2. Nieuwe economie Amsterdam 2025 SEO OS

NEx-thema: nieuwe rijkdom

Innovatie & diversiteit

Thema innovatie en diversiteit Samenvatting Voor de nieuwe economie is innovatie nodig op het sociale en milieuvlak waardoor de economische activiteiten ook op andere manieren waarde genereren, dan simpelweg winst. In deze monitor wordt de ontwikkeling van duurzame sectoren gevolgd, maar ook investeringen in innovatie en lang-leven-leren en innovatie in organisatiestructuren zoals ontwikkeling van coöperaties.

+2%

aandeel bedrijven in potentieel duurzame sectoren nog maar relatief klein t.o.v. rest van de bedrijvigheid in 2024 in Amsterdam

Duurzame sectoren zijn cruciaal voor de nieuwe economie vanwege toekomstbestendige groei binnen de grenzen van de aarde in plaats van uitputting van natuurlijke hulpbronnen.

20%

van Amsterdamse bedrijven investeert in R&D-activiteiten in 2025

Innovatieve bedrijven zijn van belang voor de nieuwe economie omdat innovaties helpen om maatschappelijke problemen op te lossen, zoals klimaatproblemen, uitdagingen in de zorg of efficiënter om te gaan met grondstoffen.

14%

van bedrijven communiceert over innovatieactiviteiten op hun website in 2025

Maakindustrie is belangrijk voor de nieuwe economie vanwege mogelijkheden voor innovatie en de vertaling van kennis naar producten, de beschikbaarheid van kapitaal, kennis en vakmanschap, maar ook onafhankelijkheid van het buitenland. Het biedt potentie om juist lokaal en circulair te werken.

2% -12%

van bedrijven in Amsterdam maakt deel uit van de maakindustrie in 2024

Door transformatie van gebieden in de stad en de behoefte aan woningbouw komt ruimte voor ambacht, maakindustrie en reparatie onder druk. Cijfers laten een afname in oppervlakte bestemd voor maakbedrijven en stadsverzorgende bedrijvigheid in transformatiegebieden zien.

afname van oppervlakte in gebruik door maakindustrie en stadsverzorgende bedrijven in transformatiegebieden

Toename in bedrijven in potentieel duurzame sectoren, maar aandeel blijft nog erg klein Bedrijven duurzame sectoren Aantal bedrijven en werkzame personen in potentieel duurzame sectoren ▪ Duurzame sectoren zijn cruciaal voor de nieuwe economie vanwege toekomstbestendige groei binnen de grenzen van de aarde in plaats van uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Ze veranderen de economie naar een circulaire, schonere en maatschappelijk waardevolle economie. Groei in duurzame sectoren is ook een economische noodzaak om op de lange termijn welvarend en stabiel te blijven.

aantal zzp

aantal niet zzp

aantal banen

5.000

20000

4.500

18000

16.682 4.000

16000

14.687

▪ Aantal bedrijven in potentieel duurzame sectoren is toegenomen in Amsterdam; er zijn 2,5 keer meer bedrijven in deze sectoren in 10 jaar tijd. In 2015 waren er 1.500 bedrijven in deze sectoren actief en in 2024 ong. 3.800 bedrijven.

3.500

14000

3.000

12000

2.132 1.929

2.500

▪ Het aantal banen bij deze bedrijven neemt minder snel toe. In 2024 waren er 1,1 keer (+14%) meer banen in potentieel duurzame sectoren dan in 2015. ▪ De bedrijven in potentieel duurzame sectoren maken nog maar een kleine 2% (totaal 200.000 vestigingen w.v. helft zzp) uit van het totaal aantal bedrijven en banen. ▪ Bedrijven in advies en onderzoek en reparatie maken het grootste deel uit van de bedrijven in de potentieel duurzame sectoren.

10000

1.759 2.000

1.358 1.500

1.000

8000

1.575

892

980

1.075

1.440 6000

1.213

4000

632

699

766

846

943

1.026

2015

2016

2017

2018

2019

2020

500

1.162

1.274

2021

2022

1.500

1.702 2000

0

0

Bron: Lisa, bewerking O&S

2023

2024

O&S

15% van de opkomende bedrijven heeft potentie om bij te dragen aan ontwikkeling van de nieuwe economie Aantal opkomende, innovatieve bedrijven per sub

-sector Aantal opkomende bedrijven met HQ in Amsterdam naar sub en lanceringsjaar, 2000 -2026

▪ Innovatie is op verschillende manier van belang voor de nieuwe economie. Innovatieve bedrijven kunnen zich bijvoorbeeld sneller aanpassen aan een veranderende economie. Tegelijkertijd kunnen innovaties helpen om maatschappelijke problemen op te lossen, zoals klimaatproblemen, uitdagingen in de zorg of efficiënter om te gaan met grondstoffen. ▪ Door Dealroom worden er zo’n 6.700 opkomende, innovatieve bedrijven met een hoofdkantoor in Amsterdam geteld vanaf het jaar 2000. Deze bedrijven bevinden zich in verschillende fases van groei; voor een deel zijn het doorbraakbedrijven, andere zijn in hun eerste fase van ontwikkeling en een deel is al in een gevorderde fase van ontwikkeling.

▪ Van de 6.700 opkomende bedrijven zijn ruim 1.000 actief in een sector die past bij de nieuwe economie, namelijk bedrijven die innovatief zijn op het gebied van gezondheid, voedsel, energie, halfgeleiders, robotica, etc. ▪ Van deze 1.000 bedrijven is 65% gestart tussen 2011 en 2020, 26% in 2021 of later en 10% in 2010 of eerder. 94% van deze bedrijven bevindt zich nog steeds in de vroege/start fase.

-industrie

40

gezondheid

204 116 19

voedsel

236 66 24

energie

139 55

halfgeleiders

5 38 7

robotica

2 32 11

technische en productieapparatuur

1 4 9

chemie

2 1 3

ruimtevaart

1 2 2

▪ Ruim 70% heeft 50 werknemers of minder, 5% tussen 50 en 250, 0,5% meer dan 250 werknemers; bij 23% is het aantal werknemers onbekend.

0 Bron: Dealroom

2000 - 2010 2011 - 2020 2021 - 2026

100

200

300

O&S

Financiële instellingen en ICT bedrijven zijn het vaakst innovatief Aandeel innovatieve bedrijven Aandeel innovatieve bedrijven in Amsterdam per sector, 2025 ▪ Volgens de meest recente ondernemerspeiling van O&S onder 2.878 bedrijven investeert 20% van bedrijven in R&D. De sectoren waarbij het vaakst wordt geïnvesteerd zijn informatie en communicatie (34% van bedrijven investeert) en industrie (26%). Hier wordt een brede definitie van innovatie gehanteerd, variërend van proces- tot product- en businessmodelinnovatie. Daarbij worden zowel investeringen van minder dan 1 fte als van meer dan 5 fte meegenomen. ▪ O&S heeft op basis van een tekstanalyse van bedrijfswebsites bepaald of er sprake is van innovatie. Daarbij hanteren we de innovatie-definite van EU Community Innovation Survey (CIS). 14% van bedrijven zijn volgens deze methode innovatief in 2025. ▪ Voor een volledig beeld leggen we de resultaten per sector naast de resultaten van een externe partij. Innovatiespotter beheert een dataset van alle bedrijven in Nederland en bepaalt op basis van bedrijfsactiviteiten, deelname aan innovatie- en duurzaamheidsprogramma’s en publieke bedrijfsinformatie of een bedrijf innovatief is. Volgens innovatiespotter is slechts 4% van de bedrijven in Amsterdam innovatief. ▪ De uitkomsten van de methodes verschillen.

Wel wijzen alle drie de methodes erop dat financiële en ICT bedrijven het vaakst innovatief zijn. In andere sectoren vindt juist weinig innovatie plaats, zoals in vastgoedbeheer en horeca.

Investeert in R&D

Innovatief volgens website

Innovatief volgens Innovatiespotter

Informatie en communicatie Industrie Onderwijs Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening Groothandel Cultuur, sport en recreatie Bouwnijverheid

Financiële instellingen Gezondheids- en welzijnszorg Overige dienstverlening Logies-, maaltijd- en drankverstrekking Verhuur van en handel in onroerend goed Detailhandel Vervoer en opslag

0

5

10

15

20

25

Bron: O&S ondernemerspeiling, tekstanalyse websites, Innovatiespotter

30

35

40

O&S

Ruim 2,5 keer meer ondernemingen in de maakindustrie in 2024 in 10 jaar tijd Maakindustrie totaal Aantallen vestigingen maakindustrie

▪ Maakindustrie is belangrijk voor de nieuwe economie vanwege mogelijkheden voor innovatie en de vertaling van kennis naar producten, de beschikbaarheid van kapitaal, kennis en vakmanschap, exportmogelijkheden maar ook onafhankelijkheid van het buitenland. Daarnaast biedt het potentie om juist lokaal en circulair te werken.

zzp

geen zzp

▪ In Amsterdam is de maakindustrie relatief klein met bijna 4.000 vestigingen in 2024, maar het aantal bedrijven neemt wel toe over tijd. In 2024 zijn er 2,5 keer meer vestigingen dan in 2015. ▪ De maakindustrie in Nederland draagt zo’n 7,2% aan de Nederlandse bbp. In Amsterdam draagt de industrie in z’n geheel ruim 2% toe aan de totale toegevoegde waarde van alle sectoren (EVMRA, 2025).

2.120 1.910 1.700

1.478

▪ De meeste bedrijven bevinden zich in: vervaardiging voedingsmiddelen, dranken, tabak, meubelindustrie, vervaardiging textiel, kleding, leer en schoenen, reparatie en installatie van machines en apparaten.

1.249 1.099 965

733

▪ 90% van de maakindustrie in Amsterdam betreft kleine bedrijven met minder dan 5 werknemers; de helft betreft zzp’ers.

▪ Aanvullende onderzoek van O&S geeft ook inzicht in de staat en ontwikkeling van de culturele en creatieve sector in Amsterdam.

1.308

829

717

781

857

2015

2016

2017

982

1.097

1.179

2018

2019

2020

1.336

2021

1.490

2022

1.662

2023

1.837

2024

Bron: Lisa, bewerking O&S

O&S

Lichte afname van maakbedrijven en stadsverzorgende bedrijvigheid in transformatiegebieden Behoud werkplekken in woon

- en transformatiegebieden Oppervlakte vestigingen maakbedrijven en stadsverzorgende bedrijvigheid* in buurten in transformatiegebieden, m2

▪ Op bedrijventerreinen zoals het Hamerkwartier, Cruquius, Sloterdijk en Overamstel zijn nieuwe stedelijke wijken gepland. Als gevolg van deze transformatie zullen zonder aanvullende maatregelen diverse vormen van ambacht, maakindustrie en reparatie uit de stad verdwijnen. De gemeente wil bijdragen aan het ontwikkelen van tijdelijke en langdurige bedrijfsruimten in de transformatiegebieden die als eerste moeten wijken voor nieuwbouw. ▪ De grafiek toont de hoeveelheid oppervlakte die in gebruik is door vestigingen van maakbedrijven en stadsverzorgende bedrijvigheid. Dit betekent dat een stijging of daling plaats kan vinden doordat vestigingen zich registreren of juist uitschrijven, zonder dat er nieuwe ruimte bij- komt of verdwijnt. ▪ In het Hamerkwartier is een sterke daling zichtbaar. In Sloterdijk en Weespertrekvaart is het oppervlakte de afgelopen jaren juist sterk gestegen.

Buiksloterham Sloterdijk

Weespertrekvaart Hamerkwartier

NDSM West

2020

Kauwgomballenkwartier

2021 2022

Klaprozenbuurt

2023 Cruquiusgebied

2024

Westas Zeeburgerpad Amstel III Arenapoort 0

20000

40000

60000

80000

Bron: BAG, LISA, bewerking O&S Selectie: vestigingen met SBI code C, F, G, H, J of S in een verblijfsobject met industriefunctie

100000

O&S

Conclusie Bestaande bedrijven in Amsterdam zijn actief betrokken bij de energietransitie, maar het aandeel dat op een innovatieve manier bijdraagt aan een nieuwe economie waarin maatschappelijke waarde centraal staat, is nog beperkt. Bedrijven kunnen hun beleid nog verbeteren om eerlijker en inclusiever om te gaan met zowel mensen als het milieu, lokaal en wereldwijd. Energie ◼ Bedrijven boeken in Amsterdam structureel voortgang met het verbeteren van energie labels, opwekken van hernieuwbare stroom en besparen van energie. Daardoor daalt de CO2 uitstoot door bedrijven in de stad. Er is een ontkoppeling tussen CO2 uitstoot en toegevoegde waarde te zien, met name in de commerciële dienstverlening. Milieu ◼ Ongeveer een kwart van het grondoppervlak rondom bedrijven is groen en 27% van de bedrijven neemt maatregelen om de biodiversiteit te bevorderen of behouden. Er wordt ook vooruitgang geboekt op uitstoot van stikstof; er is 35% afname in uitstoot van stikstofoxiden (NO2) door vestigingen in de stad tussen 2019 en 2023. Circulaire economie en materiaalgebruik ◼ Een klein deel van bedrijven in Amsterdam onderneemt core circulaire activiteiten maar er is vermindering (-20%) in materiaalgebruik zichtbaar en een kwart van bedrijven geeft aan circulariteit als vast onderdeel of volledig geïntegreerd in de bedrijfsvoering op te nemen.

Echte prijzen en transparante ketens ◼ Een relatief klein deel van de bedrijven rekent echte prijzen voor hun producten of diensten. Van de geënquêteerde bedrijven in Amsterdam zegt 16% dit te doen en 21% dit te overwegen. Van de geënquêteerde Amsterdamse bedrijven zegt 12% alleen met leveranciers met een keurmerk te werken en 36% zegt dit gedeeltelijk te doen. 1% tot 5% van Amsterdamse bedrijven deelt informatie over hun toeleveringsketen op de website. Eerlijk ◼ Een groot deel van de Amsterdammers heeft werk, maar 1/5 heeft een baan met onzekerheid en laag loon. Ook de loonkloof tussen mannen en vrouwen is nog niet opgelost. In toenemende mate wordt inclusieve taal gebruik bij werving en er zijn ruim 500 sociale ondernemingen actief in de stad. Nieuwe rijkdom en menselijk kapitaal ◼ Het aandeel internationale kenniswerkers in Amsterdam neemt toe, 46% van de werknemers volgt een werk gerelateerde cursus/training/opleiding en 85% van werkenden in Amsterdam ervaart goede gezondheid. Ook al is 78% tevreden met het werk, er is een dalende trend gaande. 26% zegt burn-out klachten te ervaren door het werk. Relatief veel Amsterdamse werknemers hebben burn-outklachten of een mindere werk-privébalans, terwijl het ziekteverzuim juist lager ligt. Innovatie en diversiteit ◼ Ongeveer 20% van de Amsterdamse bedrijven is actief bezig met innovatie, de ene sector meer dan de andere.

15% deel van de start-ups is bezig op een terrein dat past bij de nieuwe economie zoals gezondheid, voedsel of energie. Maar 2% van de bestaande bedrijven is actief in een duurzaamheid-gerelateerde sector en 2% maakt deel uit van de maakindustrie. Er is een afname waarneembaar van oppervlakte in gebruik door maakindustrie en stadsverzorgende bedrijven in transformatiegebieden.