2. OD NZKG Jaarrekening 2024.pdf

Jaarstukken 2024

2

Inhoud 1

Voorwoord

5

2

Verantwoording programma’s

9

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Programma Bouw Programma Bodem Programma Milieu en Brzo Programma Randvoorwaardelijk Programma Bedrijfsvoering

9 12 16 25 30

3

Paragrafen

35

3.1 3.2 3.3 3.5

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Openbaarheidsparagraaf

35 45 45 50

4

Financiële jaarrekening

52

4.1 Overzicht baten en lasten 4.2 Dekkingsmiddelen 4.3 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 4.4 Toelichting baten en lasten 4.5 Incidentele baten en lasten 4.6 Informatie Wet normering bezoldiging topfunctionarissen 4.7 Balans 4.8 Model rechtmatigheidsverantwoording

52 54 54 56 58 59 60 68

Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6

69 70 71 72 74 75

Overzicht taakvelden per programma Bijdrage per deelnemer Berekening financiële kengetallen Meerjarig overzicht risico’s Sisa (Single Informatie Single Audit) Controleverklaring accountant

Jaarstukken 2024

3

4

1

Voorwoord

De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) staat voor een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving: een belangrijke missie in een dynamisch gebied waar veel verschillende en soms tegenstrijdige belangen spelen. In de huidige context van onder meer de klimaatopgave, de de schaarse ruimte en daarmee toenemende druk op de milieugerelateerde gezondheid en de nodige kwesties op het gebied van externe veiligheid doen vergunningverlening, toezicht, handhaving en – gevraagd en ongevraagd – advies er meer toe dan ooit. Onze kerntaken – regulering, toezicht, handhaving en advies (VTH&A) – voeren we uit binnen geldende wet- en regelgeving, de regionale Uitvoerings& Handhavingsstrategie 2024-2027 en afspraken met onze 11 opdrachtgevers. Groei De energietransitie en de voortdurende stikstofproblematiek, het tekort aan woningen in de regio en de nog steeds krappe arbeids- en inhuurmarkt blijven zorgen voor een uitdagende situatie in onze regio en Nederland. Voor onze dienst betekent dat een stevige vraag naar onze inzet en expertise over de hele breedte van ons werkdomein. Per saldo zagen we deze vraag in 2024 voor de OD NZKG en onze opdrachtgevers toenemen met circa 14%. Dit verlangt van ons dat we goed blijven anticiperen op behoeften, dat we de juiste keuzes maken en we een wendbare organisatie blijven.

Combineren van expertise We krijgen veel meldingen en zienswijzen van omwonenden én komen bij veel bedrijven. Daarom weet de OD NZKG als geen andere overheid wat er speelt in de praktijk in ons het werkgebied op milieu, bodem, bouw, veiligheid, duurzaamheid en energie. Onze deskundigheid zetten we in om de leefbaarheid te borgen en om bij te dragen aan grote opgaven als de energietransitie, de transformatie van gebieden en het verbeteren van de milieu gerelateerde gezondheid. We vertalen beleidsmatige opgaven van gemeenten en provincies naar de praktijk van de bedrijven. Omgekeerd voeden we vanuit die praktijkkennis de beleidsmakers met adviezen over bijvoorbeeld omgevingsplannen en knelpunten in wet- en regelgeving. Arbeidsmarkt Er is in 2024 een goed werving- en selectieresultaat behaald. Dit blijft toch een uitdaging door de aanhoudende krapte op de arbeids- en inhuurmarkt. Hoewel er volop is geworven, zijn veel medewerkers pas later in het jaar ingestroomd. Omdat de groei voor een groot deel later in het jaar heeft plaatsgevonden, en een deel van de instroom eerst moest worden opgeleid, bleven ook de gemaakte uren en omzet achter bij de begroting.

Jaarstukken 2024

5

Wijzigingen in het OD NZKG-bestuur Gedurende 2024 heeft het bestuurslid namens de gemeente Ouder-Amstel afscheid genomen. Haar definitieve vervangster in ons bestuur is in 2025 geïnstalleerd. Financieel resultaat Het jaar 2024 is afgesloten met een positief saldo. Het financiële resultaat van de OD NZKG over 2024 is € 4,5M positief. Bij de halfjaarrapportage was al een positief saldo voorzien van € 2,6M. Het saldo bestaat ten opzichte van de begroting uit lagere baten ad € 4,4M en lagere lasten ad € 6,1M. De € 4,4M lagere baten komen én voort uit een lagere Rijkssubsidie én anderzijds uit het niet volledig realiseren van de uitvoeringsovereenkomsten. De OD NZKG sluit elk jaar een uitvoeringsovereenkomst (UVO) af met alle 11 opdrachtgevers. In 2024 bedraagt het totaal van deze uitvoeringsovereenkomsten € 80,1M. We hebben deze voor 95% gerealiseerd. De onderschrijding komt voort uit minder vraag uit de markt en doordat de formatie nog niet volledig op sterkte is. De exacte over- en onderschrijdingen, de oorzaken en daarmee gepaarde meer of minderkosten worden per opdrachtgever uitgewerkt in de opdrachtgevers rapportage.

De onderschrijding van € 6,1M aan de lastenkant wordt grotendeels veroorzaakt doordat de formatie niet volledig op sterkte is, lagere implementatiekosten van het nieuwe VTH-zaaksysteem, lagere kosten voor groot onderhoud en lagere kosten voor implementatie van de Omgevingswet. Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen bepalen voor een belangrijk deel de inhoud en organisatie van ons werk. Vooruitlopend op de invoeringsdatum van de Omgevingswet is in december 2023 een hausse aan aanvragen ontvangen omdat bedrijven dachten dat die aanvragen dan onder de oude wetgeving zouden vallen. Het heeft de OD NZKG veel inspanning gekost een aanpak te ontwikkelen hoe om te gaan met vergunningen die voor 1 januari 2024 bij ons ingediend waren. De implementatie vanaf 1 januari heeft voor de werkvelden de nodige veranderingen betekend. Onze adviseurs en inspecteurs hebben zich ook in 2024 verder verdiept in de Omgevingswet. Zo konden – en kunnen – wij onze opdrachtgevers op de juiste manier blijven bedienen, met toepassing van de actuele wet- en regelgeving. De Omgevingswet heeft (extra) administratieve taken met zich meegebracht. Dit betreft de manier waarop het werk via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) binnenkomt (in pdf). Maar ook in de afhandeling.

De hoofdlijn daarin is dat – door de overgang van inrichtingen naar milieubelastende activiteiten - er voor één zaak nu meerdere meldingen en informatieplichten zijn. Dit geeft een toename in administratieve taken en werkdruk voor de medewerkers.

6

Tata Steel De maatschappelijke aandacht voor de relaties tussen industrie, gezondheid en omwonenden is in 2024 verder toegenomen en richtte zich opnieuw vaak op Tata Steel. Daarmee nemen ook de inspanningen, vragen en verzoeken toe van bewoners, belangengroepen en de politiek op alle niveaus: lokaal, regionaal en steeds vaker ook landelijk. Ook van de OD NZKG vroeg dit veel inzet. De OD NZKG geeft prioriteit aan de communicatie met de omwonenden en andere betrokkenen bij Tata Steel. Voor de Groen Staal-plannen van Tata Steel is een milieueffectrapportage nodig. Eind 2024 heeft Tata Steel de eerste concepten voor het uiteindelijke Milieueffectrapport (MER) ingediend voor vooroverleg. In het voortraject is de OD NZKG betrokken geweest rondom de Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD). De OD NZKG wordt daarbij intensief bevraagd vanwege onze kennis en expertise over de regelgeving, het bedrijf en de omgeving. Samenlevingsgericht en transparant Ons werk heeft brede aandacht van bewoners, belangengroepen, politiek en media. Vooral wanneer het gaat om bedrijven waar thema's als overlast van geur, geluid en stof, en zorgen over veiligheid en milieu gerelateerde gezondheid een rol spelen. Soms is een eenmalige bijeenkomst voldoende om alle vragen rondom een nieuwe vergunning of overlastmeldingen te beantwoorden.

Voor een aantal bedrijven is meer nodig en hebben we een gerichte communicatieaanpak met gesprekken met bewonersgroepen, bijeenkomsten en maandelijkse nieuwsbrieven. We zien dat deze nieuwsbrieven goed gelezen worden door bewoners, ketenpartners en bestuurders. Het vervolg op het InterBestuurlijk Programma Versterking VTH-stelsel (IBP VTH) Het programma liep tot september 2024. In dit landelijke programma werkten alle omgevingsdiensten in Nederland samen aan structurele verbeteringen van de werking van het stelsel. De OD NZKG is al in het voorjaar van 2024 als robuust beoordeeld door het Ministerie I&W op thema’s als begroting, kwaliteitscriteria, opleidingsbudget, weerstandsvermogen, informatie gestuurd werken en het aansluiten bij de identiteit van ons werkgebied. In het najaar is landelijk gesproken over een vervolg aanpak. VNG en IPO werken samen met ODNL aan nieuwe en structurele afspraken op de pijlers die in het IBP VTH-programma al waren geformuleerd. In aanloop is OD NZKG eind 2024 gestart met het in kaart brengen op welke onderdelen we een goede basis hebben en waar we vorderingen willen maken, middels een IBP VTH-Quickscan. Tot slot Met deskundigheid werken aan een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving doet ertoe.

In 2024 is veel werk verzet op advisering en op de reguliere VTH-taken voor bedrijven die onder gemeentelijk of provinciaal gezag (Seveso) vallen, in open contact met belanghebbenden in de omgeving van die bedrijven. Vanzelfsprekend vooral dankzij de professionele en bevlogen inzet van inmiddels ruim 650 medewerkers, waar we hen zeer dankbaar voor zijn. Loes de Maat, Algemeen directeur Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied

Jaarstukken 2024

7

8

2 Verantwoording programma’s In dit bestuurlijke jaarverslag rapporteren we over het algemene beeld per programma en de belangrijkste ontwikkelingen. Voor de jaarrekeningen van de opdrachtgevers hebben wij onze opdrachtgevers half januari 2025 geïnformeerd over de voorlopige financiële afrekening van de Uitvoeringsovereenkomsten (UVO’s). De programma’s komen overeen met de werkvelden in de UVO’s. Per programma maken we inzichtelijk of de realisatie conform begroting is. Conform de BBVwetgeving (Besluit Begroting en Verantwoording) worden programma’s met betrekking tot het primair proces verantwoord, exclusief de personele lasten en materiele overheadkosten. Deze worden apart verantwoord op het programma Bedrijfsvoering. Naast de inkomsten uit de uitvoeringsovereenkomsten heeft de OD NZKG overige inkomsten vanuit het maatwerk. Daarbij gaat het om werkzaamheden die gefinancierd worden uit subsidies en op basis van offertes.

2.1

Programma Bouw

Het programma Bouw heeft als doelstelling bij te dragen aan de grote, complexe bouwopgaven in de regio en onaanvaardbare risico’s, vooral op het gebied van veiligheid en gezondheid, af te vangen. Voor het verlenen van omgevingsvergunningen, het behandelen van meldingen, de toezicht en de handhaving op bouw en sloop in realisatie- en gebruiksfase is per bouwactiviteit een toetsingsniveau vastgesteld met een oplopende intensiteit per categorie. Door de uitvoering van de wettelijke VTH-taken voor bouw, gebruik en sloop ziet de OD NZKG erop toe dat bouwwerken veilig (brandveilig en constructief), gezond, bruikbaar en energiezuinig worden gebouwd. Betrokken zijn bij bouwtaken betekent dat we volledig vraaggestuurd werken. De OD NZKG behandelt de vergunningaanvragen. De werkvoorraad voor bouwtoezicht is vooral afhankelijk van de verleende bouwvergunningen. Vanaf het moment van de daadwerkelijke start van de bouw voeren we controles uit. Bij de controles gebruiken we een systematische aanpak, op basis van digitale checklisten. Hiermee is ook de inhoudelijke kwaliteit van het toezicht gewaarborgd en navolgbaar. Het programma Bouw heeft uitgebreide ervaring en kennis van project coördinatie besluiten van rijks- en/of provinciaal belang en gemeentegrens (of stadsdeel) overschrijdende projecten en kan deze themagericht uitvoeren.

Denk daarbij aan de landelijke woningbouwopgaven, infrastructurele werken en werken gericht op de energietransitie. Wij zijn en blijven van transformatiegebieden en innovatieve projecten die veelal aansluiten bij duurzaamheidsopgave waarvoor onze disciplines bouw, bodem en milieu noodzakelijk zijn, denk daarbij ook aan houtbouw en biobased bouwen. Bij al deze voorbeelden zit de kracht van de OD NZKG in het bundelen van expertise zoals op het gebied van constructieve veiligheid, duurzaamheid, energie en milieu. Het dagelijks toepassen van deze kennis en ervaring zorgt voor een grote meerwaarde in de opgaven waar onze opdrachtgevers voor staan. Het programma Bouw draagt daar namens de OD NZKG graag aan bij.

Jaarstukken 2024

9

Terugblik en ontwikkelingen Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouw Vooruitlopend op de Omgevingswet is in december 2023 een hausse aan aanvragen ontvangen die vallen onder het oude regiem, die begin 2024 in behandeling genomen zijn. Daarnaast kwamen er in vergelijking met andere jaren evenzoveel aanvragen Omgevingswet binnen, waardoor de werkvoorraad zeker in het begin van 2024 hoog was. Een nieuwe wet vraagt meer tijd om te leren kennen, net als het werken met het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet). Met name in de eerste helft van het jaar was het dan ook terug te zien dat er veel extra inzet is gepleegd. Daarnaast valt op dat onder de Omgevingswet vergunningaanvragen gesplitst in meer activiteiten apart worden aangevraagd. Ook omdat de aanvragers hier zelf nog ervaring mee op moeten doen. In de loop van het jaar werd er weer meer gecombineerd aangevraagd. Daarnaast worden er meer verzoeken om vooroverleg ingediend. Ook zijn er onder de Omgevingswet nieuwe taken bijgekomen zoals de informatieplichten bouw- en sloopveiligheid en stikstofemissie. Daarnaast is de melding mobiel breken na ingang van de Omgevingswet van milieutoezicht naar bouwtoezicht overgedragen.

Economische ontwikkelingen In de eerste helft van het jaar zijn in Amsterdam net zoveel splitsingsverzoeken ingediend als normaal in een heel jaar, waarvoor advies is gevraagd bij het team constructieve veiligheid. Dit is mogelijk het gevolg van de wijzigingen voor verhuurders per 1 juli 2024 met een gemaximeerde huurprijs en heeft invloed op de inzet van onze capaciteit. Ook een tweede aanpassing medio het jaar heeft tot een toename van splitsingsadviezen gezorgd. Al geruime tijd zien we een afname van grote en complexe bouwaanvragen met name uit de regio Amsterdam. Wij zijn in gesprek over de oorzaak van deze afname. Hieronder volgen enkele voorbeelden van taken en projecten waar het werkveld Bouw van de OD NZKG de afgelopen periode aan heeft bijgedragen. Project ‘elektrische onderstations’ Middels het project ‘elektrische onderstations’ draagt de OD NZKG bij aan de complexe opgave die Amsterdam heeft om de netcongestie tegen te gaan. Het vormt onderdeel van het Programma Elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA). Daarvoor moeten netbeheerders veel nieuwe elektrische onderstations bouwen en bestaande stations aanpassen. De OD NZKG neemt naast de stedelijke locatie ook de niet– stedelijke locaties op zich.

Er wordt een projectmatige aanpak gehanteerd voor het thema elektrische onderstations om het gehele VTH-proces soepel en transparant te doorlopen van conceptaanvragen tot aan de uitvoering van de initiatieven. Hierbij wordt de OD NZKG al in een vroeg stadium betrokken om de ruimtelijke knelpunten per locatie in kaart te brengen en mee te denken over mogelijke ruimtelijke inpasbaarheid. De opgave om te voldoen aan waterberging in de binnenstad is een uitdaging. Daarover worden onder meer gesprekken gevoerd met Waternet en het Havenbedrijf. Op landelijk niveau praat de OD NZKG mee over externe veiligheid vanwege het aspect elektromagnetische straling. Artis Voor Artis is de OD NZKG verantwoordelijk voor de VTH-taken in de dierentuin van Amsterdam. Een gebied waar milieu en bouw vaak samen komen. Afgelopen jaar is onder andere inzet gepleegd op de VTH-taken inzake de restauratie en herbestemming van het gebouw Duivenhuis (van dierenverblijf naar horeca), het wijzigen van het gebruik van diverse gebouwen zoals de Blauwe Sterrenzaal, Huize Welgelegen, de Serre en de Robbenzaal voor horeca-activiteiten en de restauratie en verbouwing van het monumentale aquariumgebouw. Project A9 Het infrastructurele A9 BaHo project is volop in uitvoering wat langs de A9 van Badhoevedorp naar knooppunt Holendrecht voor iedereen ook goed te zien is en 10

soms qua bereikbaarheid ook goed te merken is. Nadat de OD NZKG de afgelopen jaren een enorme hoos aan reguliere en uitgebreide vergunningaanvragen heeft behandeld, lopen de vergunningaanvragen nu terug. Het zwaartepunt ligt nu bij toezicht. Ook is er om planningtechnische redenen veel werk naar 2025 en 2026 doorgeschoven. Brasapark/Brasa Village In het Brasapark worden 520 flexwoningen gebouwd onder de naam Brasa Village. De aannemer is in januari 2024 door de OD NZKG geadviseerd om een andere, stillere heitechniek te gebruiken. De heiwerkzaamheden zijn op 22 juli gestart zonder geluidsontheffing. Bij de bouw is gekozen voor gebruik van een hei­methode die bij het heien de geluidsnorm overschrijdt. De OD NZKG heeft metingen op de gevel van geluidsgevoelige objecten (zoals nabijgelegen woningen) verricht. Hieruit is gebleken dat de normering werd overschreden. De OD NZKG heeft de werkzaamheden per 29 juli jl. stilgelegd. De aannemer weigerde in eerste instantie, vanwege hogere kosten, om de best beschikbare technieken voor heiwerkzaamheden in te zetten om overschrijding van de geluidsnorm te voorkomen en geluidsoverlast te beperken. De OD NZKG was voornemens om bij verdere overtreding een definitieve last onder dwangsom op te leggen.

Uiteindelijk heeft de aannemer extra maatregelen getroffen en dunnere palen gebruikt die minder diep gaan waardoor er minder geluid wordt geproduceerd. Deze dunnere palen zijn onderdeel van het ontwerp en de vergunning en dit heeft daarom geen gevolgen voor de constructieve veiligheid. The Cubehouse in Amsterdam The Cubehouse is gelegen op de Zuidas, begrenst aan de noordkant door treinstation Zuid. Het gebouw is gedeeltelijk gesitueerd op een bestaande ondergrondse drielaagse parkeergarage. Dit was een aandachtspunt in het ontwerp. De constructeur van de OD NZKG heeft als eis gesteld dat het aannemelijk moest zijn dat belastingen uit het nieuwe ontwerp door de bestaande kelder en fundering gedragen kon worden, alvorens de vergunning kon worden verleend. The Cubehouse is een voorbeeld van een van de ontwikkelingen in de houtbouw. De OD NZKG ziet de afgelopen jaren een toename van het aantal projecten in de houtbouw, zowel de omvang van de projecten, maar ook technisch / constructief. Financiële verantwoording Het saldo op het programma Bouw laat een positief resultaat zien van € 97K. De baten op het programma Bouw blijven € 643K achter ten opzichte van de begroting. Vanwege de inzet op de Omgevingswet en de hoge werkvoorraad zien we een hoge productiviteit binnen het werkveld Bouw. Aan de lastenkant ontstaat hierdoor een voordeel van € 739K.

Verder zien we dat de arbeidsmarktproblematiek met name bij Constructieve Veiligheid en Toezicht ervoor zorgt dat niet alle baten gerealiseerd konden worden. Dit zien we ook terug in het voordeel aan de lastenkant.

Jaarstukken 2024

11

4.719

lasten

4.319 7.279

baten

6.638 2.560

saldo

2.319 0

1000

2000

3000

4000

5000

6000

7000

8000 x 1.000

gewijzigde begroting

realisatie

Programma Bodem: gewijzigde begroting vs. realisatie (x € 1.000) Lasten zijn exclusief lasten voor bedrijfsvoering. Deze zijn opgenomen in het programma Bedrijfsvoering. Programma Bouw gewijzigde verschil begroting(bedragen x € 1.000) begroting realisatie realisatie lasten

10.651

9.911

-739

baten

-17.939

-17.296

643

saldo

-7.288

-7.385

-97

(-/- = voordeel, + = nadeel)

2.2

Programma Bodem

Bodem en ondergrond vormen een belangrijk aandeel in de integrale aanpak van actuele vraagstukken. Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water. De technische maakbaarheid van het wateren bodemsysteem heeft steeds meer zijn grenzen bereikt.

Bouwopgave

Dru op s kte traa t

Mobilit e

it

Digitalisering

m en Bode rond rg e d n o

Klimaatadaptie Ener g trans ieitie

12

Kademuren vervangen

Afvalinzamelin

g

Het veilig en leefbaar houden van ons werkgebied vraagt om een stevigere positie van water en bodem in ruimtelijke planvorming en het is positief dat dit steeds breder wordt gedragen. Bodem levert de noodzakelijke inzet van expertise voor de aanpak en versnelling van de opgaven waar we de komende tijd voor staan. Terugblik en ontwikkelingen Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Dit heeft voor het werkveld Bodem de nodige veranderingen met zich meegebracht. Om onze opdrachtgevers op de juiste manier te kunnen blijven bedienen, met toepassing van de actuele wet- & regelgeving, hebben de bodemadviseurs en inspecteurs van de OD NZKG zich ook in 2024 verder verdiept in de Omgevingswet-materie. Daarbij is ook veel tijd en aandacht besteed aan de implementatie. Bij de uitvoering zijn we tegen een aantal complexe onvolkomenheden en onduidelijkheden in de wetgeving aangelopen. De belangrijkste daarvan was de juiste invulling en uitleg van het overgangsrecht, waarin de overgang van de oude wet- en regelgeving naar de Omgevingswet geregeld wordt. Hiervoor hebben wij een notitie gemaakt die landelijk is omarmd en ervoor zorgt dat nieuwe activiteiten plaatsvinden onder de Omgevingswet en slechts in uitzonderingsgevallen onder overgangsrecht.

Deze uitwerking is in lijn met de wettekst en de gedachte achter het overgangsrecht bodem zoals die blijkt uit de Memorie van Toelichting. Effect van de gekozen lijn is wel dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden in opdrachtgeverschap waardoor dit niet aansluit bij de begrotingen in de uitvoeringsovereenkomsten. Voor een goede implementatie van de Omgevingswet hebben we de gemeenten ondersteund, zoals bij het opstellen van bodemregels (beleidskader Bodem) voor voorbereidingsbesluiten en omgevingsplanregels, de website is aangepast, er is een webinar georganiseerd voor 250 deelnemers uit het land en er zijn nieuwsbrieven verzonden naar veelmelders, toepasbare regels opgesteld en er is geadviseerd bij bestuurlijke voordrachten. De Omgevingswet heeft voor het bodemwerkveld veel (extra) administratieve taken met zich meegebracht. Dit betreft de manier waarop het werk via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) binnenkomt (in PDF). Maar ook in de afhandeling. De hoofdlijn daarin is dat er voor 'één zaak' nu meerdere meldingen en informatieplichten zijn. Dit geeft een forse toename in administratieve taken en werkdruk voor de medewerkers. Waar voor het aanleggen van bijvoorbeeld een kabel in de bodem onder de Wet Bodembescherming kon worden volstaan met één zogenaamde BUS-melding moet de aanvrager nu 3 tot soms wel 5 verschillende meldingen en informatieplichten doen.

De benodigde inzet is daardoor voor alle partijen toegenomen. Dit is onder de aandacht van het Rijk gebracht met het verzoek dit aan te passen. Bodemkwaliteitskaarten en PFAS-kaart Het afgelopen jaar is tevens hard gewerkt aan het opstellen van de Bodemkwaliteitskaarten en PFAS-kaarten. Daarbij is gewerkt aan de automatisering van de databewerking en is voor meer detaillering gekozen. Deze verbeterslag heeft meer tijd gekost dan verwacht waardoor de afronding van de meeste kaarten in 2025 zal plaatsvinden. Ook de gemeente Zaanstad heeft aan de OD NZKG gevraagd om een Bodemkwaliteitskaart op te stellen. Dit is nu gepland voor 2025. Bodeminformatiesysteem (BIS) Onder de Omgevingswet wordt het BIS op een andere manier gebruikt dan onder de Wet Bodembescherming. Hiervoor is een uitgebreide aanpassing nodig, die gefaseerd wordt uitgevoerd. Daarom is ook in 2024 gewerkt aan het verrijken

Jaarstukken 2024

13

van de bodemdata (fase 1B) en tevens aan het verbeteren van de kwaliteit van de bodemdata. Fase 1A en 1B zijn in 2024 met succes afgerond. Doel van deze fasen van het project was om de beschikbare informatie in het BIS te verbeteren zodat een locatiebeoordeling makkelijker tot stand kon komen. Het project is uitgevoerd door een team invoerders (12 medewerkers) die samen ruim 20% van alle locaties in het BIS doornamen. Daarbij is belangrijke informatie aangevuld en verbeterd. Honderden contouren zijn ingetekend en aan ruim 4.500 onderzoeken is bodeminformatie (pdf) gekoppeld. Een concept evaluatie van fase 1B is gedeeld en besproken. De definitieve evaluatie wordt begin 2025 afgerond en besproken zodat kan worden gestart met fase 2 (periode 2025 – 2032). Kwaliteitscontrole Om te borgen dat nieuwe bodeminformatie correct en volledig wordt ingevoerd en zichtbaar is op de verwachtingenkaart, actualiseert de OD NZKG periodiek het invoerprotocol op basis van ontwikkelingen en inzichten. De invoer wordt met het vier ogen principe (collegiale toetsen) uitgevoerd en er vindt een kwaliteitscontrole plaats via een maandelijkse softwarematige controle en er wordt ook steekproefsgewijs gecontroleerd. Deze kwaliteitsverbetering is mede nodig omdat vanaf 1 juli 2025 de milieukwaliteit een nieuw en verplicht onderdeel is in de Basisregistratie Ondergrond (BRO).

Ook de milieu-hygiënische bodemen grond(water)onderzoeken moeten dan worden aangeleverd aan het BRO. Bronhouders (gemeenten en provincie) zijn wettelijk verplicht om gegevens aan de BRO te leveren, maar ook om de gegevens uit de BRO te gebruiken. De juiste kwaliteit van deze aan te leveren gegevens is belangrijk in verband met mogelijke aansprakelijkheid voor de bronhouder. Verwachtingenkaart Voor inzicht in de verwachte bodemkwaliteit op een BIS locatie is in samenwerking met medewerkers van de OD NZKG, gemeenten en provincie de verwachtingenkaart uitgewerkt. De kaart toont de diffuse bodemkwaliteit van de regio (zoals berekend in de bodemkwaliteitskaart) en de plekken waar de bodemkwaliteit afwijkt van de bodemkwaliteitskaart, omdat er sprake is van een (verdenking van) bodemverontreiniging of sanering. Gewerkt wordt aan het regelmatig automatisch actualiseren van de verwachtingenkaart. Er worden immers continu nieuwe gegevens ingevoerd in het BIS en bestaande informatie wordt verrijkt. De huidige versie van de verwachtingenkaart is beschikbaar in het BIS en interne geo-viewers binnen de OD NZKG (zoals de digitale bodeminspecteur). De kaart kan ook beschikbaar gemaakt worden voor geo-viewers van gemeenten, zoals Datapunt Amsterdam. De verwachtingenkaart zal op termijn onderdeel worden van de rapportagemodule die door externen geraadpleegd wordt.

Centrale Invoer Sinds 1 januari 2024 wordt bodeminformatie (data) in het bodeminformatiesysteem (BIS) alleen nog toegevoegd door adviseurs en een vast invoerteam van de OD NZKG (Centrale Invoer). De centrale invoer van de bodemrapporten loopt voor alle gemeenten en ook voor de Provincie Noord-Holland (Bodemrapporten Tata) conform afspraak. Alle rapporten zijn binnen twee weken in het BIS opgenomen. De datakwaliteitsbeheerder van het BIS voert de centrale kwaliteitscontrole uit van de ingevoerde gegevens en koppelt dit maandelijks terug aan de invoerders van de OD NZKG, waarmee de kwaliteit van de bodemdata steeds verder verbetert. In 2024 zijn onder de Centrale Invoer ruim 600 bodemrapporten in het BIS opgenomen.

14

Water en Bodem Sturend Ook onder het nieuwe kabinet vormen bodem en ondergrond een belangrijk aandeel in de integrale aanpak van actuele vraagstukken. 'Rekening houden met water en bodem' wordt ook de lijn in de zogeheten Nota Ruimte die de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening aan het uitwerken is. Daarin staat hoe Nederland op de lange termijn moet worden ingericht. De praktijk is dat de meeste thema’s in water en bodem sturend niet nieuw zijn. Er is al een uitgebreid wetgevingshuis met regels en gedragsadviezen, waarbij taken sectoraal bij verschillende (decentrale) overheden zijn belegd. De Omgevingswet stimuleert een meer integrale aanpak, maar is net van kracht en samen met onze opdrachtgevers moeten we de vele kansen hierin nog benutten. In de huidige werkwijzen worden de effecten op het bodem- en watersysteem nog onvoldoende meegenomen. In 2024 is de OD NZKG gestart met een nieuwe aanpak te verkennen voor integrale advisering over de bodem bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, vanaf de eerste overleggen en visies daarover. Dit betreft het introduceren van een systeemdenken over het natuurlijke bodem en watersysteem waarbij verschillende thema’s met betrekking tot water, bodem en natuur integraal (in samenhang) worden benaderd. Dit moet in 2025 leiden tot afspraken met onze partners over hoe dit te implementeren.

Om daar een goede invulling aan te geven is ook de expertise binnen Regulering Bodem verbreed met een geohydroloog, fysisch geografen en data-specialisten om de staat van het natuurlijke ondergrondse landschap in beeld te brengen en daarover te kunnen adviseren in een verbreed bodemadvies. Daarnaast is Regulering Bodem aangesloten bij de bestaande ZZSaanpak voor water en lucht. Regionaal Schakelpunt De OD NZKG verzorgt de backoffice voor het Regionaal Schakelpunt (RSP). Voor 2024 is een uitvoeringsprogramma door de backoffice opgesteld. Dit is goedgekeurd door het kernteam met vertegenwoordigers van gemeenten, waterschappen, Omgevingsdiensten en provincie Noord-Holland. Het Regionaal Schakelpunt is nu echter (tijdelijk) gestopt. Er is krapte in bemensing en ook de financiering vanuit de Provincie Noord-Holland, het Rijk en de gemeenten is niet geregeld. Dit besluit is ook besproken in het kernteam RSP Noord-Holland en is toegelicht in het Bodemberaad. Staalslakken Op dit moment is de problematiek rond de opslag en toepassing van staalslakken in relatie tot de bodem in de media erg actueel. Deze staalslakken komen vrij bij het productieproces van staal. Uit actuele lokale grondwatermonitoring blijkt dat op meerdere plekken waar de bodem bedekt is met staalslakken zonder goede ­beschermende voorzieningen (boven- en/of onderafdichting) het grondwater verontreinigd is.

Tevens is vaak de pH-waarde van het grondwater verhoogd, wat gevolgen kan hebben voor het leven in en boven de grond. Dit wordt ondersteund door wetenschappelijke literatuur waaruit blijkt dat de grondwaterkwaliteit grote risico’s loopt bij verkeerde toepassing en/of opslag van staalslakken. De OD NZKG heeft afgelopen jaar veel tijd besteed aan de aanpak van deze problematiek. Dit heeft geleid tot nieuwe of geactualiseerde inzichten over de 'juiste' toepassing en de inzet van bodembeschermende maatregelen. Op ons advies is in de omgevingsplannen van al onze regiogemeenten een meldingsplicht voor beoogde toepassingen van staalslakken opgenomen. Hierdoor kan al in een vroeg stadium worden beoordeeld of de toepassing verantwoord kan. In 2025 zal de aanpak van bestaande toepassingen van staalslakken verder worden geïntensiveerd.

Jaarstukken 2024

15

Financiële verantwoording Het programma Bodem heeft per saldo een nadelig resultaat van € 241K ten opzichte van de begroting. De baten voor het programma Bodem zijn € 641K lager dan begroot, de lasten voor Bodem zijn € 400K lager dan begroot. De werkdruk was in de eerste helft van 2024 hoog, waardoor de baten in deze periode te veel omhoog zijn bijgesteld. Bij de lasten is vooral aan de toezichtkant in 2024 nog sprake van een tijdelijke onderbezetting door de tijdspan tussen uitstroom en instroom van personeel.

4.719

lasten

4.319 7.279

baten

6.638 2.560

saldo

2.319 0

1000

2000

3000

4000

5000

6000

7000

8000 x 1.000

gewijzigde begroting

realisatie

Programma Bodem: gewijzigde begroting vs. realisatie (x € 1.000) Lasten zijn exclusief lasten voor bedrijfsvoering. Deze zijn opgenomen in het programma Bedrijfsvoering.

Programma Bodem (bedragen x € 1.000)

gewijzigde begroting

verschil begrotingrealisatie

realisatie

lasten

4.719

4.319

-400

baten

-7.279

-6.638

641

saldo

-2.560

-2.319

241

(-/- = voordeel, + = nadeel)

2.3

Programma Milieu en Brzo

In dit hoofdstuk maken wij inzichtelijk hoe het Programma Milieu en Brzo bijdraagt aan de beleidsopgaven en wat de OD NZKG daarvoor aan activiteiten levert. Door de uitvoering van de wettelijke VTH-taken voor milieu zorgt de OD NZKG dat bedrijfsprocessen kunnen worden gevoerd met een aanvaardbaar risico voor het milieu. Hiermee borgen wij dat, ondanks de aanwezigheid van de bedrijfsmatige activiteiten, onze leefomgeving schoon en leefbaar blijft, veilig is en we de landelijke ambities tegen klimaatverandering volgen. Activiteiten vinden energiezuinig plaats en we dwingen besparingen af. De OD NZKG behandelt de meldingen of vergunningaanvragen. Wij zien toe op het naleven van wet- en regelgeving bij bedrijven, welke in beginsel hier zelf verantwoordelijk voor zijn. Omgevingswet en overgangsrecht binnen het werkveld Milieu Het werken onder de Omgevingswet heeft flinke gevolgen voor het werk dat via het DSO binnenkomt en afgehandeld wordt. De hoofdlijn daarin is dat er voor

16

'één zaak' nu meerdere meldingen en informatieplichten kunnen zijn, omdat onder de Omgevingswet er nu wordt uitgegaan van Milieu Belastende Activiteiten (MBA’s) in plaats van inrichtingen. Om hierin een forse toename in administratieve taken en werkdruk voor de medewerkers te voorkomen, is er door de OD NZKG een werkwijze ontwikkeld om deze meldingen en informatieplichten gebundeld af te kunnen handelen. Daarnaast zien wij ook dat aanvragers ook wegwijs moeten worden in het DSO, vanwege onjuiste of onvolledige informatie die wij ontvangen. Vooruitlopend op de Omgevingswet is in december 2023 een hausse aan aanvragen ontvangen omdat bedrijven dachten dat die aanvragen dan onder de oude wetgeving zouden vallen. Vervolgens werd per 1 januari 2024 bekend dat het Activiteitenbesluit per direct verviel. Het heeft de OD NZKG ca. een half jaar gekost een aanpak te ontwikkelen hoe om te gaan in vergunningen die voor 1 januari 2024 bij ons ingediend waren. De boodschap dat alle vergunningen die voor 1 januari 2024 ingediend zouden worden onder de oude wetgeving zouden vallen, verviel hierbij. Dit heeft voor veel vertraging in het proces gezorgd. Dit was ook het geval bij het actualiseren van vergunningen, waarbij was aangegeven dat als het Ontwerp Besluit (OB) voor 1 januari 2024 gereed was, deze onder de oude wetgeving doorgezet kon worden naar het Definitief Besluit (DB).

Ook deze actualisaties moesten herschreven worden vanwege het vervallen van het Activiteitenbesluit per 1 januari 2024. Dit resulteerde ook in een extra druk op de beschikbare capaciteit en tijd. Maar ook bijvoorbeeld de omgevingsplannen van de gemeenten moesten vanwege de Omgevingswet herschreven worden. Om onze processen hierop te laten aansluiten, resulteerde dit ook in een (onvoorziene) extra druk op de capaciteit. Vergunningverlening en Regulering Vergunningen zijn een instrument voor normering van milieubelastende activiteiten, waardoor de kans op overlast en veiligheidsrisico’s wordt beperkt. De gecombineerde jaarlijkse werklast wordt bepaald door vergunningaanvragen van bedrijven (de zogenaamde autonome vraag) en actualisatie van vergunningen als gevolg van de doorwerking van technologische ontwikkelingen, gewijzigde wetenschappelijke inzichten, ‘level playing field’, de politiek-maatschappelijke agenda, nieuwe wet- en regelgeving en (wereldwijde) ongevallen en incidenten. Actualisaties Als gevolg van de uitdagingen die het werken met de Omgevingswet met zich meebrengt, zijn er in 2024 minder actualisaties afgerond dan gebruikelijk. Daar komt bij dat als gevolg van de inwerkingtreding van de Omgevingswet aanpassing en actualisatie van vergunningen noodzakelijk is. Deze opgaaf komt boven op de gebruikelijke actualisaties die ook doorlopen.

Denk hierbij aan actualisaties vanwege een nieuwe Best Beschikbare Techniek referentiedocument (Bref), Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS) of het Landelijk afvalbeheerplan (LAP). Datacenters In maart 2020 besloot de provincie Noord-Holland dat zij voor inrichtingen met een opgesteld vermogen >50 MW het bevoegd gezag was. Dit betrof voor zover bekend 33 datacenters, zowel nieuwe als bestaande. In 2024 heeft de focus vooral gelegen op nieuwe aanvragen. Door het complexe karakter van de aanvragen omtrent een

Jaarstukken 2024

17

datacenter in combinatie met de overgang naar de Omgevingswet, zorgde dit voor extra aandacht en capaciteit in 2024. Dit komt ook voort uit het feit dat in de omgevingsplannen van de gemeenten geen ruimte is opgenomen voor datacenters. Als gevolg hiervan kan een dossier bewerkelijk en tijdrovend worden, ook omdat deze gepaard gaan met grote belangen. Financiële Zekerheid Eén van de aspecten waarop een deel van de vergunningen aangepast moet worden is financiële zekerheidsstelling. Financiële zekerheidsstelling is een nieuw instrument uit de Omgevingswet en is bedoeld om kosten te dekken van het opruimen van milieuverontreiniging die mogelijk ontstaan na een calamiteit en/ of bedrijfsbeëindiging. Het doel is om deze voor het grootste deel niet op de samenleving af te wentelen. In de Omgevingswet is bepaald voor welke activiteiten financiële zekerheidsstelling verplicht is. Volgens de Omgevingswet dient, in ieder geval voor de verplichte bedrijven, financiële zekerheid te zijn gesteld voor 1 januari 2026. Omdat het een nieuw complex instrument is, is in 2024 een landelijk project gestart met alle Seveso-omgevingsdiensten en het IPO. Hierin is afgesproken om voor 1 januari 2026 een aantal pilots te doen en op basis van de ervaringen de overige bedrijven in de jaren daarna.

In 2024 heeft binnen de OD NZKG kennisontwikkeling plaatsgevonden over dit onderwerp en zijn de pilots gestart. Toezicht De OD NZKG werkt informatie- en risico-gestuurd. In het kader van samenwerking in de regio wordt steeds meer gebiedsgericht gewerkt bij meldingen van overlast. Onder andere door bewoners eerder, meer en sneller te betrekken. Bij toezicht maken we gebruik aan een breed pallet aan instrumenten om naleving bij bedrijven te stimuleren. De teams Toezicht en Handhaving zien toe op de naleving van de milieu- en veiligheidseisen ter bescherming van de fysieke leefomgeving. Op basis van risicoprioritering of meldingen overlast worden bedrijven geselecteerd en gecontroleerd op naleving van de betreffende wet- en regelgeving. Hiertoe zijn bedrijven op basis van milieueffect ingedeeld in risicovolle bedrijven (Brzo en RIE4) of branches. Op basis van de thema’s: externe veiligheid, brandveiligheid, energiebesparing, afval, afvalwater, lucht, geur, geluid/licht, bodembescherming etc. worden bedrijven beoordeeld. Bij de risicovolle (Brzo en RIE4) bedrijven worden de genoemde thema’s op maat beoordeeld.

Bij geconstateerde overtreding(en) zal inzet van handhaving plaatsvinden op basis van het meest geschikte instrument afhankelijk van de situatie beschreven in de vastgestelde VTH Strategie (thans Uitvoering en Handhavingsstrategie) welke is afgeleid van de landelijke Handhavingsstrategie. Zeer Zorgwekkende Stoffen De afgelopen jaren en in toekomstige jaren zal de inspanning van de OD NZKG gericht zijn op het verkrijgen van meer inzicht in de aanwezigheid en in emissies van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) bij bedrijven. De wettelijke instrumenten hiervoor zijn de informatieplicht en voor vergunningplichtige bedrijven ook het vermijdings- en reductieprogramma (VRP). In het VRP doet het bedrijf onderzoek naar de mogelijkheden voor het vermijden of reduceren van emissies naar lucht en water (indirecte lozingen), inclusief een plan van aanpak van het bedrijf. Gezien de grootte van het bedrijvenbestand is de aanpak op een risico-gestuurde manier, waarbij branchetype (gericht op de milieubelastende activiteit), milieuzwaarte, risicofactoren, omgevingstype (prioriteit voor bedrijven nabij woongebied) in het

18

kader van gezondheid en expert judgement de belangrijkste criteria zijn. De OD NZKG heeft in 2023 bij circa 43 bedrijven in het gehele werkgebied een uitvraag gedaan naar alle ZZS-emissies. Van de 43 bedrijven die de OD NZKG heeft aangeschreven zijn de aangeleverde gegevens in 2024 beoordeeld. Energiebesparing Energiebesparing is belangrijk om Nederland vóór 2050 energieneutraal te maken. De OD NZKG werkt hieraan met toegewijd team Toezicht en Handhaving energiebesparing. De focus ligt op het stimuleren van bedrijven om daadwerkelijk energiebesparende maatregelen te doorvoeren. Dit team houdt toezicht op nalevering van zowel het Bouwbesluit (BBL), als de Wet milieubeheer (BAL, BBL) als de Waterwet (BAL). Het team heeft controles uitgevoerd, bedrijven aangeschreven en zijn ingediende rapportages beoordeeld in het kader van de informatie- en onderzoeksplicht. De invoering van de Omgevingswet bracht veranderingen met zich mee. Ondanks de veranderingen zijn de controles efficiënt uitgevoerd en de doelstellingen voor 2024 behaald dan wel succes aan de energiebesparingsopgave gewerkt. Hiermee is bijgedragen aan de verdere verduurzaming van bedrijven en een stap gezet richting een energieneutraal Nederland. In 2024 heeft de OD NZKG de Prio50 aanpak geïntroduceerd.

Het doel van deze aanpak is om via datagestuurd toezicht de doelmatigheid van het toezicht te verhogen en inzicht te krijgen en te geven in de energiebesparingsprestatie van de grootste energieverbruikers. De invoering van deze aanpak heeft ervoor gezorgd dat nagenoeg alle bezochte bedrijven een verschuiving naar een hogere voortgangscategorie hebben bereikt. De toezicht en handhaving Label C verplichting is voortgezet op basis van de afgestemde handhavingsstrategie. De focus lag op beoordelen verbeterplannen, handhaving in de vorm van Last onder Dwangsom (beperkt) en de inning daarvan, inventarisatie kantoren met status onduidelijk met eventuele start handhaving en het voorbereiden van toezicht op aflopende labels. Het toezicht op energiekeuring voor het onderdeel verwarmingssystemen is nog niet mogelijk op de manier waarop de wetgever de keuring heeft ingericht omdat noodzakelijke certificeringen van de verantwoordelijke keuringsinstanties niet op orde zijn. De OD NZKG heeft een alternatieve aanpak onderzocht. Dit heeft niet de gewenste uitkomsten opgeleverd en daarom heeft de OD NZKG besloten te wachten tot zaken vanuit het Rijk goed geregeld zijn. Ketentoezicht Ketentoezicht helpt om afvalcriminaliteit op het netvlies te krijgen.

Ketentoezicht maakt inzichtelijk welke wegen product-/grond- en afvalstromen hebben doorlopen vanaf de ontdoener naar de (tussen en/of eind) verwerker, waarbij er zogenaamde ‘lekkages’ kunnen optreden. Door dit verloop in samenhang te beschouwen, worden veelplegers en milieu-criminele activiteiten zichtbaar. De aanpak van ketentoezicht bestaat uit een structurele uitvoering van bepaalde afvalstromen (zoals asbest, e-waste, grondstromen) en gerichte pilots op nieuwe afvalstromen. In het ‘Dreigingsbeeld milieucriminaliteit 2021’ staan bodem en afvalcriminaliteit als een van de speerpunten benoemd.

Jaarstukken 2024

19

In 2024 is het ketentoezicht voornamelijk gericht geweest op de afvalstromen grondstromen, automotive, e-waste en plastics. Vanuit het IBP VTH is tevens een Handreiking ketentoezicht opgesteld als hulpmiddel voor een meer uniforme en programmatische aanpak van ketentoezicht met een landelijke en regionale borging. Deze handreiking zal als basis dienen voor de uitvoering van ketentoezicht in 2025. Ketentoezicht vraagt om intensivering van de samenwerking tussen andere Omgevingsdiensten, inspectie- en opsporingsdiensten en het Openbaar Ministerie. In november 2024 is aanvullend op het bestaande dreigingsbeeld een ‘special’ vastgesteld: Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2024 met twee nieuwe speerpunten op kunststofafval en klimaatmaatregelen. Grip op Indirecte Lozingen De OD NZKG neemt, samen met OD IJmond en OD Noord-Holland-Noord en Waterschap Hollandsnoorderkwartier (HHNK), het voortouw voor het vervolg op de try-out grip indirecte lozingen (project IBP-VTH en samenwerking waterketen Noorderkwartier). Deze try-out was gericht op het intensiveren van het toezicht op indirecte lozingen en is maart 2024 afgerond. In de vervolgfase wordt aangesloten bij de eerder gemaakte afspraken met andere omgevingsdiensten over uniformiteit ten aanzien van de aanpak op onder andere de digitale checklist, methodiek, delen van informatie en kennis.

De OD NZKG heeft mede met het oog op een gelijk speelveld en het bereiken van meer grip op indirecte lozingen de wens om samen te werken met de andere omgevingsdiensten vanuit een uniforme aanpak. Dit is een gedeelde ambitie. Een gezamenlijk plan van aanpak, als vervolg op de try-out, is opgesteld voor de Waterketen Noorderkwartier. De voorgestelde aanpak omvat drie fasen die enige overlap kennen over een periode van 3 jaar. De verschillende omgevingsdiensten zijn elk verantwoordelijk voor de uitvoering in haar eigen regio, maar werken binnen een gemeenschappelijk kader. De OD NZKG heeft ook tijdelijke lozingen behandeld in 2024. Helaas kwamen de tijdelijke lozingen in 2024 niet altijd tijdig bij de OD NZKG binnen en soms zelfs nadat de tijdelijke lozing al had plaatsgevonden. Vaak bleek dit een storing in het DSO te zijn. Naarmate het jaar vorderde werden de storingen ook minder frequent. Grondwaterbeschermingsgebieden In 2024 zijn we gestart met uitvoering geven aan het projectplan Grondwaterbeschermingsgebieden en het voorbereiden van de overleggen met stakeholders, de zogenaamde 'Watertafel'. De versterking in de samenwerking lijkt het gewenste effect te hebben; er is sprake van een toenemend aantal meldingen via onze ketenpartners. Andere resultaten zijn het uitvoeren van een dronevlucht om de stand van zaken op Texel in kaart te brengen.

De aanwezigheid van de juiste bebording in alle tien de grondwaterbeschermingsgebieden is in kaart gebracht en gedeeld met de drinkwaterbedrijven. Open bodemenergiesystemen (Obes) Sinds 2016 voert de OD NZKG namens de Provincie Noord-Holland de VTH-taken voor open bodemenergiesystemen en grondwateronttrekkingen > 150.000 m3/J uit. Afhankelijk van marktomstandigheden worden jaarlijks zo’n 50-60 vergunningen

20

voor nieuwe Obes verleend. Inmiddels wordt op meer dan 700 vergunningen toezicht uitgevoerd. Voor een belangrijk deel is dat administratief toezicht waarbij naast het stimuleren van het naleefgedrag ook gestreefd wordt naar het zo optimaal mogelijk laten functioneren van deze energiebesparende systemen. Dit betreft sinds 2024 een VTH-taak die de OD NZKG uitvoert namens provincie Noord-Holland, dan wel in geval van meervoudige procedures namens de gemeenten die de OD NZKG hiervoor mandateren. Eén van de grote wijzigingen die in 2024 direct uitgevoerd moest worden was het ambtshalve aanvullen van de verleende Obes-vergunningen uit 2023 en 2024 met lozingsvoorschriften. In 2024 is gestart met de uitvoering van deelproject 3 Toezicht en Handhaving. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de efficiëntie die de WKO (warmtekoude opslag) Experttool oplevert. Gesloten Bodemenergiesystemen (Gbes) Sinds 1 januari 2024 is de aanleg en het gebruik van gesloten bodemenergiesystemen een milieubelastende activiteit geworden onder de Omgevingswet. Het uitvoeren van toezicht op bodemenergiesystemen is onder de Omgevingswet een wettelijke basistaak van de omgevingsdiensten. In 2024 hebben we deze taak voor het eerst namens de AM-gemeenten uitgevoerd.

Het grote aantal lussen of bodemwarmtewisselaars (nu ruim 16.000 in het werkgebied van de OD NZKG) maakt dat we hiervoor een eigentijdse toezichtstrategie moeten ontwikkelen. Het jaar 2024 is benut voor het opdoen van ervaring in de uitvoering en het uitwerken van deze strategie. Bij nagenoeg alle gemelde boringen heeft toezicht plaatsgevonden. Ervaring leert dat dit nu al voor beter naleefgedrag zorgt bij de boorbedrijven. Daarnaast is er gestart met de overdracht van gegevens van bestaande Gbes-systemen vanuit de gemeenten wat het mogelijk maakt om ook toezicht te gaan houden op de bestaande Gbes-systemen en de eindgebruikers te informeren over het optimale gebruik van hun installatie. Schiphol Maatschappelijk is er veel belangstelling voor het zogenoemde PFAS-dossier op Schiphol. Op de vergunningsaanvraag voor de opslag van met PFAS verontreinigde grond (TTOP4) zijn meer dan 600 bezwaarschriften binnengekomen. Na de hoorzitting is tegen de afwijzing van de bezwaarschriften beroep aangetekend door de advocaat van 99 bezwaarmakers. Schiphol is hierover met de advocaat in gesprek gegaan en heeft aangeboden het grondwater van de locaties extra te gaan monitoren om aan de wensen van de bezwaarmakers tegemoet te komen. Daarnaast is er vanuit de politiek, bewoners en media veel belangstelling geweest voor de aanvraag van de grondreinigingsinstallatie (TTOP5).

Het college van burgemeester en wethouders is inmiddels akkoord gegaan met een de definitieve verklaring van geen bedenkingen voor TTOP5. De ‘Definitieve Tijdelijke Opslag’ (DTOP) aan de Koolhovenlaan te Schiphol-Rijk is in 2024 door Schiphol ontmanteld. De toezichtinspanningen van de OD NZKG hebben zich in 2024 voornamelijk gericht op fysiek, administratief en onaangekondigd toezicht naast controles op energiebesparing. De achterstand in opleveringscontroles is ingehaald. Daarnaast zijn de natte koeltorens gecontroleerd, wat belangrijk is gezien de risico's op legionellabesmetting voor de bezoekers van Schiphol. Ook zijn 20 meldingen ‘ongewoon voorval’ behandeld. Gezien de actuele vraagstukken lag de nadruk

Jaarstukken 2024

21

op de controles bij de TTOP’s en met name op de afdekking van de met PFAS verontreinigde grond. Schiphol continueert de ontwikkelingen en verduurzaming (elektrificatie) op de platformen. Zo is in 2024 onder andere een vergunning verleend voor een hoogspanningsstation op de luchthaven. Schiphol heeft in 2024 diverse proefnemingen aangevraagd en in 2024 uitgevoerd om de stroomvoorziening van de vliegtuigen op nog andere duurzame manieren uit te voeren, bijvoorbeeld met een GPU op waterstof of met een iron flow batterij. Ook is er door Schiphol gewerkt aan een plan van aanpak voor de verduurzaming van het energiegebruik in verschillende gebouwen. De bedrijven AFS en KLM Maintenance & Engineering vallen onder het Sevesotoezicht, omdat zij werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen. Bij beide bedrijven zijn meerdere inspecties uitgevoerd in 2024. KLM Maintenance & Engineering heeft naar aanleiding van interventies van de OD NZKG maatregelen genomen ter verbetering van de naleving van afvalwatervoorschriften, afvoer van afvalstoffen en ongevalsonderzoek. Er loopt nog een handhavingstraject op de staat en het onderhoud van de bedrijfsriolering en een daarmee samenhangende mogelijke bodemverontreiniging. Bij AFS wordt toezicht uitgevoerd op de emissies.

Tata Steel De maatschappelijke aandacht voor de relaties tussen industrie, gezondheid en omwonenden is in 2024 verder toegenomen en richtte zich opnieuw vaak op Tata Steel. Daarmee nemen ook de inspanningen, vragen en verzoeken toe van bewoners, belangengroepen en de politiek op alle niveaus: lokaal, regionaal en steeds vaker ook landelijk. Ook van de OD NZKG vroeg dit veel inzet. De OD NZKG geeft prioriteit aan de communicatie met de omwonenden en andere betrokkenen bij Tata Steel. Er is regelmatig overleg met belanghebbenden, zoals met de dorpsraad, Greenpeace en Frisse Wind. We maken nieuwsbrieven en er is een speciale app voor het melden van klachten. Het team 'Informatie en Meldingen' en de omgevingsmanager behandelen vragen van omwonenden. Met een klankbordgroep van omwonenden is het geluidzonebeheer onder de loep genomen. Drie externe partijen hebben diverse aanbevelingen gedaan, die zijn overgenomen door de OD NZKG en de provincie. De resultaten zijn gepresenteerd op een informatieavond waar ook de minister van Economische Zaken en de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat toelichting gaven op de rol van het Rijk bij de verduurzaming en verbeterslag voor de gezondheid van het staalbedrijf. De beide kooksgasfabrieken (KGF 1 en 2) vragen veel capaciteit op het vlak van toezicht, vergunningverlening en expertise.

Vanwege het toegenomen aantal ongewone voorvallen en handhavingstrajecten was al in 2023 verscherpt toezicht op beide KGF-en ingesteld. Tata Steel heeft eind 2023 een verbeterplan ingediend, dat loopt tot in 2025. De OD NZKG monitort en bespreekt de uitvoering ervan met de medewerkers van de werkeenheid KGF en met de directie van Tata Steel. In 2024 zijn uitgebreide technische en juridische analyses gemaakt van de milieuprestaties van KGF 2, onder meer op basis van nieuwe meetgegevens. In december 2024 heeft de OD NZKG Tata Steel aangeschreven de installaties in lijn te brengen met de wettelijke eisen en daartoe in de gelegenheid gesteld. Als het bedrijf in gebreke zou blijven, zal de OD NZKG overgaan tot het intrekken van de vergunning van KGF 2. In 2024 zijn verschillende voorschriften in de vergunning voor Tata Steel opgenomen die de uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen moeten terugbrengen. Op dit 22

moment wordt nog gewerkt aan de reductie van de stikstofemissie van KGF 1. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar een zogeheten actualisatieverzoek waarin diverse partijen uit de omgeving de OD NZKG vragen om per 2029 de sluiting van KGF 2 en Hoogoven 7 in de vergunning op te nemen. Nieuwe wetgeving eist dat bedrijven zoals Tata Steel financiële zekerheid stellen voor het geval dat ze onverhoopt niet zelf in staat zijn de kosten te dragen van hun aansprakelijkheid voor incidenten of van hun verplichtingen bij beëindiging van hun activiteiten. Tata Steel is een van de eerste bedrijven waarvoor deze nieuwe regels worden uitgewerkt. Vanwege de complexiteit van de regelgeving en de omvang van de mogelijke verplichtingen van Tata Steel vraagt dit veel inzet. Aanzienlijke inzet vroeg in 2024 ook de bodem onder het bedrijfsterrein. Op diverse plekken zijn sinds 2022 in het grondwater metalen en een sterk verhoogde pHwaarde aangetroffen. In 2024 is het onderzoek uitgebreid naar onder meer de Mergelkade, waar onder de opslagplaats van staalslakken de bodem is verontreinigd. Tata Steel dient voor deze locatie een plan van aanpak in te dienen om de verontreiniging te stoppen en te saneren. Voor de Groen-Staalplannen van Tata Steel is een milieueffectrapportage nodig.

Op 20 december 2024 heeft Tata Steel de eerste concepten voor het uiteindelijke Milieueffectrapport (MER) ingediend voor vooroverleg. In het voortraject is de OD NZKG betrokken geweest rondom de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). Het Rijk wil maatwerkafspraken maken met Tata over deze verduurzamingsplannen. Daarbij is, mede op instigatie van OD NZKG en PNH, tot en met de Tweede Kamer veel aandacht voor de effecten van het gehele bedrijf op het leefmilieu en de gezondheid in de IJmond. De OD NZKG wordt daarbij intensief bevraagd vanwege onze kennis en expertise over de regelgeving, het bedrijf en de omgeving. Zo is de OD NZKG betrokken bij de discussies over de adviezen van de Expertgroep Gezondheid IJmond over het doen opstellen van een gezondheidseffectrapportage (GER) naast de MER. De besluiten van de OD NZKG worden steeds vaker juridisch aangevochten, zowel door Tata Steel als door omwonenden en milieuorganisaties. Eind 2024 liepen er 22 nog op zittingen te behandelen beroeps- en bezwaarzaken. De doelstellingen en bijbehorende werkzaamheden van de OD NZKG in het programma Tata Steel zijn in 2024 opnieuw in kaart gebracht. Dit zal in 2025 samenkomen in een nieuw Uitvoeringsprogramma U&H Tata Steel. Financiële verantwoording Het resultaat op het Programma Milieu en Brzo is € 13K voordelig ten opzichte van de begroting.

Zowel de lasten (-€ 1,9M) als de baten (-€ 1,9M) zijn lager dan begroot. De lagere lasten komen voort uit lagere kosten voor capaciteit (-€ 1,3M) en materieel (-€ 605K; Advies milieu, SPUK EKZ/Groen Staal en Mer beoordelingen) dan begroot. De lagere kosten voor capaciteit zijn grotendeels gerelateerd aan lagere loonkosten (-€ 871K) vanwege het niet of niet tijdig genoeg (t.o.v. begroot) vervullen van vacatures wat weer gerelateerd is aan de arbeidsmarktproblematiek. Daarnaast is de inzet voor externen (-€ 370K) lager dan begroot. De lagere baten komen voornamelijk terug op de uitvoeringsovereenkomsten (UVO) en de Specifieke Uitkeringen (SPUK). Betreffende de UVO’s zit de onderschrijding

Jaarstukken 2024

23

enkel op het regie-gedeelte. De onderschrijding op het regie-pakket is toe te schrijven aan diverse producten (bijv. Groen Staal, Ketentoezicht, ZZS gemeentelijke bedrijven, Milieu Advies), waar de eerdergenoemde arbeidsmarkt een rol speelt, maar ook deels vanwege externe factoren/vraag gestuurd werk. Betreffende de Specifieke Uitkeringen (SPUK), in 2024 een drietal uitkeringen Toezicht en Handhaving Energiebesparing, EZK (Groen Staal), en het Interbestuurlijk Programma (IBP), zijn de baten lager dan begroot (-€ 594K) vanwege vertraging Groen Staal plannen Tata Steel (EZK) en het achterblijven van de vraag voor inzet kennis en kunde in verschillende landelijke projecten (IPB). Daarnaast heeft er een verschuiving van baten plaatsgevonden, waardoor de opbrengsten op offertes hoger is geworden dan begroot (+€ 261K). Dit is grotendeels gerelateerd aan het verschuiven van realisatie op de UVO naar offertes omtrent het onderwerp Circulaire Economie.

29.178 27.259 48.036

baten

46.130 18.858

saldo

18.871 0

5000

10000

15000

20000

25000

30000

35000

40000

x 1.000 gewijzigde begroting

realisatie

Programma Milieu/BRZO: gewijzigde begroting vs. realisatie (x € 1.000) Lasten zijn exclusief lasten voor bedrijfsvoering. Deze zijn opgenomen in het programma Bedrijfsvoering.

Programma Milieu (bedragen x € 1.000)

verschil begrotingrealisatie

realisatie

lasten

29.178

27.259

-1.919

baten

-48.036

-46.130

1.906

saldo

-18.858

-18.871

-13

(-/- = voordeel, + = nadeel)

24

gewijzigde begroting

2.4

Programma Randvoorwaardelijk

In dit programma zitten producten die voor elke opdrachtgever noodzakelijk zijn. Het gaat om werkzaamheden voor accountmanagement, informatieanalyse, procesondersteuning en risicobeheersing zoals de consignatiedienst en nieuwe wet- en regelgeving. De opdrachtgevers betalen voor deze producten jaarlijks een vast bedrag. Daarnaast zijn een aantal producten opgenomen zoals Bibob, Omgevingswet en Verweer in bezwaar en beroep die op regiebasis worden afgerekend per opdrachtgever. Terugblik en ontwikkelingen Informatieanalyse en datakwaliteit Datagedreven werken is één van de belangrijke opgaven uit de uitvoerings- en handhavingsstrategie. De OD NZKG heeft de afgelopen jaren stevig geïnvesteerd in informatie- en data gestuurd werken en heeft daar een vervolg aan gegeven in 2024. Dit alles met als doel om organisaties te helpen beter gefundeerde beslissingen te nemen, risico's te beheersen en strategieën te ontwikkelen die leiden tot duurzame groei en innovatie. Dit wordt bereikt via robuuste analytische methoden, innovatieve technieken en een diepgaande kennis van zowel kwantitatieve als kwalitatieve onderzoekprincipes. Er is nauw samengewerkt met medewerkers uit het primair proces om de specifieke behoeften te begrijpen en op maat gemaakte oplossingen te bieden.

De focus richt zich daarbij op Artificial Intelligence (AI), informatieanalyses, kwalitatief onderzoek, kwantitatief onderzoek, beleidsanalyses, kwantitatieve data-analyses, risicoanalyses en benchmarking. In 2024 is o.a. invulling gegeven aan de volgende projecten: Risicoprioritering Branches Met behulp van de informatie uit dit ontwikkelde dashboard wordt de prioriteit bepaald in de volgorde van bedrijfsbezoeken door de inspecteurs. Dit dashboard biedt inzicht in bedrijven met slecht naleefgedrag, de meeste milieu-impact en de noodzakelijke bezoekfrequentie. Op basis daarvan genereert het dashboard een lijst van bedrijven die met prioriteit gecontroleerd moeten worden. In 2024 zijn er aanzienlijke stappen gezet op verschillende gebieden wat heeft geleid tot belangrijke verbeteringen en optimalisaties van het risicomodel. De SCIOS-data (Stichting Certificering Inspectie en Onderhoud van Stookinstallaties) is succesvol geïntegreerd in het risicomodel doordat er een koppeling is gerealiseerd met het Data Warehouse (DWH). E-MJV De OD NZKG heeft de taak om jaarlijks de elektronische milieujaarverslagen (e-MJV) van de meest vervuilende bedrijven te beoordelen. Om de milieujaarverslagen sneller, secuurder, consistenter, met een grotere diepgang en met een hogere kwaliteit te beoordelen, wordt gewerkt aan de door onszelf ontwikkelde e-MJV Analysetool.