2. Rapport-Toerisme-MRA-2020-2021-DEF.pdf

Toerisme MRA

Onderzoek en Statistiek

-

In opdracht van: Economische Zaken Projectnummer: Auteur: T.Fedorova, E.Lindeman en B.Sleutjes E-mailadres: t.fedorova@amsterdam.nl Bezoekadres: Weesperstraat Telefoon: Postbus , AR Amsterdam onderzoek.amsterdam.nl Amsterdam, April Foto voorzijde: Weesperstraat

, fotograaf Edwin van Eis (

)

Inhoud

Samenvatting en conclusie Inleiding Hotelovernachtingen MRA en Amsterdam . . . . .

Toerisme in grote steden harder geraakt door corona dan in landelijke gebieden Ruim tweederde minder hotelovernachtingen in t.o.v. Toerismetrends bezoekers in Vanaf e kwartaal meer hotelovernachtingen dan in Meer buitenlandse toeristen in EU-steden in

Logiesmarkt MRA en Amsterdam . .

Lager groeitempo Amsterdamse hotelcapaciteit, groei regio stabiel Daling kamerbezetting en –prijs in -

Toeristisch verblijf in woningen, campings en havens MRA

en Amsterdam

. Voorwaarden van toeristisch verblijf in woningen in Amsterdam: vakantieverhuur, bed & breakfast en short stay . Verhuur woningen en kamers via platforms in Amsterdam en MRA . Campings en vakantieparken MRA: vraag en aanbod . Jachthavens en cruiseschepen

Impact van toerisme op leefomgeving . .

Impact op leefomgeving: toeristische intensiteit en dichtheid CO -voetafdruk van toeristische activiteiten -

Bestedingen en banen in toeristische sector . . .

Bestedingen aan toerisme in met % gedaald Omzet en pinbetalingen horeca in Minder vestigingen en banen in toeristische sector in

Bijlage Onderliggende cijfers Bijlage Definities, bronnen, methode Bijlage Vragenlijst O&S en open antwoorden Literatuur

Samenvatting en conclusie

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) werkt vanuit een gezamenlijke Strategische Agenda Toerisme waarvan Amsterdam een onderdeel is. Om de ontwikkeling van toerisme inzichtelijk te maken verzamelt O&S statistieken voor zover mogelijk op niveau van de MRA.

Hotelovernachtingen in MRA MRA  In





-

vonden er , miljoen hotelovernachtingen plaats in de MRA, % minder dan in . In heel Nederland is het aantal hotelovernachtingen in met % gedaald. Binnen de MRA is het aantal hotelovernachtingen het meest gedaald in Amsterdam (- %) en Haarlemmermeer (- %). In IJmond was de daling relatief kleiner (- %). In is het aantal toeristische reizen wereldwijd gedaald als gevolg van de coronacrisis. Onder andere is het reissentiment verslechterd, de vakantie-intentie gedaald en worden er minder vliegreizen en meer vakanties in eigen land geboekt.1 Vóór de coronacrisis ontving MRA relatief veel buitenlandse bezoekers: % van het totaal aantal hotelovernachtingen (landelijk %). Dit aandeel is in gedaald naar % (landelijk %). Het buitenlandse toerisme is in de MRA sterker afgenomen (- %), dan het binnenlandse toerisme (- %). Een relatief grote afname van het buitenlandse toerisme is te zien in Flevoland (- %), Amsterdam (- %) en Zaanstreek (- %, paragraaf . ).

De cijfers van het CBS over zijn voor de MRA nog niet beschikbaar. Voor Amsterdam, Haarlemmermeer en Nederland heeft het CBS de nader voorlopige cijfers voor en de voorlopige cijfers voor januari en februari beschikbaar gesteld. Hieruit blijkt dat het aantal gasten en overnachtingen in de eerste maanden van is toegenomen ten opzichte van dezelfde periode in . Hotelgasten en overnachtingen in Nederland, MRA en Amsterdam 2020

2021*

gasten

overnachtingen

20192020 %

gasten

Nederland totaal

16.163.000

28.746.000

-47

17.460.000

MRA totaal

januari-februari 2022* over2020nachtingen 2021 % 30.865.000

7

gasten

overnachtingen

20212022 %

2.112.000

3.550.000

112

4.762.000

8.873.000

-65

x

x

x

x

x

x

Amsterdam

2.959.000

5.802.000

-68

2.887.000

5.775.000

-1

429.000

841.000

240

Haarlemmermeer

756.000

1.154.000

-63

622.000

957.000

-17

115.000

164.000

116

1.047.000

1.917.000

-47

x

x

x

x

x

x

rest MRA

* voorlopige cijfers

1 NBTC, Vakantie Sentiment Monitor, Resultaten meting

Bron: CBS

-

,

-

Amsterdam  In Amsterdam nam het aantal hotelovernachtingen af van bijna , miljoen in naar , miljoen in en , een daling van % ten opzichte van . Tussen en is het verblijf in de Amsterdamse hotels met , % afgenomen (landelijk met % toegenomen, paragraaf . ).  Tijdens de coronacrisis vond er een verschuiving plaats in het type toerist dat Amsterdam bezocht, zowel qua motief als vervoer.2 Buiten de EU golden andere reisadviezen en regels, waardoor het reizen naar Amsterdam niet mogelijk of minder aantrekkelijk werd (o.a. voor Australië en Groot-Brittannië). In waren er meer Nederlandse (+ %) en tegelijkertijd minder buitenlandse hotelgasten in Amsterdam (- %). Naast Nederlanders kwamen er relatief meer bezoekers uit sommige EU-landen (o.a. België, Frankrijk, paragraaf . ).  De spreiding van het aantal bezoekers over een jaar hangt normaliter samen met seizoenen, feestdagen, evenementen en vakanties. In en wordt het aantal toeristen sterk beïnvloed door de coronamaatregelen. Tijdens de coronagolven in de lente, herfst en winter van en neemt het recreatief en zakelijk verkeer in Amsterdam af. Tijdens de versoepelingen in de vakantieperiode juli-augustus van en en in de herfst van zien we een gedeeltelijk herstel van de bezoekerseconomie in Amsterdam (zie paragraaf . ).

 In vergelijking met de andere EU-steden is het buitenlandse toerisme in Amsterdam harder geraakt door de coronacrisis in . In veel EU-steden begint het buitenlandse toerisme in te herstellen, terwijl er in Amsterdam sprake is van een daling (- %). Het mondiale toerisme is in met % toegenomen (zie paragraaf . ). Amsterdam  Voor wordt er een wereldwijde groei van het buitenlandse toerisme verwacht van % tot % ten opzichte van (UNWTO). Het volledige herstel van het binnenlandse toerisme wordt in verwacht en van het buitenlandse toerisme in . Voor verwacht O&S - miljoen hotelovernachtingen in Amsterdam, %% meer dan in .3 De groei in wordt aangedreven door de toegenomen consumenten-besparingen in combinatie met de inhaalvraag naar reizen.

Hotelcapaciteit en kamerbezetting Lager groeitempo hotelcapaciteit in Amsterdam in  De MRA telt in ruim . kamers en . bedden in hotels en vergelijkbare accommodaties ( % van de landelijke hotelcapaciteit). In groeide de hotelcapaciteit in de MRA (+ %) minder snel dan landelijk (+ %).  Amsterdam telt in . kamers en . bedden, % van de capaciteit in de MRA. De meeste accommodaties in de regio bevinden zich in Haarlemmermeer, Amstelveen, Haarlem, Almere, Zandvoort en Zaanstad. In is de totale kamercapaciteit van Amsterdam met % toegenomen (+ kamers). In de regio is er een toename te zien in Haarlemmermeer, Almere en Velsen (paragraaf . ). 2 CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 3 O&S, Bezoekersprognose

-

, april

.

, oktober

 In groeide het aantal hotelkamers in Amsterdam met % terwijl er % minder hotelovernachtingen waren dan in . De gemiddelde kamerbezetting in Amsterdam is gedaald van % in naar %. De gemiddelde kamerbezetting in de regio is gedaald van % naar %, relatief minder sterk dan in Amsterdam.  De gemiddelde kamerbezetting in Amsterdam varieert per seizoen, maar in 2020 en 2021 hangt deze vooral samen met de coronamaatregelen. De laagste kamerbezetting onder de 10% was gemeten in april 2020 tijdens de eerste lockdown. In oktober 2021 is de gemiddelde bezetting van hotels toegenomen tot 62%, nadat de meeste restricties waren opgeheven. Capaciteit hotels en vergelijkbare accommodaties 2020

2021

kamers bedden

kamers

2019-2020 % bedden

2020-2021 %

kamers bedden

kamers bedden

Nederland totaal

142.674 312.246 147.047 321.933

3

3

3

3

MRA totaal

57.030 124.499

58.424 127.335

7

7

2

2

Amsterdam

39.913

87.917

40.583

89.256

8

8

2

2

Haarlemmermeer

8.194

16.423

8.640

17.325

4

3

5

5

8.923

20.159

9.201

20.754

5

5

3

3

overig MRA

Bron: CBS/O&S

Toeristisch verblijf in woningen Online verhuur van woonruimte in Amsterdam in  Van het totale aanbod via online platforms is % door webscraping gevonden op Airbnb. Overige platforms zijn Booking, Expedia, Tripadvisor of VRBO. De cijfers zijn indicatief, aangezien er sprake kan zijn van overlap tussen verschillende platforms.  In Amsterdam is het aantal unieke listings op Airbnb gedaald van circa . in tot . in en tot . in . De meerderheid van deze listings is in inactief geweest. Van . listings ( %) kan worden vastgesteld dat deze minimaal één keer zijn geboekt in . In het kader van de meldplicht zijn er in heel . meldingen van verhuurperiodes gedaan, % meer dan in ( . ).  Eind waren er . vergunningen voor vakantieverhuur afgegeven. Begin waren er . vergunningen voor B&B afgegeven. De meeste vergunningen voor vakantieverhuur zijn afgegeven in de stadsdelen West, Zuid en Centrum. De meeste vergunningen voor B&B zijn afgegeven in Centrum, West en Oost (paragraaf . ).  Op basis van de reviews en de capaciteit van woningen en kamers kan ook het aantal gastenovernachtingen worden geschat. In waren er naar schatting . gasten die via Airbnb hebben overnacht, goed voor . overnachtingen, waarvan . in volledige woningen (vakantieverhuur) en . in kamers (B&B).

Het totaal aantal gastenovernachtingen via alle platforms samen is gedaald van , miljoen in tot , miljoen in en tot , miljoen in .  In heeft % van de overnachtingen plaatsgevonden in stadsdeel Centrum, gevolgd door West ( %), Zuid ( %) en Oost ( %). Overnachtingen in woningen en kamers via online platforms, Amsterdam

2019

2020

2021

2019-2020 %

2020-2021 %

totaal gastenovernachtingen

2.800.000

668.000

463.000

-76

-31

gastenovernachtingen via Airbnb

2.204.000

535.000

370.000

-76

-31

in kamers

1.061.000

263.000

176.000

-75

-33

in volledige woningen

1.143.000

271.000

194.000

-76

-28

bron: O&S/Toezicht & Handhaving, Wonen

Online verhuur van woonruimte in de MRA in  Bureau Stedelijke Planning en Universiteit Utrecht hebben in opdracht van Provincie Noord-Holland de eerste Airbnb monitor Noord-Holland gepubliceerd.4 De resultaten gaan over de verhuurplatforms Airbnb en VRBO in de periode .  Uit dit onderzoek blijkt dat er in ruim . kamers en woningen werden verhuurd in de MRA-regio (exclusief Amsterdam, Almere en Lelystad). Deze accommodaties werden in totaal , miljoen nachten gereserveerd. Dit is % minder dan in . In heel Nederland waren er miljoen nachten gereserveerd, % minder dan in . Aantal actieve accommodaties en aantal overnachtingen via Airbnb en Vrbo, Nederland en MRA actieve listings Nederland MRA regio totaal (excl. Amsterdam, Almere en Lelystad)

2019

2020

78.600

65.698

7.258

6.201

overnachtingen mln. 2019

mutatie

2020 2019-2020 %

7.600.000 5.000.000 736.000

-34

400.000

-46

Bron: Bureau Stedelijke Planning en Universiteit Utrecht i.o.v. Noord-Holland (data AirDNA)

Campings, jachthavens en cruises Campings en vakantieparken MRA 2020 Tijdens de coronapandemie gaven vakantiegangers vaak de voorkeur aan een vakantie in eigen landen op vakantieparken en campings in de natuur.5  Van alle overnachtingen op campings en vakantieparken in in Nederland vond % plaats in MRA ( , miljoen overnachtingen). Het aantal overnachtingen in MRA is met % sterker afgenomen dan landelijk (- %). Binnen de MRA vond de sterkste afname plaats in Zaanstreek (- %) en Groot-Amsterdam (- %). Deze afname komt voor een groot deel door minder buitenlandse gasten in (zie paragraaf . ).  De statistieken op niveau van Amsterdam zijn maatwerkcijfers die slechts indicatief zijn. De stad telt in zes campings/vakantieparken (inclusief het vakantiepark in het Amsterdamse bos) en enkele huisjesterreinen. Naar schatting zijn ze samen goed voor circa . slaapplaatsen en circa , miljoen overnachtingen in , % minder dan in .

Gasten en overnachtingen op campings, vakantieparken en huisjesterreinen 4 https://www.stedplan.nl/airbnb-monitor-noord-holland/ 5 https://www.nbtc.nl/nl/site/kennisbank/cijfers-statistieken/voorkeur-voor-vakantie-in-eigen-land-neemt-toe-

.htm

campings, vakantieparken 2020 gasten overnachtingen Nederland totaal

mutatie 2019-2020 %

11.137.000

56.669.000

-18

MRA totaal

732.399

3.410.379

-25

Groot-Amsterdam

149.204

730.624

-39

102.000

455.000

-12

583.195

2.679.755

-20

Amsterdam overig MRA

bron: CBS/bewerking O&S

Passanten in jachthavens en cruisepassagiers  Sommige jachthavens bieden niet alleen plaats aan de jaarkaarthouders, maar ook aan passanten, die eventueel overnachten op hun boot in de haven. In totaal zijn er jachthavens in de MRA die samen ruimte kunnen bieden aan meer dan . persoonsovernachtingen per jaar, waarvan er bijna . in de gemeente Amsterdam (paragraaf . ). Deze aantallen zijn indicatief en op basis van de cijfers voor .  Amsterdam biedt ligplaatsen aan zee- en riviercruiseschepen. Cruiseschepen die Amsterdam in aandeden, hadden in totaal . passagiers aan boord (zie paragraaf . ). Dit aantal is in met % gedaald. De zeecruisehaven in Amsterdam heeft in geen passagiers ontvangen, het aantal riviercruisepassagiers bedroeg . . Veel cruiserederijen hebben door de coronapandemie wereldwijd hun vaarten opgeschort.

Impact toerisme op leefomgeving, openbare ruimte en milieu Impact indicatoren De Europese Commissie adviseert European Tourism Indicator System (ETIS) te gebruiken om de toeristische impact op leefomgeving, openbare ruimte en milieu te monitoren. In Nederland monitoren CBS en NBTC de volgende indicatoren: toeristische intensiteit, toeristische dichtheid en CO -voetafdruk. Toeristische intensiteit en dichtheid  Gerekend per Amsterdammers waren er in op één dag gemiddeld , hotelovernachtingen en in , hotelovernachtingen. In stadsdeel Centrum waren er in , hotelovernachtingen per inwoners tegen , in . In Nederland heeft Amsterdam de hoogste toeristische intensiteit (zie paragraaf . ).  Gerekend per vierkante kilometer (land) waren er in hotelovernachtingen per dag in Amsterdam, in is dit aantal gedaald naar . In Centrum waren er bijna . hotelovernachtingen per vierkante kilometer per dag in en in . Ter vergelijking: Den Haag had in hotelovernachtingen per vierkante kilometer per dag. CO -voetafdruk  In bedroeg de totale CO -voetafdruk van de toeristische reizen naar Amsterdam , Mton, terwijl die in boven Mton lag. Gerekend per overnachting bedroeg de uitstoot in , Mton ( , in ). Deze daling hangt samen met het sterk afgenomen (intercontinentale) toerismeverkeer tijdens de coronapandemie (zie paragraaf . ).



Gerekend per vervoermiddel zorgen de vliegreizen voor meer CO -emissie dan de reizen per trein of fiets. Als er wordt gekeken naar logiesvormen, dan veroorzaken cruises de grootste emissie per vakantiedag, terwijl verblijf in een tent of op een (zeil)boot voor de kleinste emissie zorgt.

Bestedingen en banen in toeristische sector Data van CBS en MasterCard: toeristische bestedingen, omzet en pinbetalingen Impactindicatoren van toerisme op de economie worden berekend op landelijk niveau (CBS). Sommige maatwerk-cijfers zijn beschikbaar op gemeenteniveau. Ontbrekende cijfers op gemeenteniveau worden op deze manier voor het eerst aangevuld door de data van MasterCard.  In zijn de totale toeristische bestedingen in de Nederlandse economie met % procent gedaald, waarbij de bestedingen van buitenlandse toeristen met % sterker zijn gedaald dan die van de Nederlandse toeristen (- %). Vergelijkbare cijfers voor Amsterdam zijn er niet, maar er kan aangenomen worden dat de bestedingen van toeristen zijn gedaald, gezien het grote aandeel buitenlandse bezoekers in Amsterdam en de snelle daling van het inkomend toerisme.  Aan de hand van de omzetcijfers van de Amsterdamse bedrijven is te zien dat de relatief grote daling van de horecaomzet in (- %) nog niet gecompenseerd is door de stijging in (+ %).  Wanneer we met de MasterCard-pintransactiedata verder inzoomen op de horecasector, wordt duidelijk dat er vooral minder betalingen waren in de logiesbranche. Het grootste deel van de (pin)betalingen bij de Amsterdamse cafés en restaurants komt van de Nederlandse consumenten (inclusief Amsterdammers).

De afname van de bestedingen in deze branche is relatief kleiner dan bij logies (zie paragraaf . ). Volume pinbetalingen van Nederlandse en buitenlandse consumenten naar sector (Indexcijfers logies

=

)

cafés/ restaurants

100

100

75

75

57

50

50

25

25 17

0 2019

2020

2021

0 2019

2020

2021

Bron: MasterCard

Minder vestigingen en banen in toeristische sector in



Amsterdam telt in . vestigingen en . banen toeristische sector. Dit is % minder vestigingen en % minder banen dan in . De meeste banen in de toeristische sector zijn in de branches horeca ( . ) en logies ( . ). In deze twee branches nam het aantal banen het meest af: in de horeca met % (- . banen) en bij logies met % (banen). Meer dan de helft van deze afname komt door de banen voor minder dan uur per week (de zogenaamde kleine banen). Voor het uitbreken van de coronacrisis was er sprake van krapte op de arbeidsmarkt voor horecapersoneel. Tussen het e kwartaal van en het e kwartaal van is de krapte e verdwenen. Vanaf het kwartaal van komen horeca ondernemers opnieuw moeilijk aan personeel zoals koks.



Omvang toerisme MRA MRA : ruim mln. overnachtingen in  In waren er , miljoen overnachtingen van verblijfsbezoekers in MRA. Dit is % minder dan in . Deze afname is relatief groter dan de landelijke daling van %.  De meeste overnachtingen in Nederland vinden plaats op campings en in vakantieparken. Dit logiessegment is minder hard geraakt door de gevolgen van de coronacrisis, waardoor het aantal overnachtingen hier ook minder sterk is gedaald (- %) dan in hotels (- %).  In MRA vinden de meeste overnachtingen plaats in hotels ( %). Het aantal overnachtingen in hotels is met % sterker gedaald, dan op campings (- %).  De totale afname in MRA komt voor een groot deel door Amsterdam, waar zowel het verblijf in hotels (- %) als in particuliere woningen/kamers (- %) sterk is gedaald. Deze daling kan verklaard worden door de gevolgen van de coronacrisis en door het restrictieve gemeentelijke beleid ten aanzien van de verhuur van woningen aan toeristen.  Bijna de helft van de overnachtingen in MRA vindt plaats buiten Amsterdam. In vonden de meeste overnachtingen in de regio plaats op campings en in particuliere woningen/ kamers. Het verblijf in hotels is in relatief sterker gedaald (- %), dan het verblijf op campings/ vakantieparken (- %) en in particuliere woningen/ kamers (- %). Verblijfstoerisme MRA (excl.

jachthavens, cruises en online verhuur van woningen in Almere en Lelystad) overnachtingen 2020 hotels/ hostels

campings/ vakantieparken

online verhuur woningen/ kamers*

totaal

2019-2020 %

Nederland totaal

28.746.000

56.669.000

5.000.000

90.415.000

-31

MRA totaal

8.873.000

3.410.000

1.068.000

13.352.000

-60

Amsterdam

5.802.000

455.000

668.000

6.925.000

-68

regio buiten Amsterdam totaal

3.071.000

2.955.000

400.000

6.427.000

-44

wv. Haarlemmermeer

1.154.000

x

50.000

1.204.000

-63

overig regio

1.917.000

2.955.000

350.000

5.222.000

-37

Bron: CBS/Wonen/AirDNA/bewerking O&S * Data Amsterdam bron: Toezicht & Handhaving, Wonen. Data Nederland en MRA bron: Bureau Stedelijke Planning/ Universiteit Utrecht i.o.v. Noord-Holland (data AirDNA exclusief Amsterdam, Almere en Lelystad).

Omvang toerisme Amsterdam

-

Amsterdam : ruim mln. unieke bezoekers, ca. mln. overnachtingen en ruim mln. dagbezoeken  mln. unieke bezoekers. Het totale aantal toeristische bezoekers in Amsterdam bedroeg in , miljoen, waarvan , miljoen verblijfsbezoekers, , miljoen dagbezoekers en , miljoen cruisepassagiers (niet bekend of ze verblijfs- of dagbezoekers zijn). Hierbij zijn alleen de bezoekers met een toeristisch motief meegerekend, zoals vakantiegangers, congresbezoekers en dagjesmensen (exclusief forensen en familiebezoek). In is het verblijf in hotels en in particuliere woningen afgenomen. De cijfers over de cruisepassagiers en het verblijf op campings in zijn nog niet beschikbaar. Volgens de prognose van O&S waren er in in totaal % minder unieke verblijfsbezoekers dan in . Het aantal dagbezoekers is in met % toegenomen.  mln. overnachtingen. De verblijfsbezoekers bleven gemiddeld tot nachten in Amsterdam en zorgden in voor , miljoen overnachtingen, % minder dan in . Volgens de O&S-prognose waren er in % minder overnachtingen dan in .  - mln. dagbezoeken. De miljoen dagbezoekers hebben in totaal ruim miljoen dagbezoeken aan Amsterdam gebracht. Voor een groot deel zijn dit toeristische bezoeken van de regio inwoners, maar ook de bezoeken van de buitenlandse toeristen die buiten Amsterdam verblijven en de stad als dagjesmensen aandoen. In is het aantal dagbezoeken met % toegenomen tot bijna miljoen.

Toeristisch bezoek aan Amsterdam, (afgeronde) absolute aantallen en jaar op jaar mutaties definitief 2018

voorlopig

mutatie %

2019

2020

2021 2019-2020

2020-2021

verblijfsbezoekers*, waaronder

9.687.000 10.175.000

3.251.000

-68

-3**

in hotels 1)

8.577.000

9.209.000

2.959.000

2.887.000

-68

-2

in woningen/kamers via platforms 2)

981.000

823.000

191.000

136.000

-77

-29

op kampeer- en huisjesterreinen 1)

129.000

143.000

102.000

ntb

-29

4**

overnachtingen van verblijfsbezoekers

20.475.000 21.832.000

6.925.000

-68

-2**

in hotels 1)

16.673.000 18.375.000

5.802.000

5.775.000

-68

-0,5

in woningen/kamers via platforms 2)

3.335.000

2.800.000

668.000

463.000

-76

-31

op kampeer- en huisjesterreinen 1)

470.000

515.000

455.000

ntb

-12

4**

846.000

cruisepassagiers 3)

749.000

34.000

-95

278**

unieke dagbezoekers 4)

11.172.000 11.297.000

5.046.000

5.582.000

-55

11

dagbezoeken 4)

24.849.000 24.075.000 12.349.000 12.769.000

-49

3

totaal aantal dag- en verblijfsbezoekers (incl. cruisepassagiers)

21.705.000 22.401.000

-63

6%**

* exclusief verblijf in jachthavens op passantenplekken (ca.

.

** Prognose O&S (Bezoekersprognose ) Bron: CBS (StatLine, maatwerk).

).

-

, april

8.331.000

overnachtingen. Bron: Waterrecreatie BV.)

) Schatting O&S op basis van data Wonen. Exacte overlap met hotelovernachtingen is onbekend. ) Bron: ACP. Aantal overnachtingen onbekend: passagiers kunnen overnachten op cruiseschip of in hotel of doorreizen naar een andere bestemming. ) Schatting O&S op basis van verschillende bronnen, o.a. NBTC, CBS, DEStatis, StatBel.

Overnachtingen en dagbezoeken in Amsterdam t.o.v. voorgaand jaar

Bezoekerseconomie in coronatijd 







Aantal bezoekers in en hangt samen met coronaregime. De coronapandemie heeft de ontwikkeling van toerisme wereldwijd verstoord. In en was de epidemiologische situatie bepalend voor het reisbeleid tussen landen, het binnenlandse activiteitenniveau en de vakantie-intentie van consumenten. De spreiding van het aantal bezoekers over de maanden was sterk beïnvloed door de coronamaatregelen. Normaliter hangt deze samen met seizoenen, feestdagen, evenementen en vakanties. Andere bezoekerssamenstelling. Door de verschuivingen in het reissentiment, het gebruik van vervoer en de ondernomen activiteiten tijdens de coronapandemie, verandert de samenstelling van bezoekers in Amsterdam. In en bestaat de bezoekersmix voornamelijk uit de Nederlandse dag- en verblijfsbezoekers en de vakantiegangers uit de EU-buurlanden. Het intercontinentale en het zakelijke toerisme komt in en (bijna) niet op gang. Lagere capaciteitsgroei. Gemeente Amsterdam voert een restrictief overnachtingsbeleid waarin vestigingsvoorwaarden voor hotels zijn vastgelegd en in aangescherpt. Ook zijn de voorwaarden ten aanzien van de particuliere vakantieverhuur van woningen in aangescherpt. In nam de hotelcapaciteit in Amsterdam minder snel toe dan in de voorgaande jaren en ook minder snel dan in de rest van Nederland. Tegelijkertijd is het aanbod Amsterdamse woningen en kamers op online verhuurplatforms sterk gedaald.

Dit kan het effect zijn van het gemeentebeleid, maar ook het gevolg van de coronacrisis. Amsterdamse bezoekerseconomie kwetsbaar. Vóór de coronacrisis groeide zowel de toeristische vraag naar Amsterdam als het toeristische aanbod sneller dan landelijk. Vooral het aantal buitenlandse bezoekers nam in een hoger tempo toe. Dit heeft onder andere te maken met het internationale karakter van Amsterdam en de goede bereikbaarheid via Schiphol. In de loop van en was de Amsterdamse bezoekerseconomie kwetsbaar voor de coronamaatregelen die het reisverkeer en de sociale contacten beperkten. De consumentenbestedingen aan toerisme zijn wereldwijd gedaald. Het aantal vestigingen en banen in de toeristische sector in Amsterdam is in gedaald ten opzichte van .

Impact toerisme op leefomgeving en milieu 



Hoogste toeristische intensiteit in Nederland. In Nederland heeft Amsterdam de hoogste toeristische intensiteit en dichtheid.6 Binnen Amsterdam heeft stadsdeel Centrum de hoogste intensiteit en dichtheid. Omdat er geen grenswaarden voor hoge en lage intensiteit en dichtheid zijn afgesproken, worden toeristische bestemmingen onderling vergeleken. In was de toeristische intensiteit op een gemiddelde dag in Amsterdam keer hoger dan in Den Haag (gerekend per inwoners). In het centrum van Amsterdam waren er keer meer overnachtingen per inwoners dan op een gemiddelde dag in Den Haag. Gerekend per km land waren er in Centrum keer meer overnachtingen dan op een gemiddelde dag in Den Haag. Toeristische intensiteit en CO -voetafdruk afgenomen. Tussen en is de toeristische intensiteit in Amsterdam met ruim twee derde gedaald. De CO -voetafdruk van vervoer naar Amsterdam is in dezelfde periode met % gedaald, als gevolg van het sterk afgenomen (intercontinentale) toerismeverkeer tijdens de coronapandemie.

Economische groei t.o.v. vorig jaar

Passagiers op Schiphol t.o.v. vorig jaar

Overnachtingen in hotels t.o.v. vorig jaar

Overnachtingen in Amsterdamse hotels t.o.v. vorig jaar

6 CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd

, blz.

.

Toeristische intensiteit: Hotelovernachtingen per

Toeristische dichtheid: inwoners per dag

Hotelovernachtingen per km land per dag

Inleiding

Onderzoek en Statistiek (O&S) monitort toerismeontwikkelingen in Amsterdam en de regio en rapporteert hierover aan Economische Zaken. O&S houdt de toerismestatistieken in de MRA al vele jaren bij, vult ze waar mogelijk aan met de maatwerkcijfers uit andere databronnen en brengt de ontwikkelingen op het gebied van vraag en aanbod, overnachtingsbeleid, werkgelegenheid en duurzaamheid in toerisme in kaart. Het eindresultaat is het totaalbeeld van het toerisme in Amsterdam en MRA in de periode *( * voorlopige cijfers). Waar mogelijk worden de ontwikkelingen in Amsterdam en MRA vergeleken met die in de rest van Nederland en Europa. In deze rapportage geven we ook de eerste doorkijk naar het toerismevolume in . Definitie toerisme Toerisme wordt internationaal gedefinieerd als ‘activiteiten van personen buiten hun normale omgeving voor ontspanning of zaken waarvoor niet betaald wordt vanuit de bezochte plaats’. In Nederland gelden daarnaast aanvullende criteria dat toeristische bezoeken langer dan twee uur, maar korter dan één jaar duren (De Landelijke Recreatie & Toerisme Standaard ). Beleid ten aanzien van toeristisch verblijf De meeste overnachtingen in Amsterdam vinden plaats in hotels en vergelijkbare accommodaties. Andere overnachtingsmogelijkheden in de stad zijn kampeerterreinen, particuliere vakantieverhuurwoningen en kamers in woningen die worden verhuurd als B&B.

Met betrekking tot hotels en vergelijkbare accommodaties voert Amsterdam sinds een restrictief overnachtingsbeleid waarin vestigingsvoorwaarden zijn vastgelegd en die in zijn aangescherpt. Het gebied waar geen hotelontwikkeling meer mogelijk is, is vergroot (‘nee’ gebied) en de aanpak is uitgebreid met de inzet van het erfpachtinstrument. Particuliere vakantieverhuur van woningen en verhuur van kamers in woningen (B&B) vallen onder andere beleidsvoorwaarden, die sinds stapsgewijs worden aangescherpt. Indicatoren en databronnen Ten behoeve van het gemeentelijke beleid op het gebied van toerisme maakt O&S statistieken op niveau van de gemeente Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam. Waar mogelijk wordt uitgegaan van de definities en cijfers van het CBS. Ontbrekende registraties zijn aangevuld met de maatwerkcijfers van CBS, NBTC, BUAS, Bureau Stedelijke Planning en gegevens van onder andere Port of Amsterdam, Waterrecreatie BV, Kamer van Koophandel en MasterCard. Daarnaast wordt in deze rapportage gekeken naar de impactindicatoren, die onderdeel zijn van de European Tourism Indicator System (ETIS) ontwikkeld door de Europese Commissie. Het gaat om de economische, sociale, ruimtelijke en milieuimpact van toerisme op de reisbestemming. Voorbeelden zijn het aantal banen en de omzetgroei in toeristische branches, toeristische intensiteit, dichtheid en ‘carbon footprint’.

Leeswijzer In het eerste hoofdstuk staan hotelovernachtingen in Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) centraal. Hier wordt aandacht besteed aan de herkomstgebieden van bezoekers. De situatie in Amsterdam en de MRA wordt vergeleken met de mondiale trends. In het tweede hoofdstuk staat het hotelaanbod in de MRA centraal: het aantal hotels, kamers en bedden. Hier wordt ook gerapporteerd over de bezettingsgraden van hotels. Het derde hoofdstuk beschrijft het toeristisch verblijf in woningen, op campings en in havens. In het vierde hoofdstuk wordt de toeristische impact gemeten volgens de ETIS-indicatoren: toeristische intensiteit, toeristische dichtheid en de ‘carbon footprint’ in Amsterdam. Het vijfde hoofdstuk gaat over verschillende branches die geassocieerd worden met het toerisme en samen tot de toeristische sector worden gerekend. Meer gedetailleerde cijfers, open antwoorden en methode en definities zijn te vinden in de bijlagen.

Hotelovernachtingen MRA en Amsterdam

Hotelovernachtingen zijn een belangrijke graadmeter van de ontwikkelingen van de bezoekerseconomie in steden. In dit hoofdstuk staan hotelovernachtingen in Amsterdam en de Metropoolregio Amsterdam (MRA) centraal. De cijfers zijn verzameld door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en bewerkt door O&S.

.

Toerisme in grote steden harder geraakt door corona dan in landelijke gebieden

Bijna tweederde minder hotelovernachtingen in MRA in Hotels en vergelijkbare accommodaties in Nederland hebben in in totaal , miljoen gasten geaccommodeerd, goed voor , miljoen overnachtingen. Dit zijn bijna de helft minder overnachtingen (- %) dan in (zie figuur . a). Nog geen derde ( %) van de landelijke hotelovernachtingen heeft plaatsgevonden in de MRA. Vóór de coronapandemie ging het nog om bijna de helft ( % en %). In de MRA hebben hotels en vergelijkbare accommodaties in , miljoen gasten ontvangen en vonden er , miljoen overnachtingen plaats. Dat komt neer op bijna tweederde minder overnachtingen (- %) dan in (zie figuur . a). Een vijfde van de hotelovernachtingen in Nederland vond in in Amsterdam plaats ( %), in was dat nog circa een derde ( %). In Amsterdam zien we in als gevolg van de coronamaatregelen een sterke dalingen in hotelovernachtingen: van bijna , miljoen in naar , miljoen (- %) in . In figuur . a en tabel . b is te zien dat naast Amsterdam ook het toerisme in Haarlemmermeer (waaronder Schiphol) sterk geraakt is. Stedelijk toerisme was in door de coronapandemie niet populair: er waren nauwelijks zakelijke reizen en het vliegverkeer was beperkt vanwege inreisverboden. Daarentegen waren bestemmingen buiten de steden juist populair voor vakanties in Nederland onder Nederlanders.

Binnen de MRA is het toerisme in IJmond en agglomeratie Haarlem relatief het minst gedaald, mede dankzij de vakantiegangers uit Nederland. : landelijk toerismeherstel nog niet in grote steden Volgens de voorlopige cijfers van het CBS is het aantal gasten in Nederlandse hotels en vergelijkbare accommodaties in gestegen naar , miljoen, een toename van % ten opzichte van . Het aantal overnachtingen nam toe met % naar , miljoen. Deze toename komt op het conto van het binnenlandse toerisme, want het aantal buitenlandse gasten en overnachtingen was kleiner dan in . Vergelijkbare cijfers voor de MRA-regio zijn nog niet beschikbaar, maar voor de grote gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer heeft het CBS de voorlopige aantallen gasten en overnachtingen inmiddels gepubliceerd. Amsterdam telt in in totaal iets minder hotelgasten (- %) en overnachtingen (- , %) dan in (zie figuur . a). In Haarlemmermeer is

het aantal hotelgasten en overnachtingen met % respectievelijk % relatief sterk gedaald. De daling komt het sterkst naar voren onder buitenlandse gasten (zie tabel . b). Figuur . a Ontwikkeling aantal hotelovernachtingen in MRA en Nederland, %

totaal

0

Nederlanders

t.o.v.

(procenten)

buitenlanders

-10 -20

-18 -32

-40 -50

-43

-47

-48

-60 -70

-24

-25

-30

-47

-55 -68

-80

-63 -72

-56 -65

-66

-68

-66

-71

-90 -100

bron: CBS, bewerking O&S Tabel . b Aantal hotelovernachtingen in MRA en Nederland, overnachtingen 2020 (abs.)

mutatie t.o.v. 2019 (%)

totaal

Nederlanders

buitenlanders

buitenlanders%

Amsterdam

5.802.000

1.513.000

4.288.000

74

Amstel-Meerlanden/Waterland

1.807.000

882.000

924.000

verblijfsduur 2020 (nachten)

Nedertotaal landers

buitenlanders

totaal

Nederlanders

buitenlanders

-68

-48

-72

2,0

1,7

2,1

51

-61

-47

-69

1,7

1,6

1,8

w.v. Haarlemmermeer

1.154.000

517.000

637.000

55

-63

-55

-68

1,5

1,4

1,6

overig Amstel-Meerlanden

392.000

x

x

x

-64

x

x

1,9

x

x

Waterland*

261.000

x

x

x

-35

x

x

2,0

x

x

Agglomeratie Haarlem

476.000

264.000

212.000

45

-37

-21

-50

1,9

1,6

2,2

IJmond

278.000

220.000

58.000

21

-27

-8

-59

1,7

1,6

2,3

Het Gooi en Vechtstreek

139.000

105.000

34.000

25

-49

-32

-70

1,6

1,5

2,0

Flevoland

224.000

180.000

43.000

19

-47

-31

-73

1,7

1,6

2,1

Zaanstreek

147.000

80.000

68.000

46

-56

-22

-71

1,9

1,7

2,2

Totaal MRA

8.873.000

3.244.000

5.628.000

63

-65

-43

-71

1,9

1,7

2,0

Nederland

28.746.000 18.445.000 10.301.000

36

-47

-24

-66

1,8

1,7

2,0

* schatting

x data niet beschikbaar

bron: CBS, bewerking O&S

Figuur . a Ontwikkeling aantal hotelovernachtingen in MRA en Nederland, 30

totaal 27

%

Nederlanders

* t.o.v.

(procenten)

buitenlanders

18

20 7

10 0

0

-10

-10

-10

-20

-12

-17 -23

-30

* nader voorlopige cijfers

bron: CBS, bewerking O&S

Tabel . b Aantal hotelovernachtingen in Amsterdam, Haarlemmermeer en Nederland, overnachtingen 2021* (abs.)

Amsterdam Haarlemmermeer Nederland

mutatie t.o.v. 2020 (%)

totaal

Nederlanders

buitenlanders

buitenlanders%

totaal

Nederlanders

buitenlanders

totaal

Nederlanders

buitenlanders

5.775.000

1.926.000

3.848.000

67

-0,5

27

-10

2,0

1,7

2,2

957.000

465.000

492.000

51

-17

-10

-23

1,5

1,5

1,6

30.865.000 21.820.000

9.045.000

29

7

18

-12

1,8

1,7

2,1

* nader voorlopige cijfers

.

verblijfsduur 2021 (nachten)

bron: CBS, bewerking O&S

Ruim tweederde minder hotelovernachtingen in

t.o.v.

In Amsterdam ging het aantal hotelovernachtingen van bijna , miljoen in naar afgerond , miljoen in en , een daling van % ten opzichte van (zie tabel . en figuur . a). In de eerste twee maanden van neemt het aantal hotelgasten en overnachtingen toe ten opzichte van . Voor het hele jaar verwacht O&S7 - miljoen hotelovernachtingen en gaat uit van scenario’s waarin de mogelijke trends en risico’s voor de bezoekerseconomie worden doorgerekend (zie figuur . b en tabel . ). Toerisme in hangt samen met de mate van coronarestricties en de economische en mobiliteits-ontwikkelingen wereldwijd. De onzekerheidsfactoren voor het reissentiment zijn de gevolgen van de militair-politieke ontwikkelingen in Europa en de mogelijke opkomst van een nieuwe variant van het coronavirus. Uit meerdere internationale onderzoeken blijkt dat toerisme in wordt aangedreven door de toegenomen consumentenbesparingen in combinatie met de inhaalvraag naar reizen. De UNWTO-toerismescenario’s voor geven aan dat het buitenlandse toerisme wereldwijd met % tot % zou kunnen groeien in vergelijking met .8 Dit zou echter nog steeds % tot % onder het niveau van zijn. De verwachting van Tourism Economics is dat het buitenlandse toerisme in wereldwijd % tot % onder 7 O&S, Bezoekersprognose

-

, april

8 UNWTO, World Tourism Barometer, January

. .

het niveau van zal liggen.9 Het binnenlandse toerisme zal in volledig herstellen. Het volledige herstel van het buitenlandse toerisme volgt in . NBTC verwacht dat het verblijfstoerisme in Nederland in herstelt naar circa % van het niveau in . Het binnenlandse toerisme herstelt (bijna) volledig, terwijl het buitenlandse toerisme herstelt naar circa %- % van het niveau in , grotendeels door de Europese toeristen.10 In de bezoekersprognose voor Amsterdam houdt O&S ook rekening met de verschillende verwachtingen voor het intercontinentale, Europese en binnenlandse toerisme. Figuur . a Hotelgasten en -overnachtingen in Amsterdam, 20

x 1 miljoen

-

overnachtingen

* gasten

18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021*

Figuur . b Prognose hotelgasten en -overnachtingen in Amsterdam in x 1 miljoen 20

gasten

overnachtingen

Scenario Hoog

Scenario Midden

** Scenario Laag

18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 2018

2019

2020

2021*

2022**

bron: CBS * voorlopige cijfers /**prognose O&S 9 Tourism Economics in opdracht van European Travel Commission, European Tourism – Trends and Prospects,

Quartely Report /

, February

.

10 De bezoekersprognose voor de MRA is gemaakt door Bureau BUITEN tot

. Volgens deze prognose ligt het aantal overnachtingen in in de MRA % boven het niveau van . Bron: Bureau BUITEN/Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd ( ): Ontwikkelperspectief recreatie en toerisme MRA, maart .

Tabel . Kerncijfers hotelgasten, overnachtingen, verblijfsduur en bezetting in Amsterdam,

1 kw 2019

* netto netto verblijfsduur gasten overnachtingen bedbezetting kamerbezetting (nachten) (%) (%)*** 2.104.000 4.089.000 1,94 56 77

2 kw 2019

2.450.000

4.884.000

1,99

64

88

3 kw 2019

2.421.000

5.021.000

2,07

65

90

4 kw 2019

2.234.000

4.382.000

1,96

57

84

totaal 2019

9.209.000

18.375.000

2,00

61

84

7

10

1 kw 2020

1.513.000

3.017.000

1,99

40

63

2 kw 2020

180.000

337.000

1,87

6

14

3 kw 2020

942.000

1.881.000

2,00

25

34

4 kw 2020

324.000

567.000

1,75

8

16

totaal 2020

2.959.000

5.802.000

1,96

21

34 (26)11

-68

-68

228.000

378.000

1,66

5

13

mutatie % 2019 t.o.v. 2018

mutatie % 2020 t.o.v. 2019 1 kw 2021* 2 kw 2021*

422.000

719.000

1,70

9

19

3 kw 2021*

1.125.000

2.331.000

2,07

29

43

4 kw 2021*

1.113.000

2.347.000

2,11

29

44

totaal 2021*

2.887.000

5.775.000

2,00

18

31

-2 -69 360.000

-0,5 -69 910.000

2,53

17

24

prognose totaal 2022** Scenario Laag

6.684.000

13.095.000

1,96

prognose totaal 2021** Scenario Midden

7.824.000

15.792.000

2,00

prognose totaal 2021** Scenario Hoog mutatie % 2022** t.o.v. 2019 Scenario Laag mutatie % 2022** t.o.v. 2019 Scenario Midden mutatie % 2022** t.o.v. 2019 Scenario Hoog

8.148.000 -27 -15 -12

15.959.000 -29 -14 -13

1,96

mutatie % 2021* t.o.v. 2020 mutatie % 2021* t.o.v. 2019 januari-februari 2022*

* voorlopige cijfers CBS ** prognose O&S *** VisitorData i.o.v. a&p

bron: CBS/ bewerking O&S

Scenario O&S Laag: Restricties worden in de loop van het voorjaar opgeheven en keren terug in het najaarwinter . Toerisme komt op gang in het voorjaar-zomer dankzij de Nederlandse en Europese bezoekers. In de laatste maanden van is toerisme weer beperkt door de coronarestricties. Scenario O&S Midden: Na het opheffen van de coronarestricties wordt toerisme gestuwd door de inhaalvraag. Het interregionale toerisme (Nederland en Europa) komt als eerste op gang. Het reissentiment ten aanzien van de intercontinentale (vlieg)reizen zal langzamer herstellen. Scenario O&S Hoog: Ook in dit scenario treedt de inhaalvraag in werking na het opheffen van de coronamaatregelen. De vraag naar toerisme hangt in dit scenario samen met de economische factoren.

11 VisitorData registreert de kamerbezetting in hotels die open zijn en waar ten minste één gast verblijft. Wanneer de

kamerbezetting op deze manier wordt gemeten, dan bedraagt de gemiddelde kamerbezetting in Amsterdam in %. Als de kamerbezetting wordt gemeten inclusief de periode wanneer er geen gasten in hotels verbleven, dan bedraagt de gemiddelde kamerbezetting in %. Dit blijkt uit de hotelenquête van O&S en uit het hotelmarktonderzoek van Horwath HTL.

.

Toerismetrends bezoekers in

-

Relatief meer overnachtingen van Nederlanders en minder van niet-Europeanen  In de loop van en vond er een verschuiving plaats in het type toerist dat Amsterdam bezocht. Het coronavirus en de daarbij ingestelde restricties had grote invloed op de verschuivingen in motieven, het vervoer en de ondernomen activiteiten.12 Wereldwijd is het reissentiment verslechterd, de vakantie-intentie gedaald en worden er minder vliegreizen en meer vakanties in eigen land geboekt.13  De meeste overnachtingen in de Amsterdamse hotels zijn van buitenlandse bezoekers. Van alle hotelovernachtingen in betrof het % buitenlandse gasten en % Nederlandse. In ging het om relatief minder buitenlandse gasten ( %) en meer Nederlandse ( %, zie figuur . ).  Naast Nederlanders kwamen er in relatief meer hotelgasten uit de EU-landen dichtbij Nederland zoals Belgen en Fransen. Zij wonen immers op rijafstand, hoeven niet met het vliegtuig en zijn aangesloten op hetzelfde Europese Digitale Corona Certificaat.  Van de Europese markten buiten de EU valt de sterke afname van het aandeel van Verenigd Koninkrijk op: van % in naar % in . Buiten de EU gelden andere reisadviezen en regels voor het in- en uitreizen, testen, quarantaine en het corona-toegangsbewijs, waardoor het reizen naar Nederland voor sommige landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk (na Brexit in ), niet mogelijk of minder aantrekkelijk is.

 Het aandeel hotelovernachtingen van gasten van buiten Europa nam van op ook sterk af: van % naar %. Enkele verklaringen hiervoor zijn de strenge ‘zero covidstrategie’ die landen als Australië en China voeren en het EU-inreisverbod voor sommige niet-Europese landen. Door de grote onzekerheid en risico’s rondom het virus gaat de voorkeur uit naar de ‘veilige’ vakanties in eigen land en regio (o.a. de Verenigde Staten). Figuur . Hotelovernachtingen naar land van herkomst, Amsterdam

-

* (in procenten van totaal) Nederland Duitsland

2019

16

10

2

16

5

24

15

9

21

België Verenigd Koninkrijk Frankrijk

2020

26

17

4

13

7

19

8

overig Europa (excl Ned.) Amerika

4 11

Azië Oceanië 2021*

33

14

4 4

9

23

7

4 01

Afrika %

0

20

40

60

80

* voorlopige cijfers 12 CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd , oktober 13 NBTC, Vakantie Sentiment Monitor, Resultaten meting - , -

100

bron: CBS

Totaal aantal hotelovernachtingen ligt in en onder niveau van  In de loop van en is het intercontinentale reisverkeer het meest afgenomen, waarbij het aantal hotelovernachtingen van bezoekers uit o.a. de Verenigde Staten, Australië en Azië sterk is gedaald (zie figuur . ).  Het binnenlandse toerisme en het toerisme uit de buurlanden Duitsland, België en Frankrijk is relatief minder gedaald. Toeristen uit het Verenigd Koninkrijk kwamen daarentegen juist minder vaak dan Europeanen gemiddeld. Figuur . Hotelovernachtingen in Amsterdam naar herkomstland in

en

* t.o.v.

(procenten)

0 -10 -20 -30 -33

-40

-36 -46

-50 -60

-56 -69

-70

-70 -75 -85

-85

-93

2019-2020

Vanaf

e

kwartaal

-80 -90

-95

-100

2019-2021*

* voorlopige cijfers

.

-80

bron: CBS

meer hotelovernachtingen dan in

De bezoekerspieken in Amsterdam liggen elk jaar in april-mei (vakanties rond Pasen en Koningsdag), juli-augustus (zomervakantie) en oktober (congressen, ADE). In zien we dat de pieken eerder beginnen en langer duren waardoor het verschil tussen het laag- en het hoogseizoen minder groot is geworden (zie figuur . ). De cijfers over en geven aan dat de ontwikkeling van het aantal overnachtingen wordt beïnvloed door de coronamaatregelen en in mindere mate door de seizoenseffecten.  Medio maart gaat Nederland in lockdown, waarbij het recreatief en zakelijk verkeer wegvalt. Het passagiersverkeer op Schiphol valt in april-mei bijna volledig weg.  Het dalende aantal besmettingen in Europa draagt bij aan het bezoekersherstel in Amsterdam tijdens de vakantieperiode in juli-augustus . Het herstel komt door bezoekers uit Duitsland, België, Frankrijk en Nederland. De intercontinentale bezoekers blijven weg.



Vanaf half oktober worden de coronamaatregelen weer aangescherpt (er volgen twee lockdowns) en blijft het aantal hotelovernachtingen stabiel laag tot aan april . Vanaf april tot eind juni worden de coronarestricties in Nederland stapsgewijs versoepeld en neemt het aantal hotelovernachtingen in Amsterdam geleidelijk toe, boven het niveau van . De piek in juli-augustus is lager dan verwacht vanwege de nieuwe coronagolf in Nederland in juli . De bezoekers komen vooral uit Nederland en de buurlanden. Door de hoge vaccinatiegraden en het invoeren van de EU-coronapas veranderen de maatregelen in het najaar : vanaf september kunnen Nederlandse horeca en cultuur op volle capaciteit draaien zonder de , meter regel, maar met een coronapas. Ook worden de in- en uitreis regels voor gevaccineerde reizigers internationaal versoepeld. Vanaf dat moment neemt het binnenlandse én buitenlandse toerisme in Amsterdam toe totdat de omikron-variant zijn intrede doet en Nederland weer in lockdown gaat (december ). Vanaf januari worden de maatregelen stapsgewijs afgebouwd en vanaf februari heeft Nederland een relatief milder coronaregime dan de buurlanden. Hierdoor kan het toerisme naar Nederland in de komende tijd aantrekkelijker worden.







Figuur . Totaal aantal hotelovernachtingen per maand, Amsterdam, 2

2022*

x mln.

2021*

2020

-

*

2019

1,8 1,6 1,4

Opheffen meeste

1,2

maatregelen

1

Omikron

0,8

Versoepelingen

0,6 0,4

Lockdown

0,2 0

jan

feb

* voorlopige cijfers

mrt

Lockdown

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

bron: CBS

Zakelijke markt Zakelijke markt kent van oudsher twee piekmomenten: in april-mei en september-oktober, maar door de gevolgen van de coronabeperkingen lagen deze in en op een zeer laag niveau (zie figuur . a). De zakelijke overnachtingen maakten in % van het totaal aantal overnachtingen in Amsterdam uit. Dit aandeel is gedaald naar % in en naar % in . In oktober-november kwam het zakelijke toerisme iets meer op gang nadat meerdaagse (zakelijke) evenementen met overnachting weer toegestaan waren (vanaf september ).

Figuur . a Aantal zakelijke hotelovernachtingen per maand, Amsterdam x mln.

zakelijk 2022*

zakelijk 2021*

zakelijk 2020

zakelijk 2019

0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0

jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

* voorlopige cijfers

nov

dec

bron: CBS

Recreatieve markt De pieken van het recreatieve toerisme in Amsterdam vallen samen met de feestdagen (o.a. Pasen, Koningsdag), (school)vakanties en grote evenementen, zoals Pride (augustus) en ADE (oktober), die zowel nationale als buitenlandse bezoekers trekken. Dit seizoenspatroon zien we elk jaar terug. In en is het verloop van het recreatieve toerisme vooral bepaald door de coronamaatregelen en in kleinere mate door de seizoenen/feestdagen. Figuur . b laat het effect van de coronabeperkingen en versoepelingen in en op het verloop van het recreatieve toerisme in Amsterdam zien. Figuur . b Aantal recreatieve hotelovernachtingen per maand, Amsterdam 1,4

recreatief 2022*

x mln.

recreatief 2021*

recreatief 2020

recreatief 2019

1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0

jan

feb

* voorlopige cijfers

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

bron: CBS

.

Meer buitenlandse toeristen in EU-steden in

The World Tourism Organization (UNWTO)14 volgt toerisme trends op basis van het aantal buitenlandse hotelgasten in verschillende landen en werelddelen.15 In groeide het toerisme volgens deze definitie wereldwijd met % en in Europa met %. In sommige populaire EU-steden was het groeitempo van het aantal buitenlandse hotelgasten in hoger dan gemiddeld, waaronder in Lissabon ( %), Amsterdam ( %) en Barcelona ( %). In is het aantal toeristen wereldwijd gedaald als gevolg van de coronapandemie (- %, zie tabel . ). In groeide het mondiale toerisme weer (+ %), maar was nog % onder het niveau van . Het herstel in is vooral te zien in Zuid-Europa (+ % t.o.v. ). In WestEuropa is het toerisme van op met % gedaald. In vergelijking met de andere EU-steden daalde het aantal buitenlandse hotelgasten in in Amsterdam relatief minder sterk (- %). De daling in in Amsterdam (- %) was min of meer in lijn met de daling in West-Europa (- %), maar week af van het hersteltempo in de grote EU-steden, waarmee Amsterdam wordt vergeleken. Vooral in de Zuid-Europese EU-steden, maar ook in veel West-, Centraal- en Oost-Europese steden nam het buitenlandse toerisme tussen en toe. Tabel . Buitenlandse hotelgasten in EU-steden, aantallen in buitenlandse hotelgasten (miljoenen) 2019

en mutatie t.o.v. mutatie %

en

2021

2019-2020

2019-2021

403,0

421,0

-73

-71

2020-2021 4

237,3

281,3

-68

-62

19

204,2

79,8

71,8

-61

-65

-10

Amsterdam

7,6

2,1

1,8

-72

-77

-15

Antwerpen

0,6

0,2

0,3

-66

-50

46

Barcelona

7,9

1,5

2,2

-81

-72

49

Berlijn

5,5

1,3

1,3

-76

-77

-1

Brussel

3,0

0,7

0,9

-77

-71

25

Boedapest

3,5

x

0,9

x

-73

x

Helsinki

1,2

0,3

0,2

-80

-80

-2

Lissabon

4,7

1,1

1,5

-77

-68

42

Madrid

5,4

1,0

1,7

-81

-68

68

Parijs

12,8

x

3,1

x

-75

x

Praag

6,8

1,5

x

-79

x

x

Wenen

5,5

1,5

1,5

-73

-72

3

Warschau

1,3

0,3

0,5

-74

-64

39

Zagreb

1,2

0,2

0,5

-81

-62

102

totaal wereldwijd

1.468,0

totaal Europa

746,9

totaal West-Europa

2020

-

x niet bekend

14 UNWTO, World Tourism Barometer, January

bron: UNWTO/CBS/TourMis, bewerking O&S

.

15 Het aantal binnenlandse verblijfsbezoekers telt voor de mondiale groei niet mee.

Volgens UNWTO is het herstel in te danken aan minder reisbeperkingen en betere samenwerking tussen verschillende landen. Ook hangt het hersteltempo sterk samen met de vaccinatiegraden en het consumentenvertrouwen wereldwijd. 16 Voor het toerisme in verwacht UNWTO een groei van %- % ten opzichte van . Hiermee zal het aantal buitenlandse hotelgasten wereldwijd %- % onder het niveau van liggen.17 Voor het aantal buitenlandse hotelgasten in Amsterdam verwacht O&S een groei van %% in ten opzichte van . Hiermee zal het aantal buitenlandse hotelgasten in %- % onder het pre-corona niveau liggen.

16 https://www.unwto.org/news/tourism-grows- -in17 UNWTO: World Tourism Barometer. March

-but-remains-far-below-pre-pandemic-levels , volume , issue .

Logiesmarkt MRA en Amsterdam

In dit hoofdstuk staat het hotelaanbod in de MRA centraal: het aantal hotels, kamers en bedden en de kamerbezetting en prijs. Het woord ‘hotels’ wordt hier gebruikt als verzamelnaam voor hotels en andere logiesaccommodaties met een vergelijkbare dienstverlening en minimaal vijf bedden, waaronder hostels, boerenkamers, pensions en appartementenhotels.18 Meer informatie over de databronnen, methode en definities staat in bijlage en in het dossier toerisme op de website van O&S onderzoek.amsterdam.nl/dossier/toerisme.

.

Lager groeitempo Amsterdamse hotelcapaciteit, groei regio stabiel

MRA telt medio ruim . kamers en . bedden in hotels en vergelijkbare accommodaties (zie tabel . ).19 Dit is % van de landelijke kamer- en beddencapaciteit.20 Ten opzichte van medio nam de capaciteit in de MRA met % toe (landelijk met %). Dit is minder snel dan in (+ %). % van de hotelkamers en % van de bedden in de MRA is in Amsterdam. Medio ging het om logiesaccommodaties, . kamers en . bedden (zie tabel . ). Ten opzichte van medio nam de kamer- en beddencapaciteit in Amsterdam met % toe, relatief minder snel dan voorheen ( + %) en ook minder snel dan in de MRA-regio (+ %). In absolute zin zijn er tussen juli en juli kamers en . bedden bijgekomen, voor een groot deel door de opening van twee hotels in Centrum en Zuid (Landmark en Innside). Er is vooral groei rond Schiphol, Almere en Velsen. De MRA-regio (exclusief Amsterdam) telt in logiesaccommodaties met in totaal . kamers en . bedden. De meeste accommodaties bevinden zich in Haarlemmermeer, Amstelveen, Haarlem, Almere, Zandvoort en Zaanstad. In de periode is de capaciteit van de regio toegenomen in absolute zin met kamers en . bedden, in relatieve zin met %. Deze toename komt door de realisatie van meerdere grootschalige hotels bij Schiphol (Hotelux, The Florian, NinetyNine) en in Almere (Holiday Inn Express) en één middelgroot hotel in Velsen (Harbour Hotel).

Daarnaast zijn er kleinere accommodaties bijgekomen in onder andere Haarlem en Zaanstad.

18 O&S volgt de landelijke definitie van logiesaccommodaties van het CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-

diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korte-onderzoeksbeschrijvingen/logiesaccommodaties juli van door O&S. Tijdelijke hotelsluitingen i.v.m. corona niet meegerekend. 20 Bron: CBS, juli . 19 Gemeten op

Tabel 2.1 Hotelcapaciteit Metropoolregio Amsterdam en Nederland 2020 hotels totaal Nederland

kamers

2021 bedden hotels

3.838 142.674 312.246

totaal MRA, waaronder

829

57.030 124.499

kamers

mutatie 2020-2021 (abs.) bedden

4.049 147.047 321.933

mutatie (%)

hotels kamers bedden kamers bedden 211

4.373

9.687

3

3

844

58.424 127.335

15

1.394

2.836

2

2

gemeenten MRA met meer dan 10 hotels en 1.000 bedden Amsterdam (excl. Weesp)

533

39.913

87.917

536

40.583

89.256

3

670

1.339

2

2

Haarlemmermeer

41

8.194

16.423

45

8.640

17.325

4

446

902

5

5

Amstelveen

14

1.483

3.520

14

1.483

3.520

0

0

0

0

0

Haarlem

28

1.076

2.446

30

1.084

2.462

2

8

16

1

1

Almere

11

1.079

2.225

12

1.239

2.576

1

160

351

15

16

Zandvoort

51

872

1.850

53

881

1.871

2

9

21

1

1

Zaanstad

16

738

1.604

16

736

1.584

0

-2

-20

0

-1

Velsen

11

485

979

12

565

1.159

1

80

180

16

18

A Centrum

279

14.164

31.106

280

14.470

31.714

1

306

608

2

2

K Zuid

89

7.600

15.751

90

7.933

16.409

1

333

658

4

4

M Oost

35

5.079

11.147

35

5.076

11.139

0

-3

-8

0

0

F Nieuw-West

29

4.761

10.786

30

4.795

10.861

1

34

75

1

1

E West

62

3.749

8.527

63

3.752

8.539

1

3

12

0

0

T Zuidoost

15

2.523

5.927

15

2.523

5.927

0

0

0

0

0

N Noord

22

1.797

4.190

21

1.794

4.184

-1

-3

-6

0

0

B Westpoort

2

240

483

2

240

483

0

0

0

0

0

stadsgebied Weesp (va. maart 2022*)

8

98

261

8

98

261

0

0

0

0

0

stadsdelen Amsterdam indeling 2021

regio indeling 2021 (excl. Amsterdam en incl. Weesp) totaal regio, waaronder

296

17.117

36.582

308

17.841

38.079

12

724

1.497

4

4

Amstel- Meerlanden

71

10.539

22.125

76

11.005

23.067

5

466

942

4

4

agglomeratie Haarlem

86

2.010

4.423

90

2.027

4.460

4

17

37

1

1

Flevoland -

19

1.234

2.561

20

1.394

2.912

1

160

351

13

14

Waterland +

44

924

2.221

45

927

2.228

1

3

7

0

0

IJmond

24

787

1.726

25

867

1.906

1

80

180

10

10

Gooi en Vechtstreek*

30

849

1.849

30

849

1.849

0

0

0

0

0

Zaanstreek

22

774

1.677

22

772

1.657

0

-2

-20

0

-1

* Met ingang van maart Vechtstreek. .

maart

hoort Weesp officieel bij de gemeente Amsterdam. Amsterdam kent vanaf

stadsdelen en het stadsgebied Weesp. In de regionale indeling

valt Weesp onder Gooi en

.

Daling kamerbezetting en –prijs in

-2021

Het landelijke onderzoek van Horwath naar drie-, vier- en vijfsterrenhotels wijst op een daling van de kamerbezetting in heel Nederland van % in naar % in . De kamerprijzen zijn in dezelfde periode met % gedaald (zie tabel . ). Het onderzoek van O&S naar hotels in hetzelfde segment in de MRA laat ook een sterke daling in bezetting en kamerprijzen zien. In Amsterdam is de kamerbezetting het meest gedaald van % in naar % in en ligt lager dan in de rest van Nederland. Ook zijn de kamerprijzen in Amsterdam relatief sterk gedaald met % ten opzichte van . Alleen in Amstel-Meerlanden is de prijsdaling nog sterker. Tabel . Kamerbezetting en kamerprijs* in hotels met , of sterren kamerbezetting (%)

kamerprijs (euro’s per nacht)

2019

2020

2019

2020

Amsterdam*

87

27

149

108

Amstel-Meerlanden*

80

30

106

69

overig regio*

68

35

100

99

MRA totaal*

82

29

120

103

Nederland excl. Amsterdam / Schiphol**

74

46

96

74

Nederland totaal**

78

34

120

87

* bron: O&S (kamerprijzen incl. 9% btw en excl. gemeentelijke toeristenbelasting) ** bron: Horwath

Tabel . laat de kamerbezetting en -prijs per (ster)segment21 in de MRA zien. Gegevens van afzonderlijke sterklassen zijn in de bijlage te vinden. De gemiddelde kamerbezetting· van alle Amsterdamse hotels en vergelijkbare accommodaties samen bedroeg % in en is gedaald naar % in . De gemiddelde kamerbezetting in de regio is in deze periode relatief minder sterk gedaald ( %). Door de grotere vraaguitval in Amsterdam zijn ook de kamerprijzen in Amsterdam sterker gedaald (- %) dan in de regio (- %). Tabel . Kamerbezetting en kamerprijs* in hotels naar segment kamerbezetting (%)

kamerprijs (€ per nacht)

2010

2015

2019

2020

2010

2015

2019

2020

gemiddeld

72

81

84

26

104

124

135

96

laag segment* (0-2 sterren)

71

76

81

23

83

98

115

75

midden segment (3 sterren)

75

86

89

28

104

118

115

74

luxe segment (4-5 sterren)

72

83

84

27

159

178

186

146

gemiddeld

56

64

69

30

92

94

107

87

laag segment* (0-2 sterren)

53

61

64

27

77

86

114

88

midden segment (3 sterren)

51

67

69

25

87

87

95

72

luxe segment (4 sterren)

65

66

74

42

114

120

108

105

Amsterdam

regio

* Kamerprijzen incl. 9% btw en excl. gemeentelijke toeristenbelasting

bron: O&S

** De sterclassificatie is vrijwillig: accommodaties zonder sterklasse worden ingedeeld in het laagste segment 21 In deze rapportage wordt uitgegaan van de vrijwillige deelname aan de Nederlandse Hotel Classificatie (NHC).

De gemiddelde kamerbezetting in Amsterdam is seizoensgebonden en varieert per maand van 69% in januari tot circa 90% rond Pasen en in de periode juni-oktober (zie figuur 2.4). Tijdens de coronapandemie in 2020 in 2021 liggen de bezettingsgraden van de Amsterdamse hotels ver onder het nievau van 2019. De epidemiologische situatie en coronamaatregelen hebben veel invloed op het verloop van de bezoekerseconomie. De licht blauwe (2020) en de donker blauwe (2021) lijnen in figuur 2.6 laten zien hoe de kamerbezetting per maand verandert tijdens de lockdowns en versoeplingen in 2020 en 2021. In oktober van 2021 stijgt de kamerbezetting tot boven de 60% en daalt weer als gevolg van de nieuwe maatregelen naar aanleiding van de omikron-variant. Figuur . Gemiddelde kamerbezetting* in Amsterdam per maand, 2019

% 100

2020

91

90

-

2021 90

90

80 70 62

60 50

46

Versoepelingen

40 30 20

15

10 0

Lockdown

Lockdown

jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

* in hotels waar minimaal 1 gast verblijft

aug

sep

okt

nov

dec

Bron: VisitorData in opdracht van amsterdam&partners

Relatief veel hoteliers in Amsterdam ( %) en in de regio ( %) geven in de O&S-hotelenquête aan dat hun accommodaties een deel van waren gesloten, onder andere tijdens de lockdowns (zie resultaten in tabel . en responsverantwoording in bijlage ). Andere minder vaak genoemde redenen voor de sluiting waren verbouwing of faillissement. Ook noemen de respondenten in de enquête een aantal aandachtspunten en praktische zaken die ze graag willen doorgeven aan hun gemeente. De antwoorden zijn per gemeente te vinden in bijlage . Voorbeelden van de vaak genoemde aandachtspunten zijn de toeristenbelasting (Amsterdam) en de OV-verbindingen tussen de regio en Amsterdam (regiogemeenten). Tabel . Is uw accommodatie in

alle dagen open geweest? (respondenten die ‘Nee’ hebben ingevuld) reden (een deel van) 2020 gesloten % % accommodaties (op sommige gemiddeld aantal corona/ te weinig gasten dagen) gesloten dagen gesloten in 2020 lockdown

Amsterdam

62

135

60

57

regio

43

151

39

67 bron: O&S

Toeristisch verblijf in woningen, campings en havens MRA en Amsterdam

Dit hoofdstuk beschrijft het verblijfstoerisme buiten hotels: in woningen (bed & breakfast, short stay, vakantieverhuur), op campings, cruiseschepen en in jachthavens. De gegevens zijn gebaseerd op schattingen, maatwerk en publicaties van derden. Omdat betrouwbare registraties en harde cijfers over de afgelopen jaren vaak ontbreken, geeft dit hoofdstuk een indicatie van het verblijf buiten hotels.

.

Voorwaarden van toeristisch verblijf in woningen in Amsterdam: vakantieverhuur, bed & breakfast en short stay

Woningen in Amsterdam kunnen op verschillende manieren aan toeristen worden verhuurd: via vakantieverhuur of via de bed & breakfast (B&B) regeling. Hieraan zijn specifieke voorwaarden verbonden (zie kaders)22. De opkomst van online platforms vlak na de financiële crisis in , zoals Airbnb en Homeaway, heeft de toeristische verhuur van woonruimte vergemakkelijkt. De verhuur van woonruimte aan toeristen is sindsdien sterk toegenomen, tot de coronacrisis het aantal bezoekers aan de stad afremde. Voor bezoekers vormt het aanbod verhuurde woningen een aantrekkelijk alternatief voor het bestaande (hotel)aanbod, terwijl het voor bewoners een extra bron van inkomsten kan zijn. Daar staat tegenover dat een toename van vakantieverhuur kan leiden tot negatieve effecten op het woon- en leefmilieu in buurten en (brand)onveilige situaties. Om die reden probeert Amsterdam vakantieverhuur waar mogelijk te reguleren:  Per oktober is een meldplicht ingevoerd, waarbij ook het maximum aantal dagen dat een woning verhuurd mag worden is beperkt tot dagen. Sinds januari geldt een maximum van dagen. Combinatie met een Bed & Breakfast is niet mogelijk.  Per juli is een vergunningsplicht ingesteld. Een vergunning is maximaal één jaar geldig, steeds tot april in het volgende kalenderjaar. Iedere verhuur moet worden vermeld.

Een vergunning kan snel worden aangevraagd en verkregen en er gelden geen quota. Een vergunning is pas nodig als men daadwerkelijk gaat verhuren. Op december waren er . vergunningen voor vakantieverhuur afgegeven23.  Per juli was een verbod op vakantieverhuur ingesteld voor de wijken Burgwallen Oude Zijde, Burgwallen Nieuwe Zijde en Grachtengordel-Zuid, waar de toeristische draagkracht onder druk staat24. Door een uitspraak van de rechtbank is er momenteel echter geen juridische grond voor zo`n verbod, waardoor er ook voor deze wijken een vergunning kan worden aangevraagd. 22 Bron: Gemeente Amsterdam: https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/wonen/particuliere/ 23 Bron: Gemeente Amsterdam (

december 24 Bron: Gemeente Amsterdam ( toerisme op leefbaarheid.

): Toeristische verhuur van woonruimte; Rapportage januari

–

): Onderzoek naar de toeristische draagkracht van wijken; de invloed van



Vanaf april is voor de vakantieverhuur van woningen een registratienummer verplicht. Verhuurders moeten dit registratienummer vermelden in al hun advertentie(s) en publicaties waaronder aanbiedingsplatforms als Airbnb en Booking, op eigen of andere websites en in advertenties en publicaties. Verhuurders kunnen niet langer anoniem woningen voor toeristisch gebruik aanbieden, maar moeten eerst de gemeente op de hoogte brengen van het adres van de desbetreffende woning. Vanaf oktober wordt de registratieplicht vakantieverhuur door de gemeente Amsterdam gehandhaafd. Advertenties zonder registratienummer zijn sinds die datum door de grote verhuurplatforms (Airbnb, Booking, VRBO, Expedia) verwijderd25 Op februari hadden . mensen een registratienummer aangevraagd. Voorwaarden Vakantieverhuur in gemeente Amsterdam  De verhuurder is de hoofdbewoner van de woning, woont daar ook en staat ingeschreven in de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP) van de gemeente Amsterdam.  De verhuurder is zelf niet thuis tijdens de verhuur.  De woning mag aan maximaal personen tegelijkertijd verhuurd worden.  De woning heeft officieel de bestemming wonen.  De woning mag geen sociale huurwoning zijn die eigendom is van een woningcorporatie.  De verhuurder moet toeristenbelasting en inkomstenbelasting betalen.  De woning moet brandveilig zijn.