2 Voortgangsrapportage ouderenhuisvesting 2021
Tekst van het document
Februari 2022
Start
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2019-2022
i
2
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
Voorwoord Voor u ligt de voortgangsrapportage van het jaar 2021 van het programma ouderenhuisvesting. De positie van ouderen op de Amsterdamse woningmarkt vraagt om extra aandacht. Begin 2019 telde Amsterdam ongeveer 108.000 65-plussers. In 2039 zal hun aantal met 68% zijn toegenomen tot 181.000 Amsterdammers van 65 jaar of ouder (OIS 2020). Het klassieke verzorgingshuis is verdwenen. Ouderen blijven langer thuis wonen. Veel woningen in de stad zijn niet geschikt om oud in te worden. Op 14 februari 2019 is het vernieuwde Programmaplan Ouderenhuisvesting 2019-2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Het programma ouderenhuisvesting maakt zich sterk voor het behouden van een goede woonpositie van de Amsterdamse ouderen in nauwe samenwerking met ouderen zelf, de woningcorporaties, zorgaanbieders, marktpartijen en alle andere betrokken partners. Vanuit het programma ouderenhuisvesting 2019-2022 wordt ingezet op drie actielijnen: 1) Inzet op individueel wonen 2) Inzet op zelfstandige geclusterde ouderenwoningen 3) Inzet op regie bij transformatie van zorghuisvesting In de voortgangsrapportage 2021 rapporteert het programma over de behaalde resultaten in 2021 en wordt een korte vooruitblik gegeven op de uitvoering van het programma in 2022.
i
3
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
Inhoudsopgave Voorwoord3 1. Inleiding
4. Inzet op regie bij transformatie van zorghuisvesting
5
1.1 Het Programma Ouderenhuisvesting 2019-2022 1.2 Leeswijzer
5 5
2. Inzet op individueel wonen
6
2.1 Aanbod, vraag en toewijzing 2.2 Verhuisregelingen 2.3 Nieuwbouw 2.4 Aanpasbaar Bouwen
6 8 10 12
3. Inzet op zelfstandige geclusterde ouderenwoningen 3.1 Intentieverklaring geclusterde ouderenwoningen 3.2 Uitvoering Intentieverklaring 3.3 Geclusterd wonen met zorg 3.4 Huisvestingsverordening: ruimte voor coöptatie
16 16 17
5. Participatie, communicatie en samenwerking in de stadsdelen
19
5.1 Participatie 5.2 Communicatie 5.3 Samenwerking in de stadsdelen: terugblik en vooruitblik
6. Financiën
14
6.1 Programmaorganisatie 6.2 Subsidieregelingen 6.3 Werkbudget
14 15 15 15
16
4.1 Ontwikkeling vraag naar zorghuisvesting 4.2 Werkgroep Zorghuisvesting 4.3 Voortgang 2021
7. Vooruitblik 2022
19 20 21
26 26 26 27
28
Afkortingenlijst30 Bijlage 1 Voorlopige lijst Projecten met woningen voor senioren 2022
i
4
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
31
1. Inleiding 1.1 Het Programma Ouderenhuisvesting 2019-2022
Indien nodig is ook het bieden van (in)formele zorg en ondersteuning efficiënter te organiseren in een geclusterde woonvorm.
In deze voortgangsrapportage 2021 wordt gerapporteerd over de behaalde resultaten in 2021 en wordt een vooruitblik gegeven op de uitvoering van het programma in 2022.
3) Inzet op regie bij transformatie van zorghuisvesting Indien ouderen niet langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen, is het belangrijk dat er voldoende intramurale woonplekken in een verpleeghuis beschikbaar zijn voor het ontvangen van zware specialistische zorg. Met het transformeren van de bestaande verpleegen verzorgingshuizen bereiden de zorgaanbieders en corporaties deze complexen voor op de toekomst, vaak door het gehele pand geschikt te maken voor het leveren van zeer zware zorg, soms ook door er zelfstandige woningen voor ouderen in te maken. De gemeente voert de regie op deze transformatie van zorghuisvesting.
Op 14 februari 2019 is het programmaplan ouderenhuisvesting 2019-2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Het programma ouderenhuisvesting maakt zich sterk voor een goede woonpositie van de Amsterdamse ouderen in een nauwe samenwerking met ouderen zelf, de woningcorporaties, zorgaanbieders en alle andere betrokken partners. Vanuit het programma ouderenhuisvesting 2019-2022 wordt ingezet op drie actielijnen:
1.2 Leeswijzer
1) Inzet op individueel wonen Het programma ouderenhuisvesting zet erop in dat er voldoende geschikte ouderenwoningen in de stad beschikbaar komen en blijven en dat ouderen zo prettig mogelijk kunnen wonen. Het gaat hier om zelfstandige reguliere woningen in de bestaande wijken.
Achtereenvolgens wordt in de voortgangsrapportage gerapporteerd over de drie hierboven genoemde programmalijnen. In hoofdstuk 5 volgt rapportage over de inzet op participatie, communicatie en de samenwerking in de stadsdelen. In hoofdstuk 6 volgt verantwoording over de financiën van het programma ouderenhuisvesting. De voortgangsrapportage 2021 sluit af met een doorkijk naar de inzet voor het lopende jaar 2022.
2) Inzet op zelfstandige geclusterde ouderenwoningen Met het verdwijnen van het klassieke verzorgingshuis is er behoefte ontstaan aan andere woonvormen voor ouderen die het langer zelfstandig wonen mogelijk maakt en het omzien naar elkaar stimuleert. Geclusterde ouderenwoningen zijn zo’n andere vorm van wonen.
i
5
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
2. Inzet op individueel wonen 2.1 Aanbod, vraag en toewijzing
Door de groei van het aantal inwoners in de stad, de vergrijzing en ouderen die langer zelfstandig thuis wonen, verdient het behoud van geschikte woningen als ook nieuwbouw van (geclusterde) ouderenhuisvesting blijvend aandacht. Daarom focust het programma zich op kansen voor woningbouw en gebieden in de stad met een voor ouderen ongeschikte woningvoorraad en een sterk vergrijzende bevolking.
WoningNet biedt inzicht in het aanbod van sociale huurwoningen van corporaties, het aandeel seniorenwoningen, woningen op begane grond, op de eerste etage en woningen met een lift. Dit wordt afgezet tegen de vraag van senioren (65+-plussers) door te kijken naar het aantal senioren dat actief zoekt op de aangeboden woningen op WoningNet en de daadwerkelijke toewijzingen van aangeboden woningen aan senioren. Deze gegevens zijn een indicatie voor de positie van ouderen op de Amsterdamse markt van sociale huurwoningen (€ 763,47 prijspeil 2022) van de corporaties met woningbezit in Amsterdam (De Alliantie, Eigen Haard, Habion, De Key, Rochdale, Stadgenoot, Woonzorg en Ymere).
De meeste ouderen wonen zelfstandig in de bestaande woningvoorraad in reguliere woningen. Ouderen hadden ook anno 2021 een relatief gunstige uitgangspositie bij het zoeken van sociale huurwoningen van corporaties in WoningNet. Op dit moment krijgen ouderen vanaf 65+ voorrang op een deel van de (gelabelde) corporatiewoningen, zoals seniorenwoningen. Daarnaast kunnen ouderen gebruik maken van de verhuisregelingen van Hoog naar Laag (hierna: VHNL) en van Groot naar Beter (hierna: VGNB) en hebben zij relatief een lange inschrijfduur bij WoningNet. Ondanks deze relatief gunstige uitgangspositie op de sociale huurmarkt, zijn er knelpunten voor ouderen bij het vinden van een geschikte woning: Er is te weinig geschikt aanbod, met name in de sociale en middeldure huur, ook doordat veel ouderen bij voorkeur in hun eigen buurt willen blijven wonen. Niet alle woningen die bij mutatie vrij komen, zijn geschikt voor ouderen en veel ouderen weten niet goed de weg in het gebruik van WoningNet. Ouderen benutten de mogelijkheden in de huidige huurmarkt niet optimaal.
i
Dat ouderen momenteel een relatief goede positie houden op het vrijkomend aanbod op WoningNet blijkt uit de cijfers. Zij hebben voorrang op een deel van de woningen boven andere groepen. Uiteindelijk zijn 943 woningen toegewezen aan 65+ers. De verhouding tussen ‘actief zoekenden’ en ‘toewijzingen’ is daarmee voor ouderen gunstiger dan voor de groep jonger dan 65 jaar (65+: 5% van de 65+ers zoekt actief, 13% van de 65+-ers krijgt een woning toegewezen). Het totale aantal aangeboden woningen op WoningNet in Amsterdam heeft zich in 2021 positief ontwikkeld ten opzichte van 2020. Het totale aanbod nam toe van 3.342 woningen in 2020 naar 3.694 woningen
6
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
Figuur 1 Aanbod en vraag sociale huurwoningen WoningNet in Amsterdam
in 2021. Het aantal toewijzingen (= verhuringen) in Amsterdam zit eveneens in een opgaande lijn: in 2021 ligt het aantal toewijzingen flink hoger dan het jaar daarvoor: een stijging van 458 toegewezen woningen.
2021
3.342
3.694
waarvan seniorenwoningen
505 (15%)
506 (14%)
waarv.voorrang m.u/ wmo/65+**
559 (17%)
555 ( 15%)
6.639
7.097
850 (13%)
943 (13%)
Totaal aanbod woningen*
Het aanbod van seniorenwoningen blijft in dit totale aanbod constant: 506 woningen zijn aangeboden op WoningNet in 2021. Dit betreft de woningen voor senioren in de bestaande woningvoorraad, niet in de nieuwbouw. Het gaat om seniorenwoningen in complexen waarvoor een minimale leeftijdsgrens geldt van 55, 60 of 65 jaar. Op de ontwikkelingen in de nieuwbouw en de afspraken over het in aanbouw nemen van 2.000 geclusterde woningen voor senioren wordt in hoofdstuk 3 ingegaan. Het aanbod van woningen waarop de woningzoekenden met een medische urgentie, een Wmoverhuisindicatie en 65+-plussers voorrang hebben, blijft constant (555 woningen), maar daalt in aandeel van het totale woningaanbod. De gemeente is met de woningcorporaties in gesprek over het gericht labelen van benedenwoningen in bepaalde gebieden.
Totaal toegewezen woningen*** waarvan toegewezen aan 65+ Aantal inschrijvingen in WN per 31 december
241.823
waarvan 65+
De stijging van het aanbod aan reguliere sociale huurwoningen kan te maken hebben met de stijgende lijn in het aantal opgeleverde nieuwbouw woningen. Bekend is dat de oplevering van meer nieuwe woningen meer doorstroming uit bestaande woningen genereert die daarmee weer als aanbod beschikbaar komen voor andere woningzoekenden.
i
2020
38.994 (16%)
Aantal actief woningzoekenden
78.656
87.283
waarvan actief 65+
3.685 (5%)
4.717 (5%)
* Totaal aanbod woningen is exclusief nieuwbouw en directe bemiddeling. ** mu=medische urgentie, wmo= wmo-verhuisindicatie. *** aantal toewijzingen ligt hoger dan het aanbod, want toewijzingen aan woningzoekenden is inclusief nieuwbouw/directe bemiddeling
7
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
De vraag van ouderen naar een woning in de sociale huursector laat zich meten door de mate van verhuisgeneigdheid onder ouderen, hun inspanningen om een woning te bemachtigen en het daadwerkelijk verhuizen. Uit het onderzoek Wonen in Amsterdam (Wia 2021) blijkt dat de verhuisgeneigdheid onder ouderen een stuk lager ligt dan onder andere leeftijdsgroepen. Dat is al jaren zo. De verklaring ligt in een combinatie van factoren: de gehechtheid aan de woning, de lage huur, de vertrouwde buurt en contacten maken dat het verhuizen een ingrijpende stap is voor veel ouderen. Ook het opzien tegen alle rompslomp rond verhuizen (ruimen, in- en uitpakken, regelen) en de kosten die met een verhuizing gemoeid zijn, maken dat veel ouderen de beslissing liever uitstellen. Totdat de verslechterde gezondheid een stap onvermijdelijk maken. In het onderzoek van de corporaties in Amsterdam naar verhuiswensen van (oudere) huurders (Huurders in de regio Amsterdam 2020) geeft 5% van de 65-74 jarigen en 3% van de 75+ers aan zeker binnen 2 jaar te verhuizen, en 23% van de 65-74 jarigen wil eventueel binnen 2 jaar verhuizen, bij de 75+ers is dat aandeel 20%.
Het aantal actief woningzoekenden op WoningNet (actief = in dat jaar op tenminste één woning gereageerd) loopt op, zowel bij de groep onder 65 jaar als de groep boven de 65 jaar. De 65+-ers dat actief in 2021 heeft gezocht naar een woning is ten opzichte van de voorgaande jaren behoorlijk gestegen in aantal. In hoeverre weten ouderen de weg naar dit aanbod te vinden? Er zijn aanwijzingen dat ouderen de laatste jaren meer bewust kijken naar of hun woning geschikt is om oud in te worden. Dat uit zich onder anderen in het actief worden op WoningNet. Daarbij blijft mogelijk een dempende factor nog steeds dat de coronamaatregelen hun weerslag hebben op met name ouderen. WoningNet vraagt om snel reageren op een woningadvertentie is, vaak gebeurde het bezichtigen van een woning online. Voor kwetsbare ouderen kan dit ertoe leiden dat een deel van de ouderen afhaakt. Dit soort signalen komen van stichting !WOON. Dit is een aandachtspunt voor gesprekken met corporaties.
2.2 Verhuisregelingen
In bovenstaande figuur wordt het aantal inschrijvingen en het aantal actief zoekenden in WoningNet weergegeven. Inschrijven in WoningNet zegt iets over een begin van een verhuiswens op korte of lange termijn. Door de enorme krapte in het woningaanbod zijn de wachttijden (inschrijfduur) opgelopen tot ruim 13 jaar. Ouderen hebben ten opzichte van andere woningzoekende relatief de meest gunstige positie, omdat hun inschrijfduur op het huidige adres vaak langer is. Ze eindigen door hun opgebouwde inschrijftijd vaker hoger in de lijst van reacties op een woning. Het aantal ingeschreven woningzoekenden is per 31 december 2021 opgelopen tot 244.823. Het aantal inschrijvingen van 65+ers tussen 2019 en 2021 neemt ook toe: van 36.794 eind 2019 naar 38.994 eind 2021.
i
De verhuisregelingen Van Groot naar Beter (VGNB) en Van Hoog naar Laag (VHNL) maken onderdeel uit van de Samenwerkingsafspraken 2020-2023. In 2021 heeft de gemeente samen met de corporaties en de huurders enkele aanpassingen uitgewerkt en ingevoerd in WoningNet. Over deze aanpassingen om het gebruik van de verhuisregelingen verder te verbeteren, is de Raad in de brief 17 november 2020 geïnformeerd. Deze aanpassingen waren gebaseerd op de belangrijkste aanbevelingen uit de evaluatie van de verhuisregelingen (Evaluatie Verhuisregelingen Amsterdam, Bureau van Nimwegen, juni 2019). Het aantal mensen dat verhuist met één van de verhuisregelingen laat
8
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
in 2021 een zelfde beeld zien als in 2020. Dat is een positief resultaat, gelet op de maatregelen die fysiek contact met ouderen die op zoek wilden naar een woning, beperkten. De spreekuren van !WOON, de bezichtigingen van woningen, alles moest grotendeels online en telefonisch.
Figuur 2 Aantal huurders dat via verhuisregelingen is verhuisd*
Van Groot naar Beter Kleine huishoudens die een woning van ten minste 70 m2 en 4 kamers of meer van een corporatie in Amsterdam huren kunnen zich bij hun corporatie aanmelden voor VGNB. Ongeveer 111 verhuizingen zijn gerealiseerd met VGNB in 2021. Dat betekent dat VGNB gezorgd heeft voor de doorstroming van 111 kleine huishoudens uit grote sociale woningen (70 m2 of meer en 4 kamers of meer) die beschikbaar kwamen voor gezinnen met drie of meer kinderen. De gemeente heeft aan 102 huishoudens die met Van Groot naar Beter zijn verhuisd een verhuiskostenvergoeding toegekend. Het jaarlijks budget voor de verhuiskostenvergoeding VGNB bedraagt €500.000. De vergoeding voor VGNB loopt op van € 4.000 voor een grote woning met vier kamers naar € 6.200 voor een woning met 7 of meer kamers. In 2021 is € 435.000 uitgekeerd aan vergoedingen. Dat er minder is besteed dan vorig jaar komt door een verschuiving in de aanvragen van woningen met 5/6 kamers naar woningen met 4 kamers. Het grootste deel van de VGNB- doorstromers is 65+-er: (65%), 20% is 55-64 jaar. De lege nest-fase (kinderen uit huis) speelt hier ongetwijfeld in mee. De prikkel van voorrang op WoningNet, het meenemen van oude huur en de verhuiskostenvergoeding kunnen het beslissende duwtje in de rug geven aan de huurders die groot wonen om naar een kleinere geschikte woning te verhuizen.
*Cijfers zijn gebaseerd op WoningNet. Het is niet exact te bepalen hoe vaak VGNB of VHNL de doorslaggevende toewijzingsreden zijn geweest
i
Jaar
2020
2021
Van Groot naar Beter
102
111
Van Hoog naar Laag
92
106
Van Hoog naar Laag Sinds 1 juli 2021 is de aanpassing bij VHNL doorgevoerd dat ouderen zich bij hun corporatie moeten aanmelden voor VHNL, zoals dat bij VGNB al langer het geval is. De corporaties, de gemeente en !WOON hebben hier in 2021 de oudere huurders op verschillende momenten over geïnformeerd. Het aantal aanmeldingen van ouderen voor VHNL is sinds 1 juli 2021 gestaag gegroeid. Een positief effect is dat bij het aanmelden gelijk een persoonlijk contact is tussen de corporatie en de oudere huurder. Ouderen worden getriggerd om actiever te zoeken. Er zijn 106 ouderen (65+ers ) verhuisd met VHNL verhuisd van een hooggelegen woning met trappen naar een geschikte toegankelijke woning in 2021. Dat is iets meer dan in 2020. De toezegging aan raadslid het lid Van Renssen (GL) in commissie Wonen en Bouwen d.d. 19 januari 2022 om schriftelijk terug te komen op hoeveel gebruik er wordt gemaakt van Van Hoog naar Laag, is hiermee afgedaan.
9
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
2.3 Nieuwbouw
seniorenwoningen is omgezet in een eigen ontmoetingsruimte; • Groenmarkt (particulier) – Centrum (13 sociaal). In complex met koopwoningen zijn 13 sociale huurwoningen voor senioren ontwikkeld met een ontmoetingsruimte. De woningen zijn verhuurd aan ouderen uit de buurt (70+); • De Os (Woonzorg) –Nieuw-West (16 sociaal). Op het Osdorpplein zijn aan het complex de Os 16 sociale huurwoningen voor ouderen toegevoegd en een ontmoetingsruimte. Het complex telt nu in totaal 73 seniorenwoningen; • Kramatweg (Eigen Haard) – Oost (31 sociaal) Sloopnieuwbouwlocatie van Eigen Haard met 12 grote sociale huurwoningen voor gezinnen en 31 woningen voor ouderen met brede galerijen en in de plint een gemeenschappelijke ruimte.
Toevoeging van nieuwgebouwde nul-treden of aanpasbaar gebouwde woningen is belangrijk om het groeiend aantal ouderen een geschikte woning te kunnen bieden. Voor nieuwbouwwoningen waren de afspraken: • handhaven minimumnorm 5% sociale nieuwbouw voor ouderen; • handhaven norm tenminste 90% aanpasbaar bouwen sociale nieuwbouw; • handhaven subsidie aanpasbaar bouwen in de vrije sector; Met het tekenen van de Intentieverklaring Geclusterd zelfstandig wonen voor ouderen in Amsterdam op 1 juli 2020 zijn er nieuwe aanvullende afspraken gemaakt tussen de gemeente en 22 externe partijen. De gezamenlijke opgave is om in de periode 2021 tot 2025, 2.000 geclusterde zelfstandige ouderenwoningen in aanbouw te hebben genomen. Dat zijn jaarlijks, uitgaande van vier jaren, gemiddeld 500 woningen, waarvan minimaal 250 in de sociale huur, 125 in de middeldure en 125 in de dure huur of koop.
In 2021 is er een start bouw geweest van in totaal 149 seniorenwoningen: • Drie Hoven (Woonzorg) – Nieuw-West (119 sociaal). In de zomer is een begin gemaakt met de transformatie van het oude verpleeghuis de Drie Hoven naar 119 zelfstandige seniorenwoningen. In de plint komen voorzieningen (eetgelegenheid en kleine bibliotheek voor de buurt). De woningen worden in de zomer van 2022 opgeleverd maar zullen in eerste instantie verhuurd worden aan zorgverzekeraar ZGAO die de woningen nodig heeft voor haar cliënten uit de Open Hof (Oost), zodat deze locatie gerenoveerd kan worden. (Naast de Open Hof zullen ook 29 aanleunwoningen worden gebouwd.) Na terugkeer van de bewoners naar de Open Hof zullen de woningen in de Drie Hoven als zelfstandige woningen verhuurd worden. • Oostenburg kavel 6 (Stadgenoot) – Centrum (30 sociaal). Op Oostenburg is Stadgenoot gestart met een nieuwbouwcomplex.met 173 jongerenwoningen en 30 geclusterde seniorenwoningen met een gemeenschappelijke ruimte ontwikkeld.
In 2021 zijn in totaal 130 seniorenwoningen opgeleverd. Deze woningen hadden een start bouw enkele jaren geleden in aanbouw genomen toen de Intentieverklaring nog niet van kracht was. Het gaat om de volgende projecten: • Het Nieuwe Schouw (Stadgenoot) – Noord (70 sociaal). In het voorjaar is nieuwbouwcomplex Het Nieuwe Schouw met 192 sociale huurwoningen, nabij winkelcentrum Boven ’t IJ en verpleeghuis het Schouw opgeleverd. Dit is een gemengd complex met 23 grote gezinswoningen, 58 studio’s voor jongeren, 6 rolstoelwoningen en 37 2-3- en 4-kamer woningen en 70 seniorenwoningen. Van deze seniorenwoningen zijn 20 woningen toegewezen aan een woongemeenschap van Iraanse ouderen. Eén van de
i
10
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
start bouw
Het resultaat is een start bouw van 149 seniorenwoningen in het jaar 2021 – het startjaar van de Intentieverklaring geclusterd wonen voor ouderen. Het kost tijd om projecten met geclusterde ouderenwoningen in de planvoorraad op te nemen. De prognose tot 2025 en later laat zien dat – op basis van de meeste recente cijfers over de planvoorraad- het aantal op te leveren geclusterde ouderenwoningen in de komende periode zal toenemen en de totale opgave om 2.000 woningen in aanbouw te nemen in de jaren 2021-2025 gehaald kan worden. Daarom is het tempo niet gelijkmatig over de jaren verdeeld. De onderstaande doorkijk tot 2025 en later laat zien dat – op basis van de meeste recente inventarisatie van de planvoorraad- het aantal op te leveren geclusterde ouderenwoningen in de komende periode zal toenemen en de totale opgave om 2.000 woningen in aanbouw te nemen in de jaren 2021-2025 ruimschoots gehaald kan worden.
sociaal
middelduur
vrije sector
totaal
2021
149
0
0
149
2022
295
84
18
397
2023
415
150
30
595
2024
375
82
nb
457
2025 en later
390
265
nb
655
totaal
1.624
581
>48
2.253
Hierbij moet worden opgemerkt dat de cijfers in de tabel niet als definitief beschouwd kunnen worden. De praktijk is dat de programma’s van de locaties – zeker naarmate ze verder weg liggen in de tijd- nog in beweging zijn. Er is een aantal locaties dat in dit overzicht niet is meegeteld, omdat er op dit moment onvoldoende duidelijkheid over is, maar die mogelijkerwijs wel tot flinke aantallen nieuwbouw kunnen leiden. En over het aantal seniorenwoningen in de vrije sector is voor de jaren na 2023 nog onvoldoende zekerheid. Het is zeer waarschijnlijk dat de resultaten in de loop van de jaren opwaarts kunnen worden bijgesteld.
i
11
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
2.4 Aanpasbaar Bouwen
Het belang van gemeenschappelijk wonen voor oudere migranten wordt nadrukkelijk in gesprekken over de plannen van corporaties en bij de transformatie van zorghuisvestingslocaties onder de aandacht gebracht. Dit heeft geresulteerd in: • Het Nieuwe Schouw (Amsterdam Noord) waarin Stadgenoot een woongemeenschap voor Iraanse ouderen heeft gerealiseerd in 2021. • Op de locatie ( Z1 naast metrostation Noord), realiseert de Alliantie 288 sociale huurwoningen waarin een cluster seniorenwoningen, waarvan er een aantal gaan naar een woongemeenschap van Iraanse ouderen. • Een complex met 23 woningen gebouwd voor een woongemeenschap van Marokkaanse ouderen in de Kolenkitbuurt (West). De woningen worden begin 2023 opgeleverd; • Het programma ouderenhuisvesting werkt hierin samen met Stichting WoonSaem, die ouderen met een migratieachtergrond ondersteunt bij het opzetten van een woongemeenschap.
De woningen die aanpasbaar worden gebouwd zijn geschikt om oud in te worden. Ze zijn echter niet uitsluitend bestemd voor ouderen. De gemeente heeft met de woningcorporaties en huurders afgesproken dat 90% van de sociale huurwoningen (exclusief studenten- en jongerenwoningen en Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) volgens de richtlijnen aanpasbaar bouwen wordt gerealiseerd. Jaarlijks wordt een kwaliteitsregistratie uitgevoerd van de opgeleverde woningen. Architecten en opdrachtgevers dienen aan te geven of de woningen aanpasbaar zijn gebouwd. Van de 1730 opgeleverde sociale huurwoningen van de corporaties in de periode augustus 2020 tot en met juli 2021 zijn 842 reguliere sociale huurwoningen van corporaties opgeleverd. Daarvan is ongeveer 89% aanpasbaar gebouwd. Daarmee is de afspraak van 90% aanpasbaar gebouwd nagenoeg gehaald. Dit beeld komt overeen met de vorige jaren waarin eveneens sprake was van percentage aanpasbaar gebouwde woningen tussen de 85%-95%. Om nog beter in te zoomen op de aspecten van aanpasbaar bouwen wordt in 2022 een extra analyse uitgevoerd van de woningplattegronden van de opgeleverde projecten van de corporaties. Waar met de corporaties wel afspraken zijn gemaakt over aanpasbaar bouwen is dat bij de marktpartijen niet het geval.
Wel hebben de ondertekenaars van de Intentieverklaring (zoals hiervoor genoemd) onderschreven dat ze de intentie hebben om hun woningen voor ouderen aanpasbaar te bouwen, conform de Amsterdamse richtlijn aanpasbaar bouwen.
i
12
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
i
13
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
3. Inzet op zelfstandige geclusterde ouderenwoningen Amsterdam kent al langer een traditie van het bouwen van geclusterde woningen, zoals met de bouw in de vorige eeuw van Wibowoningen (Wonen in een beschermde omgeving), aanleunwoningen, seniorencomplexen en woongroepen voor ouderen. Deze woningen zijn wederom noodzakelijk en gewenst, omdat door de extramuralisering van de zorg een omvangrijke groep van kwetsbare ouderen niet langer aanspraak kan maken op intramuraal verblijf in een verzorgingshuis, maar blijft wonen in het reguliere woningaanbod, in een zelfstandige woning. Slechts een klein deel zal vroeg of laat vanwege een zware zorg vraag naar het verpleeghuis gaan.
of leeftijdscategorieën. Dit soort wonen kan zowel kwantitatief als kwalitatief een aantrekkelijk en volwaardig alternatief zijn voor (een deel van) de woonvraag die in het verleden door het wonen in een verzorgingshuis werd bediend. Het Rijk definieert geclusterde ouderenwoningen als volgt (via onderzoeksbureau Rigo, die voor het rijk monitort hoeveel geclusterde woningen in Nederland zijn gerealiseerd): “Ruimtelijk geclusterde wooneenheden waar (overwegend) ouderen permanent en zelfstandig wonen met een fysieke, gezamenlijke ruimte voor ontmoeting. Het gaat daarbij om: clusters van minimaal vijf wooneenheden, geen maximum; er is een gezamenlijke ruimte die gericht is op ontmoeting; de woonvorm is voor minimaal 50% bestemd voor 55-plussers; het gaat niet om intramurale zorginstellingen. Er kan sprake zijn van gezamenlijk ingekochte zorg- en/of servicediensten, maar niet noodzakelijk.”
Met het invoeren van de Wet langdurige zorg (Wlz) per 1 januari 2015 komen mensen die aangewezen zijn op lichte verpleeg- en verzorgingshuiszorg in hun dagelijks leven niet meer in aanmerking voor een plek in een intramuraal verzorgingshuis. Alleen mensen met een intensieve zorgvraag kunnen worden opgenomen in een verpleeghuis (intramurale zorg). Deze beleidswijziging wordt extramuralisering genoemd: het aanbod van zorg verschuift dus deels van intramuraal naar extramuraal en het verzorgingshuis als zodanig is daarmee afgeschaft.
3.1 Intentieverklaring geclusterde ouderenwoningen Op 1 juli 2020 is de Intentieverklaring Zelfstandig geclusterd wonen voor ouderen 2020-2025 ondertekend door de wethouder Wonen met 22 externe partijen, bestaande uit woningcorporaties, zorgaanbieders, marktpartijen en ouderenorganisaties. Hierin staat een gezamenlijke opgave om binnen vijf jaar 2.000 geclusterde ouderenwoningen in
We zien dat steeds meer ouderen behoefte hebben aan een nieuwe vorm van (zelfstandig) geclusterd wonen in een woongemeenschap en zien hiertoe ook steeds meer initiatieven. Deze woonvorm biedt ouderen ook de mogelijkheid gemengd te wonen met andere doelgroepen
i
14
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
aanbouw te hebben genomen. Zie paragraaf 2.3 voor het overzicht van aantallen woningen die in 2021 in aanbouw zijn genomen.
te zorgen dat mensen de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Aan deze opgave is in 2021 verder gewerkt binnen de agenda van de Amsterdamse Coalitie Ouderen, (behorend bij de aanpak Amsterdam Vitaal en Gezond) waarvoor een bestuurlijke stuurgroep is opgetuigd met zorgaanbieders, corporaties, zorgkantoor en de wethouder Zorg.
3.2 Uitvoering Intentieverklaring Voor de uitvoering van de intentieverklaring is een stuurgroep opgericht met een afvaardiging van de ondertekenaars en een ambtelijke werkgroep. De vertegenwoordigers van zorgpartijen in de stuurgroep zijn eveneens deelnemers van de Amsterdamse Coalitie Ouderen waarin wonen en zorg een belangrijk speerpunt zijn. Op deze manier wordt gezorgd voor de samenhang tussen deze stuurgroep en de Amsterdamse Coalitie Ouderen.
3.4 Huisvestingsverordening: ruimte voor coöptatie In 2021 is voortgegaan met de ambtelijke inzet om een wijziging in de Huisvestingsverordening (Hvv) op te nemen met ingang van 1 januari 2022, betreffende de mogelijkheid om wooncoöperaties te vormen (in de vorm van woongemeenschappen voor ouderen als ook woonzorggemeenschappen), waarbij de bewoners via coöptatie invloed hebben op nieuwe huurders en leden van de gemeenschap. Coöptatie is een systeem waarbij leden van een bestaande groep, in dit geval de wooncoöperatie, samen nieuwe bewoners kiezen. De gemeente heeft gesprekken gevoerd met BZK over de mogelijkheden van de Huisvestingswet voor toewijzing van woningen aan woon(zorg)gemeenschappen. Er is samen met betrokken partijen (o.a. corporaties en enkele woongemeenschappen van ouderen) een breed gedragen voorstel geformuleerd om het vormen van woon(zorg) gemeenschappen te stimuleren en te faciliteren. Met ingang van 1 januari 2022 maakt de Huisvestingsverordening Amsterdam het mogelijk om een label toe te kennen aan corporatiewoningen die zijn bedoeld voor woon(zorg)gemeenschappen en waarvoor coöptatie gewenst is. De adressen van dit soort woningen moeten door de corporaties aan de gemeente kenbaar worden gemaakt, zodat de gemeente deze adressen kan uitzonderen van de regels van de Huisvestingsverordening.
Jaarlijks zal deze lijst worden opgemaakt en als bijlage aan de Huisvestingsverordening worden toegevoegd.
3.3 Geclusterd wonen met zorg Ouderen die (geclusterd) zelfstandig wonen hebben baat bij een breed en laagdrempelig aanbod van voorzieningen in de directe woonomgeving. De Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) biedt een algemeen aanbod, geschikt en toegankelijk voor alle Amsterdammers. Daarnaast biedt de Wmo maatwerkvoorzieningen die individueel worden toegekend. Doelstelling is dat ouderen zolang mogelijk thuis kunnen wonen, kunnen participeren in de wijk en zoveel mogelijk regie hebben over hun eigen zorg en welzijn. De hulp en zorg voor mensen die zelfstandig wonen wordt behalve door de gemeente vanuit de Wmo, ook gefinancierd door de zorgverzekeraar vanuit de Zorgverzekeringswet ( huisartsenzorg, wijkverpleging en fysiotherapie ) of door het zorgkantoor vanuit de Wet Langdurige Zorg (Wlz). De Wlz biedt zorg aan mensen die blijvend intensieve zorg, 24 uur per dag zorg dichtbij of permanent toezicht nodig hebben. Het is een opgave om deze verschillende financieringsvormen en behoeften aan wonen en zorg goed op elkaar te laten aansluiten en er met elkaar voor
i
15
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
4. Inzet op regie bij transformatie van zorghuisvesting 4.1
Ontwikkeling vraag naar zorghuisvesting
4.2 Werkgroep Zorghuisvesting
Voorheen was men in de veronderstelling dat de vraag naar intramurale zorglocaties zou afnemen ten gevolge van de extramuralisering. Door de (dubbele) vergrijzing is echter gebleken dat de vraag naar 24 uurs zorgplekken zal toenemen, zowel intramuraal als extramuraal, en ook dat de zwaarte van de zware zorg zal toenemen. Tegelijkertijd zien we de gemiddelde verblijfsduur in de verpleeghuizen teruglopen. Deze ontwikkelingen hebben diverse consequenties voor de exploitatie van het bestaande zorgvastgoed door corporaties en zorgaanbieders in Amsterdam: • Groei van de vraag naar het aantal intramurale zorgplekken tot 2040 (ondanks de invloed van corona, waardoor soms wat leegstand werd gezien in 2020 en 2021); • Groei van de vraag naar nieuwe zelfstandige geclusterde woningen geschikt voor zware zorg en ondersteuning bijvoorbeeld via “volledig pakket thuis”; • Vraag van zorgaanbieders naar tijdelijke zorghuisvesting (zogenaamde wissellocaties), om het bestaande zorgvastgoed te moderniseren en te transformeren om te voldoen aan de kwaliteitseisen van moderne zorg en zorghuisvesting;
i
Het programma ouderenhuisvesting voert de regie over de verbouw en transformatie van intramurale verpleeg- en verzorgingshuizen (V&V) in de gemeente Amsterdam. Deze afspraken zijn vastgelegd in de notitie ‘Stedelijke inzet zorghuisvesting’ (B&W, 17 januari 2017). In Amsterdam zijn er circa 60 V&V-huizen, waarvan 2/3 in bezit is van corporaties en 1/3 van zorgaanbieders. Gestreefd wordt naar behoud van voldoende intramurale zware zorgplekken voor verpleeg- en verzorging als ook van een goede spreiding van dit soort locaties over de stad. Zorgaanbieders, corporaties en het Zorgkantoor onderzoeken samen met de gemeente welke consequenties de extramuralisering heeft voor het traditionele zorgvastgoed. Er vindt hierover ambtelijk overleg plaats in de Werkgroep Zorghuisvesting en er wordt samengewerkt met de Coalitie Ouderen.
16
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
4.3 Voortgang 2021
• Zorgaanbieders hebben moeite een gezonde businesscase op te stellen bij nieuwbouw vanwege diverse risico’s, zoals onduidelijkheid over de benodigde capaciteit in de toekomst; te hoge grondprijzen, te lage Wlz-tarieven, strenge eisen College sanering zorginstellingen bij verkoop van zorghuisvesting, etcetera.
De werkgroep zorghuisvesting is in 2021 een aantal keren bij elkaar gekomen waarbij actuele kwesties werden besproken. De volgende resultaten zijn geboekt: • Op Centrumeiland (IJburg) is een kavel beschikbaar gesteld, waar een intramuraal verpleeghuis zal worden ontwikkeld door een corporatie. Deze locatie wordt de eerste jaren als wissellocatie gebruikt voor verschillende zorgaanbieders. • Op Oostenburg komt een intramurale voorziening voor kunstenaars vergelijkbaar met het Ramses Shaffyhuis. Dit is het Leven Lief Huis van ZGAO in een pand van Stadgenoot. • Het complex De Drie Hoven (van Woonzorg) zal zorgaanbieder ZGAO de komende 2 jaar als wissellocatie gebruiken voor bewoners van De Open Hof. • Op de Zuidas is door Cordaan een nieuw concept gerealiseerd met 54 zelfstandig woningen en zware zorg aan huis, De Oevers. De eerste woningen werden al in 2020 opgeleverd.
In 2021 is het dashboard intramurale V&V-zorg verder uitgebreid met informatie die de gemeente ontving van de zorgaanbieders naar aanleiding van de uitvraag naar de benodigde capaciteit aan verpleeghuisplekken in de nabije toekomst. Dit is de basis om de strategische planning van de intramurale voorzieningen te kunnen organiseren. Met dit dashboard kan gemonitord worden op ontwikkeltempo in relatie tot vergrijzing, gewijzigd beleid en beschikbaarheid van locaties. Bekeken wordt of het dashboard kan worden uitgebreid met de ontwikkeling van het aantal geclusterde ouderenwoningen (c.q. zorgwoningen). In de Werkgroep Zorghuisvesting wordt de ontwikkeling van vraag en aanbod aan de hand van dit dashboard gemonitord.
Een aantal opvallende zaken die in 2021 naar voren kwamen in de werkgroep zorghuisvesting: • Sloop/nieuwbouw van verpleeghuizen biedt ook mogelijkheid tot verdichten met extra woningbouw voor andere doelgroepen als ook de mogelijkheid om een kern te ontwikkelen voor een “wooncirkel” (zorgvragers, zorgwoningen en voorzieningen rond een zorgkern) waarin ouderen langer zelfstandig thuis kunnen wonen. • Corporaties aarzelen nog om nieuwe geclusterde woonzorgwoningen te bouwen gericht op zelfstandig wonen en het ontvangen van zware zorg, vanwege een extra onrendabel effect dat met deze bouw gepaard gaat (extra grote gang, slaapkamer, etc.).
i
In 2021 is het idee van de wooncirkels verkend. Dit is vooral een manier van werken gericht op het creëren van een plek in de buurt met een 24-uurs zorgkern, waaromheen zorgvragers gaan wonen. Afhankelijk van de zwaarte van de zorgvraag kunnen zorgwoningen en voorzieningen verder weg van de kern worden gerealiseerd. Zo ontstaan zones waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar voorzieningen en ondersteuning laagdrempelig toegankelijk zijn voor alle bewoners. Zie voorbeelden in Amsterdam met wooncirkels: https://www.onsverhaal.nl/wooncirkels/wooncirkel_zuidoost
17
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
De Coalitie Groei van de Stad (onderdeel van de Aanpak Amsterdam Vitaal en Gezond) is in 2021 gestart met een visietraject om bouwstenen te benoemen die nodig zijn voor een inclusieve wijk. De doelstelling is een woonzorglandschap te realiseren met een gezonde fysieke omgeving en wijken waar wonen, welzijn en zorg gecombineerd worden en waar eigen initiatief wordt gestimuleerd. Dit traject moet uiteindelijk resulteren in bouwstenen en principes die handvatten bieden aan ‘stadsmakers’ om de samenhang tussen wonen, zorg en welzijn goed te kunnen implementeren in ruimtelijke plannen zowel in de bestaande stad als in de nieuwe stad. Voor Strandeiland zijn zorgaanbieders en corporaties gezamenlijk een proces gestart om te komen tot een woonzorgcirkel. De tabel met referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen (B&W, april 2018) bleek in 2021 niet meer actueel genoeg, omdat een norm voor de benodigde verpleeghuiscapaciteit niet is opgenomen. Dit wordt inmiddels echter wel als een nieuwe opgave gezien mede door de nieuwe prognoses van het Zorgkantoor tot 2040. Dat betekent dat een stedelijke ruimteclaim gewenst is bij nieuwbouwplannen. In 2022 wordt in de tabel een norm opgenomen voor verpleeghuiscapaciteit.
i
18
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
5. P articipatie, communicatie en samenwerking in de stadsdelen In dit hoofdstuk wordt gerapporteerd over de voortgang op het gebied van participatie, communicatie en samenwerking in de stadsdelen. Participatie en samenwerking met ouderen(organisaties) in de stad is belangrijk omdat zij weten wat er speelt en de doelgroep beter weten te bereiken. De stadsdelen vormen de ogen en oren van de stad. In 2021 is voortgebouwd op de samenwerking in de stadsdelen op het gebied van ouderenhuisvesting
De aanwezigen hebben hun waardering uitgesproken voor de zomertafels en blijven graag in gesprek met de gemeente over ouderenhuisvesting. In 2022 krijgen de zomertafels een vervolg, zodra er een nieuw college is aangesteld. In de tussentijd gaat de gemeente in gesprek met bewonersorganisaties, corporaties en stichtingen die zich bezig houden met de ondersteuning van wooninitiatieven en wooncoöperaties om te kijken hoe beter samengewerkt kan worden en hoe vraag en aanbod beter aan elkaar verbonden kan worden.
5.1 Participatie
In het Lerend Netwerk Ouderenhuisvesting spreekt het programmateam ouderenhuisvesting periodiek met bewonersorganisaties, corporaties en kennispartners om kennis uit te wisselen rondom ouderenhuisvesting. Onderwerpen zijn onder andere de uitgangspunten in de bouw, pilots zoals over aanpassen van de bestaande bouw en de samenwerking rondom wooninformatie en voorlichting. Het Programmateam brengt in 2022 een brochure uit over uitgangspunten voor geclusterd bouwen voor ouderen.
In 2020 is de conferentie ouderenhuisvesting door corona niet doorgegaan. In 2021 bleek dat wederom door corona niet mogelijk. Als alternatief is het programmateam ouderenhuisvesting in augustus 2021 digitaal met een dertigtal ouderen(organisaties) in gesprek gegaan tijdens de zogenaamde ‘zomertafels ouderenhuisvesting’. Het doel van de zomertafels was om informatie te geven over de activiteiten van het Programma Ouderenhuisvesting, prioriteiten op te halen en kansen voor samenwerking te identificeren. De belangrijkste prioriteiten en kansen voor samenwerking die zijn besproken zijn: • Bewonersrepresentatie • Samenwerking rondom (woon/zorg)initiatieven • Verbinden van vraag en aanbod en nieuwe woonvormen
i
19
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
5.2 Communicatie
coaches en sleutelfiguren zijn onmisbaar bij het bereiken van oudere migranten, waarvan velen de mogelijkheden om de woonsituatie te verbeteren, onvoldoende kennen. Stichting !WOON heeft in samenwerking met EMCEMO en HTIB een onderzoek gedaan naar de woonwensen van ouderen in Amsterdam met een Turkse en Marokkaanse migratieachtergrond. Samen met de zelforganisaties (HTIB, EMCEMO), organiseert het team ouderenhuisvesting met !WOON een vervolgbijeenkomst medio 2022 waarvoor de aanbevelingen uit het onderzoek de basis vormen.
Aan de ene kant is de betrokkenheid en het engagement van ouderen zelf bij het onderwerp ouderenhuisvesting groeiende. Dit biedt kansen voor samenwerking. Aan de andere kant zijn veel ouderen niet bekend met de (on)mogelijkheden rondom prettig en langer zelfstandig blijven wonen, zij (durven) geen stappen te zetten en trekken pas aan de bel als hun woonsituatie nijpend is. Het stimuleren om na te denken over ‘hoe wil ik wonen als ik ouder word en wat kan/moet ik daarvoor doen, wie kan mij zo nodig daarbij helpen?’ is een belangrijk onderdeel van het programma ouderenhuisvesting
Website: In 2020 zijn de vernieuwde webpagina’s ‘ouderenhuisvesting’ en ‘langer zelfstandig wonen’ gelanceerd. De webpagina ouderenhuisvesting is een beleidspagina met bestaande informatie voor professionals, samenwerkingspartners en geïnteresseerden. De webpagina
Wooninformatie en voorlichting op straat In 2021 was de organisatie van grootschalige wooninformatiemarkten niet mogelijk. In samenwerking met de stadsdelen West en Oost is ingezet op het bereiken van ouderen in de wijk met de zogenaamde ‘bustours’. Hiervoor zijn ouderen per brief uitgenodigd om op locaties op straat te spreken over toekomstbestendig wonen. Bij deze bustours is persoonlijk gesproken met ruim 550 individuele ouderen. In 2022 wordt deze aanpak verder uitgebreid naar andere stadsdelen. Gewoon Thuis: spreekuren woning zoeken en wooncoaches Stichting !WOON registreerde in totaal 481 contacten over de mogelijkheden om langer zelfstandig thuis te wonen. !WOON houdt in elk stadsdeel spreekuren waar woningzoekenden –waaronder veel ouderen - geholpen worden met vragen over WoningNet. Daarnaast legden de wooncoaches in 2021 een beperkt aantal huisbezoeken af (62); vanwege corona was de hulp net als in 2020 vooral telefonisch. Er waren van de 12 wooncoaches eind 2021 nog 6 wooncoaches actief. Belangrijk is dat er 3 nieuwe Turks en Arabisch sprekende coaches zijn geworven en getraind. Ook zijn 20 voorlichtingen georganiseerd over langer thuis wonen op waarvan twee aan migrantenouderen. Deze
i
20
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
Centrum:
‘langer zelfstandig wonen’ is gericht op informatievoorziening aan bewoners. Op de webpagina is onder ander informatie te vinden over woningaanpassingen, zorg en ondersteuning en het zoeken van een geschikte woning. Op deze wijze is de meest relevante informatie over langer zelfstandig wonen of de verwijzing daarnaartoe vindbaar op één plek. In 2021 is te zien dat steeds meer mensen deze webpagina’s weten te vinden, met 692 bezoekers bij de beleidspagina en 3384 bezoekers bij de pagina langer zelfstandig wonen. Door ingebruikname van de nieuwe webpagina’s weten meer Amsterdammers de weg naar de juiste informatie en voorlichting te vinden.
• Verkoop en transformatie complex Uilenburgerstraat: Het dagelijks bestuur van stadsdeel Centrum heeft vanaf 2019 alles in het werk gesteld om –in een complexe situatie- te komen tot een voor betrokken partijen uitvoerbaar plan waarbij ouderhuisvesting gerealiseerd kan worden op deze locatie. Eind 2021 heeft het stadsdeel de realisatie ‘on hold’ moeten zetten vanwege de onzekerheid over het vervangen van het onderstation van Liander in de Uilenburgerstraat. Het stadsdeel heeft de direct betrokken en omwonenden geïnformeerd over beide ontwikkelingen –ouderenhuisvesting en onderstation- en hoe deze elkaar beïnvloeden.
5.3 Samenwerking in de stadsdelen: terugblik en vooruitblik
• Het Nieuwe Sint Jacob: In 2021 is doorgewerkt aan de invulling van de gezamenlijke voorzieningen en functies voor de toekomstige bewoners. Oplevering van het gebouw en vrijgeven voor gebruik van de openbare ruimte vindt naar alle waarschijnlijkheid plaats in het tweede kwartaal 2022.
De kansen en uitdagingen voor ouderenhuisvesting zijn per stadsdeel verschillend. Het Programmateam Ouderenhuisvesting werkt samen met stadsdeelorganisaties en lokale partners om de opgave voor ouderenhuisvesting op te pakken. Fysieke en sociale projecten komen in stadsdelen tot realisatie. Het betreft veelal meerjarige doorlopende activiteiten waar over de stand van zaken gerapporteerd wordt. Hieronder volgt een inzicht in de voortgang van projecten en activiteiten die in samenwerking met de stadsdelen en lokale partners worden uitgevoerd.
• Groenmarkt (particulier) – Centrum (13 sociaal): In complex met koopwoningen zijn 13 sociale huurwoningen voor senioren ontwikkeld met een ontmoetingsruimte. De woningen zijn verhuurd aan ouderen uit de buurt (70+).
Weesp: Met ingang van 24 maart 2022 hoort ook het stadsgebied Weesp officieel bij de gemeente Amsterdam. Er wordt een vraagprognose uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in de vraagontwikkeling naar ouderenwoningen in Weesp. Op basis hiervan worden gesprekken gevoerd met partners om deze opgave op te pakken binnen de drie programmalijnen van het programma ouderenhuisvesting.
i
• Wooninformatiemarkt 2021: De wens voor een wooninformatiemarkt is wegens corona verzet naar het voorjaar 2022. • Pilot woning APK: Uitvoeren van minimaal 40 trajecten ‘Woning APK’. Bij een woning APK wordt een woning nagekeken door een ergotherapeut en
21
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
volgt er een advies. Het doel is dat ouderen in hun vertrouwde omgeving zelfstandig oud kunnen worden. Stadsdeel Centrum heeft er voor gekozen de pilot te verlengen tot en met 2022, omdat er nog onbenutte financiële middelen zijn. Stadsdeel Centrum betrekt !WOON en de Buurtteams bij het bekend maken onder bewoners van een Woning APK.
gesloopt gaat worden. Met het stadsdeel wordt gewerkt aan plannen het gehele verhuisproces voor deze doelgroep zo goed mogelijk te laten verlopen. In de Lodewijk van Deysselbuurt zal met het stadsdeel gekeken worden of er een woningcluster kan worden gebouwd voor vooral ouderen met een migrantenachtergrond. • Vrijzicht Meer en Vaart. Het oude seniorencomplex van Eigen Haard wordt gesloopt en vervangen door twee nieuwbouwcomplexen. Eén complex zal een geclusterd complex voor senioren worden. Bouw start in 2023.
Nieuw-West: • Stichting !WOON voert in samenwerking met corporatie Stadgenoot de pilot “Zelfstandig, maar niet alleen” uit. Het behelst het ontwikkelen van een inclusieve methodiek gericht op sociale en fysieke aanpassingen in een bestaand complex, waardoor prettig en zelfstandig wonen langer mogelijk is. Bij succes kan de werkwijze van deze pilot ingezet worden in andere delen van de stad en mogelijk ook daarbuiten. Het project wordt uitgevoerd in een tweetal complexen van Stadgenoot.
Noord: • IJdoornschoollocatie/Waterlandpleinbuurt: Ymere is bezig met schets ontwerp voor een geclusterd seniorencomplex. Bouw start in 2023. • Woningbouw Klaprozenbuurt/ Floraweg met een kans voor Ymere en stadsdeel om ouderen uit o.a. de Bloemenbuurt te binden aan de Klaprozenbuurt.
• Op het August Allebéplein gaat een particulier starten met de bouw van 20 geclusterde seniorenwoningen met een ontmoetingsruimte in de plint. De woningen worden verhuurd in de middeldure huur.
• Hamerkwartier: Er is onderzoek gedaan naar woon- en verhuiswensen onder oudere bewoners in buurten naast het Hamerkwartier. Onderzocht is of ouderen zouden willen verhuizen naar een geclusterd nieuwbouwcomplex in n het Hamerkwartier.
• Riekerhof. Dit voormalige verzorgingshuis wordt gerenoveerd met voorzieningen in de plint voor de bewoners en voor de buurt. Er komen ongeveer 100 intramurale woningen met zorg geleverd door Cordaan. Op de bovenste etages komen 52 zelfstandige seniorenwoningen die verhuurd gaan worden in de middeldure huur. Renovatie start in 2022.
• Elzenhagen Zuid, kavels AM e.a.: MK Er wordt gekeken naar verschillende woonvormen voor ouderen en of deze in de blokken in de Noordbuurt een plek kunnen krijgen. Echter, meer dan dat ze het momenteel onderzoeken valt er vooralsnog niet over te zeggen. De bouwstart bouw eind 2022.
• In de ontwikkelbuurten langs de Burg.Roellstraat komen enkele geclusterde nieuwbouwcomplexen voor senioren die nu in deze buurten wonen in vaak ongeschikte (portiek)woningen. In de Dichtersbuurt moeten ouderen verhuizen omdat hun woning
i
• Molenwijk, Stellingwegflat: Eigen Haard. Uitbreiding en renovatie seniorenflat Eigen Haard
22
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
(Statenjachtstraat 600-864 en Stellingweg). Eigen Haard gaat deze 2 flats grondig renoveren. De gebouwen worden uitgebreid met ca 115 nieuwbouwappartementen (sociale huur). Op de begane grond komen zorgvoorzieningen voor ouderen, ook uit de buurt. Start renovatie en aanbouw voorjaar 2022.
met 3 corporaties, !WOON, Buurtteam Indische Buurt, maatschappelijk werk, stadsdeel en programma Ouderenhuisvesting zijn in 2021 twee bustours gehouden. De betrokken partners werken samen aan de aanpak van woonproblemen van ouderen. • Kleinschalig woonhofje Oosterparkbuurt: Het stadsdeel en Ymere realiseren van een woonhofje van 7 geclusterde woningen met een gemeenschappelijke binnentuin, met de met Kastanjehof voor ontmoeting en activiteiten. In 2020 is onderhandeld over wijzigen van de bestemming van bedrijfsfunctie (BOG) naar wonen. Het proces is langdurig geweest, hetgeen te maken had met de ingewikkelde afweging tussen kleinschalige bedrijfsruimte en wonen. Eind 2021 is er een overeenkomst gesloten met Ymere, over de ontwikkeling van dit geclusterd woningproject.
• Het Nieuwe Schouw: 70 seniorenwoningen zijn opgeleverd. In maart 2022 wil Amstelring een 1e schets gereed hebben met toekomstplannen en ideeën voor Het Schouw en het gebied. • Z1 (naast metrostation Noord), een nieuwbouwcomplex van de Alliantie met 288 sociale huurwoningen: hiervan is een 20% voor maatschappelijke beroepsgroepen en 20% (58 woningen) voor senioren. Binnen het cluster seniorenwoningen gaan 12 woningen naar een woongemeenschap van Iraanse ouderen. De woningen worden gefaseerd opgeleverd in het voorjaar van 2022.
• De vernieuwing van de woonzorglocatie Open Hof en de ontwikkelplannen van Rochdale en Ymere hebben geleid tot de start van samenwerking en een gezamenlijke visie- ontwikkeling en realisatie van nieuwe woon-zorg concepten. In 2020 hebben Woonzorg, ZGAO en het stadsdeel met elkaar overeenstemming bereikt. De huidige bewoners van de Open Hof zullen tijdelijk verhuizen naar de Drie Hoven medio 2022. Naar verwachting is de renovatie in 2024 gereed en keren de bewoners terug. Naast de Open Hof komen 29 aanleunwoningen.
Oost: • De Stadsveteraan Amstelkwartier: Woonzorg NL start in 2022 met de bouw van 151 seniorenwoningen. • Wooninitiatieven en schoolgebouwen: Er is onderzocht of het schoolgebouw Het Gouden Ei aan de C. van Eesterenlaan in Oostelijk Havengebied kansrijk zou kunnen zijn voor transformatie naar Wonen ten behoeve van bijvoorbeeld de Buurtcoöperatie. Vanuit Onderwijs wordt dit gebouw aangehouden als strategische voorraad, en wordt vooralsnog niet afgestoten. Er wordt derhalve niet verder op ingezet.
• Betondorp: haalbaarheidsonderzoek geclusterd wonen en zorg voor ouderen uit de buurt. Betondorp is in Amsterdam een van de meest vergrijsde buurten met veel eenzaamheid, kwetsbaarheid en armoede. Ouderen willen niets liever dan hier blijven wonen, maar er schort nogal wat aan de kwaliteit van wonen, zorg en welzijn. Er wordt een haalbaarheidsonderzoek door het stadsdeel gedaan naar het
• Passend wonen Indische Buurt: In de werkgroep Passend Wonen Indische Buurt nemen de partners uit de Indische Buurt deel. In samenwerking van stadsdeel en programma Ouderenhuisvesting
i
23
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
verbeteren van de gebouwenvoorraad, de (winkel)voorzieningen, zorg en ontmoeting. • Wooninitiatieven voor (migranten)ouderen faciliteren. De Ouderenadviesraad Oost heeft bij het DB Oost aangedrongen op het faciliteren van een wooninitiatief van een Turkse groep en een Surinaamse groep. Wonen verkent de kansen bij de corporaties. Een verkenning van een mogelijke transformatielocatie Zeeburgerdijk 209-265 vindt plaats. Er lopen gesprekken met De Alliantie om hier 30-34 sociale huurwoningen te realiseren. Het stadsdeel zet in op het realiseren van een wooninitiatief voor ouderen.
seniorenwoningen, woningen voor mensen met een zwaardere zorgbehoefte en woningen voor zorgmedewerkers. De nieuwe appartementen zijn bestemd voor senioren die zelfstandig met zorg aan huis willen wonen en aan mensen met een zwaardere behoefte aan zorgondersteuning. De ouderen kunnen op die manier hun leven zo normaal mogelijk blijven leiden en dus ook zelfstandig blijven wonen. Als dat nodig is, is zorg aanwezig en kan die ook aan huis worden geleverd. De woningen voor zorgmedewerkers zijn in de middenhuur. Naar verwachting start de bouw eind 2022. • Sluisbuurt: De Alliantie gaat in Zuidwest Kwadrant: starten met de bouw van een nieuwbouwcomplex deels in sociale huur en deels in de middeldure huur. Een groot aantal woningen zullen gelabeld worden voor senioren.
• Geclusterde ouderenhuisvesting Robert Kochplantsoen 19. Stadsdeel Oost en het programma ouderenhuisvesting hebben de aanpak van de locatie Robert Kochplantsoen in de Watergraafsmeer aangejaagd. Woningcorporatie Habion is in onderhandeling met de gemeente over de aankoop van deze locatie tegen de voorwaarden dat er ouderenhuisvesting komt deels in sociale huur, deels in het duurdere segment en het realiseren van een buurtkamer voor de bewoners en de buurt.
• Bajeskwartier. Eind 2022 start AM met de bouw van 96 koopwoningen in het duurdere segment. De woningen worden zo ontworpen dat ze ook geschikt zijn voor ouderen. Er komt een dakterras en gemeenschappelijke tuinen.
• Wooncoöperatie Akropolis gaat op Centrumeiland een complex met ongeveer 40 woningen bouwen. Dit worden woningen voor zowel jongere als oudere bewoners. Start bouw in 2023.
• Tender Drenthal/De Werf Cruquius: kans voor wooninitiatief. Het stadsdeel en G&O gaan een tender opstellen. De voorbereiding over welke voorwaarden van belang zijn in de tender worden gesprekken gevoerd met diverse partners, onder andere de Buurtcoöperatie OHG (Oostelijk Havengebied). Er wordt verkend welke mogelijkheden er zijn voor een buurtfabriek, buurtkamer en een mix van sociale-en middeldure huur. Het stadsdeel zorgt dat de Buurtcoöperatie OHG aangehaakt blijft.
• Eyckstaete Haveneiland IJburg: behoefte aan woningen voor ouderen is er ook op IJburg. Daarom komt er nu een woonzorggebouw voor ouderen. Eyckstaete wordt een mix van
• Woonzorganalyse Watergraafsmeer: Om een scherp beeld te krijgen van de in de (toekomstige) woon-, welzijn- en zorgbehoeften van ouderen en kwetsbare mensen in de
• Zeeburgerpad. Stadgenoot gaat op deze locatie een geclusterd complex met ongeveer 30 woningen bouwen, onderzocht wordt of deze woningen gelabeld worden voor senioren.
i
24
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
Watergraafsmeer wordt een woonzorganalyse uitgevoerd. Door de situatie, en ontwikkelingen in beeld te brengen, ontstaat overzicht van wat de lokale opgaven zijn op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid. De metho-diek van de woonzorganalyse met de focus op een specifiek gebied geeft aanknopingspunten voor de aanpak van de Woonzorganalyse en Woonzorgvisie voor de hele stad.
• Vreugdehof: Plannen voor een geclusterd complex met seniorenwoningen en nieuwbouw van het huidige verpleeghuis.zijn in ontwikkeling; • Buitenhof: Er worden plannen ontwikkeld om het bestaande verpleeghuis te renoveren en geschikt te maken voor het verlenen van zware zorg. In de plint komen voorzieningen voor de bewoners en voor buurtbewoners. Ook wordt onderzocht of zelfstandige seniorenwoningen kunnen worden toegevoegd. • British School locatie: Eigen Haard gaat een geclusterd seniorencomplex bouwen met in de plint twee groepswoningen voor Odensethuis
West: • Mercatorpark: er worden plannen voor geclusterde complexen gemaakt op deze bouwlocatie; • Kolenkitbuurt: er wordt een complex met 23 woningen gebouwd voor een woongemeenschap van Marokkaanse ouderen. De woningen worden begin 2023 opgeleverd;
Zuidoost: • (her)ontwikkeling Nellestein: Project is vertraagd; er is afgelopen jaar geen voortgang geboekt. Het complex is in gebruik als wissellocatie voor Wlz-cliënten van Amsta.
• Wooninformatie voor ouderen: In verband met Corona kon ook in stadsdeel West een wooninformatiemarkt niet doorgaan. Ook hier heeft het stadsdeel, net als in Oost, daarom samen met Wonen, de stichting !Woon en enkele corporaties een bustour georganiseerd met wooninformatie voor ouderen. De bus stond op 3 verschillende locaties in stadsdeel West naast de ten Katemarkt, WG-terrein en Zimmerplein. Ouderen uit de buurt waren persoonlijk uitgenodigd naar de bus te komen om vragen te stellen aan de corporaties over woon- en verhuiswensen.
• Nieuwbouw Gaasperdam, Reigersbos: MK investeringsnota reigersbos is vastgesteld • Particulier Woonzorgcentrum Paasheuvelweg: project loopt; K-buurt midden: Rochdale en WoonzorgNL zijn betrokken bij nieuwbouwplannen voor ouderenwoningen als ook voor een verpleeghuis; geen ontwikkelingen bekend.
Zuid:
• E-buurt Oost: er loopt een tender. Medio dit jaar is de ontwikkelaar bekend. Er komen 550 woningen, voornamelijk in het middensegment. In het programma zijn geen specifieke ouderenwoningen opgenomen, maar is wel gericht op het bevorderen van doorstroming.
• Elisabeth Otter Knol: Op het huidige complex komt een etage met 18 vrije sector huurwoningen. Bouw start in 2022Ouderenhuisvesting Jan Steenstraat: MB
i
25
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
6. Financiën 6.1 Programmaorganisatie
De uitvoering van het programma wordt gefinancierd uit het Actieplan Wonen en Bouwen. Het jaarlijkse budget voor de periode 2019-2022 bedraagt € 500.000 en is volgens de onderstaande verdeling besteed aan: Kosten soorten
Begroting 2021 € 200.000
Programma-
De begrootte kosten van de programmaorganisatie worden jaarlijks opgenomen in het afdelingsbudget van strategie & beleid van de directie Wonen.
Realisatie 2021
6.2 Subsidieregelingen
€ 200.000
organisatie
Subsidies
€ 200.000
€ 68.900
Werkbudget
€ 100.000
€ 42.832
Totaal ouderenhuisvesting
€ 500.000
Er zijn een aantal subsidieregelingen waarmee ouderenhuisvesting kan worden bevorderd. Voor de “Subsidie voor activiteiten gericht op het langer zelfstandig wonen van ouderen” uit het budget van het Programma ouderenhuisvesting, is in 2021 vier keer een subsidie verleend (een aantal aanvragen werd afgewezen omdat er een andere subsidieregeling meer geschikt was): • Stichting groepswonen voor migranten; behoeftenonderzoek; 4.900 euro. • Stichting Doras, drukken en verspreiden informatie over ouderenhuisvesting aan doelgroep, Subsidie 4.000 euro. • Stichting !WOON (in samenwerking met corporatie Stadgenoot) voor de pilot “Zelfstandig, maar niet alleen”, het ontwikkelen van een inclusieve methodiek gericht op sociale en fysieke aanpassingen in een bestaand complex, waardoor prettig en zelfstandig wonen langer mogelijk is. Het project wordt uitgevoerd in een tweetal complexen van Stadgenoot. Subsidie 30.000 euro.
€ 311.732
Na dit jaar is financiële dekking voor het programma ouderenhuisvesting niet gegarandeerd. Met het vastleggen van de begroting 2021 is een aantal structurele prioriteiten incidenteel gemaakt per 2023, waarvan het programma ouderenhuisvesting er één is. Het nieuwe college zal de inzet op ouderenhuisvesting bepalen.
i
26
Voortgangsrapportage Programma Ouderenhuisvesting 2021
• Corporatie Ymere, voor het verbreden van de toegangsdeur en het vervangen van de intercominstallatie, subsidie 30.ooo euro.
Op 30 november 2021 heeft het college van B&W met de wijzigingen ingestemd. De subsidie is tot en met 2023 aan te vragen en bedraagt €14.375 per woning.
In totaal dus voor €68.900. Het totale budget van €200.000 is niet opgeraakt; er is een onderbesteding van 131.100 euro. Het effect van corona doet zich hier mogelijk voelen. Er is een terughoudendheid bij organisaties om een subsidie aan te vragen omdat geplande activiteiten/werkzaamheden moeilijk uit te voeren waren of geen doorgang konden vinden vanwege corona. Men wacht liever de ontwikkelingen nog even af.
6.3 Werkbudget In 2021 is het werkbudget aangewend voor de organisatie van een online bewonersconferentie genaamd de zomertafels, de cofinanciering van wooninformatie en voorlichting in de stadsdelen, informatievoorziening en onderzoek. Er is sprake van een onderbesteding. Dit heeft er onder andere mee te maken dat bepaalde activiteiten in 2021 niet door konden gaan vanwege corona.