2. Programmaplan Aanpak Wegtunnels Amsterdam versie 2.0

Programmaplan Aanpak Wegtunnels Amsterdam Herziening Q2 2022 Versie 2.0

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Inhoud 1

2

3

Inleiding ..................................................................................................... 2 Aanleiding

2

Keuze voor een programma

3

Voortbouwen op geleerde lessen en kernwaarden

3

Doel programmaplan

4

Relatie met andere documenten

4

Programmakader ......................................................................................... 6 Doelstelling

6

Wegtunnelareaal

6

Scope wegtunnels en gedefinieerde projecten binnen het programma

7

Masterplanning

10

Financieel

10

Risico’s

12

Programma-aanpak .................................................................................... 14 Tunnels op orde als gezamenlijke opgave

15

Het Operational Concept Description (OCD) als centrale spil van het programma 16

4

Strategische programma partners

17

Taakgericht werken

18

Governance ................................................................................................ 19 Positie programma binnen directie Bijzondere Projecten

19

Adviesraad Wegtunnels

19

Regeling Risicovolle Projecten

20

Opdracht en decharge

20

Besluitvorming, organisatie en overlegstructuur programma

21

Verdergaande samenwerking AWA en TBO

26

Bijlage 1: Afkortingen en definities ..................................................................... 27 Bijlage 2: Aanpakken per taakveld ...................................................................... 28 Bijlage 3: Programmaplanning ........................................................................... 29 Bijlage 4: Begroting Programma ......................................................................... 30 Bijlage 5: Overzicht Programmarisico ‘s ............................................................... 31 Bijlage 6: Taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden ................................... 35

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

1 Inleiding

Aanleiding Op 12 april 2018 heeft het college van B&W de gemeenteraad geïnformeerd1 over de voortgang in de lopende tunnelprojecten en de kostenoverschrijding die zich (opnieuw) voordeed bij de IJtunnel (IJT) en de Piet Heintunnel (PHT). Naast het feit dat deze tunnels moeten voldoen aan strengere regelgeving is er sprake is van achterstallig onderhoud en wisten we niet goed wat de staat van onderhoud is omdat deze meestal slecht of niet gedocumenteerd is. In de brief wordt gemeld dat aan de stedelijk directeur Ruimte en Economie opdracht is gegeven om de personele en organisatorische problemen voor de zomer op te lossen. Op 24 mei 2018 heeft de stedelijk directeur de organisatie op de hoogte gebracht van het besluit om de wegtunnelprojecten onder te brengen bij de toenmalige directie Metro en Tram. Deze directie wordt ambtelijk opdrachtgever en opdrachtnemer voor deze projecten binnen het areaal van Amsterdamse wegtunnels. Dit besluit is in juni 2018 door de direct betrokken directies nader uitgewerkt in een set van overdrachtsafspraken. Op 4 juni 2019 heeft het college van B&W ingestemd met versie 1.1 van dit programmaplan. De scope betrof op dat moment de projecten Aanpassingen Michiel de Ruijtertunnel, Renovatie Piet Heintunnel, Vernieuwing Verkeerscentrale en Renovatie Amsterdam Arenatunnel.

Met de vaststelling van de Begroting 2022 door de gemeenteraad op 11 november 2021 is besloten om het project Renovatie Amsterdam Arenatunnel in portefeuille te houden, waardoor er geen financiële basis meer is om de uitvoeringswerkzaamheden van dit project binnen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam verder uit te voeren. Het dossier zal aanbestedingsgereed worden overgedragen aan de tunnelbeheerorganisatie. N.B. In 2021 is besloten de directie Metro en Tram op te heffen. Een aantal projecten en de bijbehorende projectorganisaties gaan samen verder in de nieuw gevormde directie Bijzondere Projecten (DBP), welke op 1 januari 2022 van start is gegaan. In de afgelopen 2 jaar is de samenwerking tussen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam en de tunnelbeheerorganisatie (TBO) steeds intensiever geworden. Dit heeft er toe geleid dat beide partijen op zoek zijn gegaan naar een vorm om dat structureler invulling te geven. Het voornemen daartoe en hierboven genoemde redenen zijn aanleiding om een nieuwe versie van het programmaplan Aanpak Wegtunnels Amsterdam op te stellen waarin de scope en werkwijze weer aansluiten. Voorliggende versie is deze vernieuwde versie, deze zal weer voorgelegd worden aan het college van B&W.

1 Kenmerk van de brief aan de gemeenteraad: V&OR/UIT/2018004884

2

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Keuze voor een programma Amsterdam groeit en de stad wordt steeds drukker. Een goede bereikbaarheid is belangrijk en wegtunnels spelen hierbij een grote rol. De gemeente Amsterdam staat de komende jaren voor de opgave om te zorgen voor een veilig en beschikbaar tunnelareaal, met een toekomstbestendige bediening en adequaat beheer & onderhoud. Alle Europese tunnels moeten voldoen aan strengere regelgeving, zo ook de Amsterdamse wegtunnels. In Amsterdam is er bovendien sprake van achterstallig onderhoud. Daarnaast is niet goed bekend wat de staat van het onderhoud is, en meestal is het onderhoud niet goed gedocumenteerd. In het voorjaar van 2018 is Metro en Tram (MET) gevraagd om deze problematiek integraal op te pakken, omdat de kennis en ervaring van MET uit projecten zoals de Noord/Zuidlijn van toegevoegde waarde werd gezien om deze problemen op te lossen. MET is in oktober 2018 met het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam gestart. De gemeente Amsterdam kiest voor een programmatische aanpak om in plaats van gestuurd op een individueel object, op het volledige tunnelareaal te sturen. Ze kiest hiermee voor een integrale aanpak van het renoveren en toekomstbestendig maken van Amsterdamse wegtunnels en de vernieuwing van de Verkeerscentrale Amsterdam.

Voortbouwen op geleerde lessen en kernwaarden Projecten verlopen niet altijd conform de vooraf opgestelde plannen. De directie Bijzondere Projecten heeft met de onderscheidende aanpak bij de Noord/Zuidlijn en de Oostlijn leerervaringen opgedaan bij de uitvoering van complexe infrastructuurprojecten. Deze passen we hier weer toe. Het gaat dan met name over de daadkrachtige en expliciete manier van werken, waarbij alle relevante stakeholders worden meegenomen. We staan open voor feedback en delen actief kennis. We zijn helder over de te nemen stappen en onderbouwing van keuzes zorgt voor vertrouwen en een gezamenlijk resultaat. Deze aanpak vraagt een uniforme manier van werken. Tien lessen van de Noord/Zuidlijn

Lessen renovatie Oostlijn (Rekenkamer)

1. Bezint eer ge begint 1. 2. Zorg voor een sterke projectorganisatie 2. 3. Organiseer samenwerking met andere partijen actief 3. 4. Zoek tegenspraak 4. 5. Wees realistisch over risico’s 6. Geef uitvoering een grotere plaats in het 5. project 6. 7. Versterk de positie van de gemeente in de markt 7. 8. Versimpel de inhoud en beperk de regels en controles 8. 9. Zorg voor bewuste en onderbouwde besluitvorming 9. 10. Bestuur: bestuur!

Een project is een gezamenlijke opgave Betrek de beheerder bij het opdrachtgeverschap Goed beheer verdient zich terug Kijk soms ongevraagd van buiten naar binnen Respecteer tegenkrachten Verwacht niet te veel van contractuele prikkels Stoppen is soms aantrekkelijker dan het lijkt Neem voldoende tijd voor voorbereiding en belangrijke besluiten Tegenvallers zijn er om te bespreken, niet om af te rekenen

Tabel 1: De geleerde lessen vanuit de Noord/Zuidlijn en Renovatie Oostlijn

3

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Het programma bouwt voort op deze lessen, die als volgt doorwerken in onze aanpak:  Realistisch, transparant, voorspelbaar: we zijn open over het proces, we benoemen problemen, tegenvallers en risico’s. We zijn duidelijk over waar het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam (of deelprojecten) voor staat, waarom keuzes voorgesteld worden / gemaakt zijn en waarover nog meegedacht kan worden en waarover niet meer.  Sensitief, responsief, uitnodigend: in ons doen en laten hebben we permanent oog voor de belangen van onze stakeholders. We gaan met ze in gesprek, luisteren en verplaatsen ons in de ander.  Alert: vroegtijdig signaleren we issues in de omgeving. Als dingen niet goed lopen dan anticiperen we daar direct op zodat we ‘in control’ blijven. • Daadkrachtig: we handelen proactief en doortastend. We vallen op door onze ‘aanpakkers mentaliteit’. • Vertrouwen: de basis voor onze samenwerking. • Loyaal: we helpen elkaar. • Bewust: we maken keuzes bewust en realistisch en leggen deze vast. • Inclusief: iedereen hoort erbij.

Doel programmaplan Doel van dit programmaplan is vast te leggen wat de scope en de aanpak van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. Dit programmaplan is daarmee het kader waarbinnen het programma moet worden gerealiseerd en de basis voor verantwoording richting het bestuur.

Relatie met andere documenten Bovenliggende plannen: - Het programmaplan bouwt voort op de bevindingen en aanbevelingen in de nulmeting Wegtunnelsysteem2; - Het programmaplan bouwt tevens voort op (leer)ervaringen die de stad Amsterdam opgedaan heeft bij de uitvoering van eerdere complexe projecten zoals de Noord/Zuidlijn (NZL) en de Renovatie Oostlijn (ROL). Voor beide projecten zijn lessen gedefinieerd3 die in het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam worden toegepast. Zie ook paragraaf 1.3; - Het programmaplan sluit aan bij het organisatieplan Directie Bijzondere Projecten 20224. Onderliggende plannen: - Voor alle projecten die zijn of nog worden gedefinieerd binnen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam is een projectkader en een projectplan opgesteld dat aansluit bij dit programmaplan. Deze plannen zijn in het MT Aanpak Wegtunnels besproken en na verkregen instemming van de CFO Metro en Tram door de programmadirecteur vastgesteld. Wanneer een projectplan op punten afwijkt van dit programmaplan en de afwijking blijkt echt noodzakelijk dan wordt het programmaplan geactualiseerd en opnieuw vastgesteld door de

2 Presentatie stand van zaken Wegtunnelsysteem: DRW/OVG/00079 3

Rapportage 10 lessen van de Noord/Zuidlijn: SRW/OVG/00011, https://www.rekenkamer.amsterdam.nl/onderzoek/renovatie-oostlijn-2/

rapportage

lessen

Renovatie

Oostlijn:

4 Organisatieplan DBP: SKO/OVG/03658 (versie 27-01-2022)

4

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

-

directeur Directie Bijzondere Projecten. Afwijkingen op het programmaplan worden ook in de kwartaalrapportages gemeld. De governance wordt toegelicht in hoofdstuk 4; Voor elk taakveld is (inmiddels) door de verantwoordelijke manager een werkwijzer uitgewerkt zodat voor elk project dezelfde uniforme aanpak per taakveld wordt gehanteerd. Deze werkwijzers zijn vastgesteld in het MT Aanpak Wegtunnels. Het functioneren van de taakvelden en de positie in het programma wordt toegelicht in hoofdstuk 3.4 en bijlage 2.

5

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

2 Programmakader

Dit hoofdstuk introduceert ten eerste de hoofddoelstelling van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. Vervolgens wordt uiteengezet wat de scope van het programma is. In paragraaf 2.3 wordt toegelicht welke projecten binnen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam zijn of nog worden gedefinieerd. In de laatste paragrafen van dit hoofdstuk wordt ingegaan op de planning van het programma, de voor de uitvoering daarvan benodigde financiële middelen en de risico’s die op programmaniveau beheerst moeten worden.

Doelstelling De hoofddoelstelling van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam is tweeledig: 1. Voldoe op zo kort mogelijke termijn met het gehele tunnelsysteem aan de wetgeving, zodat veiligheid en beschikbaarheid aantoonbaar zijn geborgd. 2. Creëer een robuuste basis, zodat doelmatig en uniform invulling kan worden gegeven aan het toekomstbestendig beheer en onderhoud van het integrale wegtunnelsysteem als strategische asset van de gemeente Amsterdam, zodat de veiligheid en beschikbaarheid daarvan ook in de toekomst aantoonbaar is geborgd.

Wegtunnelareaal Het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam omvat vanuit het perspectief van integraliteit en uniformiteit het gehele wegtunnelareaal. Het wegtunnelareaal van de gemeente Amsterdam kent de volgende onderdelen (zie ook onderstaande figuur): 1. Wegtunnels; a. Piet Heintunnel (PHT) b. Michiel de Ruijtertunnel (MRT) c. Amsterdam Arena tunnel (AAT) d. IJ-tunnel (IJT) e. Spaarndammertunnel (SDT) 2. Verkeerscentrale Amsterdam (VCA), waar bediening en bewaking van de wegtunnels plaatsvindt; en 3. Een transmissienetwerk dat de tunnels met de VCA verbindt.

6

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Figuur 1: Locatie Verkeerscentrale en Tunnels in Amsterdam

Scope wegtunnels en gedefinieerde projecten binnen het programma Om invulling te geven aan de programmadoelstelling waren in 2019 meerdere projecten voorzien. Inmiddels zijn deze projecten vergevorderd in de voorbereiding of de uitvoering. Leidend in aanpak van de projecten, is het streven naar uniformiteit en integraliteit in het gebruik alsmede bij het beheer en onderhoud, om zodoende de veiligheid en beschikbaarheid van het tunnelsysteem te verbeteren. Verder zijn voor het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam de (toekomstige) uniforme operationele processen en procedures voor het asset- en verkeersmanagement door de tunnelbeheerorganisatie medebepalend voor wijze waarop de projecten worden gedefinieerd en uitgevoerd. 2.3.1

OCD beoogd gebruik / beheer 2025

Het is essentieel dat in één kaderstellend document is vastgelegd hoe het toekomstige systeem van verkeercentrale en wegtunnels zal functioneren (het beoogd gebruik en beheer). Dit document, de Operational Concept Description (OCD), waarin het operationele concept, het beoogd gebruik en beheer van het tunnelsysteem (uitrusting, processen en organisatie) zijn beschreven, staat centraal binnen de aanpak van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. Het document is afgestemd op de beheervisie 2030 van de TBO. Het OCD beschrijft hoe we omgaan met het wegtunnelareaal van Amsterdam vanaf 2025 tot 2035. Daar is door het programma Aanpak Wegtunnels over nagedacht omdat dit invloed heeft op de wijze waarop we de renovatie van de Piet Heintunnel en de aanpassingen van de Michiel de Ruijtertunnel aanpakken en hoe we de verkeerscentrale voor de Amsterdamse tunnels en de verkeersmanagementsystemen VRI/VIS vernieuwen.

7

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Figuur 2: In de OCD beschreven maatregelen visueel gemaakt voor (externe) communicatie

Het OCD versie 2.0 is in juli 2020 vastgesteld. Het project OCD is toen afgerond. Parallel heeft de Tunnelbeheerorganisatie (TBO) de Beheervisie Wegtunnels versie 1.0 opgesteld. In het eerste half jaar van 2021 is samengewerkt om deze documenten op elkaar af te stemmen. In augustus 2021 is deze actie afgerond en is OCD versie 3.0 vastgesteld. AWA en TBO hebben de intentie afgesproken om samen verder de te werken aan een upgrade naar versie 4.0 waarin de verkeerscentrale en verkeersmanagementsystemen VRI/VIS verder zijn uitgewerkt. Dit wordt opgepakt in de versterkingsopgave TBO, zie paragraaf 4.6. 2.3.2

Vernieuwing Verkeerscentrale Amsterdam (VCA)

De verkeerscentrale is sinds 1968 gevestigd in het dienstgebouw van de IJ-tunnel aan de Dijksgracht. Vanuit de centrale bedienen de verkeersleiders de wegtunnels en bevorderen ze de doorstroming van het verkeer op de hoofdwegen, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. De verkeerscentrale is toe aan renovatie of vernieuwing. De huidige behuizing is te klein en de installaties zijn aan het einde van de technische levensduur. Voor de verbinding tussen de verschillende wegtunnels en de verkeerscentrale is een transmissienetwerk beschikbaar. Het netwerk in de verkeerscentrale voldoet niet. Enkele wegtunnels zijn aangesloten op het Netwerk Metropoolregio Amsterdam (NMA) dat in beheer is bij de gemeente Amsterdam. In december 2020 is door het programma besloten om alle tunnels op NMA aan te sluiten. De realisatie hiervan is als scope ondergebracht bij het project VCA.

8

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Op basis van verkennend onderzoek is besloten voor de bouw van de nieuwe verkeerscentrale op het Logistiek Centrum Metro (LCM) terrein. Daar is inmiddels al het testcentrum PoC-VCA gerealiseerd voor het testen en beproeven van de gekozen oplossingen in de tunnels en nieuwe verkeerscentrale. De nieuwe bediening en besturing van de Piet Heintunnel zal gedurende 2022 in eerste instantie worden ingebouwd in de huidige VCA in de Dijksgracht. In 2025 heeft Amsterdam een nieuwe verkeerscentrale die is voorbereid op toekomstige ontwikkelingen in mobiliteit in Amsterdam. Van daaruit bedienen de verkeersleiders dan alle wegtunnels en bevorderen zij de doorstroming van het verkeer op de hoofdwegen. Na ingebruikname van de nieuwe VCA zal het dienstgebouw Dijksgracht worden gerenoveerd en ingericht als een uitwijkcentrale.

Doelstelling project VCA: - Verkenning vernieuwing VCA; - Vernieuwen van de gehele VCA, zodat wordt voldaan aan beleidskaders, wet- en regelgeving zoals: o Wetgeving omtrent arbeidsomstandigheden; o Bouwbesluit 2012; o Amsterdamse Tunnel Standaard (integraliteit en uniformiteit); - Opleiden, trainen en oefenen voor de verschillende (calamiteiten) situaties; - De realisatie van het transmissie-netwerk tussen VCA en de tunnels; - Uitvoeren van een gap-analyse tussen het OCD en de wegtunnels IJT, MRT en SDT; - Ontwikkelen van voorstellen om delta’s (gaps) tussen OCD en areaal weg te nemen; - Renoveren van het dienstgebouw Dijksgracht 1; en - Zorgen voor een ordentelijke overdracht van het projectresultaat naar de staande tunnelbeheerorganisatie. 2.3.3

Renovatie Piet Heintunnel (PHT)

De Piet Heintunnel ligt op de route S114 en verbindt het Zeeburgereiland met het Oostelijk Havengebied. De renovatie van de Piet Heintunnel is in uitvoering. Na een gedoogperiode van ruim 2 jaar is de PHT op 25 juni 2021 gesloten voor de renovatie van civiele en bouwkundige delen. Ook worden de installaties en het besturingssysteem vervangen en worden de ventilatie, verlichting en het blussysteem vernieuwd. Daarnaast moet de tunnel voldoen aan de nieuwe tunnelwet (Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels Warvw) die ook voor bestaande tunnels van kracht is sinds 1 mei 2019. De nieuwe wet heeft strengere eisen waaraan de Piet Heintunnel nog niet voldeed. Volgens de planning duren de werkzaamheden van juni 2021 tot en met september 2022. In die periode is de tunnel dicht voor al het verkeer, behalve voor tram 26. Die blijft gewoon rijden.

Doelstelling project PHT: - Renoveren van de PHT zodat wordt voldaan aan beleidskaders, wet- en regelgeving zoals: o Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels (Warvw) per 1 mei 2019; o Bouwbesluit 2012; o Amsterdamse Tunnel Standaard (integraliteit en uniformiteit); - Vervangen van die installaties en systemen in de tunnel die aan het eind van hun technische levensduur zijn; - Opleiden, trainen en oefenen voor de verschillende (calamiteiten)situaties; en - Zorgen voor een ordentelijke overdracht van het projectresultaat naar de staande tunnelbeheerorganisatie. 9

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

2.3.4

Renovatie Amsterdam Arenatunnel (AAT)

De Amsterdam Arenatunnel (AAT) bevindt zich onder de Johan Cruijff ArenA (als Burgemeester Stramanweg), is in 1996 in gebruik genomen en inmiddels toe aan renovatie. De AAT is vanwege de beperkte lengte (<250 m) geen wegtunnel volgens de definitie in de tunnelwetgeving en de noodzaak tot het verkrijgen van een openstellingsvergunning is niet aan de orde. De opstart van het renovatieproject AAT is in oktober 2017 stilgelegd vanwege personele problemen. Na een toestandsonderzoek in het vierde kwartaal van 2018 is het project AAT weer opgestart om de renovatie van deze tunnel voor te bereiden. Echter met de vaststelling van de Begroting 2022 op 11 november 2021 is het project AAT door het gemeentebestuur in portefeuille gehouden. De lopende voorbereidingsfase is bijna afgerond en het project wordt na de afronding van het definitief ontwerp beëindigd en het dossier aan de tunnelbeheerorganisatie overgedragen. Daarna maakt het project Renovatie Amsterdam Arenatunnel geen onderdeel meer uit van de scope van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. 2.3.5

Aanpassingen Michiel de Ruijtertunnel (MRT)

De Michiel de Ruijtertunnel ligt onder de De Ruijterkade, aan de noordzijde van het Centraal Station. De weg door de tunnel maakt onderdeel uit van de S100 en is een belangrijke verbinding tussen oost en west. De tunnel is in 2015 opgeleverd. Voor het gebruik van de wegtunnel is door het bevoegd gezag eerder al een openstellingsvergunning afgegeven. Het grootste deel van het project Aanpassingen Michiel de Ruijtertunnel is gerealiseerd. In de periode van november 2020 tot juni 2021 is er in de nachtelijke uren gewerkt aan het uitvoeren van aanvullende brandwerende maatregelen en een aantal resterende werkzaamheden uit de oorspronkelijke bouw. Nog gepland is een aantal aanpassingen aan de 3B-functies (besturing, bediening, bewaking) die in enkele weekendafsluitingen zullen worden uitgevoerd.

Masterplanning De masterplanning van het programma is een integraal geheel met daarin de planningen van de verschillende projecten en de belangrijkste relaties daartussen. De meest actuele versie van de masterplanning is versie 5.0 en opgenomen in bijlage 3.

Financieel Onderstaande tabel bevat allereerst de reeds in de gemeentebegroting opgenomen bedragen en de reeds beschikbaar gestelde kredieten. Scope deel Programma (in € mln)

Overkoepelende PRG Piet Heintunnel Michiel de Ruijtertunnel Amsterdam Arenatunnel Verkeerscentrale Totaal

Begroot inclusief VJN 2022

Krediet/expl budget (2.5.2)

Verplicht (t/m Q4 2021)

Betaald (t/m Q4 2021)

72,8 117,6 16,4 13,1

61,5 117,6 16,4 13,1

28,8 119,4 13,5 9,8

22,8 81,7 11,2 5,9

59,1 279,0

27,3 235,9

19,5 191,1

6,9 128,5

Tabel 2: De voor het programma AWA opgenomen bedragen in de begroting (conform Q1-rapportage 2022)

10

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

De begroting van het overkoepelende programma is inclusief een deel van de risicovoorzieningen van de afzonderlijke projecten (namelijk objectoverstijgende risico’s, scheefte en raming op P85waarde). Hiermee kunnen de risico’s op programmaniveau worden beheerst. In de voortgangsrapportages over het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam zal de raad steeds worden geïnformeerd over de ontwikkeling van de risicovoorzieningen. 2.5.1

Begroting en begrotingsaanvraag

Hieronder volgt per onderdeel van het programma een korte toelichting op de financiën. De programma begroting is opgenomen in bijlage 4. Begroting overkoepelende programma De begroting voor het overkoepelende programma omvat de kosten voor het management van het programma en activiteiten, zoals systeemintegratie, integrale veiligheid en contractzaken die nodig zijn voor de integrale en uniforme aanpak van het programma als geheel. De begroting van het overkoepelende programma bedraagt € 72,8 miljoen, waarvan ca. € 30,4 miljoen aan risicovoorzieningen. Begroting Piet Heintunnel Voor de renovatie van de Piet Heintunnel is in de gemeentebegroting een investering van € 117,6 miljoen opgenomen. Na de overdracht van het renovatieproject Piet Heintunnel (PHT) naar AWA is de investeringsraming onderzocht in samenhang met het reeds gerealiseerde werk en de reeds gemaakte kosten en uitputting van het voorbereidingskrediet. Bij de Voorjaarsnota 2019/Begroting 2020 zijn de aanvullend benodigde middelen opgenomen. Begroting Michiel de Ruijtertunnel Voor de Michiel de Ruijtertunnel zijn voor de tijdens de openstelling toegezegde maatregelen eerder reeds SMF-middelen beschikbaar gesteld. In de begroting 2019 was al een (incidenteel) exploitatiebudget van € 0,4 miljoen opgenomen voor de voorbereiding van de maatregelen inzake brandwerendheid Michiel de Ruijtertunnel.

Bij de Voorjaarsnota 2019/Begroting 2020 is een investering van € 19,8 miljoen opgenomen voor project Michiel de Ruijtertunnel. Van de totale € 20,2 miljoen is € 14,6 miljoen gealloceerd op projectniveau. Begroting Amsterdam Arenatunnel Voor de Arenatunnel was in het meerjareninvesteringsplan van de gemeente voor de Arenatunnel reeds € 0,5 miljoen opgenomen. Daarnaast is in de begroting 2019 een (incidenteel) exploitatiebudget van € 0,1 miljoen opgenomen. Bij de Voorjaarsnota 2019 is een investering van € 1,1 miljoen meegenomen voor een deel van de voorbereidende werkzaamheden voor project Arenatunnel. Bij de Voorjaarsnota 2020/Begroting 2021 is daar een bedrag van €11,4 miljoen aan toegevoegd voor de voorbereidingsfase. In totaal is derhalve op projectniveau in de gemeentebegroting € 13,1 miljoen opgenomen. Voor project Renovatie Amsterdam Arenatunnel is bij de Begroting 2022 besloten om dit project vooralsnog niet door te zetten, maar in portefeuille te houden. In deze rapportage wordt verder ingegaan op de praktische consequenties hiervan. Er wordt toegewerkt naar een gecontroleerde afsluiting van het project, waarbij is afgesproken om het project aanbestedingsgereed ‘op de plank’ te leggen. Ten laste van de eerder beschikbaar gestelde kredieten worden derhalve nog uitgaven gedaan.

11

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Begroting Verkeerscentrale Amsterdam Bij de Voorjaarsnota 2019/Begroting 2020 is een investering van € 1,6 miljoen opgenomen voor project Verkeerscentrale. Bij de voorjaarsnota 2029 is hier een bedrag van € 25,7 miljoen aan toegevoegd voor de voorbereidingsfase en bouw van het testcentrum. Bij de Voorjaarsnota 2021/Begroting 2022 is aanvullend € 39,5 miljoen opgenomen voor de realisatie van de nieuwe verkeerscentrale. 2.5.2

Kredietaanvragen

In tabel 2 is, naast de begrotingsbedragen, ook te zien welke kredietbedragen inmiddels beschikbaar zijn gesteld voor programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. In totaal is er voor een bedrag van € 235,9 miljoen krediet beschikbaar gesteld. In de gemeentebegroting 2022 is daarnaast nog € 39,5 miljoen opgenomen voor de VCA (inclusief risicovoorzieningen) en € 3,6 miljoen voor de indexering (nacalculatie) over 2020. De betreffende kredietaanvragen zullen in de van 2022 plaatsvinden. Daarna zal het totale beschikbare krediet gelijk zijn aan het totale bedrag van € 279 miljoen dat in de gemeentebegroting is opgenomen. 2.5.3. Businesscase Om de kosten en baten van het programma AWA beter te kunnen onderbouwen is in juli 2020 in opdracht van het programma AWA, specifiek voor doelstelling 2 van het programma (1: veilig te gebruiken, 2: straks klaar voor de toekomst, 3: eenvoudig te bedienen en 4: makkelijk te onderhouden’) een publieke businesscase opgesteld door TwynstraGudde. De kosten en baten in dit rapport zijn grotendeels kwalitatief beschreven. De twee belangrijkste conclusies uit dit rapport uit 2020 zijn: 1. de maatregelen van doelstelling 2 dragen bij aan doelstelling 2 en hebben een positief effect; 2. de verwachting is dat de baten van de doelstelling 2 maatregelen opwegen tegen de kosten.

Hierna is de behoefte ontstaan om de eerder opgestelde publieke businesscase op verschillende onderdelen te verdiepen, ofwel ‘Amsterdams’ te maken. Dit sluit aan op de wens van AWA om, door meer zicht te krijgen op de kosten en baten van het programma, en daarmee de nut en noodzaak van doelstelling 2 van het programma beter te kunnen uitleggen aan interne en externe stakeholders. In oktober 2021 is de businesscase opnieuw doorgerekend, nu zoveel mogelijk kwantitatief. De Eindrapportage Publieke Businesscase Doelstelling 2 van OCD v2.0 van TwynstraGudde geeft deze verdieping (OCD/23171). Conclusie is dat de verdiepende businesscase op basis van financiële en maatschappelijke doorberekeningen neutraal (€ 0 euro) sluit voor het programma. Indien de IJtunnel conform gelijke aanpak wordt gerenoveerd en wordt meegenomen in de studie, dan wordt een positief resultaat geraamd van € 54 miljoen.

Risico’s Op basis van de standopname is een lijst met risico’s op programmaniveau vastgesteld. Deze risicolijst is opgenomen in bijlage 5. Het risicomanagement voor de Wegtunnels zal twee te onderscheiden elementen bevatten. Ten eerste is er het risicomanagement binnen het Programma en daarnaast is er het 12

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

risicomanagement binnen de afzonderlijke tunnelprojecten. Buiten de specifieke risico’s die gelden voor het Programma, is het van groot belang om de risico’s die voor alle projecten gelden, zoals de risico’s die samenhangen met het Integrale Ontwerp, binnen het Programma te beheren en beheersen. De focus van risicomanagement zal primair liggen op het beheersen van risico’s. Daarbij zal de integratie met de andere beheeraspecten planning, kostenraming en control verder uitgewerkt worden.

13

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

3 Programma-aanpak

Dit hoofdstuk beschrijft de aanpak die binnen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam door het programmateam wordt gehanteerd om de programmadoelstellingen succesvol te bereiken. Deze programmadoelstellingen zijn in het vorige hoofdstuk beschreven. De aanpak is risicogestuurd en geënt op eerder geleerde lessen zoals bij de realisatie van de Noord/Zuidlijn en de renovatie van de Oostlijn. Het programma dient de volgende toprisico’s te mitigeren: - De tunnelprojecten worden op verschillende manieren aangepakt, waardoor de uniformiteit in de bediening en bewaking in het geding komt en toekomstig beheer en onderhoud niet doelmatig uitgevoerd kunnen worden; - Cruciale stakeholders voelen zich onvoldoende meegenomen, waardoor het programma niet kan slagen, omdat de kennis van deze stakeholders onvoldoende is geborgd in de projecten en mogelijke vergunningen niet verleend kunnen worden of overdracht niet mogelijk is. - Gekwalificeerd personeel is in de huidige markt lastig beschikbaar, daarnaast is het vanuit kennisoverdracht gewenst dat medewerkers kennis van het ene project meenemen naar het andere, maar het risico bestaat dat hierdoor kannibalisatie tussen projecten optreedt. De komende paragrafen geven invulling aan de beheersing van deze toprisico’s.

In paragraaf 3.1 wordt de samenhang beschreven die er is tussen het op orde brengen van het fysieke areaal (dit programma) en de ontwikkeling daarbij van de tunnelbeheerorganisatie. De tunnelbeheerorganisatie dient gesteld te staan voor het toekomstig beheer en onderhoud; daarom moet ook een traject van opleiding, training en oefening worden doorlopen met het oog op de vervanging en vernieuwing van de installaties voor bediening en bewaking. De ontwikkelaanpak die het programmateam voorstelt, wordt uitgewerkt in paragraaf 3.2. De OCD is de centrale spil in de aanpak en het belang daarvan wordt in dit hoofdstuk nader uitgewerkt. Met deze integrale aanpak wordt een robuuste basis gelegd voor een (functioneel) uniforme tunneluitrusting, bediening en bewaking, alsmede doelmatig beheer en onderhoud van het areaal. Dit is een gezamenlijke opgave tussen programmaorganisatie en de tunnelbeheerorganisatie, waarbij het programma de OCD opstelt en de doorontwikkeling in de beheerfase de verantwoordelijkheid is van de Tunnelbeheerder. In paragraaf 3.3 wordt een toelichting gegeven op de samenwerking met de strategische partners die vanuit hun formele functie voor het succes van het programma van cruciaal belang zijn.

Ieder van deze strategische partners heeft een belang bij het areaal van de wegtunnels in Amsterdam vanuit verschillende belangen (bijvoorbeeld veiligheid, beschikbaarheid of onderhoudbaarheid). Deze belangen kunnen in enkele gevallen ook strijdig zijn. Door directe aanspreekpunten aan te wijzen op programmaniveau en periodiek te overleggen, worden deze strategisch partners vroegtijdig meegenomen, kan input worden verwerkt en is duidelijk dat formele besluiten zijn geborgd.

14

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

In paragraaf 3.4 staat toegelicht dat binnen de programmaorganisatie taakgericht werken centraal staat. Taakgericht (disciplinegericht) werken draagt bij aan een uniforme en integrale aanpak van de totale programmascope op basis van één gedeelde werkwijze (voor bijvoorbeeld het integraal ontwerp, uitvoering en omgevingsmanagement) binnen alle projecten; tegelijkertijd zorgt de matrixstructuur voor projectaansturing. Op basis van deze aanpak is vervolgens in bijlage 2 per taakveld de centrale aanpak geïntroduceerd. Samengevat levert het programma de volgende producten: - Areaal integraal op orde, veilig en beschikbaar, dat aan de wetgeving voldoet; - Processen en procedures beschreven in een centraal document (OCD) om uniforme bediening en bewaking alsmede doelmatig beheer en onderhoud mogelijk te maken; en - Organisatie staat gesteld (opgeleid en getraind) voor het beoogd gebruik (laatste stap van elk project).

Tunnels op orde als gezamenlijke opgave De tunnelbeheerorganisatie van Verkeer & Openbare Ruimte en het programmateam van de directie Bijzondere Projecten staan voor de gezamenlijke opgave het areaal van de wegtunnels aantoonbaar aan de regelgeving te laten voldoen (veiligheid) en de infrastructuur weer op een niveau te brengen waardoor de beschikbaarheid van de tunnels is geborgd. Ook dient het assetmanagement tijdig gesteld te staan, zodat de kwaliteit van de (gerenoveerde) strategische assets op het beoogde prestatieniveau wordt gehouden. Deze totaalopgave voor “Tunnels op orde” is in twee deelopgaven te onderscheiden.

Figuur 3: Raakvlak tussen de opgaven organisatie en areaal

Er is een fysieke opgave voor het op orde krijgen van het areaal in termen van veiligheid en beschikbaarheid. Deze fysieke opgave is de verantwoordelijkheid van directie Bijzonder Projecten en is uitgewerkt in dit programmaplan. Daarnaast is er een ontwikkelopgave voor de huidige tunnelbeheerorganisatie om haar processen (waar nodig) door te ontwikkelen, zodat zij in de nabije toekomst aantoonbaar gesteld staat voor haar opgave om de nieuwe en gerenoveerde onderdelen van het Amsterdamse tunnelareaal doelmatig te beheren en te onderhouden. Deze opgave “beheer op orde” is beschreven in het plan “Versterkingsopgave tunnelbeheerorganisatie”

15

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

en de verantwoordelijkheid van de tunnelbeheerorganisatie. De twee opgaves zijn echter alleen in samenhang te bezien en op te pakken. De (door)ontwikkeling van het beheer en onderhoud (assetmanagement) is was geen onderdeel van de scope van dit programmaplan. Deze doorontwikkeling is beschreven in het plan “Versterkingsopgave tunnelbeheerorganisatie”. Dit programmaplan beschrijft de scope en de aanpak van de fysieke maatregelen, zodat het areaal weer aansluit bij de eisen van deze tijd. In bovenstaande figuur 2 is visueel weergegeven dat er een overlap is tussen de beide opgaven. Gedurende de looptijd van het programma is de samenwerking tussen de tunnelbeheerorganisatie en het programma steeds intensiever geworden. Overlegstructuren zijn ingericht op tactisch en strategisch niveau, zodat input van beide organisaties optimaal kan worden gebruikt. Naast de organisatie van het gezamenlijk MT en de gezamenlijke adviesraad (beide beschreven in paragraaf 4.5) wordt nu een vervolg stap gezet richting verdergaande integratie.

Beide organisaties zien in deze samenwerking een uitgelezen kans om de komende periode tijdelijk een krachtige extra impuls te geven aan verder professionaliseren van het tunnelbeheer met de kennis en kunde van de programmaorganisatie, waarbij de opbrengsten van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam worden verankerd in de nieuwe middelen en methodieken die de versterkingsopgave voor de tunnelbeheerorganisatie met zich meebrengt. Dit was altijd al de intentie van het programma, maar meer richting het eind van het programma. Aan het eind van 2023 is, binnen de scope van het programma, alleen het project Vernieuwing Verkeerscentrale over. De toegevoegde waarde van een programmaorganisatie weegt op dat moment niet op tegen de hierbij behorende kosten. Dit wordt verder uitgewerkt in paragraaf 4.6.

Het Operational Concept Description (OCD) als centrale spil van het programma Het wegtunnelareaal van Amsterdam omvat de vijf gemeentelijke wegtunnels, de Verkeerscentrale Amsterdam (VCA) en het transmissienetwerk. Over de gehele levensduur van dit areaal heen zijn integraliteit en uniformiteit van groot belang. Verschillen tussen de onderdelen in het areaal zijn immers een risico voor toenemende onderhoudskosten en onduidelijkheid bij de bediening en bewaking met lagere beschikbaarheid of zelfs mindere veiligheid tot gevolg. Zoals beschreven in hoofdstuk 2.3.1 is het essentieel dat in één kaderstellend document wordt vastgelegd hoe het toekomstige systeem van verkeercentrale en wegtunnels zal functioneren (het beoogd gebruik en beheer). Dit document is de Operational Concept Description (OCD). Hierin zijn het operationele concept, het beoogd gebruik en beheer van het tunnelsysteem (uitrusting, processen en organisatie) beschreven, het staat centraal binnen de aanpak van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. In dit document is vastgelegd hoe de tunnels in samenhang worden bediend, bestuurd en bewaakt, hoe de veiligheid wordt geborgd en wat het onderhoudsconcept is.

Vanuit dit document kunnen vervolgens de eisen worden afgeleid waar aan de verschillende onderdelen in het areaal moeten voldoen, waarop het ontwerp kan worden gebaseerd, waarmee het project kan worden gerealiseerd en geverifieerd dat het juiste is gebouwd en gevalideerd dat het ook functioneert in gebruik en beheer zoals beoogd (het Vmodel). Het OCD zal samen met TBO worden doorontwikkeld. 16

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Strategische programma partners Bij aanvang van het programma in 2018 is intensief het contact gezocht met meerdere stakeholders binnen en buiten de gemeente die vanuit hun formele positie een directe verantwoordelijkheid, die een relatie heeft met het functioneren van het wegtunnelsysteem in Amsterdam. Deze stakeholders worden gezien als strategische partners omdat het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam alleen een succes kan zijn als gezamenlijk met deze strategische partners wordt opgetrokken en ook hun belang wordt gediend. Voor het programma zijn vijf strategische partners benoemd. Elk van deze partners is gekoppeld aan een taakveldmanager die verantwoordelijk is voor de afstemming. 1. Tunnelbeheerder Dit is een wettelijke taak. Het college van Burgemeester en Wethouders is feitelijk de tunnelbeheerder conform de wet. Deze taak is gemandateerd aan de tunnelbeheerder (bij V&OR). Primair contactpersoon vanuit het programma is de programmadirecteur. 2. Veiligheidsbeambte Ook dit is een wettelijke taak. Primair contactpersoon vanuit het programma is de manager Integrale Veiligheid. 3. Tunnelbeheerorganisatie (V&OR) (assetmanagement en verkeersleiding). De TBO behartigt tevens de belangen van Stadswerken, Verkeersmanagement en VRI/VIS Primair contactpersoon vanuit het programma is de manager Systeemintegratie en Techniek. 4.

Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) Primair contactpersoon vanuit het programma is de manager Integrale Veiligheid. 5. Stadsregisseur en de afdeling Stadsregie (V&OR) Primair contactpersoon is de manager Omgeving en Communicatie. Naast de vijf strategische partners zijn er nog diverse andere stakeholders. Denk hierbij aan bijvoorbeeld aan de inwoners van Amsterdam, weggebruikers, ondernemers, politieke stakeholders, interne stakeholders, marktpartijen en media / pers. Deze stakeholders vallen onder de verantwoordelijkheid van het taakveld Omgeving & Communicatie. Op tactisch en strategisch niveau zijn er overleggen met de TBO ingericht: Gezamenlijk MT Tunnelbeheerorganisatie – Aanpak Wegtunnels Amsterdam Het gezamenlijk MT TBO – AWA heeft als doel besluitvorming te geven over issues die spelen tussen de tunnelbeheerorganisatie en het programma AWA. Dit betreft met name onderwerpen rond de thema’s veilig te gebruiken, makkelijk te onderhouden en eenvoudig te bedienen. Daarnaast zorgt het voor het informeren van elkaar op het gebied van de voortgang van het programma AWA en de Versterkingsopgave TBO. Deelnemers aan het overleg zijn de leden van het MT TBO, hoofd VerkeersManagement V&OR en het MT AWA. Het Gezamenlijk MT TBO – AWA vindt maandelijks plaats.

Regieoverleg AWA-TBO Het regieoverleg AWA-TBO is een voorbereidend overleg voor besluitvorming in het gezamenlijk MT TBO-AWA. In het overleg vindt op tactisch niveau afstemming plaats tussen beide organisaties over projectzaken, gezamenlijke issues en V&G-aangelegenheden. Deelnemers aan het overleg zijn de taakveldmanagers van Systeemintegratie en Techniek, Commissioning en Integrale 17

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Veiligheid en de issuemanager van AWA. De TBO wordt vertegenwoordigd door de interfacemanager en regievoerders. Het regieoverleg vindt tweewekelijks plaats.

Taakgericht werken In hoofdstuk 2 en hoofdstuk 3.1 en 3.2 is geconstateerd dat de voorliggende opgave een programmatische aanpak vergt. Niet alleen vraagt dit een integrale en uniforme basis, ook de betrokken medewerkers dienen integraal en uniform te werken. Bij de inrichting van de programmaorganisatie staat daarom een integrale en uniforme taakgerichte aanpak op de verschillende taakvelden (disciplines) centraal. In de programmaorganisatie worden zes taakvelden benoemd die benodigd zijn om invulling te kunnen geven aan de programmadoelstelling. De programmaorganisatie kent de volgende taakvelden: - Integrale Veiligheid (IV); - Omgeving en Communicatie (OC); - Systeemintegratie en Techniek (ST); - Contractzaken (CZ); - Beheersing en Control (BC); - Commissioning (CO). Binnen een taakveld is één team ingericht dat nauw met elkaar samenwerkt en inhoudelijke zaken bespreekt en één uniforme aanpak (zie bijlage 2) hanteert over de projecten heen die is vastgelegd in zogenaamde aanpakken voor dat taakveld. Ieder taakveld wordt geleid door een taakveldmanager (TVM). De TVM’s hebben gezamenlijk zitting in het Taakveldmanagersoverleg (TMO). Zie hiervoor paragraaf 4.5.5. Daarnaast wordt ook projectmatig gewerkt. Voor elk project wordt een projectkader en een projectplan opgesteld en een projectmanager aangewezen die integraal verantwoordelijk is.

Hiermee is ook de integraliteit binnen de projecten geborgd.

18

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

4 Governance

In dit hoofdstuk wordt de governance beschreven van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. Governance is het raamwerk van besluitvorming en verantwoordelijkheid in de organisatie van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam en de onderliggende projecten om het programma te realiseren. Specifiek wordt in dit hoofdstuk stilgestaan bij de plek van de programmaorganisatie binnen directie Bijzondere Projecten en de verdergaande integratie met de Tunnelbeheerorganisatie. Ook worden de bevoegdheden van de programmaorganisatie en de programmadirecteur beschreven en de manier waarop de verantwoordelijkheid richting de politiek is geborgd.

Positie programma binnen directie Bijzondere Projecten In het organisatieplan directie Bijzondere Projecten5 is vastgelegd dat het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam wordt geplaatst in de directie Bijzondere Opdrachten onder aansturing valt van het DT DBP dat als eindverantwoordelijke de kwartiermaker heeft (zie ook onderstaande figuur). De programmadirecteur AWA is eindverantwoordelijk voor het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam en legt in de hiërarchisch lijn verantwoording af aan de algemeen directeur directie Bijzondere Projecten. Over het programma legt de programmadirecteur inhoudelijk verantwoording af aan de wethouder Verkeer, Vervoer, Water en Luchtkwaliteit.

Figuur 4: Organogram DBP

Adviesraad Wegtunnels Op basis van de leerervaringen van de Noord/Zuidlijn (“Zoek tegenspraak”) is in 2019 een adviesraad aangesteld voor het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam. Deze adviesraad

5 Organisatieplan DBP 2022: SKO/OVG/03658 (versie 27-01-2022)

19

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

stond los van de al eerder opgerichte adviesraad van de tunnelbeheerorganisatie. In 2021 is, na intensivering van de samenwerking met de tunnelbeheerorganisatie, in gezamenlijk overleg besloten de kennis te bundelen in één gezamenlijke adviesraad, de adviesraad Wegtunnels. De adviesraad bestaat uit experts en voorziet de programmadirecteur en de tunnelbeheerder gevraagd en ongevraagd van onafhankelijk advies. De adviesraad wordt actief betrokken bij de “grotere” onderwerpen en besluiten van het MT. De programmadirecteur en de tunnelbeheerder benoemen (en wijzigen) de adviesraadleden op voorspraak van de voorzitter. In 2021 zijn de adviesraden van zowel de tunnelbeheerorganisatie als van programma AWA samengevoegd in een gezamenlijke adviesraad, de adviesraad Wegtunnels. De adviesraad wegtunnels bestaat uit de volgende personen: - Paul Janssen; voorzitter (expertise tunnels en tunneltechnische installaties); - Henk Bellinga (expertise complexe ICT-systemen); - Greet Burkels (expertise testen complexe systemen en installaties); - Alex Sheerazi (expertise strategische publiekscommunicatie); - Ira Helsloot (expertise integrale veiligheid). Er zijn vacatures voor de expertisegebieden cybersecurity en asset management die momenteel worden ingevuld. De adviesraad Wegtunnels vergadert elk kwartaal.

Daarnaast stemmen de taakveldmanagers regelmatig zaken af met de individuele adviesraadleden op hun specifieke expertisegebied.

Regeling Risicovolle Projecten Als opdrachtgever van het programma is het college één van de centrale stakeholders, zowel in het regelmatig informeren als in de besluitvormende zin. De wethouder zal regulier worden geïnformeerd via de staf en de monitoring van de Regeling Risicovolle projecten. In overleg met de wethouder wordt de rapportage die de programmadirecteur ieder kwartaal over de voortgang van het programma opstelt, ook gedeeld met de raadscommissie Mobiliteit, Luchtkwaliteit en Water.

Opdracht en decharge Het College van B&W heeft de programmadirecteur Wegtunnels opdracht gegeven om binnen de in dit plan vastgestelde programmakaders invulling te geven aan de programmadoelstelling. Als aan het eind van 2023 van de scope nog één project doorloopt, neemt de meerwaarde van een bovenliggende programmaorganisatie sterk af. De tunnelbeheerorganisatie kan eind 2023, na afronding van de samenwerking betreffende de versterkingsopgave, het resterende project Vernieuwing Verkeerscentrale verder zelfstandig begeleiden, zie paragraaf 4.6. Wanneer feitelijk is vastgesteld dat het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam aan zijn opdracht heeft voldaan, zal het College decharge verlenen aan de programmadirecteur. Met het verlenen van decharge wordt de programmaorganisatie ontbonden. De nadere procedure van decharge wordt in 2022 uitgewerkt en vastgesteld. De voorwaarden voor decharge van de programmadirecteur zijn: - de wegtunnels voldoen aan de (wettelijke) voorwaarden en voor de gerenoveerde Piet Heintunnel is de openstellingsvergunning afgegeven; 20

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

-

-

-

het gerealiseerde wegtunnelsysteem draagt aantoonbaar bij aan het verhogen van de veiligheid en de beschikbaarheid van de wegtunnels doordat uniformiteit en integraliteit in het gebruik en het beheer en onderhoud van het gehele tunnelsysteem is gerealiseerd; de programmascope conform paragraaf 2.3 is opgeleverd en overgedragen aan de beheerder. Dit is inclusief veiligheidsverantwoording, technische documentatie, garanties, nazorg en zonder voor het beoogd gebruik kritische restpunten; contract close down heeft voor alle projecten plaatsgevonden, of dat het ambtelijk opdrachtgeverschap voor het enige nog lopende project is overgedragen naar de TBO; en het programma dechargedocument conform nader te bepalen dechargeproces dat in lijn ligt met regeling risicovolle projecten is opgesteld en geaccepteerd t.a.v. projectbeheersing: financiën, risico’s en planning.

Besluitvorming, organisatie en overlegstructuur programma 4.5.1

Besluitvorming door DT DBP

Het geüpdatete programmaplan wordt vastgesteld door het College van B&W. Na vaststelling van het programmaplan heeft de programmadirecteur de bevoegdheid om binnen de vastgestelde programmakaders en het vastgestelde mandaat besluiten te nemen. Voor alle projecten die zijn gedefinieerd binnen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam is een projectkader en een projectplan opgesteld die aansluiten bij dit programmaplan. De projectplannen zijn door de programmadirecteur vastgesteld zolang deze passen binnen de aanpak van dit programmaplan. Wanneer een projectplan op punten afwijkt van dit programmaplan en de afwijking blijkt echt noodzakelijk dan wordt het programmaplan geactualiseerd en opnieuw vastgesteld. De programmadirecteur informeert het DO Bijzondere Projecten alsmede de Stedelijk Directeur (via het directeurenoverleg Wegtunnels zie 4.5.2) proactief over de voortgang van de projecten binnen het programma en de realisatie van de doelstellingen van het programma. (Financiële) besluiten die het mandaat van de programmadirecteur overstijgen, worden in beginsel gezamenlijk genomen met de directeur Bijzondere Projecten, zo nodig daartoe gemandateerd door het College. 4.5.2

Besluitvorming door directeurenoverleg Wegtunnels

Het directeurenoverleg Wegtunnels komt ééns per maand bij elkaar om de voortgang van het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam en de versterkingsopgave van de tunnelbeheerorganisatie te bespreken. Het directeurenoverleg wordt gevormd door de stedelijk directeur Ruimte en Economie en de algemeen directeuren van DBP, V&OR en IB aangevuld met de tunnelbeheerder en de programmadirecteur AWA. De directeuren kunnen vanuit ieders eigen bevoegdheid gezamenlijk besluiten nemen, bijvoorbeeld om ambtelijk het voorstel te doen om scope toe te voegen aan het programma. 4.5.3

Besluitvorming door MT AWA

Het MT AWA is het besluitvormend overlegorgaan binnen het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam en verantwoordelijk voor het realiseren van de programmadoelstellingen binnen de kaders van het programmaplan door het actief aan- en bijsturen van de totale programmaorganisatie bestaande uit de opdrachtgevers- en opdrachtnemersorganisaties. Alle belangen in het programma worden in het MT vertegenwoordigd via vier portefeuilles. De programmadirecteur is voorzitter van het MT. Het MT is bevoegd om besluiten te nemen binnen 21

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

het vastgestelde programmakader en mandaten.. Alle MT-leden kunnen integrale onderwerpen op programmaniveau ter besluitvorming agenderen. Het MT neemt in beginsel geen besluiten over specifieke onderwerpen van projecten. Dit is voorbehouden aan de integraal verantwoordelijke projectmanagers, zo nodig na afstemming of daartoe gemandateerd door de programmadirecteur. Tot slot zal de adviseur van de programmadirecteur als secretaris van het MT deelnemen aan de MT-overleggen. De portefeuilleverdeling in het MT is: - Portefeuillehouder Directie (vertegenwoordiging taakvelden OC en IV), ingevuld door de programmadirecteur. o Veiligheid (m.n. brand- en tunnelveiligheid, ARBO en cybersecurity). o Organisatie (structuur, cultuur). o Omgeving en communicatie. o Bestuur, Cluster Ruimte en Economie, Omgevingsdienst. - Portefeuillehouder Techniek en Systeemontwikkeling (vertegenwoordiging taakvelden ST en CO), ingevuld door de taakveldmanager ST. o Integraal ontwerp. o Realisatieproces. o Commissioning. o Verificatie & Validatie. o Informatiemanagement incl. tooling (BIM360, Enterprise Architect, Relatics, Planio). o Configuratiemanagement. o Advies Systems Engineering. - Portefeuillehouder Bedrijfsvoering (vertegenwoordiging taakveld BC & CZ), ingevuld door de taakveldmanager BC. o Programma- en projectbeheersing. o Tijd, geld, scope, kwaliteitsmanagement.

o Business informatie & tooling (JOIN, TIM, etc.). o Capaciteit/HRM. o Huisvesting/facilitair. o Stafafdelingen DBP. o Directie Middelen en Control. o Samenwerking met de markt om programmadoelen te bereiken. o Inkoop- en contractmanagement. - Portefeuillehouder Gebruik (vertegenwoordiging TBO en Verkeersmanagement), ingevuld door de interfacemanager vanuit de TBO. o Assetmanagement. o Verkeersmanagement. Het MT komt wekelijks bij elkaar en ééns per twee weken nemen de projectmanagers deel aan het overleg. De portefeuillehouders zijn samen met de betrokken taakveldmanagers verantwoordelijk voor input en terugkoppeling van MT-onderwerpen aan het team. 4.5.4

Inrichting programmaorganisatie en projectorganisaties

Medewerkers hebben in het programma Aanpak Wegtunnels Amsterdam te maken met een meervoudige aansturing. De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn verdeeld over de leiding van de projecten en de leiding van de taakvelden. Om te voorkomen dat een medewerker door deze verdeling onduidelijkheid ervaart is deze aansturing nader beschreven. In 22

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

organisaties waar men op papier verschillende soorten bazen onderkent, wordt dikwijls uitgegaan van de volgende driedeling in aansturing (volgens Kampfraath en Marcelis - 1981): -

de beherende baas is bevoegd inzake de medewerker als lid van de AWA organisatie en als leverancier van bijdragen; de vakbaas is bevoegd inzake het onderhouden van kennis en vaardigheden en inzake de methode van werken van de medewerker; de werkbaas is bevoegd inzake aard en tijdstip van het werk van de medewerker.

Beherend baas (hiërarchische baas)

Vakbaas (functionele baas)

 Aanstellingsbeslissing  Beoordelingsbeslissing  Beëindigingsbeslissing  Organiseren en bewaken beschikbare capaciteit in overleg met de werkbaas

 Bepalen van aanpak en werkmethode  Bepalen van toe te passen hulpmiddelen  Bepalen van benodigde vakbekwaamheid

Werkbaas (operationele baas)  Dagelijkse werktoedeling  Dagelijkse prioriteitsstelling van werkzaamheden  Dagelijkse inzet en coördinatie van werkzaamheden  Beoordelen resultaten  Bepalen benodigde capaciteit in overleg met de beherend baas

Tabel 3: Driedeling in aansturing volgens Kampfraath en Marcelis

De verdeling van bevoegdheden in de tabel geeft de situatie weer, bekeken vanuit het standpunt van de medewerker. In samenhang met de matrixstructuur binnen AWA wordt de aansturing van de individuele medewerker als volgt onderscheiden: Programmadirecteur6 of projectmanager Matrixstructuur AWA

 Werkbaas

Taakveldmanager  Beherend baas  Vakbaas

Tabel 4: Verdeling van bevoegdheden bij AWA

Op projectniveau wordt voor ieder project een projectmanager, ontwerpleider, projectleider commissioning en omgevingsmanager aangesteld. Per project vormen deze functionarissen samen met de leden van de staf en hun adviseurs het projectteam. Deze functionarissen dragen op programmaniveau verantwoording af aan de manager binnen het taakveld. Op projectniveau wordt verantwoording afgedragen aan de projectmanager. Hiermee ontstaat op projectniveau onderstaande matrixorganisatie.

6 De programmadirecteur AWA is voor de taakveldmanagers, de projectmanagers en de directieadviseurs naast

werkbaas ook beherend baas.

23

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Figuur 5: Organogram Wegtunnels – Matrixstructuur met overleggen en producten

4.5.5

Overige interne overlegstructuren

Maandelijks voortgangsoverleg programmadirecteur - projectmanager De programmadirecteur heeft een maandelijks (spiky chair) voortgangsoverleg met iedere projectmanager binnen het programma. In dit overleg wordt de voortgang van het project besproken en worden eventuele knelpunten geagendeerd. Eenmaal per kwartaal staat dit gesprek in het teken van de kwartaalrapportage. Maandelijks voortgangsoverleg programmadirecteur – taakveldmanager De programmadirecteur heeft een maandelijks voortgangsoverleg met iedere taakveldmanager binnen het programma. In dit overleg wordt de voortgang van programmaproducten uit het taakveld besproken en worden eventuele knelpunten geagendeerd. 3-wekelijks taakveldmanagersoverleg (TMO) Het TMO bedient de onderwerpen die operationeel van aard zijn en alleen het gemeentelijke team raken. Met 0perationeel wordt bedoeld dat deze niet programmadoelstelling 1 of doelstelling 2 raken. (Uiteraard zullen deze onderwerpen wel bijdragen aan het behalen van de doelstellingen, zoals alle activiteiten die binnen AWA ontplooid worden.)

24

Gemeente Amsterdam

Versie 2.0

Programmaplan – Aanpak Wegtunnels Amsterdam

Datum:10-05-2022 Kenmerk MAWA - 35738

Strategisch (raakt DS1/DS2) Raakt uitsluitend gemeentelijk team Raakt meer dan gemeentelijk team

Niet -strategisch (raakt niet DS1/DS2)

MT

TMO

MT

MT

Tabel 5: Verdeling onderwerpen tussen MT en TMO

Doel van dit overleg is tweeledig: - Borgen uniformiteit in werkwijze tussen taakvelden: De werkwijze binnen verschillende taakvelden op elkaar af te stemmen. Binnen de vastgestelde kaders kan in het TMOafstemming plaatvinden over de praktische detailinvulling, onder meer om een uniform beleid naar de medewerkers uit te stralen. Dit kan leiden tot verheldering van een onderwerp (reguliere afstemming, geen besluitvorming evt. wel acties), een advies richting MT of PD om een bepaald besluit te nemen of een verzoek advies richting het MT of de PD voor besluitvorming omtrent een bepaald onderwerp. - De integraliteit tussen taakvelden te bewaken en ‘gaten’ te signaleren: o Leemtes tussen werkpakketten (op project- en programmaniveau). Wanneer capaciteitsof productvragen opduiken waarvan niet geheel duidelijk is binnen welk werkpakket/taakveld deze vallen. Waar nodig kan de betreffende TVM aanvullende werkpakketafspraken maken. o Integraliteit tussen werkpakketten: Signaleren dat de werkwijze van verschillende taakvelden onvoldoende op elkaar aansluit. Dit kan leiden tot werkafspraken tussen de taakveldmanagers (reguliere afstemming, geen besluitvorming evt. wel acties), een advies richting MT of Programmadirecteur (PD) om een bepaald besluit te nemen of een verzoek richting het MT of de PD om een besluit te nemen over een bepaald onderwerp.

Projectteamoverleg Per project zal de verantwoordelijk projectmanager een periodiek projectteamoverleg beleggen met de functionarissen die lid zijn van het projectteam: projectmanager, integrale veiligheid, contractzaken, systeemintegratie, programma- en projectbeheersing, ontwerpleider, projectleider commissioning en omgevingsmanager. Taakveldoverleg Om de integraliteit binnen de taakvelden te bewaken organiseert iedere taakveldmanager voor zijn of haar taakveld een periodiek overleg. In dit overleg worden op programmaniveau onderwerpen geagendeerd die relevant zijn voor het taakveld. Daarnaast kunnen de medewerkers project specifieke onderwerpen agenderen om leerervaringen met elkaar uit te wisselen. De belangrijkste overlegstructuren met strategische partners zijn toegelicht in paragraaf 3.3.