2. voortgangsrapportage programma bruggen en kademuren.pdf

Voortgangsrapportage Mei 2024

Programma Bruggen en Kademuren (inhoudelijke rapportage over periode januari 2023 – maart 2024, financiële rapportage over periode januari – december 2023)

P3 2

Vooraf

P4 Voortgang

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

P17 Sturing en Beheersing

P27 Continu leren

P29 Verder lezen

Het document is navigeerbaar met de verticale navigatiebalk links op de pagina. De foto’s bij de inhoudsopgave van de hoofdstukken (zoals hierboven) zijn ook aanklikbaar.

1. Vooraf 3

Het Programma Bruggen en Kademuren (PBK) van de gemeente Amsterdam rapporteert twee keer per jaar over de voortgang op de opdracht om 871 bruggen en circa 205 kilometer kademuur te onderzoeken, veilig te houden en waar nodig versneld op orde te krijgen. Eén keer per voortgangsbrief en één keer met een uitgebreide voortgangsrapportage zoals die nu voor u ligt.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het afgelopen jaar in het kort De afgelopen periode begon de programmatische aanpak zich uit te betalen. Door jarenlang te investeren in onderzoek, weten we steeds beter wanneer een brug of kademuur hersteld moet worden en, nog belangrijker, wanneer herstel niet nodig is. De bruggenopgave is daardoor een stuk kleiner dan we dachten. Afgelopen jaar zijn twee bruggen hersteld en in 2024 gaat één brug in uitvoering. Tot en met 2027 zijn nog vier bruggen geprogrammeerd. De vervanginsopgave voor kademuren is nog steeds aanzienlijk en komt nu goed op gang. In 2023 en het eerste kwartaal van 2024 is 1.176 meter opgeleverd en zijn zes projecten (1.041 meter) in uitvoering gegaan. Deze kademuren worden niet altijd meer op traditionele wijze vervangen. Waarbij een groot deel van de straat en gracht afgesloten wordt, een dure damwand geslagen wordt en de bomen moeten worden gekapt. In plaats daarvan passen we steeds vaker innovatieve methoden voor vervanging en renovatie toe. Bijvoorbeeld in het

Innovatiepartnerschap Kademuren en in het Living Lab Levensduurverlenging. We beginnen met pilotprojecten en schalen op wanneer de techniek zich bewezen heeft. Per project kijken we welke methode het beste past. We schrijven traditionele vervanging niet af, maar zeker is dat u de komende jaren een breed scala aan methoden tegen zult komen aan de Amsterdamse grachten. Het areaal blijft echter kwetsbaar. We monitoren uitgebreid en sommige rakken zien we nog steeds bewegen. Als een kritiek punt bereikt wordt, moeten we ingrijpen met veiligheidsmaatregelen, zoals op de Da Costakade en Kloveniersburgwal. Conform het coalitieakkoord kiezen we ervoor een brug of kade af te sluiten voor autoverkeer, tenzij dit de acute veiligheid niet meer garandeert. Niet alleen de bruggen en kademuren zijn in beweging, de programmaorganisatie ook. Na vaststelling van het actieplan eind 2022, is het programma gereorganiseerd. De opgave is lager dan oorspronkelijk gedacht en daarbij past een

kleinere organisatie. Hierbij waken we ervoor dat de productie niet door de ondergrens zakt. De≈afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in kennis en innovatie, het zou zonde zijn om daar nu niet de vruchten van te plukken. Voortgangsrapportage 2023 In het eerste deel van deze voortgangs­ rapportage rapporteren we over de voortgang op de programmadoelen in de periode januari 2023 t/m maart 2024. Het tweede deel van de rapportage gaat over de sturing en beheersing over het jaar 2023. Voorheen was u ook gewend een themabijlage te ontvangen met daarin achtergrondverhaal over een specifiek thema binnen de opgave. Deze themabijlage heeft plaats gemaakt voor het verhalenplatform Aan de Amsterdamse Grachten, waarin u het hele jaar door op de hoogte gehouden wordt van interessante ontwikkelingen en achtergronden. In deze rapportage vindt u verwijzingen naar artikelen van dit platform. Het digitale dashboard van het programma, met een gedetailleerd overzicht van de stand van zaken, wordt doorlopend geüpdatet. U vindt een toelichting verderop in deze rapportage. Wij wensen u veel leesplezier! Programma Bruggen en Kademuren

4

2. V  oortgang programmadoelen 2.1 Veilige en functionele bruggen en kademuren

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Vervanging van kademuren We werken aan steeds meer kademuren tegelijk en er worden steeds meer rakken opgeleverd. In 2023 zijn vijf vervangingsprojecten afgerond, een recordaantal van 1.108 meter in totaal. Dit jaar verwachten we zeven projecten af te ronden. Een deel van de Geldersekade (68 meter) is al afgerond, op dit moment wordt nog aan de straat gewerkt. In de rest van het jaar verwachten we nog vijf vervangingsprojecten (863 meter) en één renovatieproject (50 meter) op te leveren. In totaal wordt in 2024 dus 981 meter kademuur hersteld. De afgelopen periode zijn een aantal projec­ ten uitgesteld. Het herstel van de Leidsegracht verschuift naar 2025 omdat het project in combi­ natie met werkzaamheden in de omgeving te veel impact op de bereikbaarheid zou hebben. Het herstel van de Da Costakade is uitgesteld omdat de voorbereiding meer tijd vergt. Het doorschuiven van deze projecten vertaalt zich met name in 2025 naar een dip in het aantal opgeleverde meters kademuur.

Voor de komende tijd zien we daarnaast in capa­ citeitsgebrek een risico voor het behalen van de huidige programmering. De arbeidsmarkt blijft krap en het lukt niet altijd om personeel dat vertrekt tijdig te vervangen. Dit risico wordt ondervangen door efficiënt gebruik te maken van onze samen­ werkingsovereenkomsten van ingenieursdiensten en hiermee capaciteit aan te vullen. Innovatiepartnerschap kademuren In 2023 is een rak aan het Singel vervangen en in het tweede kwartaal van 2024 verwachten we een rak aan de Brouwersgracht en aan de Lijnbaansgracht op te leveren. Hiermee zijn alle drie de pilotprojecten van het Innovatiepartnerschap Kademuren (IPK) afgerond, een mijlpaal waar we trots op zijn. In 2018 hebben we deze aanbesteding uitgeschreven om kademuren sneller, goedkoper, met minder hinder én met zoveel mogelijk boombehoud te vervangen. Van de 16 inschrijvers mochten uiteindelijk 3 bouwcombinaties vanaf 2020 aan de slag om hun innovatieve concepten door te ontwikkelen

tot nieuwe bouwmethoden en in een pilotproject in de praktijk toe te passen. Nu, ruim vijf jaar na het begin, werpt het IPK zijn vruchten af. Met bouwcombinatie G-Kracht is na succesvolle vervanging van een rak op het Singel inmiddels een raamcontract afgesloten. De combi­ naties Koningsgracht en Kade 2.020 ronden hun pilotprojecten naar verwachting komende zomer af. Als zij succesvol door de eindtoets komen, krijgen ook zij een raam­contract aangeboden.

5

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Verder lezen over het Innovatiepartnerschap Kademuren? Over de innovatieve bouwmethoden van Koningsgracht, Kade 2.020 en G-Kracht, over de unieke samenwerking en over de betekenis voor de stad? Op ons verhalenplatform Aan de Amsterdamse grachten vindt u alle informatie die u nodig heeft over dit dossier. Hier leest u bijvoorbeeld over de noodzaak en de ontwikkeling van een voor Nederland unieke aanbesteding, het innovatiepartnerschap. En over hoe deze aanbesteding uiteindelijk geleid heeft tot de uitvoering van drie innovatieve vervan­ gingsmethoden van G-Kracht, Kade 2.020 en Koningsgracht.

6

Herstel van bruggen In 2023 zijn twee bruggen hersteld. Naast de Bullebakbrug, waarover u in de vorige brief geïn­ formeerd bent, is de Berlagebrug hersteld. Dit jaar start het herstel van brug 627 (tussen de Antony Moddermanstraat en de Ruys de Beerenbrouck­ straat) en bereiden we het herstel van vier bruggen in de binnenstad voor.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Berlagebrug Na een renovatie van 16 weken is de Berlagebrug op 10 november 2023 weer in gebruik genomen voor het verkeer en de scheepvaart. De Berlage­ brug heeft een nieuw beweegbaar brugdek en een nieuw binnenwerk gekregen. Daarnaast hebben we de monumentale onderdelen van de brug, zoals lantaarnpalen en brugleuningen, zorgvuldig gerestaureerd. De monumentale brug uit 1932 kan nu weer tientallen jaren mee. In oktober 2023 bleek het op maat gemaakte tramspoor voor de gerenoveerde brug, ondanks uitgebreide voorbereiding en afstemming in de uitvoering, niet te passen in de railbakken op het stalen val. Om het weg- en scheepvaartverkeer weer doorgang te geven en te voorkomen dat projecten in de directe omgeving vertraagd zouden worden, is ervoor gekozen om de brug op 10 november voor alle modaliteiten in gebruik te nemen, met uitzonde­ ring van de tram. Het Amstelstation bleef bereikbaar met buslijnen 62 en 65. Na invoering van de nieuwe dienstregeling op 8 december, verviel buslijn 65. Het project heeft dit opgevangen door taxibusjes in te zetten. Vanaf 8 januari was het ook mogelijk om gebruik te maken van de verlengde buslijn 40. De inzet van taxibusjes was toen niet meer nodig.

Het projectteam, het GVB en de aannemer zijn op zoek gegaan naar een technische oplossing en we streven ernaar om het spoor voor het einde van de zomer ingepast te hebben op de brug. De planning is afhankelijk van een beschikbaar tijdslot voor de benodigde beperking van scheepvaart en wegver­ keer. Ook hebben de gemeente Amsterdam en het GVB opdracht gegeven voor een externe evaluatie. De evaluatie gaat met name in op de samenwerking tussen GVB en gemeente Amsterdam. Belang­ rijkste aanbevelingen zijn: kies voor een andere contractvorm bij dergelijke integrale projecten, meer zakelijkheid (zowel in invulling van de rollen als in projectbeheersing) en heldere verantwoor­ delijkheden en escalatielijnen tussen partijen. Deze aanbevelingen krijgen onder andere een plek in de lopende samenwerkingsprojecten, de gezamenlijke leergang spoor en in de OV-governance. Oranje loper Door te investeren in onderzoek is gebleken dat de bruggenopgave van project de Oranje Loper een stuk kleiner is dan we oorspronkelijk dach­ ten. Daarom is begin 2024 besloten de scope van het project Oranje Loper drastisch aan te passen. Waar eerst verwacht werd dat alle negen bruggen vervangen moesten worden, blijkt nu dat zeven bruggen sterker zijn dan we dachten. Deze brug­ gen worden gerenoveerd in plaats van vervangen, een duurzame keuze die een flinke besparing oplevert.

Alleen de Jordaanbrug wordt volledig vervangen. Daarnaast moet brug 108 nog afge­ rond worden. Eind februari 2023 kwam het werk aan deze brug stil te liggen, omdat het middelste

brugdeel niet sterk genoeg bleek te zijn. De brug is overgedragen aan het programma en wordt op een nader te bepalen moment afgerond. Tot die tijd kan het verkeer van de brug gebruik blijven maken. Projectvoorbereiding: het conditioneringsproces Voor de voorbereiding van projecten hebben we het conditioneringsproces ingericht en dit losgeknipt van de ontwerp- en uitvoeringsfase. In de conditioneringsfase pakken we vroegtijdig potentiële knelpunten aan, onder andere op het gebied van vergunningen, woonbotenverplaatsing, bomenkap en bereikbaarheid. We lossen de knel­ punten op voordat ze de projectuitvoering kunnen vertragen. Afgelopen periode is het conditione­ ringsproces afgerond voor de projecten die dit jaar en volgend jaar in uitvoering gaan. Op dit moment neemt de conditioneringsfase meer tijd in beslag dan we zouden willen en lopen we door capaciteitsgebrek achter op de planning. Daarom kijken we hoe we deze fase nog efficiënter kunnen inrichten. Dat doen we onder meer door de producten van de externe ingenieursbureaus bij te slijpen, maar ook door kritisch naar de inrichting van de eigen organisatie te kijken. Een optie is bijvoorbeeld om leden van het projectteam vanaf de conditioneringsfase vast met hun project mee te laten lopen. Zo wordt het aantal overdrachts­ momenten verminderd en groeit het vertrouwen in de opgeleverde informatie.

muur vastgemaakt. Hierdoor ontstaat er een stevige constructie waar de kademuur nog minimaal 30 jaar op kan leunen. De werkzaamheden zijn eind 2023 gestart en naar verwachting medio 2024 afgerond. 7

De keuze om deze innovatieve methode in te zetten, heeft niet alleen duurzaamheidswinst opge­ leverd, maar ook een kostenbesparing. Afhanke­ lijk van de ontwikkelkosten en de locatie kan op een vergelijkbaar stuk kade 1 tot 2 miljoen euro bespaard worden. Omdat voor de rest van de Waal­ seilandsgracht al een veiligheidsconstructie staat, wordt deze in 2027 wel volledig vervangen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Op dit moment staan nog vijf bruggen geprogrammeerd voor herstel op korte termijn, tot en met 2027. De verwachting is nu dat we de komende 30 jaar niet meer dan 100 bruggen hoeven te herstellen (renovatie en sloop-nieuwbouw). We denken dat dit aantal eerder lager uitvalt dan hoger. Hoe dat zit? Op ons verhalenplatform Aan de Amsterdamse grachten leest u hoe onderzoek vruchten begint af te werpen.

Renovatie Omdat renovatie vaak goedkoper en duurzamer is dan volledige vervanging, kiezen we waar mogelijk voor deze optie. Groutinjectie In de Waalseilandsgracht is begin 2022 een veilig­ heidsconstructie geplaatst om de kademuur stabiel

te houden totdat deze vervangen gaat worden. Op een klein deel van de Waalseilandsgracht was geen ruimte voor een veiligheidsconstructie. Daarom is besloten dit deel direct te renoveren met groutinjectiepalen. Hiermee worden eerst gaten geboord in de bestaande kademuur. Deze gaten worden opgevuld met grout (een soort beton) en de groutpalen worden aan elkaar en aan de kade­

Levensduurverlenging In 2023 zijn door het Living Lab Levensduurverlen­ ging drie innovatieve oplossingen geselecteerd voor renovatie van kademuren. Eén oplossing wordt eind 2024 in de praktijk getest op een rak van 30 meter aan de Kostverlorenvaart. Boskalis wil de holle ruimtes onder de kademuur stabiliseren door ze op te vullen met een bijzonder groutmengsel: buoycrete. Wanneer de holle ruimtes opgevuld zijn en het buoycrete zich hecht aan de houten palen, verwachten we dat de hele constructie sterker wordt. We hopen dat de kade 30 tot 50 jaar langer meegaat. Het is nog niet bekend wanneer de andere twee innovatieve oplossingen in de praktijk getest worden. Potentie van renovatie We zien in renovatie een veelbelovend middel om kademuren te herstellen. Op dit moment is één project in uitvoering, zijn drie projecten (214 meter in totaal) in voorbereiding en doen we meerdere haalbaarheidsstudies (1.940 meter in totaal). De

Veiligheidsmaatregelen blijven toch nodig Het toegenomen inzicht in de staat van het areaal voorkomt niet dat we geen veiligheidsmaatregelen meer hoeven te nemen. Doordat steeds meer kade­ muren gemonitord worden, zien we kademuren in slechte staat die we eerst niet in beeld hadden. Ook zien we dat kademuren die al ingepland staan voor herstel zich negatief ontwikkelen. Bij te veel beweging, zal toch een (dure) veiligheidsmaatregel getroffen moeten worden om de korte periode tot definitief herstel te overbruggen.

8

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Wist je dat buoycrete er al een hele reis op had zitten voordat het aan de Amsterdamse grachten terecht kwam? Het middel werd in Duitsland ontworpen om zeemijnen in te pakken en vervolgens ontstond in Schiedam het idee om buoycrete te gebruiken voor de renovatie van kademuren. Alles over buoycrete en andere renovatiemethoden lees je natuurlijk op ons verhalenplatform Aan de Amsterdamse grachten.

ene kademuur is geschikter voor renovatie dan de andere. Ook verschilt het per locatie welke vorm van renovatie toegepast kan worden, daarom ontwikkelen we meerdere methoden. Per rak dat in aanmerking komt voor renovatie wordt onderzocht welke methode het meest geschikt is. Renovatie van bruggen Ook voor bruggen worden renovatiemethoden ontwikkeld, maar hiermee zijn we minder ver. Voor de Snoekjesbrug (brug 289) en brug 34 (in de Utrechtsestraat over de Herengracht) wordt dit

jaar het ontwerp gefaseerd doorontwikkeld, naar verwachting start de renovatie in 2025. Veiligheidsmaatregelen blijven noodzakelijk Door onderzoek weten we weten steeds beter wat de staat is van ons areaal en welke bruggen en kademuren we goed in de gaten moeten houden. Van het meest kwetsbare deel wordt de stabiliteit gemonitord. Bij te veel beweging moeten veilig­ heidsmaatregelen getroffen worden, voorafgaand aan definitief herstel. Deze maatregelen variëren van het afsluiten van een kade voor verkeer tot het plaatsen van een dure veiligheidsconstructie.

Conform het coalitieakkoord maken we scherpe keuzes als het gaat tussen het plaatsen van een veiligheidsconstructie of het afsluiten van een brug of kademuur. Veiligheid is hierbij leidend. Op een deel van de Kloveniersburgwal is bijvoorbeeld gekozen voor een afsluiting voor verkeer zwaarder dan 7,5 ton, in plaats van een dure damwand. Voor een rak aan de Da Costakade, die eind 2023 volle­ dig is afgesloten voor al het verkeer, wordt wel een veiligheidsconstructie geplaatst. Deze constructie wordt hergebruikt bij het definitief herstel. Lastbeperkende maatregelen kademuren in 2023 en het eerste kwartaal van 2024 zijn op 24 locaties één of meerdere gewichtsbeperkingen opgelegd. Op 14 van deze locaties ging het over het afsluiten van parkeerplekken in combinatie met een gewichtsbeperking variërend van 3,5 tot 30 ton. Het bekendste voorbeeld is de strik­ te handhaving van de 7,5-tonszone op een deel van de Kloveniersburgwal in de eerste helft van 2023. Vanwege gelijktijdige werkzaamheden in de Jodenbreestraat, zorgde die beperking er in feite voor dat de hele Nieuwmarktbuurt zes weken

Wat gebeurt er als je een druk plein aan de Amsterdamse grachten afsluit voor zwaar verkeer? Hoe zorg je dat winkels en horeca toch bevoorraad worden, en het afval de buurt uit kan? Betrokkenen rondom de Nieuwmarkt vertellen wat de veiligheidsmaatregelen op de Kloveniersburgwal voor hun betekenden. 9

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

lang onbereikbaar werd voor zwaar verkeer. Een pijnlijke maatregel die voor hoofdbrekens zorgde bij ondernemers, logistiek en de afvalophaaldienst. Maar ook een maatregel die uiteindelijk veel heeft opgeleverd. Vermindering van vrachtverkeer en alternatieve methoden van bevoorrading werden

namelijk al langer nagestreefd in de binnenstad. Hoewel de hinder groot was, bleek het mogelijk dit deel van de binnenstad met lichte voertuigen en/ of via het water te bevoorraden. Naar aanleiding hiervan verkent stadsdeel Centrum een zonale gewichtsbeperking in het hele Wallengebied.

Dit zorgt er mogelijk voor dat sloop-nieuwbouw niet meer nodig is in dat gebied, en dat we met functieherwaardering en renovatie de bruggen en kademuren minimaal de komende 30 jaar overeind houden.

10

Veiligheidsconstructies Vanuit duurzaamheidsoogpunt en kostenoverwe­ gingen worden zo min mogelijk veiligheidscon­ structies geplaatst, maar soms ontkom je er niet aan. In de eerste helft van 2023 zijn veiligheidscon­ structies aan het Singel en de Oudezijds Voor­ burgwal geplaatst. En eind 2023 zijn de besluiten genomen om veiligheidsconstructies te plaatsen op de Doorvaart naast de Appeltjesmarkt en op de Da Costakade. Om kosten te besparen, wordt de constructie op de Da Costakade zo ontworpen dat die later onderdeel van de bouwkuip wordt als we de kademuur gaan vervangen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Reparatie Waar nodig voeren we ook reparaties uit. We repareren bijvoorbeeld scheuren en gaten in de vloer van kademuren. Ook repareren we zinkgaten. Voorheen werden deze enkel opgevuld, maar nu worden ze daadwerkelijk gerepareerd. In 2023 zijn zes reparaties aan kademuren uitgevoerd. In 2024 worden naar verwachting acht reparaties aan kade­ muren uitgevoerd, één hiervan is al gereed. Ook wordt een reparatie aan brug 361 in Westpoort uitgevoerd. Eén afweging voor toekomstbestendig herstel De komende jaren blijven we vanuit het program­ ma ingrijpen om de constructieve veiligheid te borgen. Per brug of kademuren maken we daarom een afweging tot toekomstbestendig herstel. Dit is

een integrale afweging op basis van duurzaamheid, constructieve veiligheid, impact op de omgeving, kosten, beheer en uitvoering. Op basis van deze aspecten wordt bepaald welke (herstel)maatregel (regulier beheer, functieherwaarderen, renoveren of sloop-nieuwbouw) kan worden ingezet om de kade of brug weer minimaal 30 jaar mee te laten gaan. Soms is het nodig om hieraan voorafgaand een aanvullende veiligheidsmaatregel (beperken, afsluiten of versterken) te nemen om de brug of kademuur langer in stand te houden. Besluiten toekomstbestendig herstel In 2023 is voor 67 rakken en 29 bruggen besloten welke toekomstbestendige maatregel genomen wordt. Ook alle rakken die op korte termijn gepro­ grammeerd waren, zijn opnieuw afgewogen. Daar­ mee is duidelijk geworden welke rakken tot en met 2027 aangepakt moeten worden. Van veel van deze kademuren werd gedacht dat sloop-nieuwbouw nodig was, maar nu blijkt dat een deel in regulier beheer kan blijven of met een renovatie hersteld kan worden. Dit levert een aanzienlijke kostenbe­ sparing op en is een stuk duurzamer. Voor de periode na 2027 kiezen we ervoor om meer (monitorings)informatie over de rakken te verzame­ len voordat we een keuze maken over de aanpak van dat rak. Een mooi bijeffect is dat we zo meer tijd hebben om innovaties door te ontwikkelen. Zo plukken we daar mogelijk later de vruchten van.

Afsluiten, tenzij Als veiligheidsmaatregel wordt altijd eerst ingezet op ‘afsluiten tenzij’. Als afsluiten en/of beperken de veiligheid niet meer garandeert, dan repare­ ren, renoveren, versterken of vervangen we de brug of kademuur. Vanwege de financiële situatie, zijn we genoodzaakt om vaker te kiezen voor een gewichtsbeperking of volledige afsluiting, in plaats van voor een veiligheidsconstructie. Dit gaat echt gevoeld worden door de Amsterdammers. Voor de lange termijn is niets doen in combinatie met regulier beheer de meest duurzame optie, gevolgd door – in volgordelijkheid – functieherwaarderen, renoveren en sloop-nieuwbouw. Met deze afwegingen maken we waardegedreven keuzes, waardoor inzichtelijk wordt gemaakt waar investeringen noodzakelijk zijn. We kijken breder dan het object alleen, bijvoorbeeld ook naar het netwerk waar het object zich in bevindt en andere opgaven in de stad. Met deze waardegedreven keuzes dragen we bij aan de andere opgaves die we moeten verwezenlijken als gemeente, namelijk duurzaamheid, bereikbaarheid en een toekomst­ bestendige stad. Dit is een nieuwe manier om naar de assets te kijken en wordt overgenomen in de landelijke samenwerkingsinitiatieven waarover u in de volgende paragrafen meer kunt lezen.

2.2 Optimaliseren en innoveren

11

We werken continu aan het optimaliseren van onze werkzaamheden en we investeren in innovatie. Dit doen we onder andere zodat we slim en efficiënt met ons budget omgaan, bijdragen aan doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, energietransitie en boombehoud, én om de hinder voor Amsterdammers zo laag mogelijk te houden. Optimaliseren en innoveren gebeurt in de herstelprojecten, zoals u reeds heeft kunnen lezen, én programmabreed.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Innovatieve funderingsinspectie Na succesvol testen, is in 2023 de standaard werkmethode voor het nemen van houtmon­ sters van funderingspalen vervangen door de IML RESI PowerDrill. Met deze onderwaterboor krijgen we sneller, betrouwbaarder en goedko­ per inzicht in de werkelijke sterkte van de houten paalfunderingen. Een duiker boort in korte tijd op verschillende plekken een dunne naald door de houten funderingspaal. Tijdens het boren wordt de energie geregistreerd waarmee de boor ronddraait en de boorkop zich verplaatst. Direct is het boorenergieprofiel te zien op een computerscherm en weten we of de draagkracht van de funderingspaal voldoende is. We hoeven geen houtmonsters meer te nemen. Met deze methode kunnen we twee keer zoveel palen bemonsteren in dezelfde tijd. We verwachten dit jaar de fundering van ongeveer 70 rakken te onder­zoeken, een rak is gemiddeld 100 meter.

Samenwerking met overheden, kennisinstellingen en de markt Amsterdam staat niet alleen in haar herstel­ opgave. Er zijn natuurlijk veel meer steden met een historisch centrum met eeuwenoude bruggen en kademuren. Daarom werken we samen met andere overheden, kennisinstellingen en de markt.

Nationaal groeifonds toekomstbestendige leefomgeving Vanuit het Nationaal Groeifonds is 100 miljoen euro beschikbaar voor het programma Toekoms­ bestendige Leefomgeving. PBK heeft hieruit ruim 7,5 miljoen euro subsidie gekregen om datagedreven beheer en onderhoud, innovatieve

12

renovatie en multifunctionele kademuren verder te ontwikkelen. Dit gebeurt in living labs. Met de kennis die we opdoen willen we onze eigen uitvoering optimaliseren. Uiteraard delen we de kennis ook met de rest van Nederland.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

City deal tijdloze grachten In het kader van de Agenda Stad van het Ministe­ rie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt Amsterdam samen met dit ministerie en andere steden aan de City Deal Tijdloze Grach­ ten. Deze samenwerking heeft allereerst tot doel het behouden van de historische waarde van de binnensteden door kademuren, bruggen, sluizen en werven te renoveren. Ten tweede om bij de renovatie de synergie te zoeken met de andere stedelijke transitieopgaven, zodat de binnensteden ook leefbaar en aantrekkelijk blijven voor toekom­ stige generaties. Het plan om in het eerste kwartaal van 2024 de City Deal te ondertekenen bleek te ambitieus. Steeds meer steden melden zich om mee te doen. Op dit moment ligt de focus ook op het meekrijgen van meer ministeries en provincies. Hier lopen op dit moment kansrijke gesprekken. Naar verwachting wordt de deal nu in de tweede helft van het jaar bekrachtigd. Samenwerkingsovereenkomst Grimburgwal Sommige kademuren zijn niet in eigendom van de gemeente Amsterdam, maar moeten toch hersteld worden. De Grimburgwal bijvoorbeeld, waarvan een deel in 2020 is verzakt, is deels in eigendom van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Daarom is in 2023 een samenwerkingsover­ eenkomst met de UvA getekend ter voorbereiding van de vervanging. Het programma vervangt ook

het deel van de kademuur dat van de UvA is en de UvA betaalt hiervoor. Optimaliseren van gemeentelijke werkprocessen Omdat ons uitvoeringsprogramma tijdelijk is, zijn we bezig met het vastleggen en overdragen van onze kennis en processen, zodat de reguliere organisatie er nu en straks gebruik van kan maken. Zo dragen we bijvoorbeeld bij aan het ontwikke­ len van datagedreven assetmanagement. Door alle data vanuit monitoring, archiefonderzoek, inspecties en rekenmodellen op één centrale plek te bundelen, kan een integrale afweging gemaakt worden voor de planning en programmering. Samen met de markt en kennisinstellingen worden daarnaast adaptieve besluitvormingsprocessen voor planning en programmering ontwikkeld. ­Hiermee wordt een grote stap gezet richting ­datagedreven assetmanagement. Uitvoeringsstandaard Bij de vaststelling van de Uitvoeringsstandaard Bruggen en Kademuren op 10 november 2021 zijn afspraken gemaakt over leren, evalueren en bijstel­ len. Om nieuwe ideeën snel te kunnen toepassen in de praktijk, spraken raad en college af dat het college de kaders in de Uitvoeringsstandaard tussentijds kan aanvullen of wijzigen. Naar aanleiding van het coalitieakkoord, de Uit­­ voeringsstandaard Toekomstbestendig Werken aan de Openbare Ruimte en het Actieplan 20232026 Gefundeerd Herstellen, is de Uitvoerings­ standaard Bruggen en Kademuren geactualiseerd.

Periodiek, eenmaal per 3 jaar, herbevestigen ­college en raad de standaard, door deze in

­ eactualiseerde vorm opnieuw vast te stellen. g Dat zal in het najaar van 2024 gebeuren.

2.3 Een functionerende stad tijdens de opgave De afsluitingen van en werkzaamheden aan bruggen en kademuren hebben veel impact op de omgeving. Niet alleen door hinder voor de deur of afgesloten routes op de weg. Maar ook door hinder op het water, voor de natuur en – niet in de laatste plaats – woonbootbewoners die tijdelijk met boot en al moeten verkassen. We proberen de hinder zoveel mogelijk te beperken. Bijvoorbeeld door sneller te werken, door het werkgebied zo klein mogelijk te houden, door zo open mogelijk te communiceren en door soms wat terug te doen voor de stad. Het is echter onmogelijk om alle hinder te voorkomen. Woonboten In Amsterdam liggen ongeveer 2.800 woonboten waarvan er 800 liggen op plekken waar we de komende 20 jaar met het programma aan de slag moeten. Het is vaak onmogelijk om een kademuur te herstellen terwijl de woonboten blijven liggen. Daarom moeten we deze bij werkzaamheden verplaatsen, de komende twee jaar ongeveer 130. Een woonbootverplaatsing vraagt ontzettend veel van betrokkenen. In de eerste plaats van de bewoners wier huis tijdelijk naar een andere plek verplaatst moet worden. Zij zullen moeten wennen aan een andere buurt.

13

In de tweede plaats vraagt het veel ambtelijke capaciteit. En er moeten tijdelijke wissellocaties ingericht worden. Deze locaties moeten geschikt gemaakt worden voor de woonboten. Alleen ­ruimte is niet voldoende. De woonboot moet kunnen aanmeren, er moeten aansluitingen zijn, een p ­ ostadres, enzovoort.

Op dit moment hebben we 20 van die wissel­ locaties, dat is te weinig. Daarnaast zijn verplaatsin­ gen erg duur. De kosten voor het inrichten van een wissellocatie en het verplaatsen van een woonboot naar de wissellocatie en terug kunnen oplopen tot meer dan 100.000 euro per woonboot.

Spoedafsluiting Da Costakade Een woonbootverplaatsing is in een regulier project al lastig in te passen, laat staan bij een spoed­afsluiting van een kademuur zoals op de Da Costakade in december 2023. Toen moesten de woonboot­bewoners binnen een maand naar

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Wat doe je als een woonboot niet onder de brug door past? Op ons verhalenplatform Aan de Amsterdamse grachten lees je over hoe we het waterpeil laten zakken, of een stuurhut moeten demonteren én wat zo’n verplaatsing teweeg brengt bij een woonbootbewoner.

14

een nieuwe plek verplaatst worden, een plek die bovendien nog niet helemaal gereed was. Het was hard werken, maar de woonboten zijn op tijd verplaatst. Hierbij merken we ook dat de gemeen­ telijke processen elkaar in de weg zitten. Hoe vraag je immers een parkeervergunning aan als een ligplaats nog geen adres heeft? Dit zijn uitdagingen die veel capaciteit van het programma vragen en geduld van de bewoners.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Raamovereenkomst walkasten Met al het werk in uitvoering rond woonboten, moet de gemeente veel walkasten inkopen. Deze kasten staan op de kade en verzorgen gas, water en licht voor de woonboot. Om de kosten te druk­ ken hebben we begin 2023 een raamovereenkomst afgesloten. Niet alleen voor het programma, maar voor de hele stad. Betrekken van de stad Wellicht zijn de vele kaders en hyperlinks in deze rapportage u opgevallen. Deze verwijzen allemaal naar een interessant achtergrondverhaal op ons nieuwe interactieve verhalenplatform: Aan de Amsterdamse grachten. Op dit platform geven we Amsterdammers context bij de opgave. We vertellen hoe we het herstel van de bruggen en kademuren aanpakken, welke keuzes we maken en waarom, en wat dat betekent voor de leefbaar­ heid en bereikbaarheid in de stad. We bouwen een community om samen constructief het gesprek aan te gaan.

Tentoonstelling in het grachtenmuseum Dit is niet de enige manier waarop we Amsterdam­ mers betrekken. Afgelopen jaar is in samenwerking met het programma door het Grachtenmuseum de tentoonstelling ‘Amsterdam is crumbling’ georga­ niseerd. Nadat bezoekers eerst via de reguliere tentoonstelling meegenomen werden in de historie en opbouw van de grachtengordel, werden ze vervolgens met foto’s en verhalen meegenomen in de uitdaging om dit historisch erfgoed voor de stad te behouden. Medewerkers van het program­ ma vertelden hun verhaal in een audiofragment bij levensgrote foto’s van onze projecten. Amsterdam Light Festival Jonge Amsterdammers hebben weer deelge­ nomen aan het jaarlijkse educatieproject van het Amsterdam Light Festival. In drie workshops hebben we meer dan 1500 basisschoolleerlingen uit heel Amsterdam alles verteld over de geschie­ denis van de grachten en het werk aan de brug­ gen en kademuren. Samen met kunstenaar Yasser Ballemans hebben ze hiervoor het lichtkunstwerk Next connection gemaakt. Kunst op de kade Bruggen, kademuren en kunst gaan heel goed samen. Door de eeuwen heen is Amsterdam een geliefd onderwerp geweest voor kunstenaars. Dat is voor het werk aan de bruggen en kademuren niet anders. Vijf kunstenaars gingen de uitdaging aan en maakten kunstwerken waarin het werk aan bruggen en kademuren centraal staat. De tentoonstelling

‘Kunst op de kade!’ was van half maart tot half mei 2024 elke maandag- en woensdagmiddag te zien van 12 tot 16 uur in het bezoekerscentrum op de Achtergracht 20 in Amsterdam. Behoud van de natuur De stad heeft een eigen ecosysteem met allerlei bijzondere flora en fauna. Ze biedt al die plant- en diersoorten een diverse plek met voedsel, beschut­ ting en allerlei schuilplaatsen. Deze stadsnatuur brengt een hoop voordelen: de groene en blauwe structuren verkoelen de stad en zijn belangrijk tegen wateroverlast. Groen maakt de stad een aantrekkelijke plek om in te leven. Het verlaagt stress en nodigt uit om naar buiten te gaan, mensen te ontmoeten en te ontspannen. Maar de natuur en de biodiversiteit staan door allerlei oorzaken onder druk, daarom proberen we de impact van onze werkzaamheden zo klein mogelijk te houden. Handboek natuurinclusief bouwen Natuurinclusief bouwen helpt de natuur integraal een plek te geven in de stad, waardoor het stadse ecosysteem robuuster, groter en diverser wordt. Dat passen we ook toe bij bruggen en kademuren. Bij een grote opgave zoals de vervanging en reno­ vatie van bruggen en kademuren is een efficiënte strategie daarvoor behulpzaam. Eén waarbij zoveel mogelijk met standaardmaatregelen en -voorzie­ ningen, en volgens duidelijke (proces)afspraken gewerkt wordt.

Daarom hebben we een handboek Natuurinclusief bouwen bij bruggen en kade­muren opgesteld. Momenteel wordt de laatste hand

15

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Aan de Amsterdamse grachten zijn bomen beeldbepalend voor de stad. Ook dragen ze bij aan de biodiversiteit en het bestrijden van hittestress. Daarom doen we ons best om ze te behouden. Op ons verhalenplatform Aan de Amsterdamse grachten lees je meer over het verplanten van een iep, de reis naar de bomencamping en de terugreis naar de stad.

gelegd aan de vormgeving ervan, waarna hij onli­ ne gepubliceerd wordt.

16

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Boombehoud We werken hard om bomen te behouden bij werkzaamheden aan onze kademuren en bruggen. Hiervoor hebben we verschillende opties. Het heeft de voorkeur om bomen te laten staan, maar verplanten naar een plek in de nabije omgeving, of tijdelijk naar te bomencamping behoort ook tot de mogelijkheden. Afgelopen jaar zijn onder andere op de Prinsengracht en op de Nieuwe Herengracht bomen verplant. Op de Prinsengracht ging het om een 60-jarige iep, hier heeft u in de vorige brief over kunnen lezen. Eind 2023 hebben we ook zes bomen op de Nieuwe Herengracht verplant. Vier bomen gingen naar de bomencamping en twee naar het Jonas Daniel Meijerplein, zo’n 50 meter verderop. Als direct verplanten niet mogelijk is, verplaatsen we de bomen eerst naar de bomencamping in het Westelijke havengebied. Hier worden de bomen opgevangen om te wachten op een nieuwe bestemming. Van hieruit zijn bijvoorbeeld begin dit jaar vijf bomen naar de Geldersekade gebracht. Verplaatsen is duur en vaker niet mogelijk dan wel. Bijvoorbeeld omdat

de boom in slechte conditie is, of omdat er te veel kabels en leidingen door het wortelpakket lopen. De kosten van een verplaatsing kunnen oplopen tot 60 duizend euro of meer. Daarom heeft het de voorkeur om bomen te laten staan. Door te investeren in duurzamere en goedkopere technieken is dit steeds vaker mogelijk. Hierover heeft u kunnen lezen in de paragrafen over het Innovatiepartnerschap Kademuren en de verschillende renovatiemethoden.

3. Sturing en beheersing 17

3.1 Financiën

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Binnen het programma zijn de beschikbaar gestel­ de financiële middelen onder te verdelen naar de middelen voor investeringen (herstel­opgaven) en programmalasten (exploitatie). Vanaf 2023 zijn structurele exploitatiemiddelen vrij­gespeeld (Amsterdams Akkoord 2023-2026) voor de programmalasten. Daarnaast zijn er bij de Begroting 2024 en Voorjaarsnota 2024 aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor de herstelopgave (inves­ teringen). Hieronder wordt de financiële stand van zaken tot en met 2023 toegelicht en de verdeling van het beschikbare budget de komende jaren.

Tabel 1: gerealiseerde investeringen en prognoses

Investeringen In tabel 1 staat het geactualiseerde kasritme van onze investeringen, inclusief de verwachtingen voor de komende jaren. Onder de tabel volgt een toelichting op de uitgaven van 2023 (afgezet tegen de bijgestelde begroting) en de meerjaren­ prognose van het programma.

De in de tabel genoemde prognoses voor 2025, 2026 en 2027 zijn onder voorbehoud van besluitvorming door de Amsterdamse gemeenteraad bij behandeling van de Begroting 2025.

Vernieuwingsopgave (investeringen)

Prognose 2023

Realisatie 2023

Verschil 2023

Prognose 2024

Prognose 2025*

Prognose 2026*

Prognose 2027*

Bruggen

21,1

15,3

5,8

8,0

8,0

14,0

10,0

Kademuren

70,1

68,1

2,0

60,3

74,6

78,4

82,0

Bijdrageprojecten (excl. OL)

3,4

3,1

0,3

9,7

9,3

0,6

-

Renovaties

5,0

1,5

3,5

5,0

6,0

7,0

8,0

Totaal exclusief Oranje Loper

99,6

88,0

11,6

83,0

97,9

100,0

100,0

Bijdrage bruggen Oranje Loper

20,5

13,8

6,7

25,5

35,0

35,0

7,0

Totaal inclusief Oranje Loper

120,1

101,8

18,3

108,5

132,9

135,0

107,0

Uitgaven investeringen 2023 De stijgende trend van de investeringsuitgaven zet zich voort in 2023. De uitgaven van € 88,o miljoen in 2023 zijn hoger dan de € 70,9 miljoen in 2022 (exclusief Oranje Loper). Dit komt vooral doordat het zwaartepunt van het programma steeds meer verschuift van onderzoeken naar de technische staat van bruggen en kademuren naar het herstel­ len vervangen en renoveren van kademuren en bruggen. We hebben steeds meer projecten in uitvoering en in 2023 zijn er ook vijf projecten opgeleverd (totaal 1.108 meter).

De begroting voor 2023 bedroeg € 115,1 miljoen en is halverwege het jaar bijgesteld naar € 99,6 miljoen omdat een deel van de werk­ zaamheden (en budgetten) doorschuift naar 2024 en verder. De uitgaven in 2023 zijn € 11,6 miljoen lager dan de halfjaarlijkse bijgestelde prognose van € 99,6 miljoen. Dit komt vooral door lage­ re uitgaven voor het vervangen van bruggen (€ 5,8 miljoen) en het opstarten van renovatie­ projecten (€ 3,5 miljoen). Ook de kosten voor het vervangen van kademuren zijn € 2,0 miljoen lager en verder is er € 6,7 miljoen minder uitgegeven aan de bijdrage aan de Oranje Loper. De grootste afwijkingen worden hieronder toegelicht.

18

Bruggen De totale uitgaven van het herstel van de bruggen zijn € 15,3 miljoen. Hiermee zijn de uitgaven € 5,8 miljoen lager dan de prognose (€ 21,1 miljoen). Dit komt vooral door de onder­ besteding op de Berlagebrug (€ 4,0 miljoen) en de Bullebakbrug (€ 0,6 miljoen). Voor beide bruggen geldt dat de facturatie van werkzaamhe­ den vertraagd is en daarmee doorschuift. Voor de Berlagebrug geldt aanvullend dat door de proble­ men met het tramspoor een aantal werkzaamheden en daarmee een deel van de facturering vertraagd heeft (zie toelichting bij 2.1: herstel bruggen).

doorlooptijden voor een renovatie soms langer zijn dan vooraf bedacht. Bij renovatieprojecten zijn de doorlooptijden van bijvoorbeeld een vergunning­ aanvraag gelijk aan doorlooptijden bij vervangings­ projecten. Er is daardoor vooral veel werk verricht aan voorbereidende werkzaamheden, maar de projecten wachten nog op de start van de uitvoe­ ring. Naar verwachting zullen een aantal renovaties in 2024 in uitvoering gaan, hierdoor schuift een deel van de kosten door naar 2024 en volgende jaren.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Kademuren De totale uitgaven voor het herstel van kademu­ ren zijn€ 68,1 miljoen, € 2,0 miljoen lager dan de prognose. Dit komt vooral doordat er per saldo een aantal projecten vertraagd zijn en de kosten door­ lopen naar 2024.

Bijdrageprojecten Het programma levert een bijdrage aan negen brug- en kademuurprojecten, die worden uit­­ gevoerd door projectteams buiten ons program­ ma. De uitgaven van de bijdrageprojecten van € 16,9 miljoen (inclusief de Oranje Loper) zijn in totaal € 7,0 miljoen lager dan begroot (€ 23,9 miljoen).

De uitgaven zijn vooral lager bij drie projec­ ten in uitvoering en één in voorbereiding. Dit wordt veroorzaakt doordat er vertraging is in de uitvoering van de Prinsengracht, Kostverloren­ vaart, Herengracht en Da Costakade. Daarnaast is er bij twee IPK-projecten ook vertraging in de uitvoering (Brouwersgracht en Lijnbaansgracht). Dit is passend bij uitvoeringsmethodes die als pilot worden beproefd. De verwachting is dat een groot deel van de lagere kosten doorschuiven naar 2024.

Dit komt vooral doordat de bijdrage aan de Oranje Loper € 6,7 miljoen lager is dan begroot (€ 20,5 miljoen). In juli 2023 is door het college van B&W besloten om zeven bruggen te renoveren in plaats van negen bruggen te vervangen. Door deze wijziging is er meer voorbereidingstijd nodig, waardoor deze kosten doorschuiven naar 2024 en verder. Aan de overige bijdrageprojecten is € 3,1 miljoen uitgegeven, dit is € 0,3 miljoen lager dan begroot (€ 3,4 miljoen).

Renovaties De uitgaven voor renovaties zijn € 3,5 miljoen lager. Dit komt vooral vanwege het innovatieve karakter van sommige renovatiemethoden en doordat de

Meerjarige prognose investeringen (2024 – 2027) Met de kredietaanvraag van het programma voor 2024 van € 75,0 miljoen bedraagt het totale inves­ teringskrediet van het programma nu € 586 miljoen

(krediet vanaf 2019). Dit programmakrediet is voor zowel voorbereidings- als uitvoeringskosten. In tabel 1 zijn ook de verwachte investerings­ uitgaven voor 2024 tot en met 2027 opgenomen. Het jaarlijkse investeringsbudget bedraagt op dit moment € 83,0 miljoen. Dit is exclusief de bijdrage voor de bruggen van de Oranje Loper. Voor dit jaar is dat voldoende omdat een aantal projecten vertraging hebben opgelopen en zijn door­geschoven, maar vanaf volgend jaar zal de productie weer omhoog gaan. Omdat de prijzen de afgelopen jaren sterk zijn gestegen door de inflatie, is bij de Voorjaarsnota 2024 budget toe­ge­ kend. Dit budget is onder voorbehoud van besluit­ vorming door de Amsterdamse gemeenteraad bij behandeling van de begroting 2025. Het budget loopt uiteindelijk op naar structureel € 100 miljoen vanaf 2026 (2024: € 83 miljoen en 2025: € 93 of 97 miljoen. Dit is tevens noodzakelijk om aan onze contractuele verplichtingen te voldoen. Uitgaven programmalasten (exploitatie) In onderstaande tabel is zichtbaar dat de program­ malasten in 2023 gehalveerd zijn ten opzichte van voorgaande jaren. In 2020-2022 werd jaarlijks circa € 60 miljoen aan exploitatie uitgegeven, in 2023 € 32,1 miljoen. Daarnaast is een doorkijk opgeno­ men van de verder daling van de uitgaven naar het structurele budget van uiteindelijk € 25,8 miljoen in 2027.

Onder de tabel wordt het resultaat van 2023 toegelicht en volgt een toelichting op de begroting voor 2024 en verder.

19

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Tabel 2: budget en realisatie per activiteit

Activiteit

20

Realisatie Najaars2022 nota 2023

Realisatie 2023

Verschil

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Monitoring

5,8

4,7

4,6

0,0

3,8

3,8

3,8

3,8

Onderzoeken

17,3

7,1

7,3

-0,2

6,8

5,1

5,1

3,7

Afwegen & Programmeren

3,9

1,2

1,8

-0,7

2,0

2,0

2,0

2,0

Veiligheidsmaatregelen

12,2

5,8

5,4

0,4

3,0

3,0

3,0

3,0

Innovaties

3,6

2,8

2,8

0,0

3,0

3,0

3,0

3,0

Informatievoorziening

4,4

3,0

2,6

0,5

2,2

2,2

2,2

2,2

Omgevingsmanagement

3,5

1,9

1,9

0,0

1,9

1,9

1,9

1,9

Directie, ondersteuning, huisvesting

3,6

3,0

3,1

-0,1

3,1

3,1

3,1

3,1

Sturing & Beheersing

4,6

2,7

2,7

0,0

3,1

3,1

3,1

3,1

Totaal

59,0

32,0

32,1

-0,1

28,9

27,2

27,2

25,8

Uitgaven 2023 Het programma heeft in 2024 de besparingsopga­ ve op de exploitatiemiddelen behaald. De uitgaven van € 32,1 miljoen zijn € 0,1 miljoen hoger dan de bijgestelde begroting van € 32,0 miljoen. Het structureel budget van € 25,0 miljoen (conform coalitieakkoord 2023-2026 ) is voor 2023 nog aangevuld met overgebleven incidentele middelen van 2022 van € 8,0 miljoen. Het budget voor 2023 is daarmee opgehoogd naar € 33,0 miljoen. Bij de Najaarsnota is het budget met € 1,0 miljoen naar beneden bijgesteld naar € 32,0 miljoen. De (begro­ te) uitgaven van de exploitatiemiddelen verlopen via de reserve Achterstallig Onderhoud en zijn daarmee gemeentebreed neutraal

De resultaten per activiteit zijn afgezet tegen de bijgestelde (najaarsnota) begroting en zijn op hoofdlijnen te verklaren door: • Afwegen & Programmering: Hogere lasten van € 0,7 miljoen vooral door meer afstemming met onze contractpartners over de werkverdeling naar aanleiding van besluiten binnen het programma, die niet zijn voorzien. • Informatievoorziening: Lagere lasten van € 0,5 miljoen op de personeelskosten voor de informatievoorziening van het programma. Dit wordt veroorzaakt doordat een aantal vacatures niet zijn ingevuld. Hierdoor zijn een aantal voorziene ontwikkelingen op het gebied van informatiemanagement nog niet voldoende opgepakt.

Begroting programmalasten2024 Zoals aangegeven is in het coalitieakkoord 20232026 structureel € 25 miljoen aan het programma toegekend. Vanuit eerdere jaren hebben we nog incidentele middelen van € 2,0 miljoen voor 2024, is het budget geïndexeerd voor nominale ontwik­ kelingen (€ 1,0 miljoen) en is de onderbesteding van € 0,9 miljoen uit 2023 via reserve Achterstallig Onderhoud doorgeschoven naar 2024. Dit resul­ teert in een saldo van € 28,9 miljoen voor 2024. In 2025 en 2026 is het structurele budget aan­ge­ vuld met een klein restant incidentele middelen en geldt dezelfde nominale ontwikkeling, waardoor het saldo stijgt naar € 27,2 miljoen. Vanaf 2027 is het structurele budget € 25,8 miljoen, door alleen nog de nominale ontwikkeling.

21

Ten opzichte van 2023 is het budget voor het programma gedaald met ruim € 3,0 miljoen. Dit komt vooral doordat we geen budget hebben opgenomen voor veiligheidsconstructies. Wanneer een kademuur toch te veel beweegt, kiezen we er in eerste instantie voor deze af te sluiten voor (zwaar) verkeer, in plaats van meteen een dure veiligheidsconstructie te plaatsen. Dit heeft consequenties voor de bereikbaarheid en de bewoners gaan dit merken.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het programma heeft een grote stap gezet om de exploitatielasten te halveren, maar we zien dat we er nog niet zijn. Uiteindelijk moet het budget met € 3,0 miljoen verder dalen naar € 25,8 miljoen. Met alle besparingen die het programma al heeft gemaakt is deze laatste besparing best ingewik­ keld. Vooralsnog verwachten we dat we dit kunnen besparen doordat we op den duur minder onder­ zoek aan het areaal hoeven uit te voeren. Omschrijving activiteiten In tabel 2 staan de gerealiseerde en geprognoti­ seerde exploitatiemiddelen van het programma geordend naar de activiteiten die het programma uitvoert. Hierna volgt een korte omschrijving per activiteit. Monitoring en Onderzoeken We monitoren en onderzoeken de bruggen en kademuren van het programma om tijdig te kunnen signaleren of er veiligheidsmaatregelen getroffen moeten worden, dan wel een asset met voorrang gerenoveerd of hersteld moet worden.

Afwegen en programmeren Op basis van de uitkomsten van de onderzoeken wordt een keuze gemaakt voor de juiste herstel­ maatregel. De werkzaamheden aan assets die vervangen of gerenoveerd moeten worden, krijgen vervolgens een plek in onze programmering. Bij zowel de afweging tot herstel, als de programme­ ring worden thema’s als woonboten, bomen, water, bouwlogistiek en bereikbaarheid meegenomen. Veiligheidsmaatregelen Als de staat van een kademuur of brug te erg verslechterd voordat deze hersteld kan worden, volgt een veiligheidsmaatregel. Dit varieert van een kleine gewichtsbeperking zoals het afzetten van parkeervakken, kleine reparatiewerkzaam­ heden of het afsluiten van een straat voor (een deel van) het verkeer. In het budget voor 2024 zijn geen middelen meer opgenomen voor het plaatsen van veiligheidsconstructies. Innovaties Dit budget is voor innovaties in hersteltechnieken voor het areaal en procesoptimalisaties voor onze werkzaamheden. Informatievoorziening Voor het informatiemanagement van het program­ ma wordt samengewerkt met de gemeentelijke ketenpartners. De opgenomen kosten betreffen vooral een bijdrage aan de gemeentelijke opgave van informatievoorziening in de openbare ruimte.

Omgevingsmanagement Hieronder vallen strategisch omgevingsmanage­ ment, een deel van het omgevingsmanagement in de projecten, communicatie en bestuursadvisering. Directie, ondersteuning en huisvesting Dit budget bestaat vooral uit de kosten voor de huisvesting en facilitaire dienstverlening. Daarnaast zijn ook de personeelskosten voor directieleden, directieadviseurs en ondersteuning hier onder gebracht. Ook is er budget opgenomen voor twee transitiemanagers die zich gaan bezighouden met duurzaamheid en overdracht naar de lijn­ organisatie. Sturing & Beheersing Dit budget is voor de adviseurs die zich bezig­ houden met de projectbeheersing, financiën, planningen, risico’s en contractmanagement van het programma.

3.2 Programmarisico’s

22

Periodiek worden de risico’s en beheersmaatrege­ len gedefinieerd aan de hand van risicosessies op strategisch, tactisch en operationeel niveau. Analy­ se van de risico’s en evaluatie van beheersmaatre­ gelen gebeurt in gesprekken met de directieleden en taakveldmanagers, in samenwerking met de risicoadviseurs. Op basis daarvan zijn de toprisico’s gedefinieerd, die een negatieve impact kunnen hebben op de programmadoelstellingen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Ten opzichte van vorig jaar, is één van de grootste risico´s beheerst. Namelijk dat watervergunnin­ gen niet zouden worden verleend door Waternet vanwege de hoeveelheid geplande projecten en het groeiend aantal veiligheidsmaatregelen. Op directieniveau heeft de juiste afstemming plaats­ gevonden om tot gemeenschappelijk gedragen oplossingen te komen. Daarnaast is er intern een eisen- en kansendocument uitvoeringsstandaard opgesteld, waarbij per fase de programmaketen rekening kan houden met de eisen van het Water­ schap. Hiermee is het risico beheerst. Risico 1: De productie blijft achter waardoor de ondergrens, op grond waarvan een programmatische inspanning verantwoord is, niet gehaald wordt. Een programmatische aanpak loont pas bij een bepaald productieniveau, dit is voor ons de onder­ grens. Dat wil zeggen, een bepaald aantal bruggen en kademuren dat per jaar hersteld wordt. Investe­ ringen in kennis, onderzoek en innovatie, verdie­ nen we immers pas terug als we sneller en slimmer bruggen en kademuren herstellen.

Op dit moment is het spannend of de ondergrens (blijvend) gehaald wordt. Dit komt omdat de levensduur van een deel van het areaal langer is dan verwacht, door capaciteitstekort en doordat de projectvoorbereiding te traag gaat. Om dit risico te beheersen, monitoren we allereerst elk kwartaal de resultaten van de herstelketen zodat we snel kunnen bijsturen. Daarnaast organise­ ren we risicosessies om knelpunten in de herstel­ keten te identificeren en vervolgens op te lossen. Ook optimaliseren we de organisatiestructuur en zijn interne processen aangepast. Het is daarbij zoeken hoe we de juiste balans vinden tussen signaalgestuurd onderzoeken en vraaggestuurd werken. Risico 2: De productie blijft achter waardoor we niet voldoen aan verwachtingen van en verplichtingen naar marktpartijen. Wanneer de beoogde productie achterblijft, heeft dat impact op onze relaties met de marktpartijen die zich hebben verbonden aan ons program­ ma via samenwerkingsovereenkomsten. Het is onzeker of we voldoende werkvoorraad kunnen leveren om aan de verwachtingen of contractuele ­verplichtingen te voldoen. We communiceren open over de verwachte productie naar onze partners en proberen het aantal te herstellen meters evenredig over hun te verdelen.

Risico 3: Er is onvoldoende geschikte capaciteit beschikbaar Geschikte capaciteit is schaars. Het programma heeft geen eigen personeel en is afhankelijk van de gemeentelijke organisatie en externe partij­ en om de capaciteit op peil te houden. Krapte op te arbeidsmarkt maakt het een uitdaging de juiste mensen aan te nemen en personeelsver­ loop (veel collega’s zoeken na een aantal jaar een ­nieuwe uitdaging) zorgt voor het verdwijnen van kennis. Het risico is dat dit leidt tot gebrek aan continuïteit, verminderen van kwaliteit en stagnatie binnen de herstelketen, waardoor de programmaresultaten in gevaar komen. We zetten ons eigen personeel flexibel in daar waar de vraag het grootst is en betrekken onze partners om capaciteit aan te vullen waar nodig. Hier zijn we met zowel onze interne als externe partners continu in gesprek. Risico 4: Capaciteit interne en externe partners zorgt voor vertraging. Wij zijn niet de enige die tegen capaciteitspro­ blemen aanlopen. Liander bijvoorbeeld heeft aangegeven dat de vraag naar uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur dermate is gegroeid, dat de wachttijd voor stroomwerkzaamheden fors is gestegen. Dit was eerst 12 maanden en onder­ tussen 18 tot 24 maanden. Dit heeft invloed op de uitvoeringsplannen en de programmering.

23

Risico 5: Interne en externe invloeden t.a.v. de informatievoorziening (IV), vormen een bedreiging voor het behoud en de kwaliteit van de asset- en projectinformatie. Het I-Domein gaat vanaf 2023 steeds meer IV-taken centraal oppakken. Er moet nog veel gestroomlijnd en afgestemd worden om Informatie en ICT op juiste wijze te laten werken. Om financiële redenen heeft PBK met de beperkte middelen de IV-ta­ ken overgedragen aan het I-domein. PBK heeft daarmee de regie over de informatiesystemen niet meer in eigen handen en is afhankelijk van de prioritering binnen het I-Domein. Vertegen­ woor­diging om de PBK-belangen in het I-Domein met het juiste mandaat te kunnen behartigen is essentieel.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

3.3 Planning en programmering Planning De afgelopen maanden zijn alle individuele plan­ ningen uit de herstelketen vanaf fase 2 tot en met 6 integraal opgenomen. Door een verdere stan­ daardisering kunnen we tot betere trendanalyses en prognoses komen over het gehele areaal aan projecten binnen het programma. Tevens biedt dit houvast om de programmering actueel te houden, raakvlakken inzichtelijk te krijgen en waar nodig bij te stellen. In 2023 zijn er zes kademuurprojecten (1.041 meter) in uitvoering gegaan en vijf kade­

muren opgeleverd (1.108 meter). Op basis van de huidige planning start in 2024 de vervanging van zes rakken (795 meter) en de renovatie van 2 rakken (89 meter). Daarnaast verwachten we dat er in 2024 zes rakken voor een totaal aan 931 meter vervangen kademuur worden opgeleverd en één rak van in totaal 50 meter gerenoveerd (zie ook ‘herstel kademuren’, hoofdstuk 2). In 2023 zijn de Bullebakbrug en Berlagebrug (behalve het tramspoor) opgeleverd. Medio 2024 wordt het tramspoor hersteld (zie ook ‘herstel bruggen’, hoofdstuk 2). In 2024 start de vervanging van brug 627 (tussen de Antony Moddermanstraat en de Ruys de Beerenbrouckstraat) in Nieuw-West. Daarnaast wordt er druk gewerkt aan de voorbe­ reiding van vier bruggen. Eén in de Lastagebuurt en drie in het Wallengebied, die gaan tussen 2025 en 2027 in uitvoering. Tegelijkertijd pakken we de omliggende kademuren op en rondom de ­Grimburgwal mee. Verder is in 2023 de manier van beoordeling (onderzoek) van de kades en bruggen gewijzigd vanwege vernieuwde meetmethodieken en een andere aanpak. Hierdoor onderzoeken we kades (en bruggenfamilies) in clusters. Dat resulteert op den duur tot een werkvoorraad waardoor de verdere programmering systematisch en op basis van de huidige kennis van de technische status kan worden opgesteld.

We verwachten in 2024 een grote hoeveelheid kademuren en bruggen af te wegen voor toekomstbestendig herstel.

Programmering In 2023 heeft het programma gewerkt aan het opstellen van een nieuwe hoofdprogrammering. Zoals ook in het actieplan is benoemd, is de tech­ nische noodzaak om bruggen te vervangen veel ­kleiner dan gedacht. Dit blijkt uit onderzoeken en door de verbetering van de rekenmodellen. In de vorige programmering van het programma (zomer 2021) was de ambitie nog om jaarlijks 10 bruggen te gaan vervangen tot 2040. Met deze nieuwe hoofdprogrammering is dit bijgesteld naar circa 10 bruggen voor de komende 5 tot 10 jaar in totaal. In de nieuwe hoofdprogrammering, waarin de opgave van het programma leidend is voor de stad, verschuift deze leidende opgave van bruggen naar kademuren. Ook voor kademuren is veel onder­ zoek gedaan en wordt binnen het programma eerst goed afgewogen of het überhaupt nodig is een kademuur te herstellen en zo ja, of deze vervan­ gen of gerenoveerd kan worden moet worden. Vooralsnog is dit vertaald in een hoofdprogram­ mering t/m 2027, die is afgestemd met Stadsregie. Op basis van de uitkomsten van de onderzoeken en het succes van de pilots voor renovaties, wordt de hoofdprogrammering dit jaar uitgebreid tot 2030. De bereikbaarheid in de stad, de uitlegbaarheid naar de omgeving en de veiligheid van de kade­ muren zijn daarbij de belangrijkste uitganspunten voor de volgorde in de programmering.

24

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

25

3.4 Informatie

3.5 Organisatie

Opgavegericht en wendbaar werken In 2023 zijn de Bouwen met Informatieteams, die voorheen onder regie van PBK-werkzaamheden uitvoerden, werkzaam vanuit de opgaven Beheer Openbare Ruimte (BOR) en Stedelijke Ontwikkeling & Beheer (SO&B). PBK sluit daarbij aan op deze stadsbrede opgave, van waaruit in 2023 eerste stappen zijn gezet om de digitaliseringstrategie van de stad te realiseren. Het komende jaar staat in het teken van het verder digitaliseren van de werk­ zaamheden binnen het programma, onder regie van deze gezamenlijke opgave. Hiermee wil het programma komen tot betere (en snellere) sturings­ informatie.

Personeel en capaciteit Personele wisselingen, ook op directieniveau, zorgden in 2023 voor onrust in de organisatie. Dit kwam eind 2023 tot uiting met het vertrek van de directeur. Per 1 januari 2024 is een nieuwe directeur aangesteld die al sinds de oprichting van het programma onderdeel is van de directie. Hij heeft de ambitie om het programma de komende jaren verder te helpen met de opgaves die er nog liggen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Standaardiseren van Data en Documentatie Het afgelopen jaar is er een aanzet gemaakt voor het verrijken en implementeren van de gestan­ daardiseerde datastructuur in de bronsystemen. Hierdoor wordt een belangrijke stap gemaakt in het op orde krijgen van de assetinformatie voor kademuren en bruggen. Het standaardiseren van de datastructuur is randvoorwaardelijk voor het automatiseren van verantwoording-, sturing- en risi­ corapportages over het areaal. In 2023 zijn niet de beoogde stappen gemaakt voor het optimaliseren van het dashboard, maar in 2024 verwachten we hier stappen in te maken. Aandachtspunt blijft het organiseren van voldoende beschikbare capaciteit hiervoor.

Begin 2023 werkten 322 medewerkers (185 fte) vanuit verschillende directies samen aan de opga­ ve. 84% van de capaciteit (vast en inhuur) werd geleverd door het gemeentelijk Ingenieursbureau. Einde 2023 was het aantal medewerkers gedaald naar 273, dit is gelijk aan 155 fte. Het aantal vaca­ tures daalde van 34 (17 fte) naar 15 vacatures voor circa 8 fte eind 2023. Voor een deel komt dit door­ dat deze vacatures zijn vervuld en voor een deel omdat een aantal vacatures kwam te vervallen. De gemeente heeft de voorkeur voor mede­werkers in vaste dienst, omdat dit belangrijk is voor het kennisbehoud, de continuïteit en de lagere kosten. De krapte op de arbeidsmarkt kan hier niet altijd aan voldoen en daarom moet er regelmatig inge­ huurd worden. In 2023 schommelde de bezetting uit inhuur tussen de 13% en 18%.

Doorontwikkeling organisatie In het Actieplan 2023-2026 is aangekondigd dat we toewerken naar een compactere, efficiënte­ re organisatie met stabiele teams, zowel aan de kant van het programma als aan de kant van de opdrachtnemers. Uitgangspunt is dat vrijkomende medewerkers zoveel mogelijk een nieuwe plek vinden binnen het programma, om zo opgedane kennis en ervaring te behouden. Afgelopen jaar zijn hier meerdere ontwikkeltrajecten uit ontstaan, wat zeer waardevol is voor de continuïteit binnen het programma. In 2024 krimpt het programma verder. Dit komt onder andere doordat bepaalde taken van het programma, zoals het calamiteitenproces, Monitoring en themateam Land, uitontwikkeld zijn en overgedragen worden naar de lijnorganisatie. De komende jaren zetten we deze ontwikkeling, samen met onze interne partners, geleidelijk verder door. Vanuit het actieplan richten we ons de komen­ de jaren op het verder optimaliseren en anders werken, vanuit veranderkracht en continu leren. We streven naar een stabiele en proactieve orga­ nisatie die samen met de gemeentelijke part­ ners werkt aan de seriematige aanpak. Er is extra aandacht voor goed werkgeverschap. De kern­ waarden van het programma – open, voort­varend en grensverleggend – blijven de basis van de programmatische aanpak. In het verlengde daarvan is het belangrijk om voor continuïteit op cruciale functies te blijven zorgen.