2. Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026.pdf
Tekst van het document
Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Inhoudsopgave
2
Inleiding
3
Transformatietrajecten met anderen
10
Divers en gebalanceerd horeca-, winkel- en werkaanbod
16
Minder bezoekers, respectvolle bezoekers
21
Leefbare openbare ruimte in de binnenstad
26
Een groene binnenstad
32
Een stevig cultureel DNA
36
Groter & diverser woningaanbod
41
Sterke sociale binnenstad met genoeg voorzieningen
45
Maatregelen die niet meer terugkomen in 2026
48
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026 Ter inleiding Voor u ligt het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026. De binnenstad van Amsterdam moet een aantrekkelijke plek zijn waar bewoners zich prettig voelen en Amsterdammers graag komen. Het moet een levendig gebied zijn met een gevarieerd aanbod aan horeca, winkels en werkplekken. Een gebied met diverse woonmogelijkheden, genoeg groen en een openbare ruimte die voor iedereen toegankelijk is. Een plek die voorziet in de behoeften van jong en oud en een plek met een rijk cultureel aanbod, waar bezoekers de stad respecteren en graag naartoe komen. Met de Aanpak Binnenstad zetten we in op duurzame transformatie van de binnenstad en brengen we de basis op orde.
De Aanpak Binnenstad werkt toe naar een binnenstad: waar bewoners zich prettig voelen en Amsterdammers graag komen.
waar vrijzinnigheid, creativiteit en ondernemerschap ruimte krijgen.
waar bezoekers uit binnen- en buitenland welkom zijn en respect hebben voor de stad.
3
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Ingezette lijn vanaf 2020 Sinds 2020 werken we met de Aanpak Binnenstad aan een duurzame
De maatregelen uit het uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad zijn
transformatie naar een leefbare en aantrekkelijke binnenstad. Dit doen we
ingedeeld onder de 7 transformatiedoelen, hoewel ze vaak meerdere doelen
met een integraal en gebiedsgericht programma bestaande uit maatregelen
beïnvloeden en er een grote onderlinge samenhang bestaat. Naast het
op verschillende thema’s. Daarom zijn 7 transformatiedoelen opgesteld,
streven naar transformatie, zorgen we ook voor het verbeteren van de basis.
gericht op het aanbrengen van grote veranderingen of vernieuwingen in een
Dit houdt in dat we extra inzetten op kerntaken, zodat bewoners prettig in de
gebied of systeem.
binnenstad kunnen wonen en Amsterdammers er graag komen.
7 transformatiedoelen van de binnenstad
1 Divers en gebalanceerd
3 Leefbare openbare
horeca-, winkel- en
ruimte in de
werkaanbod
binnenstad
2 Minder bezoekers, respectvolle bezoekers
4
4 Een groene binnenstad
5 Een stevig cultureel DNA
7 Sterke sociale binnenstad met genoeg voorzieningen
6 Groter & diverser woningaanbod
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Duurzame transformatie De Amsterdamse binnenstad trekt veel bezoekers. Hier bevinden zich historische en culturele bezienswaardigheden, horeca en winkels dicht bij elkaar, en bovendien is de binnenstad goed bereikbaar per boot, trein, bus en vliegtuig. De populariteit van de binnenstad heeft echter ook een keerzijde. De afgelopen jaren is het er erg druk geworden. Deze drukte veroorzaakt in sommige delen van de binnenstad overlast, waardoor bewoners er niet meer prettig kunnen wonen en Amsterdammers de binnenstad steeds vaker vermijden. Met name in het Wallengebied is de leefbaarheid ernstig verstoord door de opeenstapeling van magneetfuncties, zoals toeristenwinkels, coffeeshops, sekswerk, toeristische attracties en horeca. De overlast wordt niet alleen veroorzaakt door de hoeveelheid mensen, maar ook door het gedrag van sommige bezoekers. Dit trekt criminaliteit aan, zoals straatdealers die zich vooral richten op bezoekers en onveiligheid op straat veroorzaken. Daarnaast is er een industrie ontstaan van horeca en winkels die zich uitsluitend op bezoekers richten. Hoewel hier veel geld mee wordt verdiend, blijken sommige van deze bedrijven vatbaar voor ondermijnende criminaliteit.
De groei van de toeristenindustrie heeft ook geleid tot stijgende vastgoedprijzen, waardoor veel kleinere, lokale ondernemers – zoals groenteboeren, kleinere kledingwinkels, buurtcafés en voorzieningen als huisartsen – uit de binnenstad zijn verdwenen. Ook wonen in de binnenstad is voor veel Amsterdammers onbetaalbaar geworden. Amsterdam is een open en internationale stad, en dat willen we blijven. We willen ruimte bieden aan creativiteit en ondernemerschap. Het overmatige commerciële gebruik van de schaarse ruimte in de binnenstad en de bijbehorende effecten leggen echter een te grote druk op dit gebied. De gemeente streeft naar een binnenstad die een prettige en betaalbare plek is om te wonen. Op sommige plekken is dat nu niet het geval. Andere delen van de binnenstad, waar het wel goed gaat, willen we juist beschermen tegen overlast en overtoerisme. Unieke plekken willen we koesteren. Daarnaast willen we dat Amsterdammers weer met plezier naar hún binnenstad komen. Daarom zetten we met de Aanpak Binnenstad in op een duurzame transformatie.
5
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
De kern van een duurzame transformatie van de binnenstad ligt in het aanpassen van het aanbod van winkels, horeca en voorzieningen, waarvoor investeringen noodzakelijk zijn. Deze transformatie stelt ons in staat de binnenstad te behouden als een leefbare en aantrekkelijke plek voor zowel bewoners als bezoekers. Met de Aanpak Binnenstad en de bijbehorende maatregelen streven we naar een Amsterdamse binnenstad die niet alleen bruisend en levendig is, maar ook een fijne plek om te wonen, te ondernemen en te recreëren. We willen een vrije en creatieve stad zijn, waar ondernemerschap en duurzaamheid hand in hand gaan. Een stad die zowel haar inwoners als bezoekers uit binnenen buitenland verwelkomt, en waar respect voor de stad en haar bewoners centraal staat. Kortom, een binnenstad die leeft, maar ook leefbaar blijft voor iedereen.
Reclaim het Centrum Met het initiatiefvoorstel Reclaim het Centrum heeft de Amsterdamse gemeenteraad zich uitgesproken voor een stadscentrum waarin de leefbaarheid en de belangen van bewoners, lokale ondernemers en maatschappelijke initiatieven centraal staan. Reclaim het Centrum streeft naar democratische, duurzame en lokale oplossingen om de balans in de binnenstad te herstellen, met meer ruimte en zeggenschap voor bewoners, lokale ondernemers en maatschappelijke initiatieven. In 2024 is een verkenning gestart naar de voorstellen uit het initiatiefvoorstel Reclaim het Centrum. Deze verkenning heeft geleid tot strategieën om meer ruimte in gemeenschappelijk bezit te brengen, zodat de zeggenschap van Amsterdammers wordt vergroot. Een andere belangrijke pijler is het versterken van de samenwerking met ankerinstituties, zoals culturele instellingen, universiteiten en zorginstellingen, om de lokale economie te stimuleren. Concrete maatregelen die uit de verkenning zijn voortgekomen, maken nu deel uit van het Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026, onder het hoofdstuk ‘transformatietrajecten met anderen’.
6
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Samenspel Aanpak Binnenstad en programma Bezoekerseconomie
Groter & diverser woningaanbod
Uit de meest recente bezoekersprognoses blijkt dat het aantal toeristenovernachtingen aanhoudend hoog blijft. Hiermee is de voortzetting en intensivering van de maatregelen in het kader van de Verordening Toerisme
Sterke sociale binnenstad met genoeg voorzieningen
Stevig cultureel DNA
in Balans noodzakelijk. Sinds de verordening in 2022 is aangenomen, wordt er via de beleidsprogramma’s
Aanpak Binnenstad
Aanpak Binnenstad en Bezoekerseconomie ingezet op het terugdringen van het aantal bezoekers en het
7 transformatie doelen
leefbaar houden van de binnenstad. Het programma Bezoekerseconomie richt zich op
Divers en gebalanceerd horeca-, winkel en werkaanbod
Een groene binnenstad
de sectorale transformatie van toerisme naar een duurzame en toekomstbestendige bezoekerseconomie. Uitgangspunten daarbij zijn het spreiden van
Toegankelijke openbare ruimte
bezoekers over de stad en de regio, het begrenzen van bezoekersaantallen en het verduurzamen van de
Minder bezoekers, respectvolle bezoekers
toeristische sector. De Aanpak Binnenstad focust op de gebiedsgerichte transformatie naar een levendige en leefbare binnenstad waar Amsterdammers graag wonen, werken en verblijven. Vanwege de sterke samenhang tussen de opgaven in de binnenstad en het stadsbrede toerismebeleid, worden maatregelen en uitvoering binnen beide programma’s in nauwe samenhang ontwikkeld en gerealiseerd.
Transformatie trajecten met anderen
Bezoekers economie Overnachtingen
Overtoerisme Duurzame bezoekers economie
7
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Samenwerking met partners in de stad We werken met de Aanpak Binnenstad daarnaast aan grote transformatietrajecten om gebieden of straten verder te ontwikkelen. Dat doen we niet alleen, maar samen met partners in de stad. Zie pagina 11 voor een overzicht van de lopende trajecten.
Financiën De maatregelen uit het Uitvoeringsprogramma 2026 zijn net als in 2025 gestructureerd onder 7 transformatiedoelen en zijn gedekt uit diverse middelen. Het uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2026 is grotendeels beleidsarm, dit houdt in dat er in 2026 vooral wordt doorgewerkt aan al lopende maatregelen en projecten. De Aanpak Binnenstad wordt uitgevoerd volgens de principes van gebiedsgericht werken. Enerzijds betekent dat het smeden van externe coalities met ankerinstituties, het maatschappelijk veld, culturele instellingen, ondernemersverenigingen en vastgoedeigenaren. De overheid kan deze opgave niet alleen oplossen. Binnen de gemeentelijke organisatie geldt het principe dat maatregelen gefinancierd
Communicatie
worden vanuit de reguliere begroting en dat de vakdirecties aan de lat staan voor de uitvoering
De samenwerking en communicatie met onze partners
daarvoor bestemde middelen zoals het fonds Stadsbehoud/verbetering en het Strategisch
en doelgroepen verlopen voornamelijk vanuit de
Huisvestingsplan Groen en budgetten voor ontmoetingsruimten worden gedekt via het reguliere
projecten. Daarnaast worden er vanuit de Aanpak
budget voor de sociale basis.
van de maatregelen. Zo worden de openbare ruimte maatregelen grotendeels gedekt uit de
Binnenstad regelmatig publieksbijeenkomsten georganiseerd, zowel buurtgericht als voor de hele
Er is structureel regulier budget beschikbaar van € 2,3 miljoen, die zal ook in 2026 ingezet
binnenstad. Ook organiseren we enkele keren per jaar
worden voor verschillende acties onder de transformatiedoelen. In het coalitieakkoord 2022-
themabijeenkomsten met als doel nieuwe en bestaande
2026 is € 10,0 miljoen beschikbaar gesteld voor de Aanpak Binnenstad. In 2026 resteert nog
initiatieven een podium te geven, samenwerkingen
€ 2,4 miljoen als programmabudget dat aangewend wordt voor de inzet van maatregelen waar
te stimuleren en ons netwerk uit te breiden met
geen dekking voor is vanuit de reguliere middelen.
mensen die dezelfde ambities delen om de binnenstad te transformeren. Met de wekelijkse nieuwsbrief
Om de drukte en daarbij gepaarde overlast in sommige delen van de binnenstad tegen te gaan
van stadsdeel Centrum, onze social kanalen en de
en weer leefbaarder te maken is € 6,7 miljoen beschikbaar in 2026. De gereserveerde middelen
tweemaandelijkse nieuwsbrief van Aanpak Binnenstad
hierin voor de Bloemenmarkt vallen vrij aangezien deze maatregel geen onderdeel meer
houden we het netwerk op de hoogte van nieuwe
uitmaakt van het uitvoeringsprogramma en kent een aangepaste bestemming, namelijk:
ontwikkelingen en lichten we nieuwe initiatieven uit.
•
€ 2,75 miljoen aan de onrendabele top
•
€ 1,25 miljoen voor de uitvoering van de vergunningplicht op toeristenwinkels, waar overigens bij de Begroting 2027 incidenteel € 0,5 miljoen beschikbaar gesteld voor 2026. In totaal is hier € 1,75 miljoen voor beschikbaar in 2026.
8
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Ook is incidenteel € 4,0 miljoen vrijgemaakt voor het zo goed mogelijk oplossen van de problematiek afval, reiniging en handhaving in stadsdeel Centrum. Hiervan is in 2026 € 0,9 miljoen beschikbaar Deze incidentele middelen zijn voor het laatst beschikbaar in 2026, in 2027 zijn er geen aanvullende incidentele middelen meer beschikbaar. Middelen die na het afsluiten van het boekjaar niet besteed zijn, worden toegevoegd aan de vastgoedreserve conform de kaders (reserve Verevening Onroerend Goed). Met de vastgoedreserve kan een deel van onrendabele aankopen door de maatschappelijke vastgoeddeelnemingen (NV Zeedijk, Stadsgoed NV en NV Stadsherstel) gecompenseerd worden. Bonafide vastgoedbezit en coalities met vastgoedeigenaren zijn in de binnenstad cruciaal om te sturen op de noodzakelijke economische en culturele diversiteit. De maatschappelijke vastgoeddeelnemingen spelen daarbij een belangrijke rol. De Aanpak Binnenstad is een langdurige aanpak, waarbij maatregelen jaarlijks worden aangepast of toegevoegd op basis van de maatschappelijke opgave. Voor de grote ambities van de Aanpak Binnenstad geldt dat je minstens 25 jaar nodig hebt voor de beoogde transformatie, zoals ook het geval is in de masterplangebieden. De huidige beschikbare budgetten zijn ontoereikend om deze transformatie te bewerkstelligen.
Extra benodigde middelen om de aanpak te intensiveren of op langere termijn te borgen zullen integraal en in samenhang met andere opgaves worden afgewogen in het reguliere begrotingsproces.
9
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatie trajecten met anderen
Met de Aanpak Binnenstad werken we aan grote transformatietrajecten om gebieden verder te ontwikkelen, zoals het Marineterrein. Dit doen we niet alleen, maar samen met partners in de stad. Zo wordt er gewerkt aan een plannen van Artis en een nieuw universiteitskwartier van de Universiteit van Amsterdam. Specifiek voor het Wallengebied is, in samenwerking met bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden, het Leefbaarheidspanel opgezet om de leefbaarheid in het gebied te verbeteren. Daarnaast werken we ook op andere manieren samen met de buurten in Centrum, onder andere via de Stadsharttop, We Live Here en de BIZ’en. Vastgoed is een belangrijk instrument om de gewenste transformatie in de binnenstad te realiseren. De gemeentelijke vastgoeddeelnemingen NV Zeedijk, Stadsgoed NV en Stadsherstel spelen daarbij een belangrijke rol. Zij maken met goed beheer van vastgoed een maatschappelijk impact in de binnenstad. In samenwerking met de drie vastgoeddeelnemingen wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het verbeteren van de leefbaarheid in de binnenstad, het realiseren van woningen boven winkels en aan het verbeteren van de diversiteit van het horeca- en winkelaanbod. Zo wordt door de NV Zeedijk gewerkt aan het realiseren van woningen boven de 9 winkels en horecazaken in de Oudebrugsteeg.
En spannen zij zich samen met de gemeente in om na de renovatie van deze panden een cultuurpodium terug te brengen op deze plek. Stadsgoed is aan de slag met het maken van woningen voor medewerkers van stichting het Koffiehuis in het gebouw aan de Oudezijds Voorburgwal. Tot slot werkt Stadsherstel onder andere aan betaalbare woon- en werkruimte voor kunstenaars in het pand aan de Keizersgracht. Ook is Reclaim het Centrum onderdeel geworden van de Aanpak Binnenstad. Het doel van Reclaim het Centrum is om meer zeggenschap en eigenaarschap bij bewoners, ondernemers en ankerinstituten te leggen. De binnenstad is van ons allemaal, en gezamenlijk kunnen we de binnenstad transformeren en de lokale economie versterken.
10
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatie trajecten met anderen
Onze samenwerkingen
Ontwikkeling gebieden
Samenwerking met de buurt
0.1 | Ontwikkeling Marineterrein
0.7 | Leefbaarheidspanel Wallengebied
0.2 | De ontwikkeling van het universiteitskwartier tussen de Oude Turfmarkt en de Oude Hoogstraat
Ondersteunen BIZ-besturen
0.5 | Plannen van Artis voor de toekomst 0.6 | Aanvullen vastgoedfonds
0.9 | P rincipes Community Wealth Building toepassen in de binnenstad 0.10 | V erbeteren en uitbreiden informele ontmoetingsplekken in de binnenstad 0.11 | Bijsturen gemeentelijke contracten
0.3 | Transformatie Oudebrugsteeg (met NV Zeedijk) 0.4 | Investeren in een vastgoednetwerk
Reclaim het Centrum
0.8 | Ondersteuning BIZ-besturen binnenstad
0.12 | Het Zegel van Amsterdam 0.13 | S amenwerken met ankerinstituties in de binnenstad 0.14 | O ndersteunen van de start van een Kennis- en Culturele Investeringszone (KCIZ)
11
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Ontwikkeling gebieden
Nr.
Wat gebeurt er in 2026?
0.1
Ontwikkeling Marineterrein De gemeente heeft de ambitie om het stuk grond van het Rijk te kopen. In 2026 onderhandelen we met het Rijk over de aankoop van de grond. Het doel is om 800 woningen te bouwen en het aantal gevestigde bedrijven uit te breiden.
0.2
De ontwikkeling van het universiteitskwartier tussen de Oude Turfmarkt en de Oude Hoogstraat We begeleiden de Universiteit van Amsterdam (UvA) in de rol van transformatiemanager bij de transformatie van gebouwen zoals opgenomen in het Strategisch Masterplan en we werken samen met hen om gemeenschappelijke beleidsdoelen te realiseren. Dit gebeurt onder andere via Stedelijke Kennisdistricten, het Humanities & Societyprogramma, stedelijke distributie en logistiek, bouwen over water en duurzaamheid. De UvA, de gemeente en bewoners werken gezamenlijk aan het versterken van de leefbaarheid in het gebied.
0.3 Transformatie Oudebrugsteeg (met NV Zeedijk) De NV Zeedijk werkt aan plannen voor de transformatie en renovatie van negen panden in de Oudebrugsteeg, in het Wallengebied. Het doel is de leefbaarheid in de straat te verbeteren. De NV Zeedijk wil het horeca- en winkelaanbod in de panden aantrekkelijker maken voor Amsterdammers. Daarnaast is het plan om ongeveer twintig woningen te realiseren. Met deze renovatie krijgt de steeg een nieuwe functie: van een toeristische bestemming naar een woon- en verblijfsgebied. De gemeente heeft de vergunning in 2024 behandeld. 0.4 Investeren in een vastgoednetwerk De gemeente zet in op het intensiveren en verbreden van het netwerk met bonafide vastgoedpartijen in de binnenstad. Door nauwer contact te onderhouden met partijen die vastgoed beheren, aankopen of herbestemmen voor functies die de leefbaarheid, diversiteit en vitaliteit van de binnenstad versterken, ontstaat meer gezamenlijke regie op de transformatie van de binnenstad. In 2026 gaan we aan de slag met versterken van relaties met eigenaren en beleggers in de sectoren kunst & cultuur, maatschappelijk vastgoed en commercieel vastgoed. Door dit netwerk gericht uit te breiden, kunnen kansen voor transformatie, samenwerking en innovatie sneller worden benut. Dit is van belang, omdat deze sectoren onder druk staan in de Amsterdamse binnenstad. 0.5
Plannen van Artis voor de toekomst In 2026 zal Artis de plannen uit het Masterplan verder uitwerken. Dat doet Artis in overleg met de buurt. Als eerste stap heeft Artis eind 2025 een vergunning aangevraagd voor het Dienstencentrum. In 2026 zal die aanvraag behandeld worden.
12
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Ontwikkeling gebieden
Nr.
Wat gebeurt er in 2026?
0.6
Aanvullen vastgoedfonds
Vanuit de vastgoedreserve Aanpak Binnenstad kan een financiële bijdrage worden verleend aan de vastgoeddeelnemingen (Stadsgoed N.V., Stadsherstel en de NV Zeedijk) voor het dekken van de onrendabele top voor de aankoop van panden die een bijdrage leveren aan de transformatie van de binnenstad. Deze reserve is cruciaal voor de slagkracht van de vastgoeddeelnemingen en het inspringen op vastgoedkansen die zich voordoen in de binnenstad. De huidige stand van de vastgoedreserve is niet toereikend om de gewenste transformatie van de binnenstad over langere termijn vorm te geven. De inzet is om in 2026 de vastgoedreserve Aanpak binnenstad verder te vullen.
Samenwerking met de buurt
0.7
Leefbaarheidspanel Wallengebied
In 2026 zetten we de gesprekken met de buurt voort. De leefbaarheid in het gebied staat nog steeds onder druk, waardoor het gesprek met bewoners en ondernemers van groot belang blijft. De problematiek is complex en veelomvattend. Naast het verbeteren van de leefbaarheid is het tijdens deze gesprekken ook belangrijk om de verbinding tussen bewoners en ondernemers te versterken en hen bewust te maken van elkaars (vaak tegenstrijdige) belangen. Voor stadsdeel Centrum dienen deze gesprekken als graadmeter voor wat er speelt in de buurt en bieden ze inzicht in de diverse complexe vraagstukken. Door bewoners en ondernemers in één overleg samen te brengen, zorgen we er als gemeente niet alleen voor dat we met hen in gesprek gaan, maar ook dat zij actief met elkaar in contact komen. Dit biedt de mogelijkheid om van elkaar te leren en elkaar beter te begrijpen.
Ondersteunen BIZ-besturen
0.8
Ondersteuning BIZ-besturen binnenstad Samen met de Verenigde Bizzen en Ondernemersverenigingen Amsterdam (VBOA) en Vereniging Amsterdam City (VAC) formuleren we onderzoeksvragen om te onderzoeken hoe we BIZ-besturen beter kunnen ondersteunen en hoe we de communicatie tussen stakeholders (BIZ-besturen, straatmanagers, gebiedsmakelaars en beleidsmedewerkers van de gemeente, etc.) kunnen verbeteren.
13
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Reclaim het Centrum
Nr.
Wat gebeurt er in 2026?
0.9
Principes Community Wealth Building toepassen in de binnenstad
We werken toe naar een sociale economie in Amsterdam. Een van de benaderingen waarmee deze sociale economie kan worden opgebouwd, is Community Wealth Building (CWB). De Aanpak Binnenstad sluit aan bij de stedelijke ontwikkelingen op dit gebied en samen zoeken we naar kansen in de binnenstad. We richten ons op de drie pijlers van het stedelijke CWB-programma: strategischer inkopen, coöperatieve bedrijvigheid laten groeien en het opbouwen van een ondersteunende infrastructuur. Het CWB-beleid van de gemeente moet centraal worden geregeld. Tegelijk moet het goed aansluiten bij de stadsdelen. Zo blijft er aandacht voor de lokale situatie en samenwerking met bewoners, organisaties en ondernemers. Stadsdeel Centrum kan hier goed op inspelen. Het doel is om aan te sluiten bij wat er al is in de binnenstad. Het proces is een samenwerking tussen verschillende groepen, zoals ankerorganisaties (ook van de gemeente), samenwerkingsgroepen en netwerken in de stad. 0.10
Verbeteren en uitbreiden informele ontmoetingsplekken in de binnenstad
We voeren een inventarisatie uit naar de behoeften en kansen voor nieuwe en bestaande ontmoetingsplekken in de binnenstad. Dit brengen we in kaart. Daarbij identificeren we waar een tekort is aan laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurten. Ook onderzoeken we locaties die momenteel nog niet als ontmoetingsplek functioneren, maar daar in potentie wel geschikt voor zijn, zoals bestaande speelplekken. Op plekken waar een verschil kan worden gemaakt (impact), werken we aan het vergroten van de zichtbaarheid, het verbeteren van bestaande plekken en/of het creëren van nieuwe ontmoetingsplekken. Bij de uitwerking moeten stakeholders in staat worden gesteld om het beheer en onderhoud van de openbare ruimte te organiseren. 0.11
Bijsturen gemeentelijke contracten De gemeente Amsterdam beschikt over een grote inkoopkracht en heeft daarmee invloed op de lokale economie. Daarnaast heeft de gemeente een voorbeeldfunctie in het versterken van de lokale economie en sociale cohesie. We sluiten met deze maatregel aan bij het stedelijke traject dat de inkoopprocessen van de gemeente Amsterdam onder de loep neemt. Om via inkoop de lokale economie te versterken (Community Wealth Building, CWB), is het belangrijk dat de doelen van CWB in de visies en plannen van verschillende directies worden opgenomen. De stadsdelen kunnen hierbij helpen. Zo kunnen we bijvoorbeeld onderzoeken welke lokale bedrijven of coöperaties er al zijn of nog kunnen
14
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gebeurt er in 2026?
komen. Deze ondernemingen kunnen vervolgens worden gekoppeld aan concrete inkoopopdrachten. Het wijzigen
Reclaim het Centrum
van wat de gemeente inkoopt en het ontwikkelen van lokale bedrijven gaan samen. Dit vraagt om een plan voor de lange termijn, waarbij verschillende partijen samenwerken: grote organisaties, inkopers en coöperaties. Stadsdelen hebben hierbij een belangrijke taak, vooral om het lokale aspect te ondersteunen. 0.12 Het Zegel van Amsterdam Het Zegel van Amsterdam is een instrument tegen monocultuur in het stadscentrum. Het is gericht op het versterken van lokale initiatieven en ondernemerschap als antwoord op de druk van massatoerisme en oneerlijke concurrentie. In 2026 geven we een concreet vervolg aan de voorbereidingen die we in 2025 voor het Zegel van Amsterdam hebben getroffen. De eerste Zegels worden uitgereikt, zorgen voor een goede borging in een stichting of organisatie en vergroten de bekendheid en het draagvlak voor het Zegel. Ook onderzoeken we hoe het Zegel op korte termijn kunnen opschalen naar de rest van de stad. 0.13
Samenwerken met ankerinstituties in de binnenstad
De binnenstad van Amsterdam herbergt een groot aantal ankerinstituties: instellingen met een sterke maatschappelijke, culturele en wetenschappelijke betekenis voor de stad. Denk hierbij aan musea, universiteiten, maatschappelijke organisaties en culturele instellingen. Deze partijen beschikken over kennis, middelen en netwerken die van grote waarde zijn voor de ontwikkeling van een leefbare, inclusieve en evenwichtige binnenstad. We stellen een volledig en actueel overzicht op van deze ankerinstituties, hun belangen en de mogelijkheden voor samenwerking op het gebied van het stimuleren van de lokale economie. We inventariseren met welke instituten we de samenwerking willen versterken. Deze inventarisatie brengt de ankerinstituties systematisch in kaart en combineert dit met de samenwerkingskansen op het gebied van de lokale economie. Naast de ankerinstituties wordt deze inventarisatie aangevuld met andere coöperatieve vormen die in het stadsdeel aanwezig zijn en kansen bieden voor samenwerking en het versterken van de lokale economie.
0.14 Ondersteunen van de start van een Kennis- en Culturele Investeringszone (KCIZ) De Universiteit van Amsterdam, Joods Cultureel Kwartier, De Waag, Allard Pierson en andere culturele instellingen hebben de ambitie uitgesproken om een Kennis- en Culturele Investering Zone (KCIZ) op te starten: een samenwerking tussen culturele en kennisinstellingen om de binnenstad te vieren en te versterken als hub voor kennis, kunst en cultuur. Vanuit de Aanpak Binnenstad zullen we dit initiatief ondersteunen. Dit sluit deels aan bij de inventarisatie van ankerinstituties (maatregel 0.12).
15
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 1 De diversiteit in de Amsterdamse binnenstad staat onder druk. Amsterdamse
Divers en gebalanceerd horeca-, winkel- en werkaanbod
ondernemers verdwijnen, terwijl toeristenwinkels het straatbeeld overnemen. In sommige delen van de binnenstad is een economische monocultuur ontstaan, waar winkels zich hoofdzakelijk op toeristen richten. Hierdoor voelen veel Amsterdammers zich niet meer prettig. We willen een aantrekkelijke en leefbare stad voor bewoners blijven en daarom het horeca-, winkel- en werkaanbod divers houden. Enkele grote transformaties dragen hieraan bij, zoals de Gecoördineerde Aanpak Nieuwendijk en het toekomstplan voor horeca in het Wallengebied. Grote transformaties vergen echter een lange adem, en het kost tijd voordat de eerste resultaten zichtbaar worden. Hiervoor werken we samen met gemeentelijke deelnemingen en vastgoedeigenaren. In 2026 zetten we de aanpak winkeldiversiteit voort. Dit doen we door gericht te handhaven op het bestemmingsplan Winkeldiversiteit, met extra aandacht voor onder andere de Nieuwendijk, Haarlemmerstraat en -dijk, en de Utrechtsestraat. Daarnaast zetten we ons in voor het behoud van de diversiteit aan (kleine) ondernemers die de binnenstad uniek maken. Samen met deze ondernemers onderzoeken we welke concrete maatregelen hen het beste kunnen ondersteunen. We blijven strijden tegen de negatieve impact van criminaliteit en ondermijning op de economie in de binnenstad.
Er is een parallelle economie ontstaan met een groot negatief effect op het vestigingsklimaat voor eerlijke ondernemers. Voor een gebalanceerd horeca-, winkel- en werkaanbod is het essentieel om ondermijning aan te pakken.
16
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 1
Divers en gebalanceerd horeca-, winkelen werkaanbod
Wat gaan we doen? Transformatie Gebiedsgerichte transformatieprojecten 1.1 | Toekomstplan horeca Wallengebied 1.2 | Gecoördineerde Aanpak Nieuwendijk
Onderscheidende winkelstraten 1.3 | V ersterken identiteit van winkelgebieden door gebiedsprofielen 1.4 | A anpak winkeldiversiteit 1.5 | I nitiatieven stimuleren die zich inzetten duurzame mode
Basis op orde Ondermijnende criminaliteit tegen gaan 1.6 | Aanpak parallelle economie in de binnenstad
17
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Transformatie
Gebiedsgerichte transformatieprojecten
1.1 Toekomstplan horeca Wallengebied Horeca en horeca-gerelateerde functies in het Wallengebied behoren tot de magneetfuncties voor toeristen. We willen het economisch, op toeristen gerichte systeem doorbreken en de leefbaarheid van de binnenstad vergroten. In 2026 werken we verder aan een toekomstperspectief voor horeca en horeca-gerelateerde functies, zoals eetwinkels, seksinrichtingen en sekstheaters. Onderzoek: In oktober 2025 is de gemeente gestart met een onderzoek naar de mening van bewoners, horecaondernemers, jongeren en organisaties over de toekomst van de horeca op de Wallen. Hoe zien zij de horeca in het gebied in 2040? Het onderzoek bestaat uit interviews en groepsgesprekken. Hiervoor worden alleen personen benaderd die in eerdere onderzoeken hebben aangegeven mee te willen doen aan vervolgonderzoek. Daarnaast worden diepte-interviews gehouden met specifieke stakeholders. Participatie: In 2026 volgt een participatietraject waaraan iedereen kan deelnemen. Om dit traject vorm te geven en uit te voeren, zoekt de gemeente vanaf oktober 2025 een bureau. Hiervoor is inmiddels een marktconsultatie verstuurd. De aanbesteding van het bureau wordt naar verwachting eind 2025 afgerond, waarna de participatie in 2026 van start gaat.
1.2 Gecoördineerde Aanpak Nieuwendijk Samen met de BIZ-organisaties is in 2025 een gezamenlijke visie voor de Nieuwendijk opgesteld door een extern bureau. Vanuit deze gedeelde visie is een uitvoeringsagenda ontwikkeld, met thema’s en acties die de kwaliteit en beleving van de straat moeten versterken. In 2026 vertalen we deze agenda, in nauwe samenwerking met de BIZ-eigenaren en BIZ-ondernemers, naar concrete projecten. Ons gezamenlijke doel is om zichtbare verbeteringen te realiseren die bijdragen aan een aantrekkelijke, levendige en prettige Nieuwendijk om te wonen, ondernemen en verblijven. In het eerste kwartaal van 2026 wordt duidelijk welke initiatieven daadwerkelijk kunnen worden opgepakt, zoals vergroening, gevelverbetering, functiemenging, stegenaanpak, aanpak van leegstand en versterking van de verblijfskwaliteit.
18
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
1.3
Versterken identiteit van winkelgebieden door gebiedsprofielen
Transformatie
Onderscheidende winkelstraten
Er zijn gebiedsprofielen opgesteld voor verschillende delen van de binnenstad door samenwerkende BIZ’en. Het doel van deze gebiedsprofielen is om de winkelgebieden duidelijker te positioneren en Amsterdammers en andere bezoekers te laten zien wat het centrum te bieden heeft. 1. Gebiedsprofiel Nieuwmarktbuurt In 2025 heeft het gebiedsprofiel Nieuwmarktbuurt een digitaal platform gelanceerd waarop bewoners, ondernemers en bezoekers informatie kunnen vinden over de buurt, evenementen, bijeenkomsten en culturele programma’s. In 2026 wordt dit platform verder uitgebreid en onder de aandacht gebracht. Daarnaast wordt een project uitgewerkt om de buurt visueel te verbinden, onder andere door kunst. Ook wordt er steeds effectiever samengewerkt op het gebied van schoon, heel en veilig. Verder wordt onderzocht of een eigenaren-BIZ kan worden gestart, die vier ondernemersBIZ’en omvat. 2. Gebiedsprofiel Hartje Centrum Het gebiedsprofiel Hartje Centrum richt zich op veiligheid en schoon. Er zijn opnieuw gezamenlijk extra beveiligers (loopposten) ingehuurd, die beschikbaar zijn voor alle ondernemers om hen te ondersteunen bij winkeldiefstal, agressie en geweld tegen personeel. Daarnaast wordt gewerkt aan een marketingplan om het gebied sterker op de kaart te zetten. 3.
Gebiedsprofiel Leidsebuurt Theaterbuurt Het gebiedsprofiel Leidsebuurt Theaterbuurt richt zich op het benadrukken van de karakteristieke eigenschappen en veelzijdigheid van de buurt. De samenwerking tussen culturele instellingen wordt verder versterkt en er wordt een campagne ontwikkeld om de positionering ‘Leidsebuurt Theaterbuurt’ te promoten. Daarnaast wordt een plan uitgewerkt voor een podium dat buurtbewoners, bezoekers, cultuur en horeca met elkaar verbindt. Op 5 mei wordt een bevrijdingslunch georganiseerd, en tijdens de Boekenweek vindt een literaire kroegentocht en boekenbar plaats. 4. Gebiedsprofiel Rembrandt/Reguliers Het gebiedsprofiel Rembrandt/Reguliers zet zich in om de dagfunctie in de Reguliersdwarsstraat te versterken en het gebied verder te promoten via (social) media.
19
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Transformatie
Onderscheidende winkelstraten
1.4 Aanpak winkeldiversiteit In een aantal straten in het centrum is sprake van een op bezoekers gerichte monocultuur. Wij willen dat het winkelaanbod aantrekkelijk blijft voor Amsterdammers. Dit doen we door enerzijds gerichte handhaving van het bestemmingsplan Winkeldiversiteit in te zetten op onder andere de Nieuwendijk, Haarlemmerstraat en -dijk, en de Utrechtsestraat. Anderzijds zetten we in op het behoud van de diversiteit aan (kleine) ondernemers die de binnenstad rijk is. Samen met ondernemers onderzoeken we welke concrete maatregelen hen kunnen ondersteunen. Deze inzichten betrekken we bij de uitwerking van het Zegel van Amsterdam (maatregel 0.12). Daarnaast spelen pandeigenaren een belangrijke rol in het realiseren van winkeldiversiteit. We werken verder uit hoe we pandeigenaren hierin kunnen stimuleren of ondersteunen. 1.5 Initiatieven stimuleren die zich inzetten voor duurzame mode We willen vanuit de Aanpak Binnenstad initiatieven stimuleren die zich richten op duurzame mode, zoals gratis
Basis op orde
Ondermijnende criminaliteit tegengaan
kledingreparatie. 1.6 Aanpak parallelle economie in de binnenstad We willen de negatieve impact die ondermijnende criminaliteit heeft op de economie in de binnenstad tegengaan. Er is een parallelle economie ontstaan waarin malafide bedrijven zich onttrekken aan de regels. Dit tast het rechtsgevoel van bewoners en ondernemers aan en zorgt voor oneerlijke concurrentie. Op toeristen gerichte winkels blijken vatbaar voor ondermijnende criminaliteit. Met een vergunningplicht kan vooraf worden gecontroleerd of een bedrijf bonafide is, waardoor malafide ondernemingen uit de binnenstad geweerd kunnen worden. Voor een vergunningplicht ten aanzien van toeristische detailhandel in stadsdeel Centrum is structureel jaarlijks een bedrag van €1,8 miljoen nodig (structurele capaciteit en specifieke expertise). Dit budget is nu niet beschikbaar. Daarom werken we een kleinschaligere gebiedsgerichte vergunningplicht uit. Daarnaast blijven we pleiten voor een aanpassing van het handelsregister en voor lokale mogelijkheden om barrières op te werpen. En wordt ondermijnende criminaliteit aangepakt door handhavingsacties en/of opsporing in samenwerking met de RIEC-partners en de Ondermijningsbrigade.
20
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 2 Amsterdam is populair en aantrekkelijk voor bezoekers. De stad bruist, maar dit gaat
Minder bezoekers, respectvolle bezoekers in de binnenstad
gepaard met overlast voor bewoners. Tegelijkertijd vermijden Amsterdammers de binnenstad vanwege de drukte. Met de Aanpak Binnenstad richten we ons daarom op het creëren van een evenwichtige en leefbare binnenstad, waar ruimte is voor de respectvolle bezoeker. We pakken overlast aan en zetten in op het verminderen van de drukte. Daarnaast proberen we de magneetfuncties die bezoekers aantrekken te verkleinen. In 2026 zetten we opnieuw in op gedragsbeïnvloeding van feesttoeristen met de ontmoedigingscampagne en de How To Amsterdam-campagne. Het doel is de overlast die een deel van de feesttoeristen veroorzaakt, terug te dringen. Daarnaast willen we de drugsoverlast beperken. Daarom breiden we in 2026 de Aanpak Straatdealers verder uit om overlast en criminaliteit tegen te gaan. Handhaving van de overlast in het Wallengebied en op de uitgaanspleinen blijft een uitdaging. We blijven zoeken naar manieren om effectiever te handhaven in deze gebieden en om de samenwerking tussen politie, THOR (toezicht op straat) en Vergunningen, Toezicht en Handhaving (toezicht op (horeca)vergunningen) te versterken. Daarbij maken we gebruik van risicogestuurd toezicht op basis van overlastmeldingen en input uit de gebieden, afdelingen veiligheid, politie en andere betrokkenen.
We beperken ook de overlast van toeristische activiteiten, bijvoorbeeld door in gesprek te gaan met reders over het verminderen van op- en afstapvoorzieningen voor rondvaartboten op de Oudezijds Voorburgwal. Deze pilot, gestart in 2025, krijgt een vervolg in 2026 en wordt meegenomen in het nieuwe Passagiersvaartbeleid.
21
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 2
Minder bezoekers, respectvolle bezoekers in de binnenstad
Wat gaan we doen? Transformatie
Gedragsbeïnvloeding 2.1 | Inzetten van de internationale ontmoedigingscampagne 2.2 | How To Amsterdam campagne
Magneetfuncties verkleinen 2.3 | T ransformeren deel raamprostitutie 2.4 | T erugdringen van drugsoverlast in de binnenstad
Basis op orde Veilige straten 2.5 | Gebiedsgericht handhaven in Wallengebied en op de uitgaanspleinen 2.6 | Tegengaan overlast en criminaliteit door straatdealers
22
Drukte beperken 2.7 | Pilot beperken op- en afstapvoorzieningen rondvaart Oudzijds Voorburgwal
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
2.1
Inzetten van de internationale ontmoedigingscampagne
Transformatie
Gedragsbeïnvloeding
De Amsterdam Rules campagne (de internationale online aanpak met quiz) loopt in 2026 in afgeschaalde vorm door. 2.2 How To Amsterdam campagne De How To Amsterdam-campagne richt zich op bezoekers van de uitgaansgebieden in het centrum van Amsterdam. Het doel is de overlast die een deel van hen veroorzaakt terug te dringen. Via een doelgroepgerichte set aan middelen en activaties worden zij op een positieve manier gewezen op gewenst gedrag. In 2026 zetten we deze campagne voort, onder andere met een nieuwe look en feel in de Leidsebuurt.
Transformatie
Magneetfuncties verkleinen
2.3 Transformeren deel raamprostitutie De transformatie van een deel van de raamprostitutie is gekoppeld aan de realisatie van vervangende werkplekken elders. Het College van B&W heeft in december 2023, met steun van de raad, het principebesluit genomen om de locatie Europaboulevard verder te onderzoeken voor de realisatie van het Erotisch Centrum (EC). De haalbaarheid van dit plan is uitgewerkt in de Projectnota Erotisch Centrum, die in het vierde kwartaal van 2025 aan het college is voorgelegd (de conceptprojectnota was in juni 2025 vrijgegeven voor inspraak). Met de realisatie van circa 100 veilige werkplekken voor sekswerkers kan een gelijk aantal werkplekken op de Wallen worden getransformeerd van raamprostitutie naar andere functies die bijdragen aan een meer divers en minder toeristisch voorzieningenaanbod. In 2026 zal het College vervolgvoorstellen doen, afhankelijk van de besluitvorming in de gemeenteraad over het EC in 2026. 2.4 Terugdringen van drugsoverlast in de binnenstad Drugstoerisme is een hardnekkig probleem in de binnenstad. Drugs zijn één van de magneetfuncties voor toeristen. Het blowverbod is ingesteld om de overlast van drugsgebruik op straat en in openbare/publiektoegankelijke ruimtes tegen te gaan. We pakken de drugsoverlast verder aan door verkoop van illegale drugsproducten terug te dringen en zetten in op gedragscampagnes.
Daarnaast verminderen we het aantal coffeeshops in de binnenstad, door spreiden van de coffeeshops over de gehele stad.
23
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Basis op orde
Veilige straten
2.5 Gebiedsgericht handhaven in Wallengebied en op de uitgaanspleinen Het horeca- en winkelaanbod in de binnenstad trekt veel feesttoeristen aan, die regelmatig overlast veroorzaken. Handhaving van overlast in het Wallengebied en op de uitgaanspleinen blijft een uitdaging, mede door personeelstekorten bij politie en THOR. We blijven zoeken naar manieren om effectiever te handhaven in het gebied en de samenwerking tussen politie, THOR (toezicht en handhaving op straat) en VTH (toezicht op (horeca) vergunningen) te versterken. Ook in 2026 voeren politie, THOR en VTH gezamenlijke horecacontroles uit in het Wallengebied. Hierbij maken we gebruik van risicogestuurd toezicht op basis van overlastmeldingen en input vanuit de gebieden, afdelingen veiligheid, politie en andere betrokkenen. THOR blijft ook later in de nacht actief op straat. Daarnaast blijft Veldwerk mensen met problemen of overlastgevend gedrag op straat opzoeken en hen motiveren om hulp te accepteren. Hiermee pakken we overlastgevend gedrag en drugsproblematiek aan. Voor het wijkhandhavingspunt worden momenteel de bouwwerkzaamheden voorbereid. Naar verwachting kan deze fysieke locatie vanaf eind 2026 bijdragen aan een betere samenwerking tussen handhavende partijen in het gebied.
2.6 Tegengaan overlast en criminaliteit door straatdealers De grote overlast en criminaliteit door straatdealers in de oude binnenstad houdt helaas aan. Een belangrijke oorzaak hiervan is enerzijds de aanhoudende toeristenstromen in de binnenstad maar anderzijds ook een toename van harddrugs verslaafden in het gebied. Het programma Aanpak Straatdealers wordt langs de lijnen van gebiedsen bezoekersgerichte preventie, bestuurs- en stafrechtelijke handhaving en gedragsverandering van dealers voortgezet. Het cameratoezicht is fors uitgebreid. De kortdurende dealerverblijfsverboden zijn in februari ‘25 verlengd van 24 naar 48 uur en in oktober ‘25 verder verlengd naar 72 uur. Daarnaast kan de politie sinds februari ‘25 bij de tweede overtreding een 1-maands dealerverblijfverbod opleggen. Diverse maatregelen worden ingezet om dealers ook van gedrag te laten veranderen. Er lopen straatcoaches op straat en er zijn motivatietrajecten met credible messengers voor jonge straatdealers. Een koppel Veldwerk probeert kwetsbare dealers en hun verslaafde klanten naar hulpverlening te bewegen en de lokale aanpak overlastveelplegers probeert aangehouden 23+ dealers te bewegen mee te doen aan een hulptraject, bijvoorbeeld bij de Jellinek. Ook wordt de aanpak van jonge straatdealers via de woonstadsdelen versterkt.
24
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Basis op orde
Drukte beperken
2.7 Pilot beperken op- en afstapvoorzieningen rondvaart Oudzijds Voorburgwal In 2026 wordt een vervolg gegeven aan de eerdere maatregelen rond de op- en afstapvoorzieningen Oudezijds Voorburgwal. In overleg met reders worden afspraken gemaakt over een beperkt gebruik van de steiger. Begin 2026 zullen de afspraken bestuurlijk worden voorgelegd. Een beperking van het gebruik van de steiger is onderdeel van de maatregelen om de drukte in het gebied als geheel te beperken. De afspraken en regeling voor beperkt gebruik zullen gelden tot vaststelling van het nieuwe Passagiersvaartbeleid waarin ook het beleid rond open afstapvoorzieningen wordt meegenomen.
25
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 3 In een dynamische omgeving zoals de binnenstad van Amsterdam is de druk op de
Leefbare openbare ruimte in de binnenstad
openbare ruimte groot. Met de Aanpak Binnenstad streven we daarom naar rust, ruimte en veiligheid op straat. De smalle straten en grachten moeten toegankelijk blijven en vrij van zwaar (logistiek) verkeer en onnodig autoverkeer, zodat er meer ruimte ontstaat voor voetgangers en fietsers. We brengen de bestaande verkeersstromen in het Wallengebied in kaart. Op basis hiervan inventariseren we mogelijke maatregelen om overlastgevende drukte te beperken. Op het gebied van logistiek werken we samen met de logistieke sector aan een nieuw systeem dat de leefbaarheid en bereikbaarheid van het Wallengebied moet verbeteren. De adviezen van het Leefbaarheidspanel Wallen over de bereikbaarheid van het gebied helpen ons hierbij en worden, waar mogelijk, meegenomen in de plannen. Daarnaast starten we in dit gebied met een alternatieve manier van afvalinzameling: brengpunten op het water. Ook is in de gehele binnenstad aandacht voor het stimuleren van logistiek over het water. Op het gebied van schoon houden nemen we daarnaast verschillende kleine en grote maatregelen om de afvalproblematiek in de binnenstad tegen te gaan. Denk hierbij aan extra ondergrondse containers, het prullenbakkenoffensief, een donatie-infrastructuur voor statiegeldproducten en extra inzet om fietswrakken of verwaarloosde fietsen uit de openbare ruimte te verwijderen.
Zo zorgen we voor schonere straten en minder (zwerf)afval. In de Leidsebuurt hebben we in 2025 geëxperimenteerd met verschillende maatregelen op het gebied van fietsparkeren, afvalbeheer, taxioverlast en communicatie. Het doel is de leefbaarheid in het gebied te verbeteren en overlast te beperken. In 2026 ronden we deze experimenten af en onderzoeken we hoe we de maatregelen kunnen behouden. Met alle maatregelen proberen we de openbare ruimte leefbaar te houden, de druk op de openbare ruimte in goede banen te leiden en de leefbaarheid te vergroten.
26
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 3
Leefbare openbare ruimte in de binnenstad
Wat gaan we doen? Transformatie
Doorstroming verkeer 3.1 | Verkeersluwe Wallen (logistiek, afval en verkeer)
Basis op orde Toegankelijke en leefbare straten 3.2 | Aanpak Taxioverlast Uitgaansgebieden 3.3 | Verbeteren leefbaarheid Leidsebuurt
Schone straten 3.4 | Diverse extra maatregelen voor het schoon krijgen van Centrum 3.5 | V erder testen en uitrollen alternatieve afvalinzameling Centrum (Centrum zonder Zak)
27
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
3.1
Verkeersluwe Wallen (logistiek, afval en verkeer)
Transformatie
Doorstroming verkeer
1. Logistieke transitie In 2026 starten we een intensief traject samen met de logistieke sector om een nieuw logistiek systeem te ontwikkelen. Hiermee willen we in de Wallen en de Lastagebuurt het aantal vrachtwagens terugdringen, wat de leefbaarheid en bereikbaarheid in het gebied zal verbeteren. Minder zwaar verkeer leidt tot minder herstelwerkzaamheden aan kademuren, minder afsluitingen en daarmee een betere toegankelijkheid van het gebied. Daarnaast bereiden we een vrachtwagenverbod voor, inclusief een passende ontheffingsregeling, die in nauwe samenwerking met de logistieke sector wordt uitgewerkt. 2. Afvalinzameling Komend jaar starten we met een alternatieve manier van afvalinzameling in het Wallengebied door het realiseren van twee brengpunten op het water. Dit zijn locaties waar bewoners en kleine ondernemers hun afval kunnen brengen, waarna het afval over water wordt afgevoerd. Het jaar 2026 staat in het teken van leren en ontwikkelen en zal nog niet direct leiden tot een aanzienlijke afname van het aantal vrachtwagens voor afvalinzameling in het gebied. Wel biedt het de benodigde inzichten om in de jaren daarna een substantiële vermindering van vrachtverkeer voor afvalinzameling te realiseren. 3.
Verkeersluwe gebieden In 2026 brengen we de bestaande verkeersstromen in het gebied beter in kaart en maken we een eerste inventarisatie van haalbare maatregelen om overlastgevende, drukke doorgaande verkeersstromen te beperken.
Basis op orde
Toegankelijke en leefbare straten
3.2 Aanpak Taxioverlast Uitgaansgebieden In 2026 nemen we verschillende maatregelen om taxioverlast tegen te gaan. Bij het Rembrandtplein werken we aan de verdere invoering van camerahandhaving op bestaande inrijverboden voor taxi’s tijdens de weekendnachten. Rond het Leidseplein onderzoeken we of camerahandhaving op verschillende locaties kan bijdragen aan het verminderen van de noodzakelijke inzet van hosts en het beperken van bestaande overlast. Voor de Nieuwmarkt ontwikkelen we een nieuwe methode om overlastgevend gedrag van taxi’s tegen te gaan door middel van een beperkende taxizone.
28
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
3.3
Verbeteren leefbaarheid Leidsebuurt
Basis op orde
Toegankelijke en leefbare straten
In 2025 zijn verschillende experimenten en maatregelen gestart op het gebied van onder andere fietsparkeren, afval, taxioverlast en communicatie. Het doel hiervan is om de overlast in de buurt te verminderen. In de eerste helft van 2026 worden deze experimenten afgerond en evalueren we hoe deze kunnen worden bestendigd.
Basis op orde
Schone straten
3.4 Diverse extra maatregelen voor het schoon krijgen van Centrum (Zwerf)afval is een uitdaging. Hoewel de gemeente er alles aan doet om het centrum en de rest van de stad schoon te houden, lukt dat niet altijd. Daarom zijn er, naast de reguliere inzet, ook specifieke maatregelen voor het centrum om tot een schoner straatbeeld te komen. Extra zorg voor de openbare ruimte rond uitgaanspleinen: In de weekenden is rondom de uitgaanspleinen extra aandacht nodig voor afval en reiniging. De extra inzet op vrijdagmiddag van Handhaving, Afvalinzameling, Reiniging en Politie rond het Leidseplein, waarbij direct wordt opgetreden tegen vervuiling, blijkt effectief. Voor 2026 wordt onderzocht welke maatregelen nodig zijn om ook andere drukke uitgaanslocaties schoon, heel en veilig het weekend in te laten gaan. Prullenbakkenoffensief: 1. Eind 2025 is gestart met het Prullenbakkenoffensief. Om het probleem aan te pakken ten aanzien van statiegeld en afvalbakken wordt de wijken in gegaan om voor de meest problematische plekken te komen tot een maatwerkoplossing. Dat kan zijn, het weghalen van afvalbakken, vervangen door een ander soort bak, of in samenspraak met ondernemers juist het plaatsen van een extra afvalbak. Daarbij wordt ook gekeken wat verder nodig is om de openbare ruimte schoner te maken.
Gebieden waar deze aanpak al positieve resultaten heeft opgeleverd, zijn de Nieuwendijk, de 9 Straatjes en de Dam- en Hoogstraten. In 2026 wordt deze aanpak voortgezet. 2. De aanpassingen aan de standaard Puccinibak, zoals magneetslotjes en veren, hebben niet voldoende geholpen om de overlast door statiegeldverpakkingen te verminderen, hoewel ze wel hebben bijgedragen aan minder reparaties. Om ervoor te zorgen dat bewoners, bezoekers en ondernemers statiegeld inleveren, wordt ingezet op: - Donatie-infrastructuur: Het ontwikkelen van een goed werkende donatie-infrastructuur, zodat consumenten op een toegankelijke manier blikjes en flesjes kunnen doneren aan verzamelaars. De huidige voorzieningen,
29
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Basis op orde
Schone straten
zoals doneerringen, blijken onvoldoende effectief. Daarom is Verpact/Statiegeld NL in samenwerking met de gemeente Amsterdam een ontwerptraject gestart om het doneren van statiegeld in stedelijke gebieden, zoals de probleemgebieden in stadsdeel Centrum, te verbeteren. Hierbij wordt ook gekeken naar andere mogelijke oplossingen. - Gedragsbeïnvloeding: Het stimuleren van bewustwording bij bezoekers van Amsterdam over het inleveren van statiegeld op blikjes en flesjes, of het doneren ervan aan statiegeldverzamelaars. Stegenaanpak: In 2026 blijft er extra aandacht voor het schoonhouden en schoonspuiten van stegen in het Centrum. Extra afvalinzameling door BIZ’en: Een aantal BIZ’en in het kernwinkelgebied laat een extern schoonmaakbedrijf extra afvalinzameling uitvoeren, aanvullend op de reguliere inzet van de gemeente. Voor 2026 wordt onderzocht of deze extra inzet opnieuw kan worden voortgezet en mede gefinancierd door de gemeente. Fietswrakken en ongebruikte fietsen: In en rondom stegen en drukke plekken in de binnenstad staan veel fietswrakken en verwaarloosde of ongebruikte fietsen. Deze vormen niet alleen een belemmering voor de doorgang, maar maken het ook lastig om de openbare ruimte schoon te houden. De extra inzet om deze fietsen te verwijderen wordt in 2026 voortgezet.
Proeftuinen rondom afval: In 2025 is het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS) gestart met het inrichten van proeftuinen rondom afval. Hier wordt onderzoek gedaan naar nieuwe manieren van afval scheiden, aanbieden, ophalen en verwerken. Het doel van dit meerjarige onderzoek is om concrete prototypes, beslissingsondersteunende tools en nieuwe werkwijzen te ontwikkelen, testen, valideren en implementeren.
30
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Basis op orde
Schone straten
Vervuiling door dakloze mensen: De toename van dak- en thuisloze mensen die in de openbare ruimte verblijven en slapen, heeft geleid tot meer vervuiling op bepaalde plekken. Deze locaties vereisen een specifieke aanpak om schoon te blijven. In 2026 zullen de uitvoerende directies Stadswerken, A&G en THOR samen met het stadsdeel een speciale aanpak ontwikkelen om deze plekken, met respect voor de betrokken mensen, schoner te maken. 3.5 Verder testen en uitrollen alternatieve afvalinzameling Centrum (Centrum zonder Zak) In 2025 is gestart met het afschaffen van de afvalzakkeninzameling in Centrum, onder de noemer Centrum zonder Zak. Er wordt maximaal ingezet op ondergrondse containers, gecombineerd met het verlengen van de loopafstanden van 150 naar 250 meter, aangevuld met afvalboten. Wanneer containers of afvalboten niet mogelijk zijn, wordt afvalinzameling op afspraak ingezet. Indien nodig wordt de ratelaar gebruikt om mobiele brengpunten te creëren op specifieke locaties. De plannen voor ondergrondse containers voor restafval in Spuistraat Noord zijn al in de inspraakfase geweest en deze containers worden medio 2026 geplaatst. Direct daarna volgen de Spuistraat Zuid, de Geelvinckbuurt en de Rembrandtpleinbuurt. In 2026 gaan alle inrichtingsplannen voor ondergrondse containers de inspraak in.
Totdat de definitieve ondergrondse inzamelvoorzieningen gereed zijn, worden tijdelijk circa 90 bovengrondse afvalcontainers geplaatst op probleemlocaties. De uitrol hiervan is al gestart en wordt begin 2026 afgerond. Daarnaast worden uiterlijk begin 2026 circa 100 oude ondergrondse papier- en glascontainers vervangen door nieuwe containers met een hogere capaciteit. In het eerste kwartaal van 2026 worden de eerste twee afvalboten operationeel voor de eerste locatie in het Wallengebied. Deze afvalboten worden in 2026 getest, en er wordt gezocht naar extra locaties voor toekomstige afvalboten.
31
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 4 De gemeente Amsterdam streeft naar een groenere en leefbare stad. Met de Aanpak
Een groene binnenstad
Binnenstad willen we de leefbaarheid van de binnenstad verbeteren, onder andere door meer groen toe te voegen. Daarbij houden we ook rekening met de toekomst en de gevolgen van klimaatverandering, zoals extreme hitte en wateroverlast. Het toevoegen van groen in de binnenstad is uitdagend vanwege de beperkte openbare ruimte, maar essentieel om de binnenstad leefbaar te houden. Zo onderzoeken we onder andere de mogelijkheden om extra bomen toe te voegen op de grachten. In winkelstraten is weinig ruimte voor groen in de openbare ruimte, terwijl veel ondernemers graag hun winkelstraat willen vergroenen. In 2025 hebben we vanuit de Aanpak Binnenstad gevelgroen aangebracht in de Amstelstraat en zijn de voorbereidingen getroffen voor het aanleggen van gevelgroen in de Leidsestraat en Utrechtsestraat. In 2026 wordt de Vijzelstraat- en gracht hieraan toegevoegd. Groene gevels helpen de winkelstraten af te koelen. Ook de aanleg van het Knowledge Mile Park, Frederiksplein en het verbeteren van het Weteringpark moeten op termijn voor meer groen in de binnenstad zorgen. De gemeente wil samenwerken met bewoners, bedrijven en pandeigenaren om deze vergroening te realiseren. De openbare ruimte moet een aangename plek zijn om te verblijven. Met de Aanpak Binnenstad streven we naar meer groen en een prettigere leefomgeving voor de inwoners van de binnenstad.
32
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 4
Een groene binnenstad
Wat gaan we doen? Transformatie
Meer groen 4.1 | De aanleg van het Knowledge Mile Park 4.2 | Vergroenen horeca- en winkelstraten door middel van gevelgroen 4.3 | Vergroenen Oosterdok 4.4 | Verbetering en vergroening Weteringpark 4.5 | Verbetering Frederikspark
33
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Transformatie
Meer groen
4.1 De aanleg van het Knowledge Mile Park Er is substantieel groen toegevoegd aan de openbare ruimte, met als doel deze straten ook te transformeren tot verblijfsplekken met groen, zodat meer mensen naar buiten willen gaan. Naast de al vergroende locaties op de Valkenburgerstraat, Weesperstraat en Weesperplein, wordt een laatste locatie bij Nemo op het Oosterdok vergroend. Daarnaast ligt, in samenwerking met de BIZ voor de gebouwde omgeving, een sterke nadruk op duurzaamheidsontwikkeling. 4.2 Vergroenen horeca- en winkelstraten door middel van gevelgroen In 2025 is de Amstelstraat als eerste ingericht met een standaard klimplantvak. Een klimplantvak is klein van formaat en daardoor geschikt voor smalle en drukke straten. In datzelfde jaar is de aanleg van gevelgroen voorbereid in de Leidsestraat en Utrechtsestraat, waar gevelgroen wordt aangelegd waar mogelijk. In 2026 starten de voorbereidingen voor gevelgroen in de Vijzelstraat en Vijzelgracht. 4.3 Vergroenen Oosterdok De ideeën van bewoners, het DoubleTree Hotel, Booking.com en de OBA hebben geleid tot twee concrete vergroeningstaken. De eerste taak is het vervangen van de verharding rond de “boomeilanden” tegen de gevels door groen. De tweede taak betreft het vergroenen van de kade, waarbij rekening moet worden gehouden met het gebruik door meerdere functies, zoals fietsers, voetgangers en recreatie.
Daarnaast bevinden zich onder de grond veel kabels, leidingen en het dak van een parkeergarage, wat extra aandacht vereist. Op het Oosterdok worden daarnaast proeven uitgevoerd om te testen hoe hittestress het beste kan worden tegengegaan. Het plan is om boombakken en pergola’s met groen te plaatsen, die twee jaar blijven staan. Tijdens de evaluatie van de proef wordt gemeten wat het effect hiervan is op de temperatuur. 4.4 Verbetering en vergroening Weteringpark In 2026 wordt de vernieuwing van de speeltuin en de uitbreiding van het groen afgerond. Daarnaast wordt de nieuwbouw van het speeltuingebouw UJ Klaren gerealiseerd.
34
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Doel
Nr.
Wat gaan we in 2026 doen?
Transformatie
Meer groen
4.5 Verbetering Frederikspark De wens is door verdere vergroening het Frederiksplein op termijn gefaseerd te transformeren naar het Frederikspark. Hierbij benutten we kansen die voortkomen uit omliggende opgaven, zoals stadsbehoud of verkeersveiligheid. In 2026 ronden we een tweede fase van vergroening in het park af. Daarnaast wordt komend jaar in participatie met de buurt de verkeerssituatie in de Utrechtsestraat nader bekeken wat mogelijk in de toekomst meer kansen voor vergroening voor het Frederikspark zal bieden.
35
UITVOERINGSPROGRAMMA AANPAK BINNENSTAD 2026
Transformatiedoel 5 Met de Aanpak Binnenstad willen we de culturele rijkdom van de binnenstad benadrukken. Om een steviger cultureel DNA in Amsterdam te creëren, richten we ons op de zichtbaarheid
Een stevig cultureel DNA
en toegankelijkheid van kunst en cultuur, en op samenwerking met culturele instellingen en ankerinstituten, zoals musea, theaters en bibliotheken. Het culturele DNA van de binnenstad komt tot leven door lokale kunst, cultuur en ambachten. Dit verrijkt de culturele identiteit van de stad en beïnvloedt het beeld dat mensen van Amsterdam hebben. De afgelopen twee jaar hebben de gemeente, de Universiteit van Amsterdam en het Joods Cultureel Kwartier succesvol samengewerkt waardoor de culturele instellingen en de geschiedenis van het gebied meer zichtbaar zijn geworden. De Aanpak Binnenstad stimuleert nieuwe initiatieven door middel van de subsidieregeling Aanpak Binnenstad. De subsidieregeling verleent ontwikkel- en impactsubsidies aan initiatieven van ondernemers, instellingen en bewoners die bijdragen aan de transformatie van de binnenstad en een andere bezoekerseconomie. De subsidieregeling is een succes. Inmiddels zijn meer dan 50 subsidies toegekend, waarmee mooie initiatieven zijn gerealiseerd. Dit heeft daarnaast geleid tot een groot netwerk dat meerdere keren per jaar bijeenkomt. Hieruit zijn waardevolle nieuwe samenwerkingen ontstaan. Daarom blijft de subsidieregeling ook in 2026 een belangrijk onderdeel van de Aanpak Binnenstad. In het Wallengebied en de Nieuwmarktbuurt stimuleren we de samenwerking tussen de culturele instellingen.