2. Onderzoeksrapport Decisio - Impactanalyse Scenario’s Riviercruisevaart Amsterdam.pdf
Tekst van het document
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM EINDRAPPORT, 20 JULI 2023
ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES
TITEL Impactanalyse
iviercruisevaart Amsterdam
DATUM 20 juli 2023
STATUS RAPPORT Eindrapport
OPDRACHTGEVER Gemeente Amsterdam
PROJECTTEAM DECISIO Sibren Vegter, s.vegter@decisio.nl Gerwin van der Meulen
CONTACTGEGEVENS DECISIO | ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020
67 00 562
E info@decisio.nl I www.decisio.nl
Inhoudsopgave
1.
2.
Inleiding
1
1.1
Onderzoeksvragen
2
1.2
Status van dit rapport
3
1.3
Onderzoeksaanpak en -verantwoording
3
1.4
Leeswijzer
4
Beeld riviercruisemarkt Amsterdam
5
2.1
Aanlopen riviercruisevaart Amsterdam
5
2.2
Passagiers en toeristische bestemmingen
8
2.3
Economische impact riviercruise
12
3.
17 3.1
Inperken aantal aanlopen per jaar
17
3.2
Uitwijk van riviercruiseschepen naar andere havens
18
3.3
Verdere overwegingen en aannames
20
4.
5.
23 4.1
Impact op economische bijdrage
23
4.2
Financiële implicaties kades en ligplaatsen
28
4.3
Omgevingseffecten
28
4.4
Potentie eventuele herbestemming/herontwikkeling
33
Samenvatting en conclusies
34
Bijlage I: methode economische impact
38
Bijlage II : overzicht aanlegplaatsen en voorzieningen
43
Bijlage III: Kengetallen
45
1. Inleiding De Amsterdamse gemeenteraad stemde op 22 december 2022 in met de beleidsnota s overlast, overtoerisme en toeristenovernachtingen. Hiermee is destijds onder andere ingestemd met het minimale pakket aan maatregelen/te onderzoeken maatregelen om te voldoen aan de verordening oerisme in Balans Amsterdam (verder: de verordening) op het gebied van overlast, overtoerisme en overnachtingen. Deze verordening is in juni 2021 vastgesteld door de raad. In de verordening is een bandbreedte opgenomen van 10 en 20 miljoen toeristenovernachtingen per jaar, daarbij gelden 12 en 18 miljoen toeristenovernachtingen per jaar als signaalwaarden. Uit de bezoekersprognose 2022-2024 (O&S, mei 2022) blijkt dat in van 18 miljoen overschreden zal worden, een waarde die signaleert dat bij aanhoudende groei de maximale grens van 20 miljoen toeristenovernachtingen in zicht is. /te onderzoeken maatregelen opgenomen om het aantal toeristenovernachtingen en overtoerisme terug te brengen tot binnen de bandbreedte en zo de balans tussen gastvrijheid en leefbaarheid in de stad te bewaren. In het kader van de verordening wordt door het college in de Visie bezoekerseconomie in Amsterdam 2035 (verder: de visie) een vergezicht geschetst waarbij de focus ligt op maatschappelijk verantwoord en duurzaam toerisme.
Daarnaast beoogt het college in de visie de groei van het toerisme te begrenzen en de bezoekerseconomie te transformeren naar een sector die een bijdrage levert aan de hele stad. In dit rapport wordt een van de te onderzoeken maatregelen uit de beleidsnota overtoerisme riviercruise nader uitgewerkt. Dit als onderdeel van een breder pakket aan maatregelen om overtoerisme in Amsterdam te beteugelen en een stap te zetten richting het toekomstbeeld uit de visie. Daarbij gaat het onder andere om het aanscherpen van het regionale zeecruisebeleid, de uitvoering van het touringcarbeleid en een lobby op luchtvaartbelasting en budgetvluchten. Daarnaast wordt er ingezet op spreiding van het aanbod door het ontwikkelen van vrijetijdsvoorziening in centrumgebieden in onder andere stadsdelen Noord, Zuidoost, Nieuw-West en het verplaatsen van vrijetijdsvoorzieningen uit het Centrum. Ook wordt de spreiding van de vraag onderzocht op basis van drijfveren van bezoekers om zo tot gedragsbeïnvloeding te komen. De ontwikkeling van een
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
1
imagocampagne door Amsterdam&partners die bijdraagt aan de visie op de bezoekerseconomie en de respectvolle bezoeker is ook onderdeel van het maatregelenpakket.
is uitgevoerd door economisch onderzoeks- en adviesbureau Decisio te Amsterdam. Dit rapport presenteert de uitkomsten van dit onderzoek.
1.1 Onderzoeksvragen In dit onderzoek naar de verwachte impact van het beperken van de riviercruisevaart in Amsterdam stonden de volgende onderzoeksvragen centraal: 1. Wat is het beeld van de riviercruisemarkt in Amsterdam? Waarbij inzicht wordt gegeven in: a.
Aanlopen/schepen: het aantal aanlopen van riviercruiseschepen in de periode 2017 tot en met 2023 en type aanlopen/schepen
b.
Passagiers: het aantal, type en de herkomst van passagiers, de toeristische bestemmingen van passagiers (stad en/of regio) en aan de riviercruise gerelateerde hotelovernachtingen (aantal/type) in Amsterdam
c.
Economische impact en bijdrage: de aan de riviercruise gerelateerde directe en indirecte bestedingen (aan de hand van een actualisatie op basis van de eerder uitgevoerde economische impactanalyse van Decisio uit 2017) en economische bijdrage in toegevoegde waarde en werkgelegenheid.
d.
Aanlegplaatsen en voorzieningen: het aantal, de capaciteit en de locaties van aanlegplaatsen en de aldaar aanwezige voorzieningen voor de riviercruisevaart
2. Amsterdam? 3. Wat zijn de (maatschappelijke) effecten van de We kijken naar een aantal verschillende financiële, maatschappelijke en economische effecten, te weten: a.
Impact op directe en indirecte bestedingen en economische bijdrage in toegevoegde waarde en werkgelegenheid.
b.
Financiële implicaties voor Cruise Port Amsterdam (CPA), Port of Amsterdam (PoA) en de gemeente Amsterdam
c.
Omgevingseffecten
d.
Potentie eventuele herbestemming/herontwikkeling.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
2
1.2 Status van dit rapport In dit rapport schetsen we de economische impact van de riviercruisevaart in Amsterdam riviercruisevaart in Amsterdam nader ingeperkt zou worden. Dit rapport is bedoeld ter ondersteuning van de verdere besluitvorming binnen de gemeente Amsterdam over de omvang van riviercruisevaart in Amsterdam in de toekomst.
1.3 Onderzoeksaanpak en -verantwoording Dit onderzoek is door Decisio uitgevoerd in opdracht van de gemeente Amsterdam, Cruise Port Amsterdam (CPA) en Port of Amsterdam in de periode april tot en met juni 2023. Aanlopen schepen op basis van reserveringssysteem Amsterdam De basis van het onderzoek zijn de (kwantitatieve) gegevens afkomstig van Cruise Port Amsterdam over het aantal en type aanlopen van riviercruiseschepen in Amsterdam. De bron daarvoor (bij ACP) is het reserveringssysteem van gerealiseerde en nog te verwachten aanlopen in 2023. Kengetallen impactstudie riviercruisemarkt Amsterdam Decisio 2017 De economische impact van de riviercruisemarkt in Amsterdam in 2023 is afgeleid van uiteenlopende kengetallen afkomstig uit de impactstudie naar de riviercruisemarkt in Amsterdam van Decisio in 2017. Destijds is door Decisio/Strabo uitvoerig geënquêteerd onder riviercruisepassagiers en zijn (op het schip) gesprekken gevoerd met tourmanagers. Daarmee is destijds een betrouwbaar en gedetailleerd beeld opgezet voor wat betreft bezettingsgraden per (type) schip, bestedingsprofielen per (type) passagiers, het aantal hotelovernachtingen voorafgaand aan of na afloop van de riviercruise in Amsterdam en toeristische bestemmingen.
Deze kengetallen zijn, na correctie voor inflatie naar huidig prijspeil 2023, door Decisio als uitgangspunt genomen om de economische impact van de riviercruisevaart in Amsterdam in 2023 te schetsen. riviercruisevaart De impact van het inperken van de riviercruisevaart in Amsterdam is voor meerdere zijn nader toegelicht in het hoofdstuk 3 van dit rapport.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
3
Gesprekken effecten scena Tot slot zijn door Decisio meerdere gesprekken gevoerd met Destination Cruise Port Amsterdam, Port of Amsterdam en gemeente Amsterdam ter ondersteuning van een zo betrouwbaar mogelijke inschatting van de effecten van verschillende . Methode berekening economische impact Om de economische impact van de riviercruisevaart in Amsterdam in 2023 in kaart te brengen is een aantal methodologische stappen gezet. De gehanteerde methode is nader toegelicht in de bijlagen bij dit rapport.
1.4 Leeswijzer In dit rapport stellen we achtereenvolgens aan de orde: In hoofdstuk 2 schetsen we het beeld van de riviercruisemarkt in Amsterdam in 2023. Het gaat hierbij onder meer over het aantal aanlopen, passagiers en aan de riviercruise gerelateerde hotelovernachtingen in Amsterdam. Tevens geven we een beeld van de economische impact van de riviercruisemarkt in Amsterdam. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de
om
inzicht te bieden in de te verwachten impact van het inperken van de riviercruisevaart in Amsterdam. In hoofdstuk 4 geven we de effecten weer
.
In hoofdstuk 5 beantwoorden we de onderzoeksvragen en geven we onze conclusies van het onderzoek weer.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
4
2. Beeld riviercruisemarkt Amsterdam In dit hoofdstuk schetsen we het beeld van de Amsterdamse riviercruisemarkt. Hiervoor gaan we onder meer in op het aantal aanlopen, passagiers, de bestedingen en toeristische bestemmingen. Een overzicht van het aantal, de capaciteit en de locaties van aanlegplaatsen en de aldaar aanwezige voorzieningen voor de riviercruisevaart is opgenomen in de bijlagen bij dit rapport.
2.1 Aanlopen riviercruisevaart Amsterdam Ruim 2.100 aanlopen van riviercruiseschepen verwacht in 2023 In 2023 verwachten we in Amsterdam 2.125 aanlopen van riviercruiseschepen; dit aantal is gebaseerd op het daadwerkelijk aantal gemaakte reserveringen voor heel 20231. Het verwacht aantal aanlopen in 2023 uit het reserveringssysteem is (iets) lager dan het aantal aanlopen in Amsterdam in 2018, 2019 en 2022. Oorzaak hiervan is het moeten aanpassen van het westelijke deel van de steiger aan de Ruijterkade Oost ten gunste van de nieuwe aanlanding van het IJpleinveer. Dit ten behoeve van een veilige zichtlijn voor de schippers van de veerponten. Hierdoor kunnen minder schepen worden geaccommodeerd dan in de voorgaande jaren 2. Daarnaast is sinds 1 januari 2023 de verplichting van de Green Award voor een ligplaats in het centrum ingevoerd, waardoor een groot aantal schepen is geweigerd. De lage aantallen aanlopen in 2020 en 2021 waren het gevolg van de restricties in het kader van de Coronacrisis.
1 Schepen die kleiner zijn dan 81 meter rekenen we tot de motorchartervaart (geen riviercruise), behalve de schepen die wel het volledige karakter hebben van een riviercruiseschip. 2 Vóór deze aanpassing waren er 10 ligplaatsen voor 135m schepen en nu nog 5 ligplaatsen voor 135m schepen en 2 voor 110m schepen.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
5
Figuur 2-1 Aantal aanlopen riviercruisevaart Amsterdam, 2011 tot en met 2023 2.500
2.370
2.290
2.230 2.000 1.685 1.500
1.327 1.382
1.769
2.125
1.867 1.637
1.483
1.000 654 459
500
0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023
Bron: Cruise Port Amsterdam, bewerking Decisio. NB: aantal aanlopen van 2011 tot en met 2017 nog niet via het reserveringssysteem, vanaf 2018 en verder wel. Het verwacht aantal aanlopen in 2023 is gebaseerd op gemaakte reserveringen.
Piek in het voorjaar: 450 riviercruiseschepen in april 2023 De maand april is bij uitstek dé riviercruisemaand. In april 2023 waren er 450 aanlopen van riviercruiseschepen in Amsterdam; ruim 20 procent van het totaal aantal aanlopen op jaarbasis. April is gebruikelijk de drukste maand van het riviercruiseseizoen. Dit heeft voornamelijk te maken met de bloeiperiode (tulpenvelden, etc.) en de opening van de Keukenhof. De meeste rederijen bieden in het voorjaar speciale tulpenroutes en de Dutch flower experiences aan. Na april 2023 zien we een periode van 6 maanden (mei tot en met oktober) van gemiddeld 200 aanlopen van riviercruiseschepen per maand. Seizoen riviercruisevaart Amsterdam: onveranderd en vergelijkbaar voor meerdere jaren De spreiding van het aantal aanlopen in Amsterdam in 2023 over het seizoen is overeenkomstig met hoe dat was in voorgaande jaren (uiteraard met uitzondering van de Corona-jaren 2020 en 2021). In de jaren 2017 tot en met 2019 en 2022 zien we een identiek seizoenspatroon met april als drukste maand en daarna een stabiel aantal van 200 riviercruiseschepen per maand tot en met oktober.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
6
Figuur 2-2 Aantal aanlopen riviercruisevaart Amsterdam, per maand in 2023 500
450
450 400 350 300
235
250
223
218
216
200
193
204
132
150
122
100 50
20
99
13
0
Bron: Cruise Port Amsterdam, bewerking Decisio
Bijna 60 procent Bijna 60 procent van de riviercruiseschepen die Amsterdam aandoen zijn Bij turn-around aanlopen begint of eindigt de reis in Amsterdam. Passagiers gaan dan van boord en nieuwe passagiers stappen weer aan boord. Het gaat in 2023 in totaal om 1.229 (van de 2.125) riviercruiseschepen; daarnaast gaat het nog om 896
. giers aan
boord en wordt Amsterdam aangedaan als een van de toeristische reisbestemmingen van de betreffende riviercruise (veelal een rondreis).
Amsterdam kent een omvangrijk aandeel
en dat heeft
meerdere redenen: Amsterdam ligt op een geografisch en nautisch start/eindpunt van het Europese riviercruisenetwerk Amsterdam is voor internationale toeristen uiteraard een belangrijke, toeristische bestemming Luchthaven Schiphol, met de vele uiteenlopende verbindingen en bestemmingen, is een (zeer) belangrijk en aantrekkelijk aankomst- en vertrekpunt van riviercruisepassagiers Amsterdam ligt als begin- en eindpunt zeer strategisch als bunkerhaven van brandstof voor riviercruiseschepen
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
7
Aanlopen van turn-around schepen in Amsterdam zijn voor het overgrote deel 135 meter schepen. Ongeveer driekwart (ruim 900) van deze aanlopen wordt uitgevoerd door rederijen die zich richten op de intercontinentale markt. Voor transit schepen in Amsterdam geldt een gevarieerdere vlootmix qua afmeting. Ruim 750 transit aanlopen zijn op de Europese markt gericht (vooral Duits/Frans/Nederlands). Figuur 2-3 Verdeling aanlopen riviercruise Amsterdam naar type en afmeting schip, 2023 1.500 1.300 1.100 900 700 500 300 100 -100
80m en kleiner
81m -90m Transit
91m - 110m
111m -135m
Turn-around
Bron: Cruise Port Amsterdam, bewerking Decisio
2.2 Passagiers en toeristische bestemmingen Ruim 500 duizend riviercruisepassagiers in 2023 in Amsterdam Wij schatten in dat Amsterdam in 2023 ruim 500 duizend riviercruisepassagiers zal ontvangen. Dat baseren we op het aantal gemaakt reserveringen voor riviercruiseschepen (2.125) en op de bezettingsgraden per type schip op basis van het Decisio riviercruise-onderzoek uit 2017. Circa 380 duizend zijn turnOngeveer 380 duizend riviercruisereizigers beginnen of eindigen hun reis in Amsterdam (turn-around). Het merendeel (ruim 75%) van de turn-around passagiers heeft een intercontinentale herkomst. De andere 120 duizend reizigers hebben Amsterdam als doorreisbestemming (transit). Van de transit passagiers heeft ruim 80% een Europese herkomst.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
8
Figuur 2-4 Aantal en typering passagiers riviercruisevaart Amsterdam, 2023 400.000
300.000
200.000
100.000
Transit Europees/Nationaal
Turn-around Intercontinentaal
Bron: inschatting Decisio voor 2023 op basis van kengetallen afkomstig van een, door Decisio, eerder uitgevoerd onderzoek naar riviercruisevaart in Amsterdam in 2017
Turn-around schepen langer dan transit schepen aan de kade Turn-around schepen liggen (langer dan transit-schepen) gemiddeld ongeveer 38 uur (mediaan 40 uur) aan de kade voor het ontschepen en inschepen van nieuwe passagiers. Ruim een derde van de turn-around schepen ligt korter dan een dag aan de kade en bijna de helft ongeveer twee dagen of meer. Transit schepen liggen gemiddeld ongeveer 24 uur (mediaan 19 uur) aan de kade. Waarvan het merendeel tussen de 12 en 24 uur (enkele uitschieters van meer dan 48 uur zorgt voor enigszins scheve verdeling). Transitpassagiers verblijven dus ongeveer een dag in Amsterdam.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
9
Figuur 2-5 Aantal uren aan kade in Amsterdam door turn-around en transit schepen, 2023 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%
Transit
Turn-Around
Bron: Cruise Port Amsterdam, bewerking Decisio
Ruim drie kwart turn-around schepen heeft aankomst in nacht of ochtend Ruim 75 procent van de turn-around schepen komt aan in de nacht of in de ochtend. De passagiers op de turn-around schepen die de riviercruise reis hebben voltooid gaan dan van boord en nieuwe passagiers gaan aan boord. Ruim 80 procent van de turn-around schepen vertrekt in de middag of in de avond. Ongeveer twee derde van de turn around schepen die in de nacht aankomen (ongeveer 30 procent het totaal aantal turn-around schepen) vertrekt dezelfde avond weer. Een derde van de schepen die in de nacht aankomen (ongeveer 15 procent van totaal) blijven tot de volgende nacht liggen. Ruim 85 procent van de turn-around schepen die in de ochtend, middag of avond aankomen liggen voor het merendeel 24 uur of langer aan de kade (ruim 45 procent van totaal aantal turn-around schepen) en vertrekken de volgende dag met nieuwe passagiers of zelfs de dag daarna. Helft transit schepen komt aan in de ochtend Ruim 60 procent van de transit schepen komt aan in de ochtend of in de nacht. Hiervan vertrekt ongeveer 60 procent (35 procent van het totaal aan transit schepen) dezelfde dag weer in de avond. De overige transit schepen overnachten en vertrekken veelal de volgende dag.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
10
Figuur 2-6 Aankomst en vertrektijden turn-around en transitschepen uitgesplitst in dagdelen, 2023 Vertrek (dagdeel)
Aankomst (dagdeel) 50%
50%
40%
40%
30%
30%
20%
20%
10%
10% 0%
0% Transit Nacht 0-6u
Transit
Turn-Around Ochtend 6-12u
Middag 12-18u
Turn-Around Avond 18-24u
Bron: Cruise Port Amsterdam, bewerking Decisio
365 duizend aan riviercruise gerelateerde hotelovernachtingen in Amsterdam In totaal gaat het in 2023 om ongeveer 365 duizend (hotel)overnachtingen voor- of na afloop van de riviercruisereis in Amsterdam. Ongeveer de helft van de turnaround passagiers verblijft voor of na de riviercruisereis tenminste nog een of meerdere nachten in Amsterdam (op basis van onderzoek Decisio/Strabo 2017). Het gaat hoofdzakelijk om hotelovernachtingen in de 4+/5-sterren hotels in Amsterdam. Het aandeel aan de riviercruise gerelateerde hotelovernachtingen in Amsterdam bedraagt circa 2 procent van het totaal aantal overnachtingen3. Toeristische bestemmingen van passagiers (stad en/of regio) Voor riviercruisepassagiers is Amsterdam een belangrijk(e) bestemming en onderdeel van hun reis. Respectievelijk 61 en 52 procent van de, door Decisio in 2017 in Amsterdam ondervraagde, Europese en intercontinentale riviercruisepassagiers gaf aan dat Amsterdam een (zeer) belangrijke factor was geweest voor de keuze voor de desbetreffende riviercruise.
Uit onderzoek van Decisio en Strabo naar de riviercruisemarkt in de ACP-regio in 2017 blijkt uit de afgenomen enquêtes onder de riviercruisepassagiers dat vooral een bezoek aan het centrum van Amsterdam (ruim 70 procent), een boottocht over de Amsterdamse grachten (ongeveer 45 procent) en een bezoek aan musea 3 Uitgaande van 18,4 miljoen hotelovernachtingen in Amsterdam in 2019
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
11
(ongeveer 25 procent) de belangrijke toeristische activiteiten zijn. Buiten Amsterdam vindt er, per touringcar, veelal een bezoek plaats aan (ruim 20 procent) de Zaanse Schans en Edam/Volendam/Marken (ongeveer 15 procent). De enquêtes waren in 2017 afgenomen in de zomertijd en buiten het hoogseizoen waarbij er geen excursies plaatsvonden naar de Keukenhof. het bovenstaande beeld uit 2017 van de passagiers kiest voor een rondvaart over de grachten. Met name in het tulpenseizoen onderneemt het merendeel van de riviercruisepassagiers een excursie naar de Keukenhof4. Turn-around passagiers zijn over het algemeen langer in Amsterdam (ruim de helft met een of meerdere overnachtingen) dan transitpassagiers en ondernemen
daardoor meerdere activiteiten, ook op eigen
gelegenheid, binnen Amsterdam. De enquêtes uit 2017 onderschrijven dit waarbij de gemiddelde turn-around passagier vaak sowieso een excursie doet (vaak allincluded in de riviercruisereis) bij de start van de reis. Daarnaast besteedt de turnaround passagier gemiddeld ruim vier keer zoveel aan een bezoek in een restaurant en/of café op eigen gelegenheid dan een gemiddelde transitpassagier. Tevens geeft een deel van de turn-around passagier ook geld uit aan culturele activiteiten (musea/theater) op eigen gelegenheid terwijl de transitpassagier dat niet doet.5
2.3 Economische impact riviercruise Bij economische impact van de riviercruisevaart in Amsterdam is het volgende van belang: Wat geven riviercruisepassagiers uit? Dat zijn de directe bestedingen van riviercruisepassagiers Wat geven rederijen uit? Dat gaat over de directe uitgaven van rederijen Wat zijn dan de totale directe bestedingen? En wat is de economische bijdrage daarvan in toegevoegde waarde? Wat is de totale economische bijdrage aan de economie in toegevoegde waarde en werkgelegenheid op basis van de directe en indirecte bestedingen? In de volgende paragrafen geven we hierop antwoord. 4 Exacte percentages of aandeel ontbreken, maar een groot deel van de aangeboden
riviercruisereizen in het voorjaar experiences. Het is aannemelijk dat de riviercruisereizigers bij de keuze van een dergelijke reis ook een excursie naar de Keukenhof zullen ondernemen. 5 Uit de enquêtes van 2017 zijn geen exacte aantallen activiteiten per riviercruisereiziger te destilleren omdat dit geen onderdeel was van de vragenlijst.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
12
Directe bestedingen riviercruisepassagiers in Amsterdam: 160 miljoen euro De totale directe bestedingen van riviercruisepassagiers in Amsterdam bedragen circa 160 miljoen euro (op jaarbasis) in 2023. Deze bestedingen zijn gebaseerd op het onderzoek van Decisio uit 2017; gecorrigeerd voor inflatie naar huidig prijspeil 2023. Tevens is in de berekening rekening gehouden met het type aanloop (transit/turn-around), bezettingsgraden, het luxe-segment van de rederij en de herkomst van passagiers (intercontinentaal versus Europees). Het merendeel van de directe bestedingen van riviercruisepassagiers gaat naar hotelovernachtingen door turn-around passagiers (voorafgaand aan of na afloop van de riviercruise). Figuur 2-7 Bestedingen van riviercruisepassagiers in Amsterdam, in miljoenen , prijspeil 2023, naar type schepen en bestedingsdoeleinden, 2023
Turn-around
Transit
Excursies
Culturele activiteit
Café/Restaurant
Winkels
Transport
Hotel/Logies voor of na reis
Overig Bron: inschatting Decisio voor 2023 op basis van kengetallen Decisio onderzoek 2017
Directe uitgaven rederijen in Amsterdam: ruim 61 miljoen euro Naast riviercruisepassagiers doen ook rederijen uitgaven in Amsterdam; dat gaat om ruim 61 miljoen euro in 2023 (op jaarbasis). De directe uitgaven van de rederijen bestaan uit de operationele kosten van de riviercruiseschepen en de bestedingen van de bemanning. De operationele kosten bestaan uit brandstof, haven- en reserveringsgelden, walstroom, water en afvalvoorziening. Amsterdam ligt als begin- en eindpunt strategisch als bunkerhaven van brandstof voor schepen.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
13
Figuur 2-8 Uitgaven van rederijen riviercruisevaart in Amsterdam, in miljoenen naar bestedingsdoeleinden, 2023
Afval Water Walstroom Haven-reserveringsgelden Brandstof Bestedingen bemanning
Uitgaven rederijen
-
Bron: inschatting Decisio voor 2023 op basis van kengetallen Decisio onderzoek 2017
Totaal directe bestedingen passagiers en rederijen: ruim 220 miljoen euro De directe bestedingen en uitgaven van de riviercruisepassagiers en rederijen in Amsterdam bedragen gezamenlijk ruim 220 miljoen euro. Vooral de horeca heeft een belangrijk aandeel in de bestedingen vanwege de uitgaven van passagiers aan hotelovernachtingen, om deze reden is deze sector uitgesplitst in logies/hotels en café/restaurants. De sector handel neemt ook een aanzienlijk deel voor zijn rekening vanwege de bunkerfaciliteit (brandstof) in de Amsterdamse haven. Figuur 2-9 Totale directe bestedingen gerelateerd aan de riviercruisevaart in Amsterdam,
naar bestedingsdoeleinden, 2023
Logies/hotels
Cafe/restaurants
Vervoer en opslag
Cultuur, Sport en Recreatie
Handel
Verhuur en overige zakelijke diensten
Water en afvalbeheer
Energievoorziening
Bron: inschatting Decisio voor 2023 op basis van kengetallen Decisio onderzoek 2017
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
14
Directe economische bijdrage riviercruisevaart: 90 miljoen euro in toegevoegde waarde en ruim 1.600 banen De totale directe bestedingen van passagiers en uitgaven van rederijen hebben nog geen economische betekenis in bijdrage aan de Nederlandse economie. Een uitgave aan eten en drinken in een restaurant aan de wal levert een grotere bijdrage aan de Nederlandse economie dan eenzelfde uitgave aan brandstof (waarbij een groot deel naar het buitenland vloeit). Op basis van de toegevoegde waarde, uitgedrukt in lonen, winsten en belastingen minus subsidies, kunnen we de bijdrage van de riviercruisevaart bepalen op de Nederlandse economie. De toegevoegde waarde is de maatstaf voor berekening van het Bruto Binnenlands Product (BBP) door het CBS, zie ook Bijlage I: methode economische impact voor verdere duiding berekening. De directe toegevoegde waarde van de riviercruisevaart komt uit op 90 miljoen euro en is goed voor ruim 1.600 banen (1.100 FTE) die direct aan de riviercruisevaart zijn gerelateerd. Indirecte economische bijdrage riviercruisevaart: ruim 45 miljoen euro in toegevoegde waarde, waarvan 26 miljoen euro in Amsterdam De indirecte achterwaartse economische bijdrage is de bijdrage die de riviercruisevaart heeft via toeleveranciers van de bedrijven die zijn gerekend tot de directe economische bijdrage.
Denk aan de (indirecte) werkgelegenheid en de toegevoegde waarde van de horecagroothandel die levert aan de cafés en restaurants of de busmaatschappij die touringcarbussen levert voor excursies. Vervolgens is de verdere doorwerking ook een indirect effect, denk daarbij aan de boer die levert aan de horecagroothandel. Op basis van een regionaal-economische input-output analyse is door Decisio eveneens de indirecte economische bijdrage berekend (aan de hand van dezelfde methodiek als bij het onderzoek van Decisio uit 2017), zie Bijlage I: methode economische impact. De indirecte toegevoegde waarde komt uit op ongeveer 46 miljoen euro, waarvan 26 miljoen euro in Amsterdam. Daarmee zijn indirect ongeveer 400 banen (ongeveer 300 FTE) gemoeid, waarvan 280 banen binnen Amsterdam Totaal economische bijdrage: 136 miljoen euro in toegevoegde waarde (116 miljoen euro binnen Amsterdam) en 2.100 banen (1.900 binnen Amsterdam) De economische bijdrage van de riviercruisevaart in Amsterdam is direct plus indirect in totaal 136 miljoen euro waarvan 116 miljoen euro binnen Amsterdam. De riviercruisevaart in Amsterdam is goed voor 2.100 banen (=1.500 FTE) waarvan 1.900 banen (=1.300 FTE) binnen Amsterdam. Bij de economische bijdrage is het van belang om op te merken dat het een
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
15
indirecte economische bijdrage van de riviercruisevaart in Amsterdam. Nettoeffecten (inclusief verschuiving op de arbeidsmarkt naar andere sectoren) maken geen onderdeel uit van de analyse: we spreken daarom ook niet van effecten, maar van bijdragen. Tabel 2-1 Overzicht totale economische bijdrage riviercruisevaart Amsterdam, 2023, in toegevoegde waarde en werkgelegenheid Direct
Indirect Binnen Amsterdam
Totaal Rest NL
Toegevoegde waarde Werkgelegenheid Banen
1.611
280
212
2.103
FTE
1.116
218
172
1.506
Bron: inschatting Decisio voor 2023 op basis van kengetallen Decisio onderzoek 2017
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
16
3. Scenario s inperken riviercruisevaart In dit hoofdstuk schetsen wij riviercruisevaart in Amsterdam. De gemeente Amsterdam heeft nog geen besluit genomen over de vraag of riviercruisevaart in Amsterdam ingeperkt wordt en, zo ja, op welke wijze. In dit onderzoek schetst Decisio de impact van verschillende kunnen worden. In dit hoofdstuk gaan we daarvoor in op de contouren, uitgangspunten en gehanteerde aannames. De te verwachten impact per scenario komt aan bod in hoofdstuk 4.
3.1 Inperken aantal aanlopen per jaar Door de opdrachtgevers is voor dit onderzoek een aantal
voorgesteld
waarbij een (steeds sterkere) restrictie komt op het aantal riviercruise aanlopen in Amsterdam. Samenstelling aanlopen van 2023 aan reserveringen als uitgangspunt We hanteren de samenstelling van aanlopen uit het reserveringssysteem qua segmentatie, transit/turn-around en grootte van schepen als uitgangspunt en referentie
. Het totaal aantal aanlopen zetten we in de referentie op
2.300 omdat dit grosso modo de gerealiseerde niveaus van aanlopen waren in 2018, 2019 en 2022. Naar rato schalen we de samenstelling op om op 2.300 aanlopen uit te komen. de gemeente Amsterdam maatregelen neemt die leiden tot een reductie van 10%, 25%, 50% en 75% en 100% van het aantal aanlopen op jaarbasis. Daarbij houden we de samenstelling van aanlopen in segmentatie naar luxe-segment, transit/turn-around en grootte van schepen naar rato gelijk. Wanneer we deze percentages hanteren dan ontstaat een volgend beeld van het aantal aanlopen per jaar van riviercruiseschepen in Amsterdam. Tabel 3-1 Aantal aanlopen riviercruise Amsterdam na inperking Referentie Aanlopen Amsterdam
2.300
-10% 2.070
-25% 1.725
Scenario's -50% 1.150
-75% 575
-100% -
Bron: input van gemeente Amsterdam, Cruise Port Amsterdam en Port of Amsterdam
aan de kade liggen, moeten op zoek naar een alternatief. Dat kan zijn uitwijken
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
17
naar havens in de regio. In de volgende paragraaf gaan we nader in op het uitwijkpotentieel van
3.2 Uitwijk van riviercruiseschepen naar andere havens Amsterdam is en blijft (zeer) belangrijke bestemming Amsterdam is en blijft voor rederijen een (zeer) belangrijke bestemming binnen het Europese riviercruisenetwerk. Eerder gaven we daar, in hoofdstuk 2 van dit rapport, het volgende daarover aan: Amsterdam is voor de meeste internationale toeristen hét hoogtepunt in hun bezoek aan Nederland, ongeacht verblijfplaats of manier van reizen. Amsterdam ligt op een geografisch en nautisch start/eindpunt van het Europese riviercruisenetwerk Luchthaven Schiphol, met de vele uiteenlopende verbindingen en bestemmingen, is een (zeer) belangrijk en aantrekkelijk aankomst- en vertrekpunt van riviercruisepassagiers Amsterdam ligt als begin- en eindpunt zeer strategisch als bunkerhaven van brandstof voor riviercruiseschepen Het is, tegen deze achtergrond, aannemelijk dat rederijen, in samenwerking met de Amsterdam als toeristische én logistieke bestemming zoveel als mogelijk in stand willen houden. Eén van de opties is de uitwijk naar nabijgelegen havens. De aanname voor het in stand houden van Amsterdam als dé toeristische bestemming wordt ondersteund door de gesprekken die Decisio gevoerd heeft met DMC s en zij geven tevens aan dat uitwijk op dit moment al plaatsvindt. Riviercruiseschepen wijken, met name in het hoogseizoen (Keukenhof) al jaren uit naar andere havens dan Amsterdam.
In de ACP regio gaat dit om de havens Haarlem, Zaandam, Hoorn, Enkhuizen, Huizen en Lelystad. Ook verder van Amsterdam gelegen havens, zoals Rotterdam, Dordrecht, Kampen en Veere zijn voorkomende opties.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
18
Figuur 3-1 Amsterdam en nabij liggende havens in de regio
Bron: Google Maps, bewerking Decisio
Capaciteit uitwijkhavens is beperkt en uitwijkhavens groeien zelf ook De capaciteit van de havens in de regio is beperkt. Bij meerdere havens (zoals Haarlem, Alkmaar) zijn geen mogelijkheden om de langste riviercruiseschepen, die van 135 meter, te accommoderen. Daarnaast vindt ook bij andere riviercruisehavens dan Amsterdam een autonome marktgroei plaats die de capaciteit nog verder beperkt. Piekmomenten hoogseizoen bepalen maximum uitwijkmogelijkheden Gedurende het hoogseizoen in het voorjaar is in de meeste havens de maximale capaciteit van de kades al volledig benut. Feitelijk betekent dit dat uitwijk van riviercruiseschepen tijdens het hoogseizoen vanuit Amsterdam inperking in Amsterdam naar andere havens niet mogelijk is. Buiten het hoogseizoen zijn de uitwijkmogelijkheden bij inperking in Amsterdam naar andere havens ongewis. In de
zijn teveel factoren onzeker om
hierover onderbouwde aannames te doen die we in de impactanalyse kunnen meenemen. We weten onder andere niet hoe inperking over het seizoen zal plaatsvinden, welke rederijen/schepen zullen uitwijken en welke niet en/of welke uitwijkhavens nog schepen zullen toelaten/willen ontvangen.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
19
Uiteindelijke uitwijkpotentie: hoe verder van Amsterdam hoe meer mogelijkheden Vanuit Cruise Port Amsterdam (CPA) wordt onderschreven dat het uitwijkpotentieel in de ACP-regio nihil is over het gehele riviercruiseseizoen. In de ACP-regio geldt voor alle havens dat uitbreiding van het huidige aantal ligplaatsen niet te verwachten is, onder meer vanwege milieubelasting en sociaal-maatschappelijke druk. Wat betreft de verder weg gelegen havens, zoals bijvoorbeeld Rotterdam en Dordrecht is er geen inzicht in uitwijkpotentieel. Het is daarbij ook lastig om te bepalen of een keuze van een rederij voor een verder weggelegen haven in Nederland of zelfs buitenland toe te rekenen is aan de inperking van riviercruise in Amsterdam. Wel verwachten we, zoals al eerder aangegeven, dat riviercruisereizigers Amsterdam als essentieel onderdeel zien van hun riviercruisereis en dat rederijen een bezoek aan Amsterdam zullen blijven faciliteren. Omdat het uitwijkpotentieel in de ACP-regio nihil is en uitwijk naar verdere havens aanlopen in Amsterdam van uit dat er geen uitwijk plaats zal vinden.
3.3 Verdere overwegingen en aannames De vraag is een mogelijke inperking van het aantal aanlopen van riviercruiseschepen in Amsterdam. Dat laat zich vooraf uiteraard lastig inschatten want een dergelijke marktinterventie (van inperking van het aantal aanlopen aan Amsterdamse kades) leidt altijd, via meerdere en uiteenlopende bedoelde én onbedoelde effecten, tot
In de impactanalyse wordt uitgegaan van nul procent uitwijkpotentieel In de impactanalyse gaan we uit van nul procent uitwijkmogelijkheden in de ACPregio bij inperking van de riviercruise in Amsterdam. Uitwijk naar verder weg gelegen havens is onzeker, temeer omdat hiervan niet alles is toe te schrijven aan de inperking in Amsterdam. Om deze reden gaan we uit van nul procent uitwijkpotentieel. Gedragsreacties en aannames bij eventuele uitwijk riviercruiseschepen Op basis van gevoerde gesprekken en eigen inzicht in de markt zijn er wel een aantal overwegingen, aannames en gedragsreacties die we bij inperking zouden kunnen verwachten bij eventuele uitwijk (alleen mogelijk buiten het piekseizoen). Zoals aangegeven is het uitgangspunt dat er geen uitwijkmogelijkheden zijn in de regio en daarbuiten
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
dam. In het volgende
20
Hoofdstuk 4 analyseren en beschouwen we de effecten zonder uitwijkmogelijkheden. Onderstaande aannames en gedragsreacties treden alleen op in het geval uitwijk naar de regio mogelijk is (en zijn dus geen onderdeel van de analyses in hoofdstuk 4) : Amsterdam blijft dé bestemming, ook al wordt uitgeweken naar een andere haven. Amsterdam is een essentieel onderdeel en unique selling point van het brede palet van riviercruisereizen dat wordt aangeboden. Door de extra vervoersbeweging verwachten we wel dat de passagiers van de uitwijkende schepen minder tijd hebben om te verblijven in het centrum van Amsterdam dan wanneer de schepen in Amsterdam hadden aangemeerd. De verwachting is dat deze passagiers nu minder zullen besteden aan activiteiten op eigen gelegenheid zoals in restaurants, cafés en winkel. Uitwijk riviercruisevaart leidt tot extra busbewegingen. Indien rederijen niet meer per riviercruiseschip in Amsterdam kunnen komen dan is het aannemelijk dat zij een bezoek aan Amsterdam alsnog zullen faciliteren met behulp van touringcars. Het is daarmee zeer waarschijnlijk dat het vervoer van de passagiers vanuit de havens in de regio naar Amsterdam leidt tot extra busbewegingen naar Amsterdam én binnen het centrum van Amsterdam. In de analyse gaan we echter uit van nul procent uitwijk bij havens in de regio. Maar, ook vermindering van aantal busbewegingen te verwachten.
Daarentegen verwachten we ook dat, door de extra reisbewegingen en tijdsbesteding vanwege de reis van de uitwijkhaven naar Amsterdam, de georganiseerde toeristische reizen aan de wal, zoals het vanuit Amsterdam doen van excursies in de regio, bijvoorbeeld naar de Keukenhof, Zaanse Schans of Muiderslot, beperkt zullen worden. Dit leidt juist tot een vermindering van het aantal busbewegingen. Riviercruisepassagiers zullen alsnog veel in Amsterdam in een hotel blijven overnachten. Amsterdam kent, vanwege de eerder genoemde voordelen, een hoog aandeel turn-around schepen, oftewel veel nieuwe, internationale opstappers of afstappers. De op- en afstappers boeken vaak een hotel aan de wal in Amsterdam. Onze verwachting is dat zij voor een hotel in Amsterdam blijven kiezen vanwege de aantrekkelijkheid om in Amsterdam te verblijven en de nabijheid tot de luchthaven Schiphol. Bij het eventueel uitwijken van riviercruiseschepen zal het aantal hotelovernachtingen in Amsterdam daarom niet significant afnemen. Daarnaast zijn er nog enkele algemene uitgangspunten die we hieronder benoemen: paribus clausule wordt genoemd. We gaan ervan uit dat andere economische en maatschappelijke condities niet wijzigen en het beleid op andere, relevante
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
21
beleidsterreinen hetzelfde blijft. Er wordt dus geen rekening gehouden met veranderend beleid van Amsterdam op gebied van toerisme & vervoer, prijsstijgingen in toeristisch relevante markten, veranderende perceptie en wensen van de klanten, prijsstijgingen capaciteitsschaarste in het vliegverkeer, incidentele of structurele verstoringen van internationale toeristische markten door oorlogen, pandemieën geopolitieke spanningen. Hoewel we gebruik maken van uit MKBA (Maatschappelijke Kosten-BatenAnalyse) ontleende methoden en kengetallen, is de scenario-analyse geen MKBA waarbij de gevolgen van vermindering van riviercruise volledig wordt doorgerekend op systeemniveau, maar een partiële analyse waarbij de bijdrage van rivercruise binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam.. hebben we voor de versc komt aan bod in het volgende hoofdstuk.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
22
4. Effecten van s In het vorige hoofdstuk schetsten we de contouren, uitgangspunten en gehanteerde aannames voor mogelijke riviercruisevaart in Amsterdam. De te verwachten impact per scenario komt in dit hoofdstuk aan bod.
4.1 Impact op economische bijdrage In deze paragraaf bekijken we de impact op de economische bijdrage van de inperking op de toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Dit doen de directe bestedingen van riviercruisepassagiers en de uitgaven van rederijen waarvoor in het vorige hoofdstuk de contouren, uitgangspunten en aannames zijn geschetst. In de impactanalyse wordt uitgegaan van nul procent uitwijkpotentieel In de impactanalyse gaan we uit van nul procent uitwijkmogelijkheden in de ACPregio bij inperking van de riviercruise in Amsterdam. Uitwijk naar verder weg gelegen havens is onzeker, temeer omdat hiervan niet alles is toe te schrijven aan de inperking in Amsterdam. Om deze reden gaan we uit van nul procent uitwijkpotentieel
.
Welke invloed heeft het inperken van het aantal aanlopen van riviercruiseschepen nu op het aantal riviercruisepassagiers en de daaraan gerelateerde hotelovernachtingen? Dat bepaalt vervolgens ook de te verwachten impact op de bestedingen en uitgaven van riviercruisepassagiers en rederijen in Amsterdam en de economische bijdrage in toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Inperking riviercruise in Amsterdam leidt tot daling passagiers en hotelovernachtingen Het uitgangspunt is dat er nul procent uitwijk in de regio plaats zal vinden bij inperking van de aanlopen in Amsterdam. Hierdoor daalt het aantal riviercruisepassagiers en daaraan gerelateerde hotelovernachtingen in Amsterdam
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
23
Tabel 4-1 Aantal riviercruisepassagiers en hotelovernachtingen per jaar in Amsterdam per scenario Referentie
-10%
-25%
-50%
-75%
-100%
Transit passagiers 131.000 Turn-around passagiers 410.000 Totaal passagiers 542.000 Hotelovernachtingen riviercruisepassagiers Totaal hotelovernachtingen 395.000 % van totaal Amsterdam 2019 2,1%
118.000 369.000 487.000
98.000 308.000 406.000
66.000 205.000 271.000
33.000 103.000 135.000
-
356.000 1,9%
296.000 1,6%
198.000 1,1%
99.000 0,5%
0,0%
Riviercruisepassagiers in Amsterdam
, CBS toerismerekening 2022
Directe bestedingen passagiers en uitgaven rederijen dalen bij krimp Doordat uitwijk in de regio niet mogelijk is, dalen de directe bestedingen van de riviercruisepassagiers in Amsterdam. Figuur 4-1 Directe bestedingen riviercr
,
prijspeil 2023
Referentie
-10%
-25%
-50%
Excursies
Culturele activiteit
Café/Restaurant
Transport
Hotel/Logies
Overig
-75%
-100%
Winkels
De directe uitgaven in Amsterdam van rederijen nemen af voor de riviercruiseschepen die niet meer in Amsterdam kunnen aanleggen.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
24
Figuur 4-2 Directe uitgaven rederijen per scenario,
Referentie
-10%
, prijspeil 2023
-25%
-50%
-75%
Bestedingen bemanning
Brandstof
Haven-reserveringsgelden
Walstroom
Water
Afval
-100%
inperking
Totaal directe bestedingen riviercruisesector Amsterdam Ten opzichte van de referentie met 2.300 aanlopen in Amsterdam dalen de totale directe bestedingen navenant met de inperking van het aantal aanlopen. Tabel 4-2 Daling totale directe bestedingen passagiers en uitgaven rederijen ten opzichte van het referentiescenario Bestedingen passagiers Uitgaven rederijen Totaal directe bestedingen
-10% -
, prijspeil 2023 -25% -
-50% -
-75% -
-100% -
Totale directe economische bijdrage in toegevoegde waarde Bij inperking van de riviercruisesector zal, door een daling van directe bestedingen van passagiers en uitgaven van rederijen, de economische bijdrage afnemen. Op basis van de toegevoegde waarde, uitgedrukt in lonen, winsten en belastingen minus subsidies, kunnen we de bijdrage van de riviercruisevaart bepalen op de Nederlandse economie. De directe economische bijdrage van de riviercruisevaart is in de referentie een kleine 100 miljoen euro in toegevoegde waarde en deze daalt naar nul bij volledige inperking (-100%) van de riviercruisevaart wanneer er geen uitwijkmogelijkheden zijn in de regio voor riviercruiseschepen.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
25
Figuur 4-3 Directe toegevoegde waarde
per sector SBI-
indeling, prijspeil 2023
Referentie
-10%
-25%
-50%
-75%
Horeca*
Vervoer en opslag
Cultuur, Sport en Recreatie
Handel
Verhuur en overige zakelijke diensten
Water en afvalbeheer
-100%
Energievoorziening *Waarvan ongeveer 85% hotel/logies
Indirecte achterwaartse economische bijdrage scenario s en totaalbeeld De indirecte achterwaartse economische bijdrage is de bijdrage die de riviercruisevaart heeft via toeleveranciers van de bedrijven die zijn gerekend tot de directe economische bijdrage. Denk aan de werkgelegenheid en de toegevoegde waarde van de horecagroothandel die levert aan de cafés en restaurants of de busmaatschappij die touringcarbussen levert voor excursies. Vervolgens is de verdere doorwerking ook een indirect effect, denk daarbij aan de boer die levert aan de horecagroothandel. Op basis van een regionaal-economische input-output analyse zijn door Decisio eveneens de indirecte economische bijdrage berekend (aan de hand van dezelfde methodiek als bij het onderzoek van Decisio uit 2017), zie Bijlage I: methode economische impact. Bij de economische bijdrage is het van belang om op te merken dat het een indirecte economische bijdrage van de riviercruisevaart in Amsterdam. Nettoeffecten (inclusief verschuiving op de arbeidsmarkt naar andere sectoren) maken geen onderdeel uit van de analyse: we spreken daarom ook niet van effecten, maar van bijdragen.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
26
Tabel 4-3 Toegevoegde waarde per scenario Referentie
, prijspeil 2023
-10%
-25%
-50%
-75%
-100%
Toegevoegde waarde direct indirect binnen A'dam indirect Rest NL Totaal toegevoegde waarde
De bijdrage in werkgelegenheid
bij inperking van de
riviercruisevaart in Amsterdam wordt uitgedrukt in aantal banen en FTE. Daarbij zien we dat bij een stringentere inperking van het aantal aanlopen het aantal banen en FTE dat gerelateerd is aan de riviercruisevaart in Amsterdam terugloopt. Tabel 4-4 Directe en indirecte werkgelegenheid per scenario Referentie
-10%
-25%
-50%
-75%
-100%
1.744 303 229 2.275
1.569 272 206 2.048
1.308 227 172 1.707
872 151 115 1.138
436 76 57 569
-
1.208 236 186 1.630
1.087 212 167 1.467
906 177 139 1.222
604 118 93 815
302 59 46 407
-
Banen direct indirect binnen A'dam indirect Rest NL Totaal banen FTE direct indirect binnen A'dam indirect Rest NL Totaal FTE Bron:
In onderstaande overzichtstabel is ten opzichte van het referentiescenario (geen inperking riviercruise) per krimpscenario de daling aan direct en indirecte economische bijdrage en werkgelegenheid weergegeven. Hierbij wordt het uitgangspunt gehanteerd dat er geen uitwijkpotentieel is in de regio bij inperking in Amsterdam. Tabel 4-5 Toegevoegde waarde en werkgelegenheid (direct + indirect) per krimpscenario ten opzichte van referentiescenario Toegevoegde Waarde, Aantal Banen # Aantal FTE #
mln.
-10% -228 -163
-25% -569 -407
3 -50% -1.138 -815
-75% -1.707 -1.222
-100% -2.275 -1.630
inperking
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
27
4.2 Financiële implicaties kades en ligplaatsen De kades en ligplaatsen in Amsterdam zullen ook bij inperking van het aantal aanlopen van riviercruiseschepen jaarlijks onderhouden moeten worden. Daarnaast zal er personeel en nodig blijven om de afhandeling van de riviercruise door de organisatie van Cruise Port Amsterdam op peil te houden. Tenslotte zijn er financiële reserveringen nodig voor herinvesteringen, groot onderhoud en de walstroomfaciliteit. Vanwege stringentere veiligheidseisen op de kades en voor passagiers is de verwachting dat de herinvesteringen in de toekomst zullen toenemen. Aan de andere kant lopen de opbrengsten aan haven- en reserveringsgel teruglopen6. De effecten op de kosten en opbrengsten zijn door ons bekeken ten opzichte van het referentiescenario. De kostenposten zijn doorgenomen met Cruise Port Amsterdam. Het is op dit moment nog onduidelijk wat de alternatieve functies van de kades zouden kunnen zijn. Dit hangt af van het gekozen scenario, welke kades er (mogelijk) vrij komen en hoe deze ingezet zouden kunnen worden. Het is daarom niet opportuun om in dit stadium de financiële implicaties te kwantificeren.
4.3 Omgevingseffecten Riviercruiseschepen en touringcarbussen stoten schadelijke stoffen (emissies) uit en hebben daardoor een impact op de leefomgeving, klimaat en het milieu. Hierbij beperken we ons tot de emissies CO2, fijnstof en stikstof die we conform systematiek maatschappelijke kosten baten analyse in ieder geval moeten laten meewegen7. Daarnaast genereren met name touringcarbussen in een stedelijke omgeving geluidsoverlast en congestie. Ook riviercruiseschepen dragen bij aan drukte op het water en creëren omgevings-, waaronder geluidseffecten. Deze effecten zijn echter moeilijk modelmatig te kwantificeren en worden daarom buiten beschouwing gelaten. In de analyse van de omgevingseffecten beperken we ons tot de effecten binnen Amsterdam. Dit sluit ook aan bij de scope die we hanteren bij de economische bijdrage. In de impactanalyse wordt uitgegaan van nul procent uitwijkpotentieel In de impactanalyse gaan we uit van nul procent uitwijkmogelijkheden in de ACPregio bij inperking van de riviercruise in Amsterdam. Uitwijk naar verder weg gelegen havens is onzeker, temeer omdat hiervan niet alles is toe te schrijven aan 6 N.B.:De inkomsten uit haven- en reserveringsgelden en walstroom zijn al opgenomen in de uitgaven van de rederijen in de vorige paragraaf. 7 https://www.rwseconomie.nl/kengetallen/kengetallen-leefomgeving
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
28
de inperking in Amsterdam. Om deze reden gaan we uit van nul procent
Daarnaast beperken we ons hier tot de omgevingseffecten van schepen en touringcarbussen. Dit zijn namelijk direct gevolgen van de inperking van riviercruise door daling van bestedingen en omzet
binnen bepaalde sectoren en van
toeleveranciers (zie vorige paragraaf) hebben ook effecten op leefomgeving. Denk aan bijvoorbeeld daling van transport/toelevering, verminderd energieverbruik en/of vermindering woon-werk verkeer personeel met als gevolg reductie in emissies en andere externe effecten als geluid en congestie. Het voert te ver om deze omgevingseffecten in de impactanalyse mee te nemen vanwege een te grote mate van onzekerheid welke effecten er waar zouden optreden en in welke mate. Tevens, zoals we ook al aangaven in de vorige paragraaf, zal er een verschuiving van economische activiteit en werkgelegenheid plaatsvinden wanneer de riviercruisevaart in Amsterdam zal worden ingeperkt. Het netto-effect van de verminderde economische activiteit en daarmee effecten op de leefomgeving zal daardoor grotendeels weer teniet worden gedaan vanwege een toenemende activiteit in andere sectoren. Bij inperking riviercruise in Amsterdam minder vaarkilometers binnen Amsterdam, Doordat (een deel van) de riviercruiseschepen niet meer in Amsterdam aan kunnen het aantal vaarkilometers binnen Amsterdam verminderen. Per aanloop gaan we ervan uit dat er binnen de stadsring A10 voor aankomst, -en vertrek maximaal 20 kilometer in totaal wordt afgelegd vanwege heen en terug vaarbewegingen. Tabel 4-6 Verandering aantal vaarkilometers riviercruiseschepen in de
Binnen Amsterdam
10% -4.600
25% -11.500
50% -23.000
75% -34.500
100% -46.000
inperking
De uitstoot van riviercruiseschepen tijdens (normaal) varen wordt berekend op basis van emissiefactoren, daarbij gaat het om gram per kWh. Vanuit het Clean inland Shipping (Clinsh) project zijn emissiefactoren bepaald voor CO2, stikstof (NOx) en fijnstof (PM10) voor binnenvaartschepen8. Dit zijn algemene emissiefactoren voor binnenvaart die niet helemaal 1-op-1 overeenkomen met riviercruiseschepen,
8 https://www.clinsh.eu/documents.html
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
29
echter is er tot op heden geen directe informatie beschikbaar met betrekking tot emissiefactoren voor specifieke type riviercruiseschepen 9. Het brandstofverbruik en het daaraan gerelateerde vermogensvraag en energieverbruik (kWh) is ook bepaald op basis van gegevens uit het Clinsh-project. Daarbij maken we onderscheid in grootte van het riviercruiseschip. De berekening wordt dan: Uitstoot emissies (CO2, stikstof en fijnstof) = aantal vaaruren (bij gemiddeld gebruik = 22km/h) * energieverbruik in kWh (gemiddeld) * emissiefactor (CO2, stikstof en fijnstof). In Bijlage III: Kengetallen bij dit rapport zijn de emissiefactoren en gegevens over energieverbruik per grootte van het riviercruiseschip opgenomen. In de analyse gaan we er van uit dat er aan de kades 100 procent walstroom wordt gebruikt in de 10.
Krimp betekent afname uitstoot CO2, stikstof en fijnstof Op basis van deze emissiefactoren en energieverbruik (zie bovenstaande berekening) zien we het volgende beeld van uitstoot van de emissies CO 2, stikstof (NOx) en fijnstof (PM10) binnen Amsterdam in onderstaande tabel. Logischerwijs neemt de reductie in uitstoot toe naarmate er minder gevaren wordt bij verdere inkrimping van de aanlopen in Amsterdam. Hierbij geldt dat er niet wordt uitgegaan van uitwijk van riviercruiseschepen in de regio. Tabel 4-7 Verandering uitstoot emissies riviercruiseschepen binnen Amsterdam in 10% 25% Uitstoot emissies binnen Amsterdam CO2 (in kg) -128.642 -321.605 Stikfstof (in kg) -919 -2.297 Fijnstof (in kg) -37 -92
50%
75%
100%
-643.209 -4.594 -184
-964.814 -6.892 -276
-1.286.419 -9.189 -368
Met behulp van emissie-kengetallen uit het Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023) kunnen we de uitstoot
, zie Bijlage III: Kengetallen.
9 In het Onderzoek naar Eigenschappen en Empact van Cruisetoerisme in Vlaanderen door Toerisme Vlaanderen (2023) is dezelfde methodiek gehanteerd op basis van dezelfde uitstootgegevens uit het Clinsh project vanwege het ontbreken van specifieke emissiefactoren voor riviercruiseschepen. 10 https://www.scheepvaartkrant.nl/nieuws/walstroom-en-generatorverbod-voorriviercruiseschepen-amsterdam
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
30
Daarbij is rekening gehouden met de schadelijke effecten van de emissies op het klimaat, de leefomgeving en gezondheid. Deze kengetallen worden ook onderschreven in de leidraden voor het uitvoeren van maatschappelijk kosten baten analyses van het Centraal Plan Bureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Tabel 4-8 Kengetallen Milieuprijzen, prijspeil 2023 (tenzij anders vermeld)
Prijspeil 2023
Stikstof (NOx) Fijnstof PM10 gemiddeld Fijnstof PM10 binnen bebouwde kom Fijnstof PM10 buiten bebouwde kom CO2 (per ton)
91
Bron: Handboek milieuprijzen, CE Delft 2023, bewerking Decisio
Bovenstaande milieuprijzen vermenigvuldigen we met de uitstoot van emissies binnen Amsterdam uit Tabel 4-7. Dit leidt tot effecten van emissies uitgedrukt in n onderstaande tabel. Tabel 4-9 Effecten verandering van emissies riviercruiseschepen uitgedrukt in ten opzichte van het referentiescenario (prijspeil 2023) 10%
25%
50%
75%
100%
msterdam CO2 Stikfstof Fijnstof Totaal binnen Amsterdam
340.159
Omgevingseffecten touringcarbussen De riviercruisesector maakt veel gebruik van touringcarbussen om reizigers op excursie te nemen en te vervoeren naar toeristische attracties in de regio. De gemeente Amsterdam voert een actief touringcarbeleid om overlast van touringcars in het centrum te minimaliseren. Op dit moment worden al riviercruisepassagiers vanuit andere havens in de regio en daarbuiten met touringcarbus naar Amsterdam gebracht. Dit is een autonome situatie die ook bij inperking van de aanlopen nog zal blijven bestaan. Wel is het zo, omdat we uitgaan van nul procent uitwijkpotentieel in de regio en daarbuiten, dat bij inperking van de riviercruise aanlopen binnen Amsterdam het aantal busbewegingen en kilometers zal dalen ten opzichte van het referentiescenario.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
31
Door inperking verdwijnen er aanlopen en daaraan gerelateerde excursies met touringcarbussen omdat uitwijk niet mogelijk is.
touringcarbussen dat wordt ingezet per aanloop in Amsterdam. Dat zijn er gemiddeld drie voor excursies buiten Amsterdam (bv, Keukenhof, Zaanse Schans, Edam/Volendam) en gemiddeld een voor binnen Amsterdam (voor bezoek aan bepaalde musea e.d.). Voor excursies buiten Amsterdam rijdt een bus gemiddeld totaal 16 km (heen en terug) tot de Ring A10. Voor excursies binnen Amsterdam is dit ongeveer totaal 8 km (heen en terug). Daarmee ontstaat het volgende beeld van aantal busbewegingen en buskilometers in onderstaande tabel. Tabel 4-10 Verandering aantal busbewegingen en buskilometers binnen Amsterdam per scenario ten opzichte van het referentiescenario -10%
-25%
-50%
-75%
-100%
Busbewegingen in Amsterdam (aantal)
-1.840
-4.600
-9.200
-13.800
-18.400
Buskm. binnen Amsterdam
-12.880
-32.200
-64.400
-96.600
-128.800
Op basis van de emissiefactoren per kilometer uit het STREAM (Studie naar TRansportEmissies van Alle Modaliteiten) personenvervoer opgesteld door CE Delft (2022) opgenomen in Bijlage III: Kengetallen bij dit rapport zijn de uitstoot van de emissies CO2, stikstof (NOx) en fijnstof (PM10) voor de touringcarbussen bepaald. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in binnen en buiten de bebouwde kom, waarbij voor binnen Amsterdam alleen binnen de bebouwde kom relevant is. Tabel 4-11 Verandering uitstoot emissies touringcarbussen binnen Amsterdam per scenario ten opzichte van het referentiescenario 10%
25%
50%
75%
100%
Uitstoot emissies binnen Amsterdam CO2 (in kg) -10.359 NoX (in kg) -68 PM10 (in kg) -2
-25.898 -169 -5
-51.795 -338 -10
-77.693 -507 -15
-103.590 -676 -20
Met behulp van emissie-kengetallen uit het Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023) kunnen we de uitstoot
, zie Bijlage III: Kengetallen.
Daarbij is rekening gehouden met de schadelijke effecten van de emissies op het klimaat, de leefomgeving en gezondheid.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
32
Tabel 4-12 Effecten verandering van emissies touringcarbussen binnen Amsterdam ten opzichte van het referentiescenario (prijspeil 2023) 10%
25%
50%
75%
100%
CO2 NoX PM10 Totaal binnen Amsterdam
Touringcarbussen produceren naast emissies ook geluid en zorgen voor congestie op de weg. Binnen de bebouwde kom is de overlast van geluid en congestie per extra gereden kilometer groter vanwege de hogere bevolkingsdichtheid en de beperkte ruimte. Vanuit het Handboek Milieuprijzen (CE Delft, 2023), zie Bijlage III: Kengetallen, zijn deze effecten op basis van kengetallen per kilometer te berekenen. Tabel 4-13 Effecten geluid en congestie touringcarbussen binnen Amsterdam ten opzichte van het referentiescenario (prijspeil 2023) 10% Geluid Congestie Totaal
25%
50%
75%
100%
122.992
4.4 Potentie eventuele herbestemming/herontwikkeling Van een potentiële grote herbestemming of herontwikkeling van de kades en aanleglocaties voor riviercruise is geen sprake in de krimpscenario s met krimp van 75 of 100 procent. De gemeente Amsterdam geeft duidelijk aan dat er geen nieuwe attractie moet ontstaan die weer nieuwe bezoekers naar de stad zal trekken. Het doel is namelijk om overtoerisme in Amsterdam tegen te gaan en niet weer nieuwe bezoekers aan te trekken bij inperking van de riviercruise. Daarmee verwachten we dat het belangrijkste effect van verminderd gebruik van aanlegplaatsen betekent dat het zicht op het IJ vanuit de kades wordt vergroot.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
33
5. Samenvatting en conclusies In de voorgaande hoofdstukken is een beeld geschetst van de (maatschappelijke) effecten nader ingeperkt wordt. In dit hoofdstuk geven we een korte samenvatting en trekken we enkele conclusies bij inperking van de riviercruisevaart in Amsterdam. Door inperking riviercruise daalt aantal passagiers en hotelovernachtingen De beperking op het aantal riviercruise aanlopen in Amsterdam hebben als gevolg dat het aantal riviercruisepassagiers in Amsterdam zal dalen. Daarmee dalen ook het aantal hotelovernachtingen die (turn-around) passagiers vooraf of na de riviercruise boeken.
is het uitgangspunt gehanteerd dat het
uitwijkpotentieel bij de havens in de regio nihil is, zowel qua capaciteit als sociaalmaatschappelijk (bron: CPA). Daarnaast is uitwijk naar verder weggelegen havens buiten de regio omgeven door onzekerheid11. Tabel 5-1 Aantal riviercruisepassagiers en hotelovernachtingen per jaar in Amsterdam per scenario Referentie
-10%
-25%
-50%
-75%
-100%
131.000 410.000 542.000
118.000 369.000 487.000
98.000 308.000 406.000
66.000 205.000 271.000
33.000 103.000 135.000
-
Hotelovernachtingen riviercruisepassagiers Totaal hotelovernachtingen 395.000 % van totaal Amsterdam 2019 2,1%
356.000 1,9%
296.000 1,6%
198.000 1,1%
99.000 0,5%
0,0%
Riviercruisepassagiers in Amsterdam Transit passagiers Turn-around passagiers Totaal passagiers
, CBS toerismerekening 2022
Wel is de verwachting, zoals al eerder aangegeven, dat riviercruisereizigers Amsterdam als essentieel onderdeel zien van hun riviercruisereis en dat rederijen een bezoek aan Amsterdam zullen blijven faciliteren. Door de nul procent uitwijkmogelijkheden in de regio en daarbuiten kan de vraag van riviercruisepassagiers naar bezoek in Amsterdam in onze analyse niet worden geaccommodeerd.
11 Bovendien wordt er nu al door rederijen uitgeweken in de regio en daarbuiten. Het is daardoor niet mogelijk om te bepalen welk deel van de aanlopen al autonoom zal gaan uitwijken en welk deel we kunnen toerekenen
s.
IMPACTANALYSE SCENARIO S RIVIERCRUISEVAART AMSTERDAM
34
Krimpscenario s reduceren economische bijdrage riviercruise De vermindering van het aantal riviercruisepassagiers en schepen in Amsterdam heeft tot gevolg dat er minder bestedingen in Amsterdam plaatsvinden. De vermindering van bestedingen geeft nog geen beeld van economische bijdrage bij 12. Op basis van de toegevoegde waarde, uitgedrukt in lonen,