2. Rapport-Toerisme-MRA-2020-2021-DEF.pdf
Tekst van het document
Naast het verhuren van een volledige woning kunnen hoofdbewoners een deel van hun woonruimte gebruiken voor het uitbaten van een bed & breakfast (B&B). De B&B mag het hele jaar geopend zijn. Daarnaast gelden er meerdere voorwaarden waaraan moet worden voldaan (zie kader), onder andere dat startende B&B zich eenmalig moet melden bij de gemeente. De meldingen voor B&B’s worden sinds april centraal gearchiveerd. Daarvoor deden stadsdelen dit op uiteenlopende wijzen. Hierdoor ontbreekt een overzicht van het aantal gemelde B&B’s van voor april .26 Voor B&B is vanaf een vergunningstelsel ingevoerd, en geldt er een maximumaantal B&B’s per wijk. Op februari zijn . B&B-vergunningen verleend en het aantal neemt sinds de coronacrisis en het sterk verminderde toerisme slechts licht toe. Met uitzondering van de Van Galenbuurt is in alle wijken nog ruimte binnen de quota27.
25 Bron: Gemeente Amsterdam (
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
december
26 In deze rapportage wordt uitgegaan van het aantal B&B’s dat zich heeft gemeld bij de gemeente en niet van het
aantal bedrijven geregistreerd door de Kamer van Koophandel. Dit heeft te maken met het feit dat de Kamer van Koophandel verschillende logiesbedrijven met dezelfde code registreert. B&B’s en hotels krijgen dezelfde code :Hotels (geen hotel-restaurants), pensions en conferentieoorden. Hierdoor is het aantal B&B’s niet te bepalen. 27 Bron: Gemeente Amsterdam ( ): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari – december
Voorwaarden Bed & Breakfast in gemeente Amsterdam De verhuurder is de hoofdbewoner van de woning en woont daar ook. De verhuurder staat dus ingeschreven in de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP) van de gemeente Amsterdam. De verhuurder is ook thuis tijdens de verhuurperiode. Maximaal % van de totale gebruiksoppervlakte van de woning (of m²) mag gebruikt worden voor de B&B. Er wordt aan maximaal personen logies verleend en de B&B beschikt over maximaal slaapplaatsen voor gasten. De hoofdbewoner exploiteert de B&B zelf. Het exploiteren van een B&B in een woning mag niet worden gecombineerd met ‘vakantieverhuur’ (de verhuur van de gehele woning voor maximaal dagen per jaar). Indien de hoofdbewoner op vakantie is, mag dan ook niet de gehele woning aan toeristen worden verhuurd. Een B&B mag alleen worden gevoerd in een deel van een zelfstandige woning. Dit is niet het geval indien het toeristenverblijf beschikt over eigen voorzieningen (keuken, toilet, gasgelegenheid) en een eigen opgang. De woning heeft officieel de bestemming wonen. De verhuurder moet toeristenbelasting en inkomstenbelasting betalen. De B&B moet gemeld worden bij de gemeente. Verder moet een nachtregister worden bijgehouden en mag er geen alcohol tegen betaling worden geschonken. Een vergunning is verplicht. Een vergunning is jaar geldig. Gasten hoeven niet apart te worden gemeld.
Short stay is een derde optie, die niet bedoeld is voor toeristen, maar voor (voornamelijk buitenlandse) werknemers. In de praktijk wordt de regeling echter ook vaak voor toeristische verhuur van minder dan zeven nachten gebruikt. Sinds een evaluatie van het shortstaybeleid in worden er geen nieuwe vergunningen verleend. Reeds verleende vergunningen lopen door op basis van de bestaande voorwaarden28.
.
Verhuur woningen en kamers via platforms in Amsterdam en MRA
Deze paragraaf beschrijft de ontwikkeling van het aanbod van verhuurruimte via het online platform Airbnb en andere platforms. De Amsterdamse cijfers zijn verkregen door middel van ‘webscraping technology’. Op meerdere aselecte momenten in een maand worden sinds door de Gemeente Amsterdam, afdeling Toezicht & Handhaving, Wonen metadata online opgehaald. Alleen advertenties met een aangegeven locatie binnen de Gemeente Amsterdam zijn meegenomen. Het afgelopen jaar zijn de data verzameld door een externe partij, welke gemiddeld meer data lijkt te kunnen ophalen en ook recensies op een later moment heeft kunnen terugvinden. Daardoor is het aantal recensies voor en met terugwerkende kracht iets toegenomen. Zie voor een toelichting de rapportage ‘Toeristische verhuur van woonruimte’ van de Afdeling Wonen29. De door webscraping verkregen data zijn indicatief en kunnen door technische storingen mogelijk tot een kleine onderschatting van het totale aanbod leiden. Toch worden deze cijfers als uitgangspunt genomen, omdat we voor deze listings ook een schatting kunnen maken van het aantal overnachtingen, op basis van het aantal reviews. 28 Bron: Gemeente Amsterdam: https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/wonen/shortstaybeleid/ 29 Bron: Gemeente Amsterdam (
december
.
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
Wereldwijd is Airbnb het grootste platform voor vakantieverhuur met meer dan miljoen advertenties. Ook op de Amsterdamse markt van de toeristische verhuur van woonruimte is Airbnb verreweg de grootste aanbieder met naar schatting % van het totale aanbod die beschikbaar zijn voor vakantieverhuur30. Niet van alle andere aanbieders zijn cijfers over het hele jaar beschikbaar, en bovendien bestaat er overlap tussen Airbnb en andere platforms. Om deze reden gaan we bij de schatting van het totale aanbod vakantieverhuur uit van de verdeling % Airbnb en % overige platforms. Naast vakantieverhuurwoningen adverteren ook B&B’s, hotels, hostels en appartementenhotels via Airbnb. Deze accommodaties vallen buiten het vakantieverhuurbeleid en zijn daarom niet gebonden aan een maximaal aantal verhuurdagen. In paragraaf . . is voor het eerst in deze monitor het aanbod kamers en woningen in de MRA in kaart gebracht. De cijfers zijn afkomstig van AirDNA en zijn bewerkt door Bureau Stedelijke Planning en Universiteit van Utrecht in opdracht van Provincie Noord-Holland.
. .
Uniek aanbod listings Airbnb in Amsterdam in
-
Voor de bepaling van het aanbod aan woningen en kamers op Airbnb (listings) is er gekeken naar het unieke aanbod. Dat wil zeggen dat een listing gedurende het kalenderjaar ten minste één keer via webscraping gevonden is op de Airbnb site. Het is mogelijk dat een woning niet de gehele periode op Airbnb gestaan heeft. Gedurende de periode januari – december waren er . unieke listings op Airbnb in Amsterdam. Dat is een kleine afname ten opzichte van dezelfde periode in , toen er . listings waren. In en bedroeg het aanbod nog ruim . listings. De afname kan mogelijk worden verklaard door het wegblijven van bezoekers vanwege de coronacrisis en aangescherpte regelgeving, vooral de registratieplicht. Het aanbod per maand schommelt sterk, volgens cijfers van de afdeling Wonen. Doordat vanaf oktober listings zonder registratie verwijderd zijn van de grote verhuurplatforms, is het gemiddelde aantal unieke advertenties per maand gedaald van circa . vóór oktober tot circa . na die datum31. Van de Airbnb listings betrof . een volledige woning, ofwel %. Daarnaast zijn er . kamers ( %) aangeboden. Volledige woningen worden, in lijn met de publicaties van de afdeling Wonen, gerekend tot vakantieverhuur, en de verhuur van kamers tot B&B. Het aandeel woningen ten opzichte van kamers blijft door de tijd stabiel (figuur .
), maar zal als gevolg van de registratieplicht de komende jaren mogelijk verschuiven. Cijfers van de afdeling Wonen laten na oktober een andere procentuele verhouding tussen volledige woningen en privékamers zien. Van de circa . unieke advertenties in december is circa . een volledige woning ( %) en circa . een privékamer ( %)32.
30 Bron: Gemeente Amsterdam (
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
31 Bron: Gemeente Amsterdam (
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
december 32 Bron: Gemeente Amsterdam ( december
december
Figuur . Aanbod volledige woningen en kamers via Airbnb,
-
35.000 30.000 25.000
6204
6914
20.000
5124
4756
15.000 10.000
22729
22417
2018
2019
volledige woningen 17577
16407
2020
2021
5.000 0
kamers
bron: Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
Het aanbod via Airbnb betreft % van het totale aanbod vakantieverhuur dat via webscraping gevonden is. Overig aanbod wordt aangeboden via de platforms Booking, Expedia, Tripadvisor of VRBO (figuur . ). Deze cijfers zijn indicatief, aangezien er sprake kan zijn van overlap tussen verschillende platforms.
Figuur . Aanbod vakantieverhuur naar website,
1% 2% 2%
3% 4%
Airbnb Booking Expedia Tripadvisor VRBO onbekend 88% bron: Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
Ruim de helft van de volledige woningen die via Airbnb worden aangeboden heeft één slaapkamer ( %). Ruim een kwart telt twee slaapkamers ( %) en % heeft drie slaapkamers. Daarnaast heeft % vier of meer slaapkamers en een klein aandeel ( , %) betreft een studio. Van % is het aantal kamers onbekend (figuur . ). Bijna de helft van de aangeboden woningen heeft één bed ( %). Ruim een kwart heeft twee bedden ( %), % telt drie bedden en % vier of meer bedden (figuur . ).
Figuur . Aanbod Airbnb naar aantal kamers (a) en aantal bedden (b), a)
kamers
b) bedden
4% 5% 0% 10%
53% 28%
0 (studio) 1 2 3 4 of meer onbekend
10%
1%2%
11%
49%
0 1 2 3 4 of meer onbekend
27% bron: Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
Een ruime meerderheid van de woningen die via Airbnb aangeboden worden heeft een maximumcapaciteit van twee personen ( %) of vier personen ( %). De gemiddelde capaciteit bedraagt , personen (figuur . ).
Figuur . Aanbod Airbnb naar maximumcapaciteit,
4%
7%
1
28%
2 3
8%
53%
4 meer dan 4 bron: Toezicht & Handhaving, Wonen (
. .
Schatting boekingen, aanmeldingen en vergunningen
Het aantal boekingen kan worden geschat op basis van het aantal recensies dat bij advertenties wordt geplaatst. Een recensie kan immers pas worden geplaatst nadat een overnachting heeft plaatsgevonden. Daarnaast zijn er cijfers beschikbaar van het aantal afgegeven vergunningen voor vakantieverhuur en B&B, en ook van het aantal aangemelde verhuurperiodes van vakantieverhuur. Aantal actieve listings sterk gedaald De meerderheid van de listings is in inactief geweest ( %). Van . listings ( %) kan worden vastgesteld dat deze minimaal één keer zijn geboekt in . Het aandeel actieve listings onder het totale aanbod is sinds sterk gedaald. In en was nog circa zes op de tien listings actief, in betrof dit nog maar een derde van het aanbod en in gaat het om een minderheid van % (figuur . ). Naast de coronacrisis kan ook de registratieplicht hierin een rol hebben gespeeld.
)
Figuur . Het aandeel actieve en inactieve listings binnen het totale aanbod, in procenten
-
%
100
38,8
80
40,0 65,9
60
82,6
inactief
40 61,2
actief
60,0
20
34,1
0
2018
2019
2020
17,4 2021 bron: Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
Bij de actieve listings zijn in totaal . unieke reviews geplaatst. Dat betekent dat de actieve listings gemiddeld minimaal keer geboekt zijn. Bij . listings zijn geen reviews geplaatst, waardoor niet met zekerheid te zeggen valt of deze geboekt zijn. Bij het schatten van het aantal gasten en overnachtingen gaan we er dan ook van uit dat deze niet geboekt zijn. Het geschatte gemiddeld aantal boekingen per listing verschilt ook tussen volledige woningen en kamers. Kamers worden vaker geboekt dan woningen: keer, tegenover keer voor woningen (zie figuur . ). Dit wordt waarschijnlijk verklaard door het feit dat veel kamers via B&B’s, of zelfs via hotels of hostels, worden aangeboden. Deze gelegenheden mogen het hele jaar door verhuren, terwijl woningen gebonden zijn aan de -dagen regel. Het gemiddeld aantal boekingen per actieve listing is tussen en sterk gedaald als gevolg van de coronacrisis, bij kamers sterker dan bij woningen. Tussen en is er echter weer een kleine toename van het gemiddeld aantal boekingen (figuur . ). Dit komt doordat het aantal actieve listings sterker daalt dan het aantal geplaatste reviews, mogelijk als gevolg van de registratieplicht.
Figuur . Het gemiddeld aantal boekingen per actieve listing,
35,0 30,0
29,9
-
26,5
totaal
25,0 20,0 15,0
14,1
16,5 12,2
10,0 5,0 9,4 0,0 2018
11,8
10,0
6,8 7,0 2019
volledige woningen kamers
4,2
6,0
2020
2021 bron: O&S/ Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
. .
Aanmeldingen en vergunningen in Amsterdam per stadsdeel
Uit cijfers van de afdeling Wonen blijkt dat er in het kader van de meldplicht in heel . meldingen van verhuurperiodes zijn gedaan. Dat is % meer dan in ( . ), maar veel lager dan in ( . ). Overigens worden niet alle verhuurde periodes (consequent) gemeld, waardoor het aantal meldingen waarschijnlijk een onderschatting betreft. Het aantal meldingen per maand schommelt en correleert met de op dat moment geldende coronamaatregelen.33 Op december waren er . vergunningen voor vakantieverhuur afgegeven (tabel . ). Daarvan waren de meeste afgegeven in stadsdeel West ( ), gevolgd door Zuid ( ), Centrum ( ) en Oost ( ). Er is sprake van een toename ten opzichte van december , toen er . vergunningen waren afgegeven, mogelijk verklaard door een versoepeling van de coronamaatregelen vanaf juni . Op februari waren er . vergunningen voor B&B afgegeven, waarvan de meeste in het Centrum ( ), gevolgd door West ( ), Oost ( ) en Zuid ( ). Het aantal vergunningen is in een jaar tijd slechts beperkt toegenomen ( ), mogelijk als gevolg van het sterk teruggelopen toerisme.34
Tabel . Vergunningen voor vakantieverhuur op
december
en vergunningen voor B&B op
februari vergunningen vakantieverhuur, 31 december 2021
vergunningen B&B, 9 februari 2022
West
896
307
Zuid
491
265
Centrum
470
865
Oost
427
273
Noord
174
198
Nieuw-West
86
113
Zuidoost
36
46
Amsterdam
2.580
2.067
(bron: Wonen/ vergunningeninformatie Amsterdam)
. .
Schatting aantal gasten en overnachtingen
Het aantal overnachtingen via Airbnb wordt niet gedeeld door Airbnb en ook niet bijgehouden door het CBS. Het aantal overnachtingen is ook niet direct via webscraping te achterhalen, maar valt wel te schatten op basis van het aantal recensies dat bij een advertentie wordt geplaatst. In het verleden zijn er schattingen gemaakt op basis van verschillende bronnen. In rapporteerde Airbnb over . gasten die gemiddeld , nachten in Amsterdam verbleven. Op basis van deze aantallen kan worden berekend dat er , miljoen overnachtingen waren. In waren er volgens Airbnb . overnachtende gasten die , nachten in Amsterdam
33 Bron: Gemeente Amsterdam (
december 34 Bron: Gemeente Amsterdam (
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari
–
december
verbleven. Dit kan betekenen dat er ongeveer , miljoen overnachtingen via Airbnb plaatsvonden. Hoeveel van deze overnachtingen zijn geaccommodeerd in woningen via vakantieverhuur of B&B is echter niet bekend. De overlap met hotelovernachtingen is ook niet bekend. In spreekt Ecorys ( ) van gemiddeld , overnachtingen van gasten van Airbnb en circa , miljoen overnachtingen in totaal. In deze rapportage doet O&S uitspraken over het aantal gasten en overnachtingen middels een eigen raming, op basis van het aantal unieke reviews dat in één jaar bij een specifieke listing geplaatst is (zie kader). Uiteraard bieden deze cijfers slechts een grove inschatting, aangezien niet iedere bezoeker een review schrijft. Schatting aantal overnachtingen Een objectovernachting is een overnachting van een of meer personen in bijvoorbeeld een gehele woning of een privékamer. Er valt een inschatting te maken van het minimale aantal objectovernachtingen doordat bij de recensies een publicatiedatum is vermeld. Bij de berekening van het aantal objectovernachtingen en gasten doen we een aantal aannames, gebaseerd op andere studies naar het aantal overnachtingen via Airbnb: % van de gasten laat een review achter. De genoemde % is een schatting van het minimale aantal gebruikers dat een recensie schrijft.
Er wordt uitgegaan van % zodat er een schatting van het minimale aantal objectovernachtingen kan worden gegeven, aangezien dit aandeel in werkelijkheid hoogst waarschijnlijk lager ligt35. - Gasten verblijven gemiddeld , nachten in een Airbnb accommodatie36. Dat betekent dat gasten van Airbnb gemiddeld langer blijven dan gasten van hotels en pensions ( , nachten). - Op basis van de gemiddelde capaciteit van de listings schatten we het gemiddeld aantal gasten per boeking op personen voor woningen, en personen voor kamers. - Het aantal gasten wordt berekend door het opgehoogde aantal reviews te vermenigvuldigen met de gemiddelde capaciteit ( of personen). - Het aantal objectovernachtingen wordt berekend door het opgehoogde aantal reviews te vermenigvuldigen met de gemiddelde verblijfsduur ( , nachten). - Het aantal gastenovernachtingen wordt berekend door het aantal objectovernachtingen te vermenigvuldigen met de gemiddelde capaciteit ( of personen). In waren er naar schatting . gasten die via Airbnb hebben overnacht. Daarvan hebben . gasten overnacht in volledige woningen (vakantieverhuur) en . gasten in kamers (B&B). Samen hebben deze gasten gezorgd voor ruim . overnachtingen: . in volledige woningen (vakantieverhuur) en . in kamers (B&B) (figuur . ).
35 Bron: Sukel (
): Airbnb in Noord-Holland. Onderzoek uitgevoerd door BeFormation in opdracht van provincie Noord-Holland, december . 36 Bron: Ecorys ( ): Toerisme in Amsterdam; Vandaag en morgen.
Figuur . Gasten en gastenovernachtingen in volledige woningen en kamers,
400.000 350.000 300.000
194.208
250.000
kamers
200.000 150.000 100.000 50.000 0
volledige woningen 176.141
57.120 51.806 gasten
gastenovernachtingen bron: O&S/ Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
Ook het aantal gastenovernachtingen is als gevolg van de coronacrisis sterk gedaald: In waren er nog bijna , miljoen gastenovernachtingen via Airbnb. In was dit gedaald tot , miljoen. Deze daling kwam volledig voor rekening voor vakantieverhuur van volledige woningen en kan worden verklaard door aangescherpte regelgeving ( -dagen regel). Na is het aantal gastenovernachtingen in een vrije val terecht gekomen: in waren er bijna . overnachtingen, en in is dit verder gedaald naar ruim . . De trend sinds is gelijk voor woningen en kamers (figuur . ). De totale daling van het aantal overnachtingen tussen en bedraagt - % (tabel . ). Figuur . Gastenovernachtingen via Airbnb,
-
3000000 totaal
2500000 2000000
volledige woningen
1500000 1000000
kamers
500000 0 2018
2019
2020
2021
bron: O&S/ Toezicht & Handhaving, Wonen (
)
Tabel .
Het aantal gasten, object- en gastenovernachtingen op Airbnb in
en
2019
2020
2021
mutatie 2019-2021%
336.000
80.000
52.000
-85
381.000 1.143.000
90.000 271.000
59.000 176.000
-85 -85
312.000
77.000
57.000
-82
531.000 1.061.000
132.000 263.000
97.000 194.000
-82 -82
648.000 912.000 2.204.000
157.000 222.000 535.000
109.000 156.000 370.000
-83 -83 -83
volledige woning gasten objectovernachtingen gastenovernachtingen kamers gasten objectovernachtingen gastenovernachtingen totaal kamers en woningen gasten objectovernachtingen gastenovernachtingen
bron: O&S/Toezicht & Handhaving, Wonen
. .
Spreiding listings en overnachtingen over stadsdelen en gebieden in Amsterdam
Tabel . laat zien dat de meerderheid van de Airbnb listings ( %) te vinden is in de stadsdelen binnen de ring (Centrum, West, Zuid en Oost): Stadsdeel West telt het hoogste aantal listings: % van het stedelijke totaal is hier te vinden. Ook Zuid ( %), Centrum ( %) en Oost ( %) tellen relatief veel Airbnb-aanbod. Het aanbod is in alle stadsdelen afgenomen tussen en , met de sterkste afname in Nieuw-West (- %) en Centrum (- %). Ook Westpoort kent een sterke afname, maar hier is ook het aanbod zeer klein. Ook tussen en heeft in de meeste stadsdelen een daling plaatsgevonden, zij het in minder sterke mate. Enkel in Zuidoost is er sprake van een toename van het aanbod (+ %). Tabel .
Uniek aanbod listings op Airbnb naar stadsdeel,
-
abs
%
abs
%
abs
West
8.541
29
6.741
30
6.256
201920202021 2021 verschil verschil % % % 30 -27 -7
Centrum
6.523
22
4.711
21
4.334
20
-34
-8
Zuid
5.992
20
4.714
21
4.403
21
-27
-7
Oost
4.629
16
3.689
16
3.373
16
-27
-9
Noord
1.761
6
1.436
6
1.363
6
-23
-5
Nieuw-West
1.547
5
1.159
5
997
5
-36
-14
Zuidoost
320
1
240
1
368
2
15
53
Westpoort
18
0
11
0
8
0
-56
-27
onbekend
.
.
.
.
61
0
.
.
Amsterdam
29.331
100
22.701
100
21.163
100
-28
-7
2019
2020
2021
Wanneer we kijken naar de spreiding over gebieden valt een sterke concentratie op in de gebieden Oud-West/ De Baarsjes ( %), Centrum-West ( %) en De Pijp/ Rivierenbuurt ( %). Ook andere gebieden binnen de ring nemen een relatief groot deel van het aanbod voor hun rekening, vooral Centrum-Oost ( %), Oud-Zuid ( %) en Westerpark ( %) (figuur . ). Figuur .
Spreiding van Airbnb listings over gebieden,
bron: O&S/ Toezicht & Handhaving, Wonen (
Bij overnachtingen via Airbnb zien we een nog sterkere concentratie in stadsdeel Centrum: % van alle overnachtingen heeft hier plaatsgevonden (tabel . ). Het aandeel overnachtingen dat in stadsdeel Centrum plaatsvindt neemt ook toe: in vond nog % van de overnachtingen hier plaats en in %. Op ruime afstand van Centrum volgen stadsdelen West ( %), Zuid ( %) en Oost ( %). In absolute zin is het aantal overnachtingen in ieder stadsdeel sterk gedaald tussen en , een afname tussen de - % en - %. Tussen en zien we een minder sterke daling in de meeste stadsdelen: tussen - % en - %. Enkel Westpoort heeft te maken gehad met een sterke toename ( %), maar telt in absolute zin weinig aanbod.
)
Tabel .
Overnachtingen via Airbnb naar stadsdeel, 2019
West Centrum Zuid Oost Noord Nieuw-West Zuidoost Westpoort onbekend Amsterdam
2020
2021
abs
%
abs
%
abs
%
526.027 725.632 387.396 274.457 142.282 122.468 24684 1160
24 33 18 12 6 6 1 0 . 100
117.287 212.305 79.756 59.870 32.725 26.898 5623 115
22 40 15 11 6 5 1 0 . 100
73.997 158.767 51.901 37.885 20.132 21.514 4471 217 1466 370.349
20 43 14 10 5 6 1 0 0 100
2.204.105
534.578
201920202021 2021 verschil verschil % % -86 -37 -78 -25 -87 -35 -86 -37 -86 -38 -82 -20 -82 -20 -81 89 . . -83 -83
De spreiding over gebieden toont eveneens een sterke concentratie in de twee gebieden die samen het Centrum vormen: Centrum-West ( %) en Centrum-Oost ( %). Ook Oud-West/ De Baarsjes kent met % een relatief sterke concentratie van overnachtingen (figuur . ). Figuur .
. .
Spreiding van overnachtingen via Airbnb over gebieden,
Actieve listings en overnachtingen in de MRA
De voorwaarde voor de verhuur van woningen aan toeristen verschillen per gemeente. Vanaf januari is er een nieuwe Wet toeristische verhuur van woonruimte, die gemeenten meer mogelijkheden geeft om vakantieverhuur te handhaven. Gemeenten kunnen zelf bepalen of ze gebruik maken van deze wet. Het is per gemeente verschillend wat de mogelijkheden voor
toeristisch verhuur zijn. In sommige gemeenten is het verplicht om te registreren en dit nummer bij de advertentie te vermelden. In andere gemeenten moet is er ook een vergunning nodig. Ook kan het zijn dat de gemeente een maximumaantal nachten heeft vastgesteld voor het verhuren van een huis, zoals de -dagenlimiet in Amsterdam. Bureau Stedelijke Planning en Universiteit van Utrecht hebben in de eerste resultaten van de Airbnb monitor Noord-Holland gepubliceerd. Uit dit onderzoek (in opdracht van Provincie Noord-Holland) blijkt dat er in Nederland in . kamers en woningen werden verhuurd via Airbnb en Vrbo. Deze accommodaties werden in totaal miljoen nachten gereserveerd. Ruim één derde van deze accommodaties bevond zich in Noord-Holland, waarvan er . in de MRAregio (exclusief Amsterdam, Almere en Lelystad). In totaal waren er in . nachten gereserveerd via Airbnb en Vrbo in de MRA-regio (exclusief Amsterdam, Almere en Lelystad). Dit is % minder dan in (tabel . ). Tabel .
Aantal actieve accommodaties en aantal gereserveerde nachten via Airbnb en Vrbo actieve gereserveerde nachten mutatie accommodaties 2019 2020 2019 2020 2019-2020 %
MRA-regio totaal (excl. Amsterdam, Almere en Lelystad)
7.258
6.201
736.000
400.000
-46
Agg. Haarlem
2.561
2.220
219.000
140.000
-36
Waterland/Zaanstad
1.472
1.323
176.000
101.000
-43
Amstel-Meerlanden
1.524
1.271
174.000
76.000
-56
Gooi en Vechtstreek
1.040
852
96.000
53.000
-45
567
554
67.000
41.000
-39
IJmond
Bron: Bureau Stedelijke Planning en Universiteit Utrecht i.o.v. Noord-Holland (data AirDNA)
.
Campings en vakantieparken MRA: vraag en aanbod
In Nederland vindt elk jaar iets meer dan de helft van alle overnachtingen plaats op kampeer- en huisjesterreinen. In waren er miljoen overnachtingen op campings en vakantieparken, % minder dan in . Deze daling is minder sterk dan bij hotels (- %) en is het gevolg van de coronacrisis. Uit de Vakantiemonitor van NBTC37 blijkt dat veel vakantiegangers tijdens de pandemie de voorkeur geven aan een vakantie in eigen land en vooral op zoek zijn naar rust en ruimte. Vakantieparken en campings in de natuur zijn daardoor aantrekkelijker geworden dan hotels in grootstedelijke gebieden. Dit geldt niet alleen voor de zomervakantie, maar ook voor de vakanties in de rest van het jaar. Het aantal campingovernachtingen door Nederlanders is in minder sterk afgenomen (- %), dan van buitenlanders (- %). Van alle overnachtingen op campings en overige verblijfsrecreatie logiesvormen in Nederland vindt % plaats in de MRA. In is dit aandeel naar % gedaald. In vonden er in de MRA ruim , miljoen overnachtingen plaats op kampeerterreinen en in overige verblijfsaccommodaties38, % minder dan in (zie tabel . ). Dit is een sterkere afname 37 https://www.nbtc.nl/nl/site/kennisbank/cijfers-statistieken/voorkeur-voor-vakantie-in-eigen-land-neemt-toe-
.htm
38 Het CBS rekent onder ‘overige verblijfsaccommodaties’ huisjesterreinen en groepsaccommodaties. Onder
huisjesterreinen vallen terreinen met een aantal zomer(jeugd)huisjes, stacaravans, (vakantie-) bungalows of (vakantie-) appartementen die hoofdzakelijk voor verhuur door de exploitant of beheerder van het complex beschikbaar zijn. Appartementen zonder hoteldienstverlening (receptie, schoonmaakservice, bed opmaken etc.)
dan landelijk (- %). Het aantal gasten nam in dezelfde periode af met % (landelijk - %). Binnen de MRA vond de sterkste afname plaats in Zaanstreek (- %) en Groot-Amsterdam (%). De afname komt voor een groot deel door minder buitenlandse gasten in . Tabel .
Gasten en overnachtingen op kampeerterreinen en overige verblijfsaccommodaties, mutatie mutatie gasten overnachtingen 201920192020 2020 Nederland buitenland totaal Nederland buitenland totaal (%) (%) Nederland 8.974.000 2.163.000 11.137.000 -27 45.598.000 11.071.000 56.669.000 -18 Metropool
527.131
205.268
732.399
-32
2.444.551
965.828
3.410.379
-25
Flevoland Groot-Amsterdam, waaronder Amsterdam
262.480
58.027
320.507
-23
1.232.738
298.686
1.531.424
-16
94.455
54.749
149.204
-49
485.097
245.527
730.624
-39
56673
45327
102000
-29
236600
218400
455.000
-12
37782
9422
47204
-69
248497
27127
275.624
-59
Agglomeratie Haarlem
overige gemeenten
101.302
69.699
171.001
-28
394.582
309.471
704.053
-25
IJmond
53.829
18.508
72.337
-25
275.011
92.603
367.614
-21
Het Gooi en Vechtstreek
14.410
4.213
18.623
-26
54.224
19.255
73.479
-16
655
72
727
-53
2899
286
3.185
-52
Zaanstreek
bron: CBS/bewerking O&S
In Groot-Amsterdam waren er in ruim . overnachtingen op kampeerterreinen en andere recreatieve verblijfsaccommodaties, een afname van - % ten opzichte van . Als gevolg van de coronacrisis zijn vooral buitenlandse bezoekers weggebleven. In was % van de gasten in Groot-Amsterdam buitenlands, in is dit afgenomen tot %. In waren buitenlandse gasten nog goed voor % van de overnachtingen, in ging het om % (zie figuur . ).
vallen onder deze categorie. In de Eurostat definitie wordt in dit verband gesproken van ‘holiday and other short-stay accommodation’. Het CBS volgt deze definitie.
Figuur .
1,4
Overnachtingen op campings en overige recreatieve logiesvormen in Groot-Amsterdam,
-
x 1mln overnachtingen totaal
1,2 1,0 0,8
overnachtingen buitenlandse gasten
0,6 0,4
overnachtingen Nederlandse gasten
0,2 0,0 2015
2016
2017
2018
2019
2020 bron: CBS
Het aanbod campings en overige verblijfsrecreatie is in kaart gebracht door CBS en door Provincie Noord-Holland. Tabel . laat de accommodatiecapaciteit in MRA volgens de statistieken van CBS zien. Tabel .
a Capaciteit verblijfsrecreatieve logiesaccommodaties in Nederland, totaal
Kampeerterreinen Huisjesterreinen Groepsaccommodaties slaapslaapslaapslaapaccommodaties accommodaties accommodaties accommodaties plaatsen plaatsen plaatsen plaatsen 4.826 1.092.019 2.603 706.562 1.358 331.817 865 53.640
Nederland MRA totaal
161
63.856
87
x
50
x
24
x
Flevoland
67
26.737
38
16.924
20
Groot-Amsterdam
45
15.892
19
11.650
16
8.782
9
1.031
3.850
10
392
Amsterdam
14
7.772
4
x
7
602
3
x
overige gemeenten
31
8.120
15
x
9
x
7
x
Agglomeratie Haarlem
12
11.300
6
x
6
x
x
x
IJmond
23
8.601
17
5.348
4
x
2
x
Het Gooi en Vechtstreek
11
1.326
4
x
4
x
3
x
Zaanstreek
3
x
3
x
x
x
x
x
bron: CBS
Kaart . b laat de locaties van campings en vakantieparken in MRA (exclusief Almere en Lelystad) in de statistieken van Provincie Noord-Holland zien. In deze statistieken telt MRA campings en vakantieparken, waarvan campings en vakantieparken in Amsterdam.
Kaart .
b Locaties van campings en vakantieparken in MRA (excl. Almere en Lelystad)
https://geoapps.noord-holland.nl/dashboards/
_
_Verblijfsrecreatie.htm
Verblijfsrecreatie in Amsterdam in statistieken Noord-Holland en CBS Amsterdam telt campings: Vliegenbos (stadsdeel Noord), Urban Campsite (stadsdeel Oost) en Gaasper (stadsdeel Zuidoost). Daarnaast zijn er vakantieparken in Amsterdam: De Badhoeve (stadsdeel Noord) en Zeeburg (stadsdeel Oost). Behalve deze vijf Amsterdamse campings/vakantieparken wordt er in Amsterdam ook aandacht besteed aan het vakantiepark ‘Amsterdamse bos’. Dit vakantiepark ligt in het Amsterdamse bos op grondgebied van de gemeente Amstelveen, maar het dagelijkse beheer en onderhoud van het Amsterdamse Bos wordt door Amsterdam uitgevoerd. In de statistieken van het CBS wordt dit vakantiepark gerekend tot Groot-Amsterdam en niet tot de gemeente Amsterdam. In de maatwerkcijfers van CBS voor de gemeente Amsterdam wordt dit vakantiepark gerekend tot Amsterdam. Naar schatting telt Amsterdam afgerond . slaapplaatsen op campings en vakantieparken (inclusief vakantiepark Amsterdamse Bos). Van deze vakantieparken en campings zijn sommige het hele jaar door geopend en andere sluiten tijdens de wintermaanden. Amsterdam telt daarnaast enkele accommodaties in de categorie huisjesterreinen/groepsaccommodaties die in vergelijking met de campings een beperkt aantal slaapplekken tellen, maar kennen wel een hogere bezetting op jaarbasis dan de campings.
In totaal tellen campings, vakantieparken en overige verblijfsaccommodaties in Amsterdam , mln. overnachtingen in .
.
Jachthavens en cruiseschepen
Statistieken in deze paragraaf zijn afkomstig uit twee bronnen. Waterrecreatie Advies verzamelt gegevens van de jachthavens in Nederland en heeft maatwerkcijfers aan O&S geleverd. Amsterdam Cruise Port rapporteert over de aantallen cruisepassagiers in Amsterdam.
. .
Verblijfsrecreatie in jachthavens
Jachthavens bieden ligplekken voor vaste leden van watersportverenigingen of jaarkaarthouders. Een vaste ligplek is een plaats voor een boot die op seizoens- of jaarbasis wordt verhuurd. Sommige jachthavens bieden daarnaast ook plaats aan boten van passanten, die eventueel overnachten op hun boot in de haven. Een specifieke passantenplek wordt vrijgehouden voor passanten en wordt niet op seizoenbasis verhuurd. Niet verhuurde of tijdelijk vrijgekomen vaste plekken worden ook aan passanten verhuurd, bijvoorbeeld wanneer vaste ligplaatshouders op hun beurt ergens heen varen. Gratis ligplaatsen in het buitengebied vallen niet onder deze definitie van ‘jachthaven’.39 In totaal zijn er jachthavens in de MRA. Deze jachthavens tellen samen ruim . vaste ligplekken en . passantenplekken. De vaste plekken zijn gemiddeld voor % bezet, wat betekent dat passanten ook op de niet-bezette vaste plekken kunnen overnachten. Passanten zijn goed voor circa . persoonsovernachtingen in de MRA, waarvan er . in de gemeente Amsterdam (zie tabel . ). Binnen de MRA heeft Gooi en Vechtstreek de meeste ligplekken voor boten, maar de meeste overnachtingen door passanten worden gedaan in de gemeente Amsterdam en regio IJmond. Passanten blijven gemiddeld ongeveer twee nachten met hun boot liggen in de jachthavens van Amsterdam en IJmond. Tabel .
Amsterdam
Capaciteit jachthavens en overnachtingen door passanten op jaarbasis 40 ligplaatsen passanten personen aantal aantal plaatsen aantal aantal bezettingsverblijfsduur aan boord overnachtingen door havens ligplaatsen graad (nachten) voor passanten41 per jaar passanten 58 5.101 95% 251 42.000 1,9 79.000
IJmond
6
1.852
83%
20
40.000
2,0
79.000
Waterland+
21
3.430
81%
345
42.000
1,4
59.000
Flevoland–
18
4.795
82%
312
27.000
1,9
52.000
Gooi en Vechtstreek
64
9.860
93%
248
29.000
1,6
47.000
agglomeratie Haarlem
14
842
99%
140
18.000
1,1
19.000
Amstel-Meerlanden
40
4.054
97%
108
8.000
1,6
12.000
Zaanstreek Totaal MRA
18 239
1.905 31.839
96% 91%
77 1.501
5.000 210.000
1,5 1,7
7.000 357.000
Bron: Waterrecreatie Advies 39 Bron: Waterrecreatie Advies bv,
.
40 Gegevens in deze tabel zijn verzameld in de periode
en aangevuld met gegevens uit onderzoek in . Er is geen update van deze cijfers beschikbaar voor . 41 Het gaat hier om de bootplaatsen, die uitsluitend voor passanten zijn bedoeld. Wanneer een ledenplaats tijdelijk vrij komt, kan deze ook aan passanten worden verhuurd. Het aantal passantenovernachtingen bevat zowel het aantal overnachtingen op passantenplaatsen, als op ledenplaatsen.
. .
Passagiers van cruiseschepen
In deze rapportage wordt de omvang van de cruisesector bepaald aan de hand van het aantal passagiers per jaar. Cruiseschepen die Amsterdam in aandeden, hadden in totaal . passagiers aan boord. Waar zeecruise en riviercruise in nog een ongeveer even groot deel van deze passagiers voor hun rekening namen, zien we in een groter aandeel voor riviercruise: . passagiers, tegenover . zeecruise passagiers (tabel . ). Deze passagiers waren ten minste één dag in Amsterdam, maar een deel verbleef er enkele nachten. Passagiers (en bemanningsleden) van cruises die starten en/of eindigen in Amsterdam verblijven voor of na de cruise vaak één of twee dagen in de stad (overwegend in hotels).42 Het totaal aantal overnachtingen door cruisepassagiers is daarom niet bekend. Een deel van deze overnachtingen wordt verwerkt in de statistieken van de hotelovernachtingen. De coronapandemie had in een grote impact op de cruisebranche. Aan het begin van de pandemie waren er uitbraken aan boord van meerdere cruiseschepen, waarna de outbreakmanagement-maatregelen voor de havens die de cruiseschepen ontvangen én voor de cruiserederijen waren aangescherpt. Veel cruiserederijen hebben door de coronapandemie wereldwijd hun vaarten opgeschort. De zeecruisehavens in Amsterdam en IJmuiden hebben in geen passagiers ontvangen.
Het aantal riviercruisepassagiers in Amsterdam is met % gedaald en in Zaanstad met % gedaald. Het totaal aantal zee- en riviercruisepassagiers in MRA is met % gedaald van , miljoen in naar . in (zie tabel . ). De internationale koepel van cruiserederijen CLIA verwacht dat het aantal passagiers in zal herstellen naar %% van het niveau in .43 Tabel .
Aantal en mutatie passagiers van zee- en riviercruise in MRA
Amsterdam
passagiers zeecruise passagiers riviercruise totaal zee- en riviercruisepassagiers 2019201920192019 2020 2019 2020 2019 2020 2020 % 2020 % 2020 % 289.953 0 -100 459.073 33.660 -93 749.026 33.660 -96
IJmuiden
151.433
0
-100
x
x
x
151.433
0
-100
Zaanstad
x
x
x
19.105
6.480
-66
19.105
6.480
-66
441.386
0
-100
478.178
40.140
-92
919.564
40.140
-96
totaal
Bron: ACP
Figuur . laat de ontwikkeling van het aantal zee- en riviercruisepassagiers in de afgelopen jaren zien. In Amsterdam is het aantal zeecruisepassagiers tussen en gedaald, terwijl het aantal riviercruisepassagiers in dezelfde periode is gestegen. Tegenover de afname van het aantal zeecruisepassagiers in Amsterdam staat een toename in IJmuiden; het aantal zeecruise passagiers is daar tussen en verdrievoudigd tot duizend. Dit is hoogstwaarschijnlijk een gevolg van de beleidswijziging in Amsterdam, waarbij voor iedere passagier en elk bemanningslid euro toeristenbelasting betaald moet worden. Daardoor zijn cruises in 42
% van de turn-around passagiers bleef overnachten in Amsterdam, bij % van deze passagiers ging het om nachten. Bron: Amsterdam Cruise Port, Sea cruise passenger en crew survey Amsterdam region – update 2016. 43 CLIA, State of the cruise industry outlook, . https://cruising.org/-/media/clia-media/research/ /clia-state-ofthe-cruise-industry_updated.ashx
Amsterdam geannuleerd of verplaatst naar andere havens binnen de MRA en daarbuiten, zoals Rotterdam. Figuur . 500000
Aantal passagiers zee- en riviercruise Amsterdam, IJmuiden en Zaanstad
cruisepassagiers
450000 400000 350000 300000 250000 200000
Amsterdam riviercruise
150000
Amsterdam zeecruise
100000 IJmuiden zeecruise 50000 0 2016
Zaanstad riviercruise 2017
2018
2019
2020
Bron: ACP
Impact van toerisme op leefomgeving
De Europese Commissie heeft de European Tourism Indicator System (ETIS44) ontwikkeld waarmee toeristische impact op de reisbestemmingen wordt bepaald. Hiermee wordt het effect van toerisme op de leefomgeving en op het milieu gemeten (‘C Community/social impact’ en ‘D Environmental impact’). Drie van de indicatoren uit dit systeem zijn toeristische intensiteit, toeristische dichtheid en de ‘carbon footprint’. In Nederland is er ook meer aandacht gekomen voor een duurzame ontwikkeling van het toerisme en voor de indicatoren waarmee deze ontwikkeling wordt gemeten. De landelijke toerismevisie Perspectief Bestemming Nederland van NBTC bevat thema’s, als ‘vergroten van de leefbaarheid’ en ‘realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen’. Indicatoren ‘carbon footprint’, toeristische intensiteit en toeristische dichtheid worden door CBS en NBTC jaarlijks gemonitord in het Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd.
.
Impact op leefomgeving: toeristische intensiteit en dichtheid
Een groei van het verblijfstoerisme kan een verhoogde druk veroorzaken op het milieu en de leefomgeving in toeristische bestemmingen.45 Het aantal toeristen per inwoners en per vierkante kilometer zijn impact indicatoren die door de Europese Commissie aan steden worden aanbevolen en door CBS en NBTC op landelijk en gemeenteniveau worden gemeten. Toeristische intensiteit: aantal hotelovernachtingen per dag per inwoners Omdat de meeste overnachtingen in steden in hotels en vergelijkbare accommodaties plaats vinden, wordt er omwille van vergelijkbaarheid gekeken naar het aantal hotelovernachtingen per inwoners per dag. In waren er op één dag gemiddeld , hotelovernachtingen per Amsterdammers en in was dat , (zie tabel . en figuur . a). Amsterdam behoort daarmee tot de Nederlandse steden met relatief de hoogste toeristische intensiteit. Het stadsdeel Centrum heeft in de hoogste intensiteit van , hotelovernachtingen per inwoners per dag, oftewel hotelgast per inwoners. Ten opzichte van zijn deze aantallen sterk gedaald, als gevolg van de coronacrisis. Toen waren er , hotelovernachtingen per inwoners per dag. Toeristische dichtheid: aantal hotelovernachtingen per dag per km land Ook gemeten per vierkante kilometer land heeft Amsterdam de grootste toeristische dichtheid in Nederland (zie tabel . en figuur . b).
De toeristische dichtheid is nog hoger als niet naar de totale landoppervlakte van de gemeente Amsterdam wordt gekeken maar alleen naar de oppervlakte van stadsdeel Centrum waar de meeste toeristische attracties zich bevinden. De toeristische dichtheid in Centrum was in bijna . hotelovernachtingen per km per dag, maar is gedaald naar in . Dit is veel hoger dan het gemiddelde in Amsterdam ( ), 44 European Comission, The European Tourism Indicator System: ETIS toolkit for sustainable destination management,
March
.
45 CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd
, blz.
.
Haarlemmermeer ( ), Maastricht ( ) of Den Haag ( ). Het valt op dat de toeristische dichtheid en intensiteit in Amsterdam sterker zijn gedaald dan in andere steden. Dit komt door een relatief grotere daling van het aantal hotelovernachtingen in Amsterdam tussen en . Alleen in Haarlemmermeer is het aantal hotelovernachtingen nog sterker gedaald dan in Amsterdam. Tabel . Gemiddeld aantal hotelovernachtingen per dag per hotelovernachtingen per 100 inwoners per dag 2019 2020 2021*
inwoners en per km land 46 hotelovernachtingen per km2 land per dag 2019 2020 2021*
Centrum
21,5
6,1
5,9
2996
846
820
binnen ring
4,5
1,5
1,5
458
155
151
buiten ring Amsterdam totaal
3,5 5,8
1,1 1,8
1,2 1,8
107 309
34 97
37 97
Haarlemmermeer Maastricht Rotterdam Den Haag Utrecht
5,6 2,6 0,9 0,9 0,6
2,0 1,5 0,4 0,5 0,4
1,7 1,7 0,5 0,6 0,4
44 57 26 56 22
16 33 12 34 13
13 36 15 39 14
* voorlopige cijfers
bron: CBS/bewerking O&S
Figuur . a Gemiddeld aantal hotelovernachtingen per dag per hotelovernachtingen per 100 inwoners
2019
25
inwoners
2021*
20 15 10
5,9
5
1,5
1,2
0
* voorlopige cijfers
46 Het aantal toeristen per dag per
(bron: UNWTO).
1,8
1,7
1,7
0,5
0,6
0,4
bron: CBS/bewerking O&S
inwoners is een Impact indicator voor het monitoren van het stedelijke toerisme
Figuur . b Gemiddeld aantal hotelovernachtingen per dag per km land hotelovernachtingen per km2
2019
3000
2021*
2500 2000 1500 820
1000 500
151
0
97
37
36
13
39
15
* voorlopige cijfers
14
bron: CBS/bewerking O&S
Spreiding toeristische dichtheid per maand Figuur . laat de toeristische dichtheid in Amsterdam per maand zien. De gemiddelde toeristische dichtheid in Den Haag in is als referentielijn aan de figuur toegevoegd. De hoogste piek van de toeristische dichtheid in Amsterdam was in augustus ( hotelovernachtingen per vierkante kilometer per dag). Tijdens de perioden van de aangescherpte coronamaatregelen in en daalde de toeristische dichtheid in Amsterdam onder de hotelovernachtingen per vierkante kilometer per dag. Figuur . Gemiddeld aantal hotelovernachtingen per dag per km land, Amsterdam per maand 2021*
400
2020
2019
350 gem. Amsterdam 2019
300 250 200 150 100
gem. Den Haag 2019
50 0 jan
feb
* voorlopige cijfers
mrt
apr
mei
jun
jul
aug
sep
okt
nov
dec
bron: CBS/bewerking O&S
Totale impact op leefomgeving: overnachtingen in hotels, campings, woningenverhuur De totale toeristische impact op de leefomgeving in Amsterdam is groter wanneer we naast de overnachtingen in hotels, ook de overnachtingen in de overige logies meerekenen. In vond % van alle overnachtingen in Amsterdam plaats in hotels, hostels en vergelijkbare accommodaties (in %). Andere overnachtingsmogelijkheden zijn kampeerterreinen, B&B en vakantieverhuurwoningen. Figuur . laat de toeristische intensiteit en dichtheid in Amsterdam zien op basis van de overnachtingen in alle verblijfsmogelijkheden samen (donker blauwe staven) en alleen in hotels (licht blauwe staven). Figuur . Gemiddeld aantal overnachtingen per dag per Overnachtingen per
inwoners en per km land, Amsterdam
inwoners Overnachtingen per km land totaal overnachtingen 367
6,9
309
5,8
totaal overnachtingen 2,2
2019
1,8
2020
2,1
115
1,8
2021*
2019
97
2020
112
hotelovernachtingen
2021*
* voorlopige cijfers
.
97
bron: CBS/bewerking O&S
CO -voetafdruk van toeristische activiteiten
-
Wat is CO -voetafdruk? ‘Carbon footprint’ of CO -voetafdruk is de totale uitstoot van broeikasgassen, die wordt gezien als een maatstaf voor de bijdrage van een activiteit, land, industrie of personen aan klimaatverandering. CO -uitstoot komt voort uit allerlei activiteiten die energie gebruiken, waaronder vervoer naar en verblijf op de vakantiebestemming. Hoe wordt CO -voetafdruk van toerisme gemeten? De Europese Commissie adviseert bestemmingen voor het meten van de milieueffecten van toeristische activiteiten de zogenaamde ‘carbon footprint’ (CO -voetafdruk) te berekenen.47 Er bestaan verschillende modellen voor het berekenen van de CO -voetafdruk. In deze paragraaf presenteren we de resultaten van twee onderzoeken die de CO -voetafdruk van toerisme vanuit verschillende invalshoeken meten. Als eerste kijken we naar de totale CO -uitstoot die wordt berekend over alle reisafstanden die binnenlandse en buitenlandse toeristen hebben afgelegd van huis tot Amsterdam en terug (zie
47 ETIS indicator D. .
Commissie
.
Average carbon footprint of tourists travelling from home to the destination., Europese
paragraaf . . ). De Amsterdamse resultaten zijn berekend door de Universiteit van Wenen (TourMis). Een ander uitgangspunt is te kijken naar de CO -uitstoot vanuit het gedrag, oftewel vanuit de keuzes van vervoer en accommodatie die Nederlandse toeristen maken tijdens hun vakanties (zie paragraaf . . ). De resultaten zijn berekend en gepubliceerd door Sustainability, Tourism and Transport (CSTT) van Breda University of Applied Sciences in samenwerking met NRIT Onderzoek en NBTC-NIPO. Dit onderzoek richt zich niet specifiek op Amsterdam, maar geeft een indicatie van de gemiddelde CO -uitstoot per type accommodatie en vervoermiddel tijdens binnenlandse en buitenlandse vakanties.
. .
CO - voetafdruk toeristische reizen naar Amsterdam gedaald
Door verbranding van fossiele brandstoffen voor vervoer dragen verplaatsingen van toeristen bij aan de klimaatverandering.48 De hoeveelheid energie verschilt per vervoermiddel en het aantal afgelegde kilometers. In bedroeg de totale CO -voetafdruk van de toeristische reizen naar Amsterdam , Mton, terwijl die in boven Mton lag. Rekening houdend met de verblijfsduur van bezoekers (circa nachten per keer) bedraagt de totale uitstoot per overnachting in , Mton ( , in , zie tabel . ). Deze sterke daling hangt samen met het sterk afgenomen toerismeverkeer tijdens de coronapandemie, met name van het intercontinentale vliegverkeer. Tabel . CO -voetafdruk van toeristische reizen naar Amsterdam, 2019
-
(Mton) 2020
2021
uitstoot jaartotaal
5,38
0,98
0,80
uitstoot jaartotaal per overnachting
2,67
0,5
0,36 bron: TourMis
Statistieken en duiding CO -voetafdruk Universiteit van Wenen (TourMis) berekent de CO -uitstoot door toeristische reizen in verschillende Europese steden.49 In de Amsterdamse statistieken wordt de afstand tussen het herkomstland van de hotelgasten en Amsterdam berekend en een inschatting gemaakt van de CO -uitstoot per vervoerwijze. Voor veel vakanties ligt het vliegtuig voor de hand als de reisafstand boven de duizend kilometer uitstijgt. Volgens Milieu Centraal resulteert een retourvlucht van Barcelona naar Amsterdam ( . km) in een uitstoot van bijna kilogram CO per persoon.50 Een vlucht van Melbourne naar Amsterdam ( . km) levert bijna . kilogram CO per persoon op. Hoe meer er langeafstand stedentrips naar Amsterdam worden gemaakt, hoe groter is de totale CO voetafdruk van reizen met bestemming Amsterdam.
48 CBS, Trendrapport Toerisme recreatie en vrije tijd
. Deel .
49 TourMIS is een Toeristisch Marketing Informatie Systeem ontwikkeld door Universiteit van Wenen met
ondersteuning van European Travel Commission. www.tourmis.info.
50 www.milieucentraal.nl/duurzaam-vervoer/vliegen-of-ander-vakantievervoer.
. .
CO - voetafdruk naar vervoermiddel en type accommodatie
Het landelijke Trendrapport Toerisme recreatie en vrije tijd geeft een beeld van het effect van het reisgedrag op het klimaat. Er wordt gekeken naar de CO -emissies van de Nederlandse vakantiegangers, oftewel het aantal reizen en de directe emissies per vakantie in Nederland en buitenland. Hoewel er geen cijfers op gemeenteniveau zijn, geven de relatieve gegevens per vakantiedag een indicatie voor Amsterdam. In bedroegen de totale CO -emissies van het reisgedrag van de Nederlandse vakantiegangers , Mton, % minder dan in . In nam de totale reisafstand van alle vakanties met de helft af voornamelijk door minder vliegvakanties tijdens de coronapandemie, maar ook door een afname van de gemiddelde reisafstand met de auto. Figuur . laat de CO -emissie per vakantiedag naar vervoermiddel en vakantiebestemming zien (Nederland of buitenland). Deze emissie is inclusief het gebruik van logies en ondernomen activiteiten. Het minst schoon zijn vliegvakanties, met een gemiddelde uitstoot van kg CO per vakantiedag. Figuur . CO -emissies door Nederlandse vakantiegangers: in kg per vakantiedag naar vervoermiddel en
vakanties in Nederland
vakanties in buitenland
bestemming,
vliegtuig
101
auto
32
trein
28
touringcar
27
touringcar
25
auto
25
trein
19
fiets
12
zeil-/moterboot
8 0
20
40
60
80
100
120
CO2-emissie in kg per vakanteidag
bron: CVO, (berekeningen CSTT/NRIT Onderzoek)
Figuur . laat de CO -emissie per vakantiedag naar type accommodatie en vakantiebestemming zien (Nederland of buitenland). Deze emissie is inclusief het vervoer en op de bestemming ondernomen activiteiten. Buitenlandse reizen met een cruiseschip hebben de hoogste emissie van meer dan kg CO per vakantiedag. Voor binnenlandse tent- en bootvakanties is de emissie relatief het laagst.
Figuur . CO -emissies door Nederlandse vakantiegangers: in kg per vakantiedag naar type accommodatie en bestemming,
*
vakanties in buitenland
zeecruise
243
hotel
94
groepsaccommodatie
87
pension/B&B
67
appartement
62
caravan, camper
37
particuliere woning
35
vakanties in Nederland
tent
24
hotel
36
appartement
31
caravan, camper
25
pension/B&B
23
groepsaccommodatie
18
particuliere woning
16
tent
13
zeil-, moterboot
11 0
50
100
150
200
250
300
CO2-emissie in kg per vakanteidag
bron: CVO, (berekeningen CSTT/NRIT Onderzoek)
Bestedingen en banen in toeristische sector
Verschillende branches die geassocieerd worden met vakanties, toerisme en vrijetijdsbesteding worden gerekend tot de toeristische sector, namelijk: logies, horeca, cultuur, recreatie, vervoer, reisbemiddeling en toeristische goederen. Deze bedrijven bedienen zowel Nederlanders, als buitenlanders en zowel bezoekers als inwoners en forensen. Horeca en Taxi’s zijn gericht op de klanten die zich in Nederland bevinden, maar bedrijven in reisbemiddeling bedienen ook buitenlandse klanten die niet naar Nederland reizen. Sommige van deze bedrijven zijn volledig afhankelijk van bezoekers, zoals hotels, reisbureaus en toeristische attracties. Anderzijds zijn er bedrijven die producten en diensten leveren aan bezoekers, maar hier niet volledig afhankelijk van zijn, zoals winkels en vervoer. Van deze bedrijfstakken heeft slechts een deel van de economische activiteiten betrekking op toerisme.51
.
Bestedingen aan toerisme in
met
% gedaald
De totale toeristische bestedingen in de Nederlandse economie zijn in gedaald met % procent naar een totaal van miljard euro (in werkelijke prijzen). Buitenlandse toeristen hebben in , miljard euro besteed bij Nederlandse bedrijven52, % minder dan in . De bestedingen van binnenlandse toeristen die in Nederland op vakantie gingen, zijn in met % gedaald naar , miljard euro (zie figuur . ).53 Figuur . Omvang van toeristische bestedingen in Nederlandse economie,
–
20 (mln. euro’s)
90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000
bestedingen buitenlands toerisme in NL
30.000 bestedingen binnenlands toerisme in NL
20.000 10.000 0
2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020*
*voorlopige cijfers 51 CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd
Bron: CBS , Deel blz.
.
52 Hieronder vallen de bestedingen van de buitenlandse toeristen in Nederland en de bestedingen van de buitenlandse
toeristen die naar een ander land gaan, maar wel geld besteden bij de Nederlandse bedrijven, bijvoorbeeld via online boekingen van hotels en vluchten (bron: CBS). 53 Dit is exclusief bestedingen van Nederlandse toeristen die bij een Nederlands bedrijf gemaakt zijn voor een buitenlandse reis (bron: CBS).
Door de negatieve reisadviezen en restricties zijn Nederlanders minder vaak naar het buitenland op vakantie geweest. In plaats van een buitenlandse vakantie ging men in redelijk vaak op vakantie in Nederland. Hierdoor daalden de bestedingen van de binnenlandse toeristen minder sterk dan die van buitenlandse toeristen.54 Vergelijkbare cijfers voor Amsterdam zijn beschikbaar tot en met . Gezien het grote aandeel buitenlandse bezoekers in Amsterdam en de snelle daling van het toerisme in , kan aangenomen worden dat de bestedingen van toeristen in Amsterdam net als in heel Nederland in sterk zijn gedaald. De exacte cijfers voor op gemeenteniveau zijn er (nog) niet. Hieronder volgt een overzicht van de Amsterdamse cijfers voor het laatste beschikbare jaar ( ). De toeristische bestedingen bij Amsterdamse bedrijven waren in , miljard euro (in : , miljard euro). De rekenmethode van CBS gaat over de volgende categorieën toeristische bestedingen: bestedingen van buitenlandse toeristen in Amsterdam, bestedingen van Nederlandse toeristen in Amsterdam; bestedingen van buitenlandse toeristen die naar een ander land gaan, maar wel geld besteden bij de Amsterdamse bedrijven; bestedingen van Nederlandse/Amsterdamse toeristen die naar een andere bestemming gaan, maar wel geld besteden bij de Amsterdamse bedrijven.
Bij de laatste twee categorieën kan gedacht worden aan bestedingen aan vervoer of reisbemiddeling. De toeristische toegevoegde waarde, opgebracht door Amsterdamse bedrijven, was in miljard euro (in : , miljard euro). Net als bij de bestedingen, is van alle toeristische sectoren de toeristische toegevoegde waarde het grootst in de Luchtvaart en reisbranche. Dit is met name toe te wijzen aan een paar hoofdkantoren van grote ondernemingen in de reisbranche die in Amsterdam gevestigd zijn. 55
.
Omzet en pinbetalingen horeca in
CBS brengt de omzetontwikkeling van de Amsterdamse horeca en detailhandel jaarlijks in kaart. Figuur . laat zien dat de Amsterdamse horecabedrijven in het eerste jaar van de coronapandemie bijna de helft minder hebben omgezet dan in . De Amsterdamse detailhandelsbedrijven zagen in een relatief kleinere omzetdaling (- %) dan horeca. In stijgt de omzet van de horecabedrijven in Amsterdam met , % ten opzichte van . Hiermee is de daling van één jaar eerder nog niet gecompenseerd. De omzetstijging in de detailhandel in bedraagt , %.
54 CBS, Trendrapport Toerisme recreatie en vrije tijd
. Deel .
55 CBS, Toerismerekeningen: Gemeente Amsterdam, december
. onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/toerismerekeningen-gemeente-amsterdam
Figuur . Omzetontwikkeling horeca en detailhandel ten opzichte van een jaar eerder, Amsterdam 20,0
%
10,0
7,3 3,7
3,9
3,1
7,7
4,6
0,0 -5,1
-10,0 -20,0 -30,0 -40,0 -50,0
-46,8 2018
2019
2020
2021*
horeca
* voorlopige cijfers
2018
2019
2020
2021*
detailhandel
bron: CBS
Minder pinvolume door buitenlandse consumenten Met de pintransactiedata van Mastercard kunnen we verder inzoomen op de ontwikkelingen van de bestedingen in en . De cijfers van Mastercard zijn echter niet vergelijkbaar met de cijfers van CBS omdat ze geen gegevens bevatten over het volume van contant- en onlinebetalingen. De cijfers van Mastercard laten zien in welke sectoren binnenlandse en buitenlandse consumenten aankopen hebben gedaan met een creditcard of een betaalpinpas van Mastercard. De gegevens zijn geïndexeerd, waardoor alleen de relatieve verhoudingen en ontwikkelingen in beeld zijn, maar geen daadwerkelijke bestedingsvolume. Bij de interpretatie van de mutatiecijfers dient er rekening te worden gehouden met het feit dat het aandeel pinbetalingen op het totale aantal kassabetalingen tijdens de pandemie sterk is toegenomen ten koste van contant-betalingen.56 Figuur . a laat zien dat de meeste bestedingen bij logiesbedrijven (hotels, hostels) afkomstig zijn van buitenlandse consumenten, terwijl in café’s en restaurants naar verhouding meer betalingen worden gedaan door de Nederlandse consumenten (inclusief Amsterdammers). In en daalt het volume pinbetalingen van buitenlandse consumenten sterker dan van Nederlandse consumenten. Bij de logiesbedrijven, die sterk afhankelijk zijn van buitenlandse consumenten, krimpt het volume pinbetalingen het meest. Figuur .
b laat de mutatie van het volume van pinbetalingen tussen en per sector zien.
56 DNB, Pandemic payment patterns, december
https://www.dnb.nl/media/xbrj xuc/working-paper-no-
Figuur . a Volume pinbetalingen naar sector, Amsterdam (indexcijfers) * buitenlandse kaarthouders
2019
Nederlandse kaarthouders
2020 logies
2021
2019
cultuur en recreatie
restaurants en cafés
2020
* gecorrigeerd herkomstland, niet gecorrigeerd inflatie en betaalgedrag
2021
bron: Mastercard/ bewerking O&S
Figuur . b Ontwikkeling van volume pinbetalingen van Nederlandse en buitenlandse kaarthouders naar sector, Amsterdam * buitenlandse kaarthouders %
Nederlandse kaarthouders 2019-2020
20
2020-2021 12
10
6
3
0
-20
-19
-40
-33
-36
-35
-54
-60 -67 -80
-78
-76
-100
* gecorrigeerd herkomstland, niet gecorrigeerd inflatie en betaalgedrag
bron: Mastercard/ bewerking O&S
Figuur . illustreert het effect van de coronabeperkingen en versoepelingen in en op het pinvolume in de horeca, logies en cultuur en recreatie in Amsterdam (zie ook paragraaf . ). Tijdens de lockdowns in de lente, herfst en winter van en in de winter en lente van zijn er (bijna) geen pinbetalingen van buitenlandse kaarthouders bij deze bedrijven te zien. De Nederlandse consumenten inclusief Amsterdammers vertonen een ander betaalpatroon: ze blijven tijdens de lockdowns in Nederland en vieren vakantie in eigen land (inclusief Amsterdam)
vaker dan in . In de zomer van en zomer-herfst van ligt het pinvolume van de Nederlandse consumenten in de Amsterdamse horeca en logies hoger dan in . Het pinvolume bij bedrijven in cultuur en recreatie ligt in en onder het niveau van . Alleen in oktober van was het pinvolume van Nederlandse consumenten boven het niveau van . Figuur . Ontwikkeling van volume pinbetalingen van Nederlandse en buitenlandse kaarthouders naar sector per maand ten opzichte van zelfde maand in
, Amsterdam (indexcijfers) *
transactievolume in euros (indexcijfers)
buitenlandse kaarthouders
Nederlandse kaarthouders
150
100
50
0 2020-01
2020-07
2021-01
2021-07 logies
2022-01
2020-01
cultuur en recreatie
2020-07
2021-07
2022-01
restaurants en cafés
* gecorrigeerd herkomstland, niet gecorrigeerd inflatie en betaalgedrag
.
2021-01
bron: Mastercard/ bewerking O&S
Minder vestigingen en banen in toeristische sector in
: Vestigingen en banen gedaald Van alle banen in Amsterdam is % in de toeristische sector. Tussen en is het aantal vestigingen en banen in de toeristische sector in Amsterdam gedaald. In telt Amsterdam . vestigingen in de toeristische sector, % minder dan in . Het aantal banen is met % gedaald van . in tot . in .57
57 Dit aantal banen is berekend door O&S op basis van de bedrijvenregistraties van de gemeente Amsterdam. Een
andere methode voor het berekenen van het aantal banen in toerisme is ontwikkeld door CBS waarbij de werkgelegenheid wordt afgeleid van de bestedingen aan de toeristische goederen bij Amsterdamse bedrijven. Bij de interpretatie van het aantal banen moet rekening worden gehouden met de verschillende onderzoeksmethoden van CBS en O&S.
Tussen en is het aantal vestigingen en banen in de toeristische sector gestegen met % respectievelijk %.58 Het totaal aantal vestigingen en banen in is boven het pre-corona niveau. De meeste banen in de toeristische sector zijn in de branches horeca en logies. De grootste branches qua aantal vestigingen zijn horeca en personenvervoer (zie figuur . ). Figuur . Ontwikkeling vestigingen en banen in toeristische sector Amsterdam, januari
4500
banen
Vestigingen 40000
4000
banen
Banen
35000
3500
30000
3000
25000
2500
20000
2000 1500
15000
1000
10000
500
5000
0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
-
0 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
horeca (o.a. restaurants, cafés, snackbars) logies (o.a. hotels en hostels) cultuur en recreatie (o.a theaters, musea, attracties, wellness) reisbemiddeling personenvervoer (o.a. taxi, fietstaxi, rondvaart) overig (o.a. fietsverhuur, toeristische goederen)
Bijna de helft van de banen in de toeristische sector ( %) is in de horeca: café’s, restaurants en andere eet- en drinkgelegenheden. In telt deze Amsterdamse sector . banen, % minder dan in (- . banen, zie figuur . ). Eén op de drie horecabanen is voor minder dan uur per week, de zogenaamde kleine banen. De afname in komt voor % door de daling van het aantal kleine banen. De logiesbedrijven tellen samen meer dan . banen in , % minder dan in (banen). Eén op de vijf banen bij logiesbedrijven is voor minder dan uur per week. De afname in komt voor % door de daling van het aantal kleine banen. De sector personenvervoer telt in totaal . vestigingen en . banen, voor een groot deel zelfstandige taxibedrijven. Het totaal aantal vestigingen en banen in deze sector is in met % respectievelijk % gedaald ten opzichte van .
58 De toename van het aantal banen in
is voor een groot deel een gevolg van een statistische correctie. In waren meerdere vestigingen van Booking.com weggeschreven onder SBI-codes als dienstverlening, onroerend goed, ICT en financiële holdings. Hierdoor waren de vestigingen (en de banen) van dit bedrijf niet goed zichtbaar in de toerismestatistieken van O&S. De vestigingen van Booking.com zijn vanaf weggeschreven onder de SBI-code reisorganisatie en bemiddeling en zijn nu wel onderdeel van de toerismesector.