2. Rapportage verkennend onderzoek Voorwaarden opvang dak- en thuisloze LHBTIQ.pdf

18 plussers. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen maatschappelijke opvang voor volwassenen (MOV) en maatschappelijke opvang voor jongvolwassenen en (jonge) gezinnen (MOJ).xlv 41

•

Mensen die in het bezit zijn van de Nederlandse nationaliteit of als vreemdeling rechtmatig verblijf houden.

De voorzieningen binnen MOBW zijn onderverdeeld in drie hoofdclustersxlvi: 1. 24 uurs voorzieningen 2. groepswonen 3. individueel begeleid wonen.xlvii Volgens het Beleidsprogramma Aanpak Dakloosheid ‘Een nieuwe start’ maakten er in 2020 in totaal ongeveer 4.700 mensen gebruik van een maatwerkvoorziening binnen MOBW en stonden er nog eens ongeveer 2.000 mensen op een wachtlijst, waarop ze in 2020 gemiddeld 1,5 tot 2 jaar moesten blijven staan. (pp. 35) Maatschappelijke opvang voor Volwassenen (MOV) Voor niet zelfredzame dak- en thuislozen die ouder dan 23 jaar zijn, zijn er in Amsterdam ongeveer 1650 plekken verdeeld over 24-uurs opvang, groepswoningen en woningen waar volwassenen alleen wonen. De dak- en thuislozen worden naar de MOV verwezen door verwijzers als het Buurtteam, Mobiel Tema, kliniek e.d. Gedurende het intaketraject kunnen Het Instroomhuisxlviii en de Opvang Poeldijkstraat aan volwassen dak- en thuislozen tijdelijke opvangplekken bieden. Dit zijn de zogenaamde ‘trajectbedden’. Bij iedere cliënt wordt bekeken of een bed tijdens het intaketraject noodzakelijk is.

Maatschappelijke Opvang Jongvolwassenen (MOJ) Er zijn ongeveer 425 plekken voor jongvolwassenen (van 18 tot 23 jaar) verdeeld over 24-uurs opvang, groepswoningen en woningen waar jongvolwassenen alleen wonen. Ze komen bij de MOJ via verschillende verwijzers als het Veldwerk van perMensxlix , Jongerenwerk, Onderwijs, huisarts, psychiatrische klinieken. Er is hierbij volgens het handboek ook aandacht voor specifieke behoeften van lhbtiq+ jongvolwassenen, in het bijzonder transgenders. Sinds 2020 zijn er daarnaast voor twee plekken een verblijf van maximaal drie maanden mogelijk binnen de nachtopvang. Gedurende deze periode wordt gewerkt aan netwerkherstel of opvang binnen het eigen netwerk. Maatschappelijke opvang voor gezinnen (MOG) Voor kwetsbare gezinnen met multi-lproblematiek zijn er ongeveer zeventig 24 uurs plekken (intramuraal en groepswonen) en 300 ambulante trajecten in zogenaamde omslagwoningen. De wachttijd voor deze regeling is ongeveer 15 maanden.

42

Opvang voor dak- en thuislozen die zelfvoorzienend zijn Het gaat dan vaak om ‘economisch dak- en thuislozen’ die als voldoende zelfredzaam gekwalificeerd, omdat ze bijvoorbeeld eigen inkomen uit werk, en geen verslaving of psychische problemen. Economisch dak- en thuislozen kunnen gebruik maken van de volgende voorzieningen: Passantenhotel of -pensions zijn voorzieningen van HVO Querido waar Amsterdammers die redelijk zelfstandig zijn maximaal zes maanden tegen vergoeding kunnen verblijven. Er zijn hiervoor wachtlijsten. 2. Onder de pannen (bij Amsterdammers die tijdelijk tegen vergoeding een kamer beschikbaar stellen voor een zelfredzame dak- en thuisloze, via de Regenboog Groep). Sinds 2021 kunnen jongvolwassenen die niet in aanmerking komen voor MOBW ook gebruik maken van Onder de Pannen. 3. Winterkouderegeling (WKR). 1.

Ongedocumenteerden Ongedocumenteerdenli vallen buiten de MOBW omdat ze niet de Nederlandse nationaliteit hebben en geen geldige verblijfsvergunning hebben. Het is onbekend hoeveel ongedocumenteerden er in Amsterdam wonen. De gemeente verklaart op de gemeentelijke website dat het er volgens een schatting van het Wetenschappelijke Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) 15.000 (in 2017-2018) waren. Volgens de gemeente schatten NGO's en sleutelpersonen het aantal tussen 10.000 en 30.000.lii De gemeente Amsterdam biedt verschillende voorzieningen voor ongedocumenteerden waaronder 24-uursopvang op acht verschillende locaties in de stad. Dit gebeurt in samenwerking met het Rijk en vier andere gemeenten in de pilot Landelijke Vreemdelingen Voorziening.

Inloop Daklozen die 18 jaar of ouder zijn kunnen overdag op verschillende plekken terecht. Daarnaast zijn er plekken speciaal voor jongvolwassenen. In het inloophuis kunnen dak- en thuislozen zich opwarmen, naar de wc gaan, douchen en koffiedrinken, tv kijken op spelletjes doen. Soms is er ook eten verkrijgbaar. Aan de inloophuizen zijn hulpverleners verbonden.

43

Bijlage: Eindnoten

i

In de literatuur ook wel afgekort tot SOGIE

ii

bron: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10823003/1#

iii

De term stakeholders staat voor belanghebbenden, in dit geval zijn dat de lhbtiq+ ervaringsdeskundigen, zoals (ex) clienten van opvang, de lhbti-belangenorganisaties en de professionals die ervaring hebben met lhbtiq+-personen in maatschappelijke opvang, begeleid wonen en zorg in Amsterdam. Zie paragraaf aanpak.

iv

De mate van zelfredzaamheid wordt bepaald in intake gesprekken aan de hand van de zelfredzaamheids matrix, waarbij o.a. gekeken wordt naar de vraag of iemand kan terugvallen op diens netwerk voor een slaapplaats en of er sprake is van stapeling van persoonlijke problemen.

v

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/08/11/op-een-bankje-slapen-en-toch-niet-dakloos

vi

https://www.parool.nl/nederland/aantal-daklozen-neemt-opnieuw-af-maar-praktijk-toont-anderbeeld~be3b2814/

vii

https://www.vn.nl/rechtvaardiger-dak-en-thuislozenbeleid

viii

https://sargasso.nl/half-nederland-uitgewoond/ en https://www.nrc.nl/nieuws/2022/08/11/op-eenbankje-slapen-en-toch-niet-dakloos-a4138691

ix

Verschillende deskundigen pleiten ervoor de ruimere definitie van Feantsa, de Europese koepelorganisatie van nationale opvangfederaties, te gebruiken https://www.feantsa.org/download/nl___1313787036796784442.pdf

x

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/44/aandeel-jongere-daklozen-in-5-jaar-tijd-gehalveerd

xi

Op basis van de literatuur kan een grove inschatting gemaakt worden van de omvang, zie paragraaf 2.

xii

Het was een initiatief dat het Amsterdam Centrum Buitenlanders (ACB), de Schorer Stichting, het COC Amsterdam en HVO-Querido in 2005 namen. In januari 2006 ging het project van start.

xiii

https://www.zorgwelzijn.nl/veilige-haven-opvang-voor-allochtone-homos-zwz011859w/

xiv

https://www.coc.nl/geloof-cultuur/veilige-haven-op-volle-kracht

xv

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/vergadering/16323

xvi

Met HLTB werd destijds hetzelfde als nu met lhbt bedoeld

xvii

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/725043/1#search=%22veilige%20haven%22

xviii

met de Tussenvoorziening, Moviera, Buurtteams, Lister, gemeente Utrecht, Movisie, de Dijk, COC Midden-Nederland, Leger des Heils, Stade back-up en Enik

44

xix

Denk aan trainingen als: Hoe ondersteun je lhbtiq-cliënten bij hulpvragen; Hoe ondersteun je transgender cliënten bij hulpvragen; Veilige opvang aan regenboogjongeren; Coming In: Ondersteuning aan biculturele lhbtiq’ers

xx

Gemeente Den Haag heeft gekozen voor het gebruik van ‘queer’ voor de lhbtiq+ groep

xxi

We hebben geprobeerd een zo divers mogelijk gezelschap aan belanghebbenden te spreken. De professionals die we spraken hebben uitlopende functies. We hebben gesproken met een directeur, teamleiders en regiomanagers , gebiedsteam coordinator, beleidsmedewerker, trajectbegeleiders, maatschappelijk werkers, zorg en inhoudelijk coördinator, begeleiders en ambulant werkers. Zie ook toelichting aanpak van het onderzoek, hoofdstuk 1.

xxii

Amsterdam kent verschillende vormen van opvang; van kortdurend verblijf in de nachtopvang tot een langere periode opvang in combinatie met begeleiding en/of een zorgtraject. Er zijn algemene voorzieningen en maatwerkvoorzieningen, voor de verschillende groepen van dak- en thuislozen.

xxiii

Kunnen bewegen, eten, slapen, douchen zonder (dreiging van) verbaal of fysiek geweld.

xxiv

We hebben met meerdere professionals en cliënten gesproken over opvangvoorzieing de Elandstraat, over locaties voor jongvolwassenen van HvO, PerMens en het Leger des Heils. Enkele respondenten hadden ook ervaring met locatie De Brecht.

xxv

Verschillende hulpverleners hebben tijdens ons onderzoek gewezen op signalen van de onveiligheid van dakloze lbtiqi+ personen zonder verblijfsvergunning of met een verblijfsaantekening in winteropvang en sommige LVV-voorzieningen. Als onderzoekers adviseren wij de gemeente deze signalen verder te onderzoeken, zie ook aanbevelingen in laatste hoofdstuk van dit rapport.

xxvi

LVV staat voor Landelijke Vreemdelingen Voorziening

xxvii

In de aanbevelingen komen we terug (op onderzoek naar) de doelgroepen die buiten de opdracht van dit onderzoek vallen.

xxviii

Misgenderen is iemand aanspreken met het verkeerde voornaamwoord.

xxix

CTMO – centrale toegang maatschappelijke opvang. Om in aanmerking te komen voor toegang tot de maatschappelijke opvang moet de cliënt in bezit zijn van een Nederlands paspoort en onvoldoende zelfredzaam zijn.

xxx

Maatschappelijke Opvang Volwassenen gaat het om maatwerkvoorzieningen voor niet zelfredzame volwassenen, waarbij (tijdelijke) opvang en begeleiding worden gecombineerd. Er is vaak sprake van een stapeling van psychosociale en/of psychiatrische prpblemen, Licht Verstandelijke Beperking (LVB) en andere ondersteuningsvragen.

xxxi

Geinterviewde medewerkers van een 24 uurs opvanglocatie zien dat gemiddeld 3 a 4 cliënten per jaar aangeven dat zij zichzelf identificeren als lhbtiq+’ers. De medewerkers schatten in dat het werkelijke aantal lhbtiq+-personen dat gebruik maakt van de nachtopvang hoger ligt, maar dat men zich juist in grotere nachtopvanglocaties ‘stil houdt’. 45

xxxii

Initiatief van een lhbtiq+-activist en tevens medewerker reguliere opvang.

xxxiii

We hebben uiteenlopende ervaringen opgetekend van schelden, mis-genderen, pesten tot aanranding.

xxxiv

Geinterviewde clienten en medewerkers van opvangvoorzieningen hebben over uiteenlopende negatieve ervaringen van lhbtiq+- personen met medebewoners verteld. Daaruit maken we op dat schelden en mis-genderen regelmatig voorkomt, maar er zijn ook enkele geinterviewden die hebben verteld over angst voor en ervaringen met (pogingen tot) aanranding in douches van grotere locaties.

xxxv

In 2020 werd de website straatapp.nl gelanceerd met enkele organisaties waarbij (dakloze) lhbtiq+’ers terecht kunnen.

xxxvi

Bijvoorbeeld de Verenigde Staten, Canada en Zuid-Afrika (Kaapstad), maar ook dichterbij huis in Londen, Brussel en Utrecht.

xxxvii

Verschillende hulpverleners hebben tijdens ons onderzoek gewezen op de onveiligheid van dakloze lbtiqi+ personen zonder verblijfsvergunning of met een verblijfsaantekening in winteropvang en Landelijke Vreemdelingen Voorzieningen (LVV). Als onderzoekers adviseren wij de gemeente deze signalen verder te onderzoeken, zie ook aanbevelingen in laatste hoofdstuk van dit rapport.

xxxviii

We hebben uiteenlopende ervaringen opgetekend van schelden, mis-genderen, pesten tot handtastelijkheden en aanranding.

xxxix

Non binaire personen hebben uiteenlopende gevoelens over hun gender, kunnen geen gender of juist meerdere genders ervaren. https://www.oneworld.nl/lezen/seks-gender/lhbti/waarom-dieangst-voor-non-binaire-mensen/

xl

Amsterdam Extra bestaat uit gecontracteerde zorgaanbieders OGGZ en kan individuele begeleiding bieden aan alle MOBW cliënten met een beschikking ambulante ondersteuning van de buurtteams.

xli

De Zelfredzaamheidsmatrix (ZRM) maakt onderdeel uit van de aanmelding. Via een digitaal formulier worden ze aangemeld in Trajectus, een webapplicatie van de GGD Amsterdam. https://trajectusamsterdam.itforcare.nl/

xlii

https://www.amsterdam.nl/sociaaldomein/zorgprofessionals/maatschappelijke/maatschappelijke/c entrale-toegang/ xliii

De volgende termijnen van verblijf zijn van kracht: Niet kwetsbaar: het verblijf eindigt na maximaal 10 dagen; kwetsbaar en cliënt wordt warm overgedragen naar een andere type zorg of voorziening, regio of stad: het verblijf eindigt na maximaal 15 dagen; Kwetsbaar en recht op traject MO/BW in Amsterdam: het verblijf eindigt na maximaal 3 maanden. Op grond van humanitaire redenen of vanuit goed hulpverlenerschap kan in individuele gevallen worden besloten van de verblijfstermijnen af te wijken. Veldregie neemt hierover een besluit. 46

xliv

De MOBW-voorzieningen zijn bedoeld voor mensen die niet (voldoende) zelfredzaam zijn. In de Wmo wordt omschreven dat de voorzieningen bestemd zijn voor een persoon die “(…) niet in staat is zich op eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met behulp van andere personen in zijn sociale netwerk te handhaven in de samenleving” (Wmo 2015, Artikel 1.2.1 c).

xlv

In sommige gevallen kunnen cliënten eerder aangemeld worden dan 18 jaar, daar wanneer het te maken heeft met continuïteit van dienstverlening of passende ondersteuning

xlvi

Daarnaast worden er volgens het Handboek verschillende subclusters onderscheiden: Omslag; Psychiatrie (regulier); Psychiatrie (intensief); psychiatrie met verslaving (regulier); psychiatrie met verslaving (intensief); Psychiatrie met VB (regulier); Psychiatrie met VB (intensief); Psychiatrie met verslaving en VB (intensief); Somatiek met psychiatrie zonder verslaving; Somatiek met psychiatrie/ psychosociaal met verslaving (regulier); Somatiek met psychiatrie/ psychosociaal met verslaving (intensief); Psychosociaal met actieve verslaving (regulier); Psychosociaal met stabiele/geen verslaving (regulier) Cliënten zijn wel verslaafd, maar er is geen actief gebruik; Psychosociaal met stabiele/geen verslaving (regulier); Autisme (jongeren/volwassenen).

xlvii

Individuele woningen kunnen dicht tegen de intramurale voorzieningen of groepswoningen georganiseerd zijn, maar het kunnen ook sociale huurwoningen zijn die in de wijk staan. De huurcontracten van deze woningen staan in eerste instantie op naam van de aanbieders. Bij “bewezen” zelfstandigheid wordt het huurcontract omgeklapt op naam van de persoon en is een “MOBW-traject” officieel beëindigd.

xlviii Instroomhuis is bedoeld voor dak- en thuislozen vanaf 23 jaar die in de afgelopen twee jaar in de regio Amsterdam hebben verbleven en die nog geen trajectplan hebben. In het Instroomhuis werken het Leger des Heils, HVO-Querido, Werk en inkomen, de GGD en Jellinek Mentrum nauw samen. xlix Tijdens deze intake ligt de focus op de voorwaarden van MOJ. l li

mensen zonder geldige verblijfsvergunning die Nederland om verschillende redenen (nog) niet hebben verlaten

lii

https://www.amsterdam.nl/zorgondersteuning/ondersteuning/vluchtelingen/ongedocumenteerden/

47