Amsterdamse inkoop (koffieketen en catering) – True Price Implementatie Bedrijven & Organisaties | Bereken de True Pricing voor koffie in jouw zaak – True Price Implementatie Educatie & Campagnes + True Price coalitie versterken & uitbouwen Actieplan groene ICT – Onderzoek naar de mogelijkheden van het aanbieden van opgeknapte of geherfabriceerde hardware aan eigen medewerkers in plaats van nieuw – Pilot of het aanbieden van remanufactured (in plaats van refurbished) apparatuur past in onze organisatie (derde kwartaal 2025) – Reductie van de hoeveelheid hardware per medewerker door het aanpassen van het verstrekkingsbeleid – Uitrol van RePlanIT-project; onderdeel van werkplekkencontract – Verkleinen van digitale ongelijkheid en verhogen van digitale inclusie: refurbished laptops van gemeente naar kinderen
Gebouwde Omgeving Circulair renoveren – Circulair isoleren gaandeweg onderbrengen in isolatieoffensief – Verkenning circulair werken met woningcorporaties – Circulair isoleren gaandeweg onderbrengen in isolatieoffensief (inclusief aanpak VVE’s en overige particuliere eigenaren) Aanpak Circulair tenzij … bij Grond & Ontwikkeling – Proces van inkoop veranderen (bouwteams) – Circulair tenzij bij G&O Versnelling industriële biobased woningbouwproductie – CO₂-certificaten studie – Versnellen industriële biobased woningbouwproductie Stedenbouw en circulair bouwen Duurzame verdichting – Toekomstbestendige Verdichting Circulair maatschappelijk vastgoed – Het verbeteren van werkprocessen en vergroten van het kennisniveau Vastgoed circulair jaarplan – Jaarplan om het vastgoed van de gemeente vanaf 2023 circulair te onderhouden én te ontwerpen Circulair beheer & onderhoud – Circulariteit bij de asset civiele constructies – Circulariteit in Puccini – Duurzaam Tenzij (vanuit het IB) – Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving’ – Hergebruik Tenzij in de openbare ruimte (aannemers) – Hergebruik Tenzij in de openbare ruimte (interne doelgroep)
51
Bijlage 1 | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Scale Up Toekomstbestendige Kunstgrasvelden – Scale Up Toekomstbestendige Kunstgrasvelden
Datagedreven CE-beleidscyclus – Missiegedreven Innovatiesysteem houtbouw
Doorbraakproject van land tot pand – Van Land tot Pand: Een korte keten maken van agrarische producten en reststromen voor isolatiemateriaal (Erfgoeddeal)
Kaders voor duurzaam en circulair opdrachtgeven en inkopen – Eisen en wensen voor evenementen – Eisen en wensen voor vastgoed – Eisen en wensen voor wagenpark (gepubliceerd), ICT soften hardware (gepubliceerd), eten en drinken
Dwarsdoorsnijdende thema’s en randvoorwaarden Concretiseren Doelen & Monitoring Voedselverspilling & Organische reststromen – Inzicht in de belangrijkste stromen en hoeveelheden (onder andere van huishoudens, horeca, supermarkten, dagmarkten, distributiecentra) Monitor materiaalgebruik eigen organisatie Monitor Circulaire Economie in de stad Geef materialen een identiteit – Alle panden in eigendom van/in gebruik door de gemeente en in beheer van GV, 650 tot 700 panden, krijgen een digitaal materialenpaspoort Europese Wet- en regelgeving – Het onderzoeken van juridische kansen ten bate van het stellen van scherpere eisen aan reclame-uitingen in de openbare ruimte voor producten met hoge milieukosten CircuLaw Circulaire energietransitie – Verbinding circulaire economie en energietransitie
Duurzaam Denken en Doen – Duurzame ambtenarennetwerk (DAN) – Online leeraanbod – Workshops duurzaam werken Methodeontwikkeling & kennisdeling
52
Bijlage 2 | Uitvoeringsagenda Circulaire Economie 2023–2026
Bijlage 2 – Publicaties O&S Gepubliceerd 2022–2025:
Titel
Beschrijving
Publicatiedatum
Textielverbruik in Amsterdam
Inschatting van textielgebruik door Amsterdammers
Aug-25
Repareren of weggooien: Wat belemmert Amsterdammers om spullen te repareren?
Onderzoek naar reparatiegedrag in Amsterdam
Jul-25
Hoe groot is de CO₂-voetafdruk van de gemeente Amsterdam?
Hoe groot is de CO₂-voetafdruk van de gemeente Amsterdam?
Jul-25
Het goede voorbeeld geven voor duurzame gedragsverandering
Onderzoek naar effect van sociale omgeving op duurzaam gedrag, ter input voor communicatiecampagnes van team CE
Apr-25
Monitor Circulaire Economie 2022
Onderzoek naar het materiaalgebruik in Amsterdam (2022)
Jun-24
De ecologische voetafdruk van Amsterdammers
Onderzoek naar de klimaatimpact van inwoners van Amsterdam als gevolg van consumptiekeuzes en levensstijl
Mar-24
De milieu-effecten van materiaalgebruik in Amsterdam 2023
Milieukosten als gevolg van materialenconsumptie in Amsterdam
Mar-23
Monitor Circulaire Economie 2020
Onderzoek naar het materiaalgebruik in Amsterdam (2020)
Mar-23
Circulaire werkgelegenheid Amsterdam
Het doel van deze factsheet is om te laten zien hoe op basis van de werkgelegenheid deze verandering in de Amsterdamse economie in beeld gebracht kan worden
Feb-22
Consumptie en duurzaamheid in Amsterdam
Enquete over duurzame consumptiekeuzes
Feb-22
Materialen in Amsterdam 2019
In dit artikel worden de trends in het Amsterdamse gebruik van grondstoffen beschreven.