2. Naar een volwaardige en volwassen positie van energiegemeenschappen in de energietransitie in Amsterdam.pdf

Is het mogelijk om het zo simpel mogelijk te maken en meer uit te gaan van vertrouwen (past ook meer bij kwadrant 4)? Kan meer inzicht geboden worden waar gemeente met eigen middelen (geld en fte’s) ondersteunt (bijvoorbeeld ten aanzien van belangrijkste

stakeholders: Vattenvall, netbeheerder, energie­ coöperaties, woningbouwcorporaties)?

Aandachtspunten voor de APEC De oprichting van de APEC heeft ervoor gezorgd dat de energie-producerende coöperaties goed in het gesprek zijn gebracht met de gemeente, dat het belang van energiecoöperaties is gegroeid en dat geïnvesteerd wordt in verdere verbetering van de samenwerking. Maar er zijn ook veel onduidelijk­ heden in de organisatievorm van de gezamenlijke coöperaties en veel tegenstellingen. Hieronder worden een aantal zaken genoemd die essentieel zijn om door te groeien naar een volgende fase in de ontwikkeling van de APEC. • Heroriëntatie focus voor APEC De APEC is 2 jaar geleden opgezet om zo snel mogelijk als lobbyclub te kunnen opereren in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. Dat was zonder meer succesvol: in het coalitieakkoord wordt op de juiste wijze aandacht besteed aan energiecoöperaties. We denken dat de APEC nu toe is aan een volgende fase waarin de positie eenduidig wordt vastgesteld. Is ze een lobbyclub, een gelegitimeerd vertegenwoordiger of een kennis- en expertisecentrum? En wie wil ze vertegenwoordigen? Er zijn zo’n 30 energiecoöperaties in Amsterdam maar er zitten er slechts 7 in de APEC. Er is meer duidelijkheid nodig over het openstellen (en op welke wijze) voor andere energiecoöperaties.

53

Bijlagen deel II

Het is daarbij de vraag of de APEC zich moet blijven richten op de rol van belangenbehartiger/lobbyist als branchevereniging van de producerende coöperaties. Tevens speelt de vraag of de deelnemende energie-producerende coöperaties zich wel goed vertegenwoordigd voelen door de APEC? Ook lijken er al meer rollen voor de APEC -al dan niet impliciet- naar voren te komen: Dienstenbedrijf? Lobbyist voor financiering voor individuele coöperaties? Kenniskoepel? Daarnaast speelt de opkomst (en toekomstige positie) van energiegemeenschappen. De stelling dat een coöperatie automatisch een gemeenschap is, lijkt te simpel. Kortom waar wil de APEC zich naartoe ontwikkelen? • Omgaan met spanningen tussen coöperaties Daarnaast kennen de coöperaties ook verschillende organisatievormen en bestaan er forse cultuurverschillen. De spanning tussen de coöperaties en tussen sommige personen is zowel in de individuele gesprekken als bij de brede sessies voelbaar. Steken onder water, onbegrip, niet gehoord worden of zich niet solidair opstellen, eigen routes bewandelen, twijfelen of alle info wordt gedeeld et cetera. Over wat een ‘echte’ coöperaties is, en over professionalisering wordt totaal verschillend gedacht. Het lijkt erop dat de focus op de hinder die men heeft van de verkokering van Amsterdam ook als afleiding werkt voor interne verschillen (gezamenlijk vijandbeeld).

Ik besef me dat dit ook deels afhangt van de wijze waarop de gemeente om wil gaan met energiecoöperaties/gemeenschappen. Maar het is goed als er een aantal scenario’s verkend wordt (al dan niet direct samen met de gemeente).

• Formeel regelen governance en rechtspersoon De governance van de APEC vereist speciale aandacht en heeft ook een link met het vorige punt. Hier moeten de deelnemende partijen op korte termijn met elkaar over spreken. Niet zozeer over de doelstellingen van de APEC, maar meer over hoe er vertegenwoordigd wordt, hoe de vertegenwoordigers benoemd worden en hoe er teruggekoppeld wordt. In de gesprekken bleek dat er ook onderling veel onduidelijkheden en irritatie zit. We moeten het gesprek voeren over welke rechtspersoon de APEC wil zijn en de daarbij horende governance voorbereiden20. Daarbij moeten we nadrukkelijk de mogelijkheid onderzoeken om een koepel te vormen van energiecoöperaties samen met de gemeente (naar voorbeeld van de AGEM).

De coöperatie kan het focuspunt worden voor de beweging rond energietransitie in de buurten. En natuurlijk kan de gemeente daarbij helpen om de coöperatie in de buurt meer bekend te maken. Echter er zijn (nog) slechts een beperkt aantal coöperaties die zich nadrukkelijk als voor en door de buurt profileren. Momenteel zijn dit vooral de warmtecoöperaties.

• Zichtbaar grotere participatie van (lokale) Amsterdammers aan coöperaties De APEC geeft aan dat ze het aantal leden van coöperaties wil laten groeien van 5000 naar 45.000 leden in 2030 (van 1% van de Amsterdamse huishoudens naar 10% van de Amsterdamse huishoudens). Juist in de koppeling tussen buurt en coöperatie ligt de kracht van de coöperatie voor de energietransitie van Amsterdam. Coöperaties moeten hun meerwaarde laten zien voor de buurt. Dat is meer dan alleen deeleigenaar.

Hoe kijken de energiecoöperaties hier tegenaan en wie moeten we nog meer uitnodigen om hierover een verkennend gesprek aan te gaan?

20 Voor de gemeente is het niet altijd duidelijk met welk mandaat de gesprekspartner van de APEC opereert. De APEC wil graag een structureel Bestuurlijk overleg, dan moet wel klip en klaar zijn wie en wat de APEC vertegenwoordigd. En welke governance er bij de APEC is die zorgt dat vertegenwoordiging goed geregeld is.

Er zal in de toekomst een meer lokale benadering van de energietransitie komen die een meer integrale benadering zal krijgen. Dat betekent dat verschillende producerende coöperaties elkaar nodig zullen hebben (voor warmte is ook aanvullend zon of windenergie nodig) en dat naast productie ook opslag en distributie een rol gaan spelen. Samenwerking of lokale integratie is dan zeer belangrijk.

54

Bijlagen deel II

Bronnen Notten, K., Hekman, A. (2022) Zelfbeheer in de warmtetransitie; verkenning naar democratische beleidsinstrumenten die de positie van bewoners­initiatieven versterken en de publiek-civiele samenwerking organiseren. Steen, van der M., Scherpenisse J., Twist, van M. (2015) Sedimentatie in sturing; systeem brengen in netwerkend werken door meervoudig organiseren. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, Den Haag. Veenkamp, J., Vermeer, F., Jansen, J., Dijk, van T. (2023) Meer draagkracht voor de energietransitie; een verkenning voor een nieuwe publiek-civiele samenwerking.

55

Colofon
Oktober 2024 Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van de APEC en de gemeente Amsterdam gezamenlijk en geeft de ambitie van beide partijen weer.
Auteur/adviseur Frank van Erkel, Bureau van Vieren
Opdrachtgevers

Gemeente Amsterdam Rozemarijn Doornewaard Marc van Gemert
Right to copy onder voorwaarde van bronvermelding.

ONT2024222

APEC Bouwe Olij, Amsterdam Energie Sigyn Wichers, Zuiderlicht Geert Kotter, Weesp Duurzaam Saskia Müller, Amsterdam Energie Theo Konijn, Ketelhuis WG