2. HERIJKING-RES-2024-NHZ.pdf

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid 25 maart 2024

Met elkaar naar een schone en duurzame regio Samen continueren en versnellen

Z

Woord vooraf we vraag en aanbod van lokaal opgewekte energie bij elkaar brengen om ons energienet te ontlasten. En draagt een mix van zonne- en windenergie bij aan betrouwbare levering van duurzame energie. Op deze manier blijft energie betaalbaar voor inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven.

De energietransitie is een van de grootste opgaven van deze tijd waar we als gemeenten, waterschappen en provincie in Noord-Holland Zuid samen hard aan werken. Dit vraagt veel van alle betrokkenen, niet alleen van ons als overheden maar ook van onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.

In de Regionale Energiestrategie 1.0 (2021) hebben wij in Noord-Holland Zuid ons gezamenlijke bod om in 2030 2,7 Terawattuur aan hernieuwbare energie op te wekken vastgesteld. Daarmee draagt onze regio bij aan de landelijke afspraken uit het Klimaatakkoord van 2019.

Zo neemt de behoefte aan schoon opgewekte energie in hoog tempo toe en wordt het vinden van ruimte en draagvlak tegelijk steeds ingewikkelder. Ook gaat de elektrificatie van bedrijven en huishoudens steeds sneller, hebben we in toenemende mate te maken met netcongestie en landelijke ontwikkelingen rond regelgeving voor zonne- en windenergie hebben invloed op de tijdige uitvoering van onze plannen.

In deze Herijking RES 2024 voor de regio staat beschreven wat er in de zoekgebieden wijzigt ten opzichte van de RES 1.0. Met de herijking stellen we deze wijzigingen met elkaar vast. Zo kunnen ze tijdig in het omgevingsbeleid worden opgenomen om de uitvoering mogelijk te maken. Zo worden in een aantal gemeenten zoekgebieden aangepast, zijn er nieuwe initiatieven en is het OER-programma van start gegaan. Ook gaan de technische ontwikkelingen van zonne- en windenergie snel. Dit heeft allemaal invloed op de berekeningen hoeveel er in de zoekgebieden in onze regio kan worden opgewekt.

Gelukkig levert deze transitie ook veel op: er ontstaan veel nieuwe banen en de opwek van hernieuwbare energie biedt kansen om onze leefomgeving groener en gezonder te maken. Voldoende schoon opgewekte energie zorgt ervoor dat we verder kunnen bouwen aan de duurzame toekomst van onze regio, ook na 2030. We moeten vooruitdenken en slimme keuzes voor ons energiesysteem maken. Zo moeten

Ons doel blijft met de wijzigingen in deze herijking in zicht en we houden vast aan ons gezamenlijke bod uit de RES 1.0 om 2,7 Terawattuur hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

2

Z

Maar we zijn er nog niet. Onze ervaring uit de afgelopen periode is dat de uitdaging groot is om ons doel op tijd te bereiken. Zo moeten vergunningen voor het realiseren van grote energieprojecten in 2030 op 1 januari 2025 verleend zijn en moeten de projecten kunnen worden aangesloten op het energienetwerk. Ook de vertaling van plannen naar beleid en haalbare projecten met draagvlak in de uitvoering blijkt in de praktijk weerbarstig.

Namens de stuurgroep Regionale Energiestrategie NoordHolland Zuid,

Het regionale bod van 2,7 TWh hernieuwbare opwek in 2030 is een verantwoordelijkheid van ons allemaal. We werken met alle inzet aan versnelling van de uitvoering, waarbij het zaak is om elkaar de ruimte en het vertrouwen te geven om energieprojecten te kunnen realiseren voor 2030. We danken allen die hieraan bijdragen en zetten de goede samenwerking in onze regio voort.

Herijking RES 2024

Voorzitter Rosan Kocken

tevens namens de provincie Noord-Holland

Floor Gordon

namens de deelregio Amstelland

Zita Pels

namens de deelregio Amsterdam

Bart Heller

namens de deelregio Gooi en Vechtstreek

Charlotte van der Meij

namens de deelregio Haarlemmermeer

Jeroen Verwoort

namens de deelregio IJmond & Zuid-Kennemerland

René Tuijn

namens de deelregio Zaanstreek-Waterland

Hans Schouffoer

namens de waterschappen

Laurette van Halen

namens Liander

Noord-Holland Zuid

3

Z

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

4

Z

Index

1

1.1

Woord vooraf

Inleiding

Doel en afbakening herijking

1

2

Context en ontwikkelingen

11

2.1

Opwek van energie op rijksvastgoed (OER)

12

2

3

1.2

Regionale energiestrategie Noord-Holland Zuid

4

2.2

Innovaties

14

1.3

Wie is op welke manier betrokken?

7

2.3

Kleinschalige opwek

16

9

2.4

Andere ontwikkelingen naast de RES

17

2.5

Warmte en de RES

18

1.4

Proces en vervolgstappen

Herijking RES 2024

Energieregio NoordHolland Zuid 20

3.1

Bod en zoekgebieden

21

3.2

Aandachtspunten uitvoering

24

3.3

Energie-infrastructuur

25

3.4

Participatie, lokaal eigendom en maatschappelijke initiatieven

29

Noord-Holland Zuid

5

Z

Index

4

4.1

Woord vooraf

Amstelland

Opwekcijfers en zoekgebieden

31

5

Amsterdam

47

5.1

Opwekcijfers en zoekgebieden

48

5.2

Aanbod Amsterdam wind, zon en warmte

51

5.3

Ambities en beleidscontext Amsterdam

52

Gooi en Vechtstreek

61

6.1

Opwekcijfers en zoekgebieden

62

6.2

Ambities en ontwikkelingen Gooi en Vechtstreek

67

6.3

Warmte

68

6.4

Energie-infrastructuur

69

6

32

4.2

Ambities en ontwikkelingen Amstelland

36

4.3

Warmte

39

4.4

Energie-infrastructuur

44

5.4

Warmte

56

4.5

Participatie en proces

45

5.5

Elektriciteitsinfrastructuur

58

5.6

Participatie

59

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

6

Z

Index

7

7.1

Woord vooraf

Haarlemmermeer 73

Opwekcijfers en zoekgebieden

86

8.1

Opwekcijfers en zoekgebieden

87

9.1

Opwekcijfers en zoekgebieden

101

8.2

Ambities en ontwikkelingen IJmond & Zuid-Kennemerland 91

9.2

Ambities en ontwikkelingen Zaanstreek-Waterland

105

8.3

Energie-infrastructuur

94

9.3

Energie-infrastructuur

106

8.4

Lokaal eigendom en draagvlak

98

9.4

Participatie en proces

110

9

ZaanstreekWaterland

100

74

Ambities en accenten Haarlemmermeer

79

7.3

Warmte

80

7.4

Energie-infrastructuur

81

7.2

IJmond & ZuidKennemerland

8

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

7

Z

Index

Woord vooraf

Bijlagen

112

I

Methodiek berekeningen

113

II

Inzet betrokken overheden

118

III

Informatie warmte

121

IV

Begrippenlijst

123

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

8

Z

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

9

Z

Leeswijzer Het inleidende hoofdstuk 1 gaat kort in op het wat en waarom van de herijking, wat de RES inhoudt, de betrokken partijen en hun rollen, het besluitvormingsproces en de vervolgstappen.

de nieuwe rekenregels? Hoe staat de realisatie van de potentie ervoor, welke aandachtspunten zijn er rond de elektriciteitsinfrastructuur? Hoofdstukken 4 tot en met 9 behandelen per deelregio in meer detail de wijzigingen in de zoekgebieden en welke ontwikkelingen daar spelen. Achtereenvolgens komen aan de orde: Amstelland, Amsterdam, Gooi en Vechtstreek, Haarlemmermeer, IJmond & Zuid-Kennemerland en Zaanstreek-Waterland.

De relevante ontwikkelingen en de context van de RES vormen het hoofdonderwerp van hoofdstuk 2. Hier wordt onder meer ingegaan op het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER), rol en belang van innovaties, kleinschalige opwek en de positie van het thema warmte in de RES.

In het document zijn buttons verwerkt. Zwart-wit buttons zijn voor de navigatie in het document.

Button Button

In de bijlagen treft u een toelichting aan op de nieuwe rekenregels, de inzet en rol van de betrokken overheden, de ontwikkelingen rond het thema warmte, de begrippenlijst en het colofon.

Hoofdstuk 3 vormt ‘het hart’ van de herijking. Hier wordt beschreven: wat zijn de wijzigingen in de zoekgebieden, zijn er zoekgebieden bijgekomen en/of afgevallen? Wat is de actuele opwekpotentie kijkend naar de plannen en

Deze PDF voldoet zoveel mogelijk aan de digi-toegankelijkheidseisen. Het kleurcontrast voldoet niet volledig aan deze eisen. Mocht u hiervan problemen ondervinden, dan kunt u contact opnemen met info@energieregionhn.nl Wij willen het milieu ontzien. Deze PDF is niet geschikt om te printen. Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

10

Z

1

Inleiding Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

1

Z

1.1 Doel en afbakening herijking RES

opgenomen, is in de zomer van 2023 vastgesteld door de colleges van B&W van de betrokken gemeenten, de dagelijks besturen van de waterschappen en Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Holland. In de herijking wordt wel gekeken naar actuele ontwikkelingen en of er beleid en zoekgebieden in de deelregio’s zijn veranderd. Het advies en de inzichten van de netbeheerders Liander en Stedin naar aanleiding van de wijzigingen, zijn ook onderdeel van de herijking.

Wat houdt de herijking van de RES 1.0 in? Deze herijking gaat over wijzigingen in de zoekgebieden, welke zoekgebieden er zijn afgevallen en bijgekomen, en wat het effect van die wijzigingen is op de opwekcijfers. In de doorrekening van de herijking zijn de actuele landelijke rekenregels voor benutting, opbrengst e.d. toegepast. Deze nieuwe rekenregels hebben ook impact op de opwekpotentie van de zoekgebieden. De kaders, uitgangspunten en de ambitie van de RES 1.0 voor Noord-Holland Zuid blijven staan. De Uitgangspuntennotitie Herijking RES, waarin deze afspraken zijn

Doel herijking De herijking van de RES 1.0 dient meerdere doelen. Voor de partners in de RES (gemeenten, waterschappen, provincie) is het van belang om hun ambitie in de zoekgebieden tijdig te kunnen realiseren. Door de actuele wijzigingen en nieuwe ontwikkelingen vast te stellen in de Herijking RES 2024, kunnen ze tijdig in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie worden opgenomen. Dit is belangrijk om te kunnen blijven koersen op vergunningverlening in 2025 en realisatie van de ambitie van 2,7 TWh in 2030. Voor de

Herijking RES 2024

netbeheerders dient de geactualiseerde en opnieuw vastgestelde kaart als uitgangspunt om uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk op te plannen. Tot slot geeft de herijking ook duidelijkheid voor de stakeholders: inwoners, maatschappelijke belangenorganisaties, ontwikkelaars en energiecoöperaties, bedrijfsleven en andere belanghebbenden.

Herijking RES is geen volledige ‘RES 2.0’ In de RES 1.0 stond de landelijke planning voor de RES’en: een tweejaarlijkse Herijking RES (2.0, 3.0). Het Nationaal Programma RES (NPRES) heeft deze planning gewijzigd. Er wordt herijkt wanneer kaders worden aangepast of wanneer aanleiding is door bijvoorbeeld nieuwe (technologische) ontwikkelingen, nieuwe zoekgebieden en/of wijzigingen in zoekgebieden. Deze herijking is geen volledige Herijking RES 2.0 zoals het NPRES bedoelt, omdat er geen aangepaste of nieuwe kaders in beschreven worden. Deze blijven, zoals vastgelegd in de Uitgangspuntennotitie, ongewijzigd. Deze herijking gaat alleen over de wijzigingen in de zoekgebieden.

Noord-Holland Zuid

2

Z

Meerjarig, dynamisch proces met ruimte voor nieuwe initiatieven De uitvoering van de RES is een adaptief, flexibel en meerjarig proces dat zich stap voor stap ontwikkelt en waarbij samenwerken en leren centraal staan. Een van de uitgangspunten van de RES is dat er ruimte is en blijft voor innovaties, nieuwe zoekgebieden en initiatieven, ook buiten de zoekgebieden. Daarnaast worden zoekgebieden aangepast of vallen zoekgebieden af, doordat ze zijn uitgewerkt en geconcretiseerd.

Uitgangspunten blijven staan De uitgangspunten uit de RES 1.0 voor de realisatie van de uitgesproken ambitie blijven onverminderd actueel. Zie kader.

•

•

•

•

•

•

• •

Zorgvuldige participatie: bij planvorming kunnen inwoners/ belanghebbenden meedenken en faciliteert de gemeente initiatieven van inwoners. Een eerlijke verdeling van de lusten en lasten: en er wordt gestreefd naar minimaal 50 procent lokaal eigendom per project. Bij ieder project wordt gestreefd naar toegevoegde waarde voor landschap en natuur en worden maatregelen genomen om negatieve effecten te voorkomen of te verminderen. Per project wordt verkend hoe kansen gekoppeld kunnen worden, ofwel waar opwek gecombineerd kan worden met andere functies. De wettelijke kaders voor afstand en (geluids)overlast blijven het uitgangspunt. Lokale overheden kunnen besluiten tot strengere normen. Snel realiseerbare projecten zoals zon op grote daken, parkeerplaatsen en geluidsschermen worden actief gestimuleerd. Er is en blijft ruimte voor nieuwe initiatieven en zoekgebieden. Ruimtelijke samenhang is belangrijk. De provincie neemt het voortouw om deze te bewaken.

Herijking RES 2024

De opwekcijfers veranderen ook door de technologische vooruitgang In de herijking wordt naast de ontwikkelingen en aanpassing van zoekgebieden ook rekening gehouden met technische ontwikkelingen. Zo worden zonnepanelen en windturbines steeds efficiënter. Dit heeft invloed op de potentie van de zoekgebieden en daarmee ook op het realiseren van de ambitie van de RES. In bijlage 1 is meer informatie opgenomen over de berekeningsmethodiek.

Noord-Holland Zuid

3

Z

1.2 Regionale energiestrategie Noord-Holland Zuid

Warmte was een belangrijk onderwerp in de RES 1.0, in deze herijking wordt hier beperkt aandacht aan besteed. Dat komt omdat de regie voor de warmtetransitie bij gemeenten ligt. Het in 2023 opgerichte Nationaal Programma Lokale Warmte speelt samen met de provincie Noord-Holland een faciliterende rol voor de gemeenten. Wat is de Regionale Energiestrategie (RES)? Nederland is ingedeeld in dertig

In 2021 hebben de gemeenten, waterschappen en provincie Noord-Holland de Regionale Energiestrategie 1.0 Noord-Holland Zuid vastgesteld. Hierin staat het gezamenlijke bod van de regio om 2,7 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030. In de RES 1.0 zijn de zoekgebieden hiervoor op kaart gezet en zijn de plannen beschreven. Ook zijn de ambities, uitgangspunten en randvoorwaarden beschreven, is ingegaan op de knelpunten en slimme inzet van de elektriciteits-infrastructuur en komen participatie en besluitvorming aan de orde.

‘energieregio’s’ waarin gemeenten, provincie, waterschappen, netbeheerders, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en inwoners samenwerken om meer duurzame elektriciteit op te wekken met wind- en zonprojecten. In de Regionale Energiestrategieën (RES) beschrijven deze partijen ‘in tekst en op de kaart’ hoe en waar ze dit in hun regio willen doen. De energieregio Noord-Holland Zuid bestaat uit de deelregio’s Amstelland, Amsterdam, Gooi en Vechtstreek, Haarlemmermeer, IJmond & Zuid-Kennemerland en ZaanstreekWaterland.

Energieregio Noord-Holland Zuid

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

4

Z

Waarom een RES? Door te werken aan meer zonne- en windenergie draagt de regio Noord-Holland Zuid bij aan de landelijke en internationale klimaatdoelstellingen, om de CO2-uitstoot fors naar beneden te brengen. Daarnaast is het beschikken over betaalbare, duurzame elektriciteit en warmte belangrijk om te kunnen blijven ondernemen, wonen en reizen. Door de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen, neemt komende jaren de vraag naar duurzame elektriciteit steeds verder toe.

in 2030. Dit neemt de urgentie echter niet weg, ook na 2030 zal er in toenemende mate behoefte zijn aan duurzaam opgewekte elektriciteit. Door deze snelgroeiende vraag is op alle fronten extra inzet nodig. Daarom blijft er landelijk en in de regio’s onverminderd gewerkt worden aan realisatie van de gezamenlijke ambitie van 55 TWh, ook al lijkt dit streefdoel pas na 2030 binnen bereik (zie ook de Kamerbrief van minister Jetten over voortgang RES, december 2023). Het NPRES heeft in beeld gebracht onder welke voorwaarden het mogelijk is om meer dan 35 TWh te verzilveren.

Systeembenadering De langetermijnstrategie voor de energietransitie is gebaseerd op een systeembenadering met als doel een CO2-neutraal energiesysteem. Daarvoor is het van belang om keuzes en opgaven in samenhang te bekijken. De realisatie van meer warmtenetten bijvoorbeeld vermindert de elektriciteitsvraag en ontlast daarmee het elektriciteitsnet. Het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) stelt dat elektriciteit de grootste drager wordt van het energiesysteem. De elektriciteitsvraag neemt de komende 25 jaar aanzienlijk toe. Dit onderstreept de urgentie van het

Opgave RES 2030 De landelijke RES-doelstelling is 35 TWh opwekking van duurzame elektriciteit in 2030. Deze doelstelling is binnen bereik. Volgens de RES-monitor is de verwachte opwek in 2030 tussen de 34 TWh en 44 TWh; hiervan is op dit moment 26 TWh gerealiseerd. Het gezamenlijke bod van de 30 RES-regio’s in 2021 komt uit op 55 TWh. Daarmee overschrijden de ambities de doelstelling uit het Klimaatakkoord van minimaal 35 TWh

Het kabinet gaat in 2024 in gesprek met decentrale overheden om nieuwe interbestuurlijke afspraken te maken over de RES-opgave na 2030. Aspecten rond leefomgeving, uitvoeringskracht en maatschappelijke betrokkenheid van organisaties en inwoners kunnen hierbij extra aandacht en concretisering krijgen. Deze gesprekken moeten in de zomer van 2024 uitmonden in afspraken over de RES-opgave na 2030.

Herijking RES 2024

voortvarend realiseren van hernieuwbare elektriciteitsopwekking in een systeem dat daartoe is geëquipeerd. Daarnaast geeft het NPE aan dat de regering meer gaat sturen op: •

Energiebesparing.

•

Inzetten van schaarse energie- en infrastructuur waar deze het meest nodig is vanuit systeemperspectief.

•

Sterke internationale samenwerking.

•

Ruimte voor participatie en maatschappelijk initiatief.

Noord-Holland Zuid

5

Z

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

6

bron: Tijdlijn RES op weg naar 2030 - 2050

Z

1.3 Wie is op welke manier betrokken?

Partners in de RES Ook maatschappelijke organisaties zijn belangrijke partners in de realisatie van de energiestrategie. Uiteraard worden inwoners

Gemeenten

intensief betrokken, zij krijgen immers te

Gemeenten staan dicht bij inwoners, ondernemers, initiatiefnemers, energiecoöperaties en andere samenwerkingspartijen. Zij werken samen met de netbeheerders voor tijdige aansluiting van nieuwe projecten. Gemeentelijke rollen zijn onder andere het aanjagen en ondersteunen van energiecoöperaties en andere lokale initiatieven, het borgen van plannen in het omgevingsbeleid, organiseren van participatie en draagvlak, concretiseren van zoekgebieden en vergunningverlening. In de deelregiohoofdstukken en in de RES 1.0 is meer informatie te vinden over hoe de gemeenten hieraan invulling geven.

maken met de plannen in hun leefomgeving.

Gemeenten, provincie en waterschappen werken als gelijkwaardige partners aan de uitvoering van de RES. De gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen hebben als hoogste democratische organen een doorslaggevende stem. Zij hebben de RES 1.0 vastgesteld en stellen met de Herijking RES 2024 ook de wijzigingen van de zoekgebieden vast. Vervolgens borgen de overheden deze wijzigingen in het omgevingsbeleid en zorgen zij voor tijdige vergunningverlening.

Hier ligt vooral een rol voor gemeenten. De netbeheerders denken en werken verder actief mee om met hun investeringen in de elektriciteitsinfrastructuur in te kunnen spelen op de plannen. Lokale partners als energiecoöperaties en ontwikkelaars zijn cruciaal om ideeën en plannen van de grond te krijgen. Ook organisaties die opkomen voor maatschappelijke belangen zijn gesprekspartner in de planontwikkeling om initiatieven in te brengen en om een scherp oog te houden op de kwaliteit van de leefomgeving.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

7

Z

Provincie Noord-Holland De provincie Noord-Holland zet zich in voor de landelijke afspraak om 55 procent CO2reductie te behalen in 2030 ten opzichte van 1990. De RES’en zijn hierin een belangrijk instrument; de verduurzaming van de energievoorziening is immers cruciaal in het terugdringen van de CO2-uitstoot. In de RES’en is de provincie gelijkwaardig partner en geeft ze actief invulling aan haar rollen als kennishouder, inspirator en initiator, én als beschermer en borger van de kwaliteit van de leefomgeving. De provincie is tevens bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning voor windparken met een opgesteld vermogen tussen 5 en 100 MW.

Waterschap AGV, Hoogheemraadschap HHNK en Hoogheemraadschap van Rijnland Het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) en Hoogheemraadschap van Rijnland werken actief mee in de RES’en om de regionale energie-ambities te realiseren. De waterschappen streven naar klimaatneutraliteit in uiterlijk 2035. De ambities en het duurzaamheidsbeleid van de waterschappen zijn beschreven in de strategische visie ‘Op weg naar klimaatneutraliteit’. Elk waterschap geeft hier op zijn eigen wijze invulling en uitvoering aan. De waterschappen streven daarbij naar maximale energieopwekking bij hun eigen assets. Naast de rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) bieden ook gemalen, overloopgebieden en eventueel ook waterkeringen kansen. Daarnaast zijn waterschappen bezig met energiebesparing,

Herijking RES 2024

het vergisten van slib tot biogas en het benutten van kansen voor aquathermie (zowel thermische energie uit oppervlaktewater als thermische energie uit afvalwater). Via onderstaande links is meer informatie te vinden over initiatieven en onderzoeken van de waterschappen in Noord-Holland: • Omgevingswarmte Rijnland. • Omgevingswarmte HHNK. • Waternet (omgevingswarmte.nl). • Wegwijzer Aquathermie | Wegwijzer Aquathermie. • Onderzoek naar gevolgen warmtewinning Sloterplas in Amsterdam | Waterschap AGV. • Energie en Grondstoffen Fabriek (efgf.nl).

Noord-Holland Zuid

8

Z

1.4 Proces en vervolgstappen

Provinciale Staten over de gehele Herijking RES 2024. Daarmee worden de vastgelegde bestuurlijke afspraken opnieuw bekrachtigd en de wijzigingen in en van de zoekgebieden vastgesteld.

Besluitvorming Alle 27 gemeenten, de provincie en de drie waterschappen stellen de Herijking RES vast en bouwen daarmee voort op de gemaakte regionale afspraken. De besluitvorming is maatwerk: er zijn gemeenten zonder wijzigingen in zoekgebieden en gemeenten waar wel wijzigingen zijn voorzien. Het is de bevoegdheid van de gemeenteraden om te besluiten over wijzigingen ten opzichte van de kaart van de RES 1.0 (op eigen grondgebied) om deze wijzigingen vervolgens te borgen in het omgevingsbeleid. Als een gemeente geen wijzigingen heeft, besluit het college over de Herijking RES, die in dat geval ter informatie wordt gedeeld met de raad. In waterschappen met voor hen relevante wijzigingen stelt het algemeen bestuur de Herijking RES 2024 vast, zonder relevante wijzigingen wordt de Herijking RES 2024 vastgesteld door het dagelijks bestuur en ter informatie met het algemeen bestuur gedeeld. Daarnaast besluiten

Vervolgstappen Nadat de Herijking RES is vastgesteld, worden de gewijzigde en nieuwe zoekgebieden geborgd in omgevingsbeleid van gemeenten (omgevingsplannen) en provincie (omgevingsverordening). De wijziging van de zoekgebieden wordt na besluitvorming verwerkt in de RES-viewer. Voor nieuwe/aangepaste zoekgebieden voor opwekking van windenergie stelt de provincie een plan-MER op. Dit is nodig om de wind-zoekgebieden te kunnen borgen in de provinciale verordening. In deze planMER worden de verwachte milieueffecten van windturbines in de onderzoeksgebieden in beeld gebracht. Planning is om de concept plan-MER in april 2024 gereed te hebben. Met de informatie uit de concept plan-MER kunnen gemeenteraden, Provinciale Staten en de algemeen besturen van de waterschappen een goed overwogen besluit nemen over de Herijking RES. In het najaar van 2024 stelt de provincie (GS) de plan-MER vast, rekening

Herijking RES 2024

houdend met de genomen besluiten over de herijking, waarna de nieuwe/aangepaste wind-zoekgebieden worden opgenomen in de Provinciale Omgevingsverordening (per 1-12025). Daarnaast is en blijft er in het RESproces ruimte voor nieuwe initiatieven en zoekgebieden. Een aantal toekomstige ontwikkelingen is wel in beeld maar nog niet ver genoeg om op te nemen in de herijking RES. Deze kunnen verder ontwikkelen en aanleiding geven tot een volgende Herijking. Begin 2025 wordt opnieuw geïnventariseerd of er nieuwe zoekgebieden in beeld zijn.

Planning uitvoering RES De landelijke planning is dat op 1 januari 2025 de projecten uit de RES een vergunning hebben, zodat ze uiterlijk 2030 gerealiseerd zijn. De meeste projecten uit de RES NoordHolland Zuid hebben op 1-1-2024 nog geen vergunning. Voor de zon-op-dak-opgave is een vergunning veelal ook niet nodig. Voor de andere zoekgebieden is versnelling van de uitvoering belangrijk, om te kunnen blijven koersen op het realiseren van de ambitie van Noord-Holland Zuid om in 2030 2,7 TWh op te wekken.

Noord-Holland Zuid

9

Z

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

10

Z

2

Context en ontwikkelingen Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

11

Z

Kaart 2.1 OER-Projecten langs Rijkswegen, in aanvraag (links) en in uitvoering (rechts)

2.1 Opwek van energie op rijksvastgoed (OER) Met het OER-Programma (Opwek van Energie op Rijksvastgoed) stelt de rijksoverheid haar gronden ter beschikking voor het opwekken van hernieuwbare energie. Zie ook energieoprijksgrond.nl. Decentrale overheden kunnen bij de minister een beroep doen op dit aanbod. In kaart 2.1 zijn de OER-projecten langs de Rijkswegen (RWS) in Noord-Holland ingetekend. Aangevraagd

Voorverkenning

Verkenning

Planvorming

Inschrijving

Exploitatie

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

12

Z

Werkwijze OER-programma OER in de RES De OER-initiatieven zijn opgenomen in deze herijking van de RES voor Noord-Holland Zuid. Omdat de locaties al zijn aangemeld bij het OER door middel van collegebesluiten (of reeds in de RES 1.0 waren opgenomen), is dit een toevoeging aan de RES waar niet opnieuw besluitvorming voor nodig is. Het wordt bekrachtigd door het in de RES op te nemen. Daarmee is het inzichtelijk voor eenieder, ook in de RES-viewer.

Bij een positieve beoordeling van een aanvraag wordt een locatie opgenomen in het OER-programma en stelt het Rijk capaciteit en middelen ter beschikking om aan de slag te gaan met betreffende project. In zo’n project werken Rijk, provincie en gemeenten samen om marktpartijen te selecteren om energieprojecten op deze gronden te realiseren en exploiteren. De betrokken overheden stellen op basis van hun eigen bevoegdheden de voorwaarden en uitgangspunten vast, bijvoorbeeld voor veiligheid, (financiële) participatie, lokaal eigendom en inpassing. Projectontwikkelaars en energiecoöperaties kunnen op de projecten inschrijven, waarna de rechten om op de betreffende gronden te ontwikkelen en exploiteren worden gegund aan de partij met het beste voorstel.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

13

Z

2.2 Innovaties De rol van innovaties in Noord-Holland Zuid Innovatie kan bijdragen aan een succesvolle energietransitie, gezonde concurrentiekracht en economische groei in de komende decennia. In Noord-Holland Zuid werken kennisinstellingen, ondernemers en overheden op verschillende manieren aan de ontwikkeling en toepassing van innovaties die bijdragen aan de energietransitie. Zo heeft de gemeente Heemstede haar plannen voor een zonneparking uitgewerkt met gebruik van sociale innovatie door vanuit co-creatie te werken en stimuleert Rom InWest technologie en innovatie door deze via investeringen verder te kunnen laten groeien.

Innovaties opwek-technieken

Langere termijn

Uitgangspunt bij de ambitie van de RES NHZ (2,7 TWh in 2030) is dat deze wordt gerealiseerd door de toepassing van bewezen technieken: de opwekking van zonne- en windenergie. In de toepassing van deze technieken wordt volop geïnnoveerd, zoals bij de ontwikkeling van kleinschalige windturbines, ‘agri-PV’ (zonnepanelen in combinatie met voedselteelt), zon-opgeveltoepassingen, drijvende zonnepanelen en zonnepanelen-folie. Installaties met een vermogen groter dan 15 KWp, worden meegenomen in de gerealiseerde opwekcijfers van de RES.

Daarnaast zijn er innovaties in andere vormen van elektriciteitsopwekking. Deze innovaties kunnen naar verwachting in 2030 nog geen grootschalige bijdrage leveren aan de RESdoelstelling en tellen daarom niet mee in het RES-bod voor 2030. Deze technieken kunnen echter wel belangrijk zijn voor de opgave ná 2030.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

14

Z

Kernenergie

Innovaties flexibel energiesysteem

Op landelijk niveau wordt onderzoek gedaan

Om het elektriciteitsnet efficiënter te benutten is het belangrijk dat de opwekking van elektriciteit slimmer wordt gebruikt en toegepast. Dit kan bijvoorbeeld door de elektriciteitsvraag slim te sturen en af te stemmen op de momenten dat er veel zonne- en/of windenergie wordt opgewekt. Maar ook door pieken op te vangen door opslagsystemen of om te zetten in andere vormen van energie. Dit biedt enerzijds oplossingen voor de toenemende netcongestie in grote delen van NoordHolland. Anderzijds kunnen hierdoor netuitbreidingen in de toekomst worden voorkomen.

naar de mogelijkheden van kernenergie. De Rijksoverheid onderzoekt de bouw van twee nieuwe kerncentrales. Daarnaast gaat de ontwikkeling van kleine kerncentrales (SMR’s) wereldwijd snel en is er vanuit bedrijfsleven, onderzoek en lokaal bestuur veel interesse naar SMR’s. Ook hiernaar wordt in opdracht van het ministerie van EZK onderzoek gedaan. Daarbij wordt onderzocht hoe kleine kerncentrales van toegevoegde waarde kunnen zijn in het nationale energiesysteem, bijvoorbeeld in en rond industriële clusters. Er is geconcludeerd dat haalbaarheid in 2030 niet realistisch wordt geacht. Daarom worden SMR’s niet meegenomen in de doelstelling van de RES voor 2030.

Bedrijventerreinen zijn bij uitstek geschikt voor dit soort toepassingen. Hier is ruimte voor energieopwekking en kunnen de verschillende bedrijven met elkaar hun energieverbruik aansturen. Op het Schiphol Trade Park van SADC in Haarlemmermeer is zo’n energiehub bijvoorbeeld al ontwikkeld.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

15

Z

en RVO momenteel gesprekken om een beter inzicht te verkrijgen in kleinschalige zonneenergie.

2.3 Kleinschalige opwek

De intentie is om dit streven tegen het jaar 2024 te realiseren en het volledige plaatje van kleinschalige zon-pv duidelijk in kaart te brengen. Kijk hier voor meer informatie.

Kleine windturbines/erfmolens Een kleine windturbine - ook wel erfmolen genoemd - is een compacte windmolen die

Kleinschalig zon-pv

meestal wordt geplaatst op privéterreinen

In het Klimaatakkoord van 2019 is rekening gehouden met een autonome groei van 7 TWh door kleinschalige zonne-energie op daken. Alles wat boven deze 7 TWh aan kleinschalige zon-pv wordt opgewekt, mag worden bijgeteld bij de nationale doelstelling van 35 TWh hernieuwbare energie in 2030.

zoals boerderijen of landgoederen. In

Net zoals bij kleinschalige zonne-energie, verkent NPRES samen met PBL, RVO en de regio's de mogelijkheid om kleine windturbines effectief op te nemen in de monitoring voor de doelrealisatie tegen 2030.

vergelijking met reguliere windturbines zijn erfmolens aanzienlijk kleiner en zijn ze afgestemd op lokale energiebehoeften.

16.800 MWh/jaar

De tiphoogte van een erfmolen varieert

165m

doorgaans tussen de 4 en 21 meter, volgens gegevens van NPRES uit 2023. In NoordHolland is de maximaal toegestane ashoogte

Volgens de Klimaat- en Energieverkenning van PBL en anderen (2023) wordt verwacht dat huishoudens in 2030 ongeveer 12 TWh aan zonnestroom zullen produceren via kleinschalige zonne-energie. Tegelijkertijd bestaat er een bredere behoefte om een helder beeld te krijgen van de autonome groei van 7 TWh. Op nationaal niveau voeren PBL

21 meter met een vermogen van 15 KW kan jaarlijks bijvoorbeeld 32,1 MWh produceren. Ter vergelijking: een grote windturbine met een tiphoogte van 165 meter met een vermogen van 5,6 MW levert 16.800 MWh per jaar op. Dit betekent dat meer dan 500 kleine windturbines nodig zouden zijn voor dezelfde energieopbrengst als één grote windturbine.

32,1 MWh/jaar

16.800 MWh/jaar

van kleine windturbines 15 meter.

Kleine windturbines worden meegerekend in de nationale RES-doelstelling van 35 TWh hernieuwbare energie in 2030. Praktisch gezien is deze bijdrage echter beperkt. Een kleine windturbine met een tiphoogte van

Herijking RES 2024

21m

15 kW

500x 15 kW

5,6 MW

bron: NPRES

Noord-Holland Zuid

16

Z

2.4 Andere ontwikkelingen naast de RES De focus van de RES ligt op de grootschalige opwekking van wind- en zonne-energie op land en zon op (grote) daken en bouwwerken. Naast de RES zijn er talloze initiatieven die inspelen op, en bijdragen aan de energietransitie. Landelijk wordt gewerkt aan de opschaling van wind op zee naar 49 TWh. In de regio spelen kleinschalige opwek van zonne-energie, opwekking via afvalverbrandingsinstallaties en biomassacentrales een rol. Deze vormen van elektriciteitsopwekking leveren, naast de RESdoelstellingen en de opgave wind op zee, een belangrijke bijdrage in de landelijke opgave voor hernieuwbare elektriciteit.

Afvalverbrandingsinstallaties en biogas in Noord-Holland Afvalverbrandingsinstallaties en hernieuwbare elektriciteit uit biogas dragen bij aan de vermindering van CO2-uitstoot. In 2021 werd in Noord-Holland Zuid 0,50 TWh aan hernieuwbare elektriciteit opgewekt door afvalverbrandingsinstallaties en overige verbranding van biomassa1. Daarbij werd circa 0,04 TWh hernieuwbare elektriciteit opgewekt vanuit biogas uit bijvoorbeeld monovergisters. 1 Bron: Klimaatmonitor.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

17

Z

2.5 Warmte en de RES De warmtetransitie van de gebouwde omgeving raakt aan de RES. De Regionale Structuur Warmte (RSW) maakte dan ook integraal onderdeel uit van de RES 1.0. De gemaakte werkafspraken in de RSW uit de RES 1.0 staan nog vast. In de warmtetransitie ligt de regie bij gemeenten. Soms spelen er bovenlokale zaken en is afstemming/samenwerking gewenst. De Regionale Structuur Warmte (RSW) beschrijft de afspraken om invulling te geven aan deze samenwerking. In de RES-regio NoordHolland Zuid is afgesproken dat de provincie Noord-Holland deze samenwerking faciliteert. Dit doet zij in afstemming met het Nationale Programma Lokale Warmtetransitie (NLPW).

Dit is de organisatie die sinds januari 2023 gemeenten faciliteert bij het vormgeven van de warmtetransitie. Vanwege deze ontwikkelingen en de veelomvattendheid van het thema, heeft ‘warmte’ een eigen spoor gekregen naast de RES en is het geen onderdeel van de Herijking RES 2024. In bijlage 3 is een beschrijving te vinden van de manier waarop warmte in Noord-Holland is georganiseerd.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

18

Z

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

19

Z

3

Energieregio Noord-Holland Zuid Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

20

Z

3.1 Bod en zoekgebieden in vogelvlucht Inleiding: bod blijft staan, opwekpotentie verandert wel De energieregio Noord-Holland Zuid deed in 2021 in de RES 1.0 het gezamenlijke aanbod om 2,7 Terawattuur (TWh) aan hernieuwbare elektriciteit op te wekken in 2030. Dit aanbod is nog steeds de inzet van de regio om bij te dragen aan het Klimaatakkoord. Sinds 2021 is er wel het nodige gebeurd: er zijn zoekgebieden gewijzigd, bijgekomen en afgevallen. Dit is van invloed op de mogelijke opwekking (‘potentie’) van hernieuwbare elektriciteit. Ook zijn er nieuwe rekenregels vastgesteld: de techniek ontwikkelt zich in hoog tempo en er wordt steeds meer ervaring

opgedaan met de uitwerking van de RESplannen in de praktijk. De uitgangspunten voor de opwekberekeningen zijn hierop aangepast (zie ook bijlage 1).

Herijking: inventarisatie waar de energieregio staat

potentie en gerealiseerde opwekking komt uit op 3.410 GWh oftewel 3,41 TWh. Er is dus in de zoekgebieden van de RES 1.0 en de voorliggende herijking samen ruimte voor 3,41 TWh. De uitdaging voor Noord-Holland Zuid ligt in de tijdige realisatie binnen zes jaar om het doel in 2030 te halen.

De ontwikkelingen en nieuwe berekeningen betekenen dat de optelsom van potentie en gerealiseerde duurzame opwekking voor alle deelregio’s van Noord-Holland Zuid hoger uitpakt. De potentie van alle zoekgebieden is naar boven bijgesteld, met 106 GWh. De al gerealiseerde duurzame opwekking is met 358 GWh toegenomen. De som van de

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

21

Z

Potentieverschillen

Opwekcijfers Herijking RES 2024 en RES 1.0 (2021) Noord-Holland Zuid

De herijking van de RES levert een andere opwekpotentie op dan de eerdere RES 1.0. In Afname: Omzetting potentie naar realisatie

grote lijnen is dit verschil logisch te verklaren omdat in de tijd na de vaststelling van de RES 1.0 zaken veranderd zijn. Zo zijn enerzijds

Potentie 2,0 TWh

Gelijk: Wijzigingen in zoekgebieden

+0,3 TWh

Potentie 2,3 TWh

in de (deel)regio’s de plannen verder geconcretiseerd, waardoor zoekgebieden

Toename: Nieuw begrippenkader RES

worden toegevoegd of aangepast. Anderzijds heeft het Nationaal Programma RES nieuwe kengetallen vastgesteld. Met deze kengetallen kan de informatie uit alle RES-regio's worden opgeteld en meetbaar gemaakt worden. In deze kengetallen wordt

Bestaand 0,7 TWh

Toename: Realisatie duurzame opwekking

+0,4 TWh

Bestaand 1,1 TWh

(Waarvan 50% vergund SDE)

ook rekening gehouden met de toegenomen technische potentie van zonnepanelen. Voor de berekening van potentie van zon op grote daken wordt nu tevens gebruikgemaakt van een nieuwe dataset die eerder nog niet

RES 1.0 2,7 TWh

Herijking RES 3,4 TWh

beschikbaar was. Het samenspel van deze veranderingen maakt dat de potentie in de herijking niet hetzelfde is als bij de RES 1.0. Tevens is de al gerealiseerde duurzame opwekking uit zon en wind ook toegenomen doordat sinds de RES 1.0 projecten zijn afgerond en daarmee meer duurzame opwekking van elektriciteit is gerealiseerd in de (deel)regio’s.

De kaart op de volgende pagina toont de zoekgebieden van de Herijking 2024. De kaart bevat de generieke zoekgebieden; zon op grote daken, zon boven parkeren, zon langs infrastructuur en de verkenningen en voorkeursvarianten OER. En ook de specifieke zoekgebieden voor zon en wind op land.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

22

Z

Herijking RES 2024

Legenda

Noord-Holland Zuid Bestaande windturbines GWh 2030

hectares of turbines

Zon op grote daken

1043

899 ha

Zon boven parkeerplaatsen

118

135 ha

Zon op geluidschermen e.d.

35

25 ha

Opwek op Rijksvastgoed (OER)

145

92

Zon*

682

392 ha

Wind

206

7 tur

Zoekgebieden

Zon + wind

25 + 54

Totaal potentiële T opwekking (GWh)

2.309

Totaal potentiële T opwekking (TWh)

2,31

Bestaande duurzame opwekking (TWh)

1,10

Geplande windturbines Gebouwde omgeving Water

28 ha + 6 turbines

* De totalen voor hectares en turbines zijn exclusief de deelregio Amsterdam. ** De doelstelling van Amsterdam voor 284,5 GWh in zoekgebieden zon op dak, zon boven parkeerplaatsen, zon langs infrastructuur en zon op veld/water zijn in bovenstaande tabel meegeteld onder zoekgebied Zon.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

23

Z

3.2 Aandachtspunten uitvoering Noodzaak versnelling in uitvoering Met de zoekgebieden zoals opgenomen in deze Herijking RES zijn er voldoende mogelijkheden om de gezamenlijke ambitie van 2,7 TWh te realiseren. De grootste uitdaging is om deze ambtitie tijdig (in 2030) te realiseren. Meerdere projecten in ‘de pijplijn’ worden de komende jaren uitgevoerd. Sinds de RES 1.0 is er 0,36 TWh aan gerealiseerde opwekking bijgekomen. In de komende zes jaar moet er nog ten minste 1,6 TWh gerealiseerd worden.

herkend. Knelpunten op het elektriciteitsnet zijn bepalend voor het tijdig realiseren van projecten, de beperkingen uit de landelijke zonnebrief en de mogelijke windnormen leiden in een aantal zoekgebieden tot minder of andere mogelijkheden. De provincie Noord-Holland voert in het begin van 2024 een analyse uit, waarbij de impact van de zonneladder op de zoekgebieden ‘zon op veld’ worden onderzocht. Dit geeft duidelijkheid voor de betrokken partijen.

Dit is een grote opgave, zeker omdat het steeds lastiger wordt om projecten van de grond te krijgen. In de foto van het Nationaal Programma RES wordt dit

Uit de herijking blijkt dat de komende tijd ingezet moet worden op uitvoering en versnelling. Dit vraagt inzet, daadkracht, samenwerking en het maken van keuzes.

Herijking RES 2024

Sanering Van de opgestelde bestaande opwekking wordt in de toekomst een deel gesaneerd, opgewaardeerd of vervangen. Dit heeft te maken met technische levensduur, of afspraken voor sanering bij nieuwe opwekprojecten. Dit is niet opgenomen in de cijfers omdat over deze ontwikkelingen geen zekerheid gegeven kan worden, in zowel tijd als effect.

Noord-Holland Zuid

24

Z

Netcongestie na

3.3 Energieinfrastructuur Inzicht vanuit infrastructuur en het belang van systeemefficiëntie "Het energiesysteem speelt een cruciale rol in het volbrengen van de RES-ambities. Het verbindt, letterlijk, de ambities en plannen voor opwek in de 30 RES regio’s met de verbruikers van energie”, schreven de netbeheerders in de netimpactanalyse bijgevoegd aan de RES 1.0. De in deze netimpactanalyse genoemde handelingsperspectieven en adviezen zijn onverminderd actueel en worden zelfs belangrijker, gezien de toegenomen krapte op het elektriciteitsnet. De netbeheerders nodigen de partners in de RES dan ook uit de netimpactanalyse (nogmaals) ter harte te nemen. In deze herijking worden alleen de belangrijkste en gewijzigde punten aangestipt.

In een beperkt aantal gebieden in NoordHolland Zuid is er op dit moment sprake van netcongestie voor teruglevering. Dat is goed nieuws. Aan de andere kant zien de netbeheerders dat de krapte wél toeneemt. Dit komt door de stijging in gerealiseerde duurzame energie-opwekking. Dit blijkt ook uit deze herijking en is met name terug te zien op het lokale net door zon op dak. Het is inmiddels algemeen bekend dat alle ambities in Nederland, voor vraag en teruglevering, niet zonder meer op het huidige elektriciteitsnet passen. Om de ambities te realiseren is een immense verbouwing nodig, en vele miljarden aan jaarlijkse investeringen in de energienetten. Met netcongestie moet blijvend rekening worden gehouden, het is ‘here to stay’, zo bleek ook uit de Tweede Kamer-hoorzitting netcongestie van 17 januari 2024. Omgaan met netcongestie vraagt van iedereen om slimmer om te gaan met de energiebalans:

Herijking RES 2024

verbruik op het moment dat je opwekt en minimaliseer piekbelasting op de netten. Gezamenlijk moet er slimmer én optimaal gebruik worden gemaakt van de infrastructuur, om zoveel mogelijk opwekplannen mogelijk te kunnen maken, tegen minimaal gebruik van (openbare) ruimte en financiële middelen. Daarnaast moeten doorlooptijden voor de aanpassing en uitbreiding van infrastructuur aanzienlijk korter. Ook gemeenten hebben hier een rol in. Weerstand tegen en (juridische) discussies over bijvoorbeeld de bouw van elektriciteitshuisjes en elektriciteit(verdeel) stations staan de versnelling van de opgave in de weg. Samen moet op zoek worden gegaan naar hoe het wel kan. De netsituatiekaarten, vermeld in de regioparagrafen in deze herijking laten de huidige status voor teruglevering per gebied zien. Ze geven inzicht in waar op dit moment kleine opwekprojecten (onder meer zon op dak, kleine zonneweides) mogelijk zijn (3x80A tot 2MW) en wanneer grote opwekprojecten

Noord-Holland Zuid

25

Z

zoals zoekgebieden voor wind en zon op veld (>2MW) kunnen. De kaarten geven de te verwachten oplostermijn aan als er sprake is van schaarste op een elektriciteitsstation voor terugleververmogen of aansluitvermogen (zogeheten ‘velden’, de stopcontacten op een station).

Zoekgebieden zon en wind In diverse regio’s in Noord-Holland Zuid blijkt inmiddels dat het vrije vermogen op verdeelstations of het aantal vrije velden (‘stopcontacten’), voor het aansluiten van bijvoorbeeld duurzame opwek, na vaststelling van de RES 1.0 verder is afgenomen. Dit bemoeilijkt het snel aan kunnen sluiten van grote (>2MW) zonne- en windparken als daar een netaansluiting voor nodig is. Slimme oplossingen bieden op kortere termijn ruimte voor nieuwe of grotere aansluitingen.

Zon op dak Een groot gedeelte van de RES-potentie voor Noord-Holland Zuid is ingevuld met zon op dak (circa 70 procent). Naast de impact op verdeelstations zien we daardoor grote druk op het middenspannings- en

laagspanningsnet (MS- en LS-net, het zogeheten distributienet) ontstaan, waardoor ook hier significante aanpassingen (extra kabels en elektriciteitshuisjes) nodig zijn. De versnippering van zon op dak brengt grote uitdagingen met zich mee voor de lokale netten. Door de piekbelasting van zon op dak zal Liander veelal lagergelegen netdelen (elektriciteitshuisjes, kabels) moeten verzwaren. Dit is een enorme opgave omdat daarvoor veel straten opengebroken moeten worden. Deze werkzaamheden kennen lange doorlooptijden en brengen hoge maatschappelijke kosten en overlast met zich mee. Slim inpassen van zon op dak is dan ook essentieel. Zie verder de paragraaf ‘Handelingsperspectief voor/in de regio’ voor toelichting.

Onzekerheid opwek, concretiseer de zoekgebieden De totale RES-potentie (3,4 TWh) is in zijn totaliteit gegroeid ten opzichte van het bod voor de RES 1.0 (2,7 TWh). Deze groei zit met name in de toegenomen potentie van zon op dak. Voor wind en zon op veld is het overgrote deel van de zoekgebieden gehandhaafd. Er is wel sprake van onzekerheid rond de realisatie van zoekgebieden. Veel gebieden bevinden zich nog in een verkenningsfase. Zonneweides kunnen mogelijk niet ontwikkeld worden (zonnebrief) en windenergie staat (nog steeds) ter discussie. Deze onzekerheden maken het onmogelijk om als netbeheerder vroegtijdig te anticiperen. Door toe te werken naar concrete opweklocaties, en een aanvraag bij de netbeheerder, kan de voorbereiding voor de benodigde infrastructuur opgestart worden.

Om de lokale netten geschikt te maken voor de toenemende capaciteit heeft Liander versnellingsprogramma’s geïnitieerd zoals de buurtaanpak om de laagspanningsnetten effectief en efficiënt te verzwaren.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

26

Z

Versnellen op netuitbreidingen

Handelingsperspectief voor/in de regio

Langs diverse sporen - de Taskforce Energie-infrastructuur, Landelijk Programma Netcongestie (LAN), de Noord-Hollandse MIEK en het Nationaal plan energiesysteem (NPE) en de Cluster Energie Strategie (CES) Noordzeekanaalgebied - verkennen Rijk, provincie, gemeenten, netbeheerders en andere stakeholders samen versnellingsopties en toekomstbeelden. De netbeheerders werken ondertussen doorlopend hard aan netuitbreiding.

Naast de genoemde handelingsperspectieven in de netimpactrapportage RES 1.0 wordt verwezen naar de slimme oplossingen-pagina van de Taskforce Energie-infrastructuur en naar de brochure van Liander, waarin de netbeheerder een aantal principes meegeeft. Het kader op de volgende pagina bevat hiervan een overzicht.

De grote opgave op het gebied van infrastructuur vraagt om gecoördineerde, planmatige en zorgvuldige ruimtelijke en energetische beslissingen in de tijd op alle niveaus (nationaal, provinciaal, regionaal en gemeente). Ver genoeg vooruitkijken, keuzes maken én daarop plannen, zo ook met de RES. Netbeheerders presenteerden eind 2023 de Nationale uitvoeringsagenda, met als doel samen stappen te kunnen zetten naar uitvoering, in de hoogste versnelling. Kortom, alles wordt aangegrepen om de energienetten zo snel mogelijk uit te kunnen breiden.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

27

Z

Aanbevelingen netbeheerders: wat kan de regio doen? Door het elektriciteitsnet efficiënt te benutten, zijn er minder nieuwe kabels en elektriciteitshuisjes nodig. Dat scheelt in realisatietijd, maar ook in het gebruik van schaarse openbare ruimte en in overlast. • Zon op dak; slim inpassen. Minimaliseer bij plaatsing en gebruik van zonnepanelen de impact op het lokale elektriciteitsnet door onder meer lokale energieopslag en afstemming opwek(pieken) op de verbruik(spieken). • Cluster energieopwek. Zo kunnen de windzoekgebieden in Diemen en Amsterdam mogelijk als één project worden ontwikkeld, waardoor er minder kabelverbindingen en minder velden (‘stopcontacten’) op het elektriciteitsstation nodig zijn. Deze stopcontacten zijn schaars, en ook hard nodig voor onder andere de versterking van het middenspanningsnet voor bedrijven en inwoners. Daarnaast is de ruimte ondergronds een aandachtspunt, ook hiermee moet efficiënt worden omgegaan.

• Combineer wind en zon: cable pooling. Opwek door wind en zon vult elkaar goed aan en kan gecombineerd worden op één aansluiting. Deze mogelijkheid kan verkend worden in bijvoorbeeld de zoekgebieden Zuiderlegmeerpolder-Oost en Noordzeekanaalgebied. • Combineer vraag en aanbod. Bedrijventerreinen in de regio zijn, vanuit slim gebruik van het elektriciteitsnet, in de regel een goed startpunt. Hier ligt namelijk veel dakoppervlakte geclusterd bij elkaar en is sprake van een hoog constant energieverbruik. Dit zorgt voor minder kabels en minder transport van energie doordat de opgewekte energie tegelijkertijd verbruikt wordt op de locaties. • Plan opweklocaties in de buurt van (toekomstige) elektriciteitsstations met teruglevercapaciteit. Bij de zoekgebieden kan de afstand tot een elektriciteitsstation groot zijn. Dit vraagt om kabels over lange afstanden door gronden van meerdere eigenaren. Hierdoor is de realisatie niet alleen kostbaar en tijdrovend, maar gaat dit ook gepaard met impact op de omgeving gedurende graafwerkzaamheden. Locaties dicht bij een station hebben daarom vanuit

Herijking RES 2024

het energiesysteem de voorkeur. Dit zou mogelijk een optie zijn in het zoekgebied in het zuiden van de gemeente Amstelveen (zoekgebied AML_06). Sommige zoekgebieden liggen verder van bestaande of nieuw te bouwen elektriciteitsstations. Dit geldt bijvoorbeeld voor de zoekgebieden in Waterland. Voor het windzoekgebied in de Haarlemmermeer is het de verwachting dat in een latere fase stations dichter in de omgeving van het zoekgebied worden gebouwd (A4 zone 2 en mogelijk regelstation Lisserbroek). • Concretiseer opweklocaties in de regio. Duurzame opwek vereist ruimtelijke inpassing, maar ook energie-infrastructuur moet zowel onder- als bovengronds worden ingepast. Dit moet samenkomen in de uitwerking van de opwekpotentie in de regio richting opweklocaties. Om het bod voor 2030 te halen, moeten vergunningen in 2025 verleend zijn. Maar ook voor het elektriciteitsnet is spoedig duidelijkheid nodig, in de vorm van concrete opweklocaties (wat, waar, wanneer), om tijdig te kunnen anticiperen als netbeheerder.

Noord-Holland Zuid

28

Z

3.4 Participatie, lokaal eigendom en maatschappelijke initiatieven

om negatieve effecten te voorkomen of te verminderen. Om de schaarse ruimte goed te gebruiken wordt per project verkend hoe en waar opwek gecombineerd kan worden met andere functies.

Gemeenten en provincie streven naar minimaal 50 procent lokaal eigendom en (financiële) participatie. Niet alle gemeenten hebben een specifiek participatiekader opgesteld voor de RES. Een aantal

Maatschappelijk draagvlak is een belangrijk aspect van de RES. Het proces om te komen van zoekgebieden tot een uitgevoerd project kent daarom zorgvuldige participatie: bij planvorming kunnen inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden meedenken. Ook is het belangrijk dat er lokaal kan worden meegeprofiteerd; er wordt daarom gestreefd naar minimaal 50 procent lokaal eigendom per project. Om het draagvlak verder te vergroten wordt bij ieder project gezocht naar toegevoegde waarde voor landschap en natuur en worden maatregelen genomen

gemeenten is hier nog mee bezig. Het gaat hierbij om kaders voor het betrekken van stakeholders en inwoners bij de RES. Wel zijn er in diverse gemeenten algemene participatiekaders opgesteld die in sommige gevallen ook toepasbaar zijn voor de RES2. Omdat (financiële) participatie altijd om maatwerk vraagt is dit niet overal op dezelfde wijze (in beleid of anders) vormgegeven. Gemeenten werken actief vanuit het uitgangspunt van financiële participatie. Voorbeelden zijn

energiecoöperaties, de borging van het streven naar 50 procent lokaal eigendom in beleid en de ondersteuning van provincie aan energiecoöperaties.

De wereld staat ondertussen niet stil, ook uit de samenleving komen steeds vaker nieuwe initiatieven die een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de transitie naar hernieuwbare energie. Deze kunnen de partners zelf aandragen maar kunnen ook vanuit maatschappelijke organisaties, ondernemers en bedrijven komen. Waar mogelijk faciliteren de RES-partners deze nieuwe initiatieven, waarbij het nuttig is om ze te onderzoeken op haalbaarheid. De initiatieven kennen doorgaans een groot draagvlak; het zijn projecten van, met en door de lokale gemeenschap. Zoals aangegeven in de RES 1.0: de deur staat open voor nieuwe initiatieven, ook als die buiten de zoekgebieden liggen, en innovaties worden verwelkomd.

samenwerking van gemeenten met lokale 2 Voortgangsrapportage Noord-Holland Zuid (2023).

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

29

Z

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

30

Z

4

Amstelland Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

31

Z

4.1 Opwekcijfers en zoekgebieden

van 320 – 344 GWh voor de zoekgebieden. Deze toename is grotendeels te verklaren doordat de opwekpotentie van zon op grote daken voor de regio is toegenomen. De opbrengst van zonnepanelen is groter dan destijds, daarnaast kende tijdens de RES 1.0 de gemeente Amstelveen geen potentie toe aan zon op grote daken.

Zoekgebieden Amstelland Opwekpotentie Amstelland De theoretische potentie voor de opwekking van duurzame energie in de zoekgebieden in Amstelland is 443 GWh (0,44 TWh), bestaande uit huidige opwek van 113 GWh (0,11 TWh) en de opwekpotentie door realisatie van plannen in de zoekgebieden van 330 GWh (0,33 TWh). De mogelijke opwek in de zoekgebieden is onder te verdelen in 1) zon op grote daken en parkeerplaatsen (212 GWh), 2) zon op veld in zoekgebieden (54 GWh) en 3) wind op land in zoekgebieden (63 GWh). In de RES 1.0 was de theoretische potentie voor de deelregio lager dan de berekening in deze herijking. Toen was er sprake van 56 GWh huidige opwek en een theoretische potentie

In de deelregio Amstelland is één zoekgebied wind op land toegevoegd: Kernglastuinbouwgebied De Kwakel in de gemeente Uithoorn. Er zijn geen zoekgebieden afgevallen. Op de volgende pagina wordt per zoekgebied ingegaan op de stand van zaken en de wijzigingen. Naast de mogelijkheden in deze specifieke zoekgebieden wil Amstelland de kansen zo veel mogelijk benutten voor duurzame opwek door zon op daken, parkeerplaatsen en geluidsweringen, en langs spoorlijnen en snelwegen. Ook wordt gekeken naar multifunctioneel ruimtegebruik voor energieopwek in combinatie met glastuinbouw.

Herijking RES 2024

Opwekcijfers Amstelland Herijking 2024 en RES 1.0 (2021)

Potentie 330 GWh

Potentie 320 - 344 GWh

Bestaand 56 GWh

RES 1.0 376 - 400 GWh

+57 GWh

Bestaand 113 GWh

Herijking 443 GWh

Belangrijkste mutaties Toename duurzame opwekking met 57 GWh. Potentie zon op grote daken toegenomen. Deels door nieuwe begrippenkader, deels door concretisering.

Noord-Holland Zuid

32

Z

Zoekgebieden Amstelland - Gebieden Energieroute Noord-Holland

2B: Knooppunt Holendrecht. Dit

01 Zoekgebieden Diemen

in Diemen. Circa 10 ha aan stroken langs

zoekgebied is opgenomen in de OER. Dit

- AML_D_A, B, C en D. De vier Diemense

de A1 en A9 is geïnventariseerd waar

is een gecombineerd zoekgebied van de

zoekgebieden voor windenergie bevinden

zonnepanelen kunnen komen, alsmede

gemeente Ouder-Amstel en Amsterdam.

zich in en naast het knooppunt Diemen.

1.900 strekkende meter aan geluidschermen

Het gebied rond knooppunt Holendrecht

Op basis van een Ontwerp partiële

langs de A1. Begin 2024 ligt er een gedragen

(A2/A9) leent zich mogelijk voor de opwek

herziening is het college voornemens om de

voorkeursvariant met een heldere ruimtelijke

van windenergie langs infrastructuur. Ook

Omgevingsvisie Diemen 2040 te wijzigen.

onderbouwing, aangevuld met ontwerp-

de binnenruimte van het knooppunt kan

De wijziging houdt in dat de gemeente

regels en visuele impressies voor de inpassing

mogelijk worden gebruikt voor de opwek van

voor de genoemde gebieden planologische

van zonnepanelen in het projectgebied. Een

zonne-energie, mits dit geen verslechtering

ondersteuning wil verlenen. De

aantal zon-zoekgebieden uit de RES 1.0 zijn

oplevert voor de kwaliteit van bodem of

voorgenomen wijzigingen worden in 2024

in dit project opgenomen.

water.

ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. - AML_D_2 Diemen Spoordriehoek. De

02 A2-Ouderkerkerplas

03 De Krijgsman Het deel van de

gemeente Diemen wil onder voorwaarden

2A: Ouderkerkerplas: Hier staat een

A9 dat door Amstelveen loopt, biedt

medewerking verlenen aan initiatieven voor

windturbine en er wordt onderzoek

mogelijkheden om zonne-energie op het

het realiseren van een natuurvriendelijk

gedaan naar de mogelijkheden voor extra

talud te realiseren, met name ter hoogte

zonneveld passend binnen de Lokale

windturbines, maar dat is nog niet afgerond.

van het bedrijventerrein De Krijgsman. Het

Ecologische structuur en rekening houdend

Het is niet bekend of realisatie voor 2030

zonnepark is inmiddels bestemd, en wordt

met de waterbergende functie van het

gaat lukken. Impactstudie landschap en

in 2026/2027 gerealiseerd. In het kader van

gebied.

ecologie zijn uitgevoerd en laten zien dat er

het Energieroute NH-traject worden ook de

- AML_09 Diemen Gooiseweg. Drie kleinere

mogelijkheden zijn voor extra windturbines.

mogelijkheden aan de overkant verkend (op

locaties in de lussen bij de aansluitingen

Er wordt een verdiepend onderzoek

het water in de oksel van de A9).

van de Gooiseweg (S112) worden als zon-

uitgevoerd naar de gevolgen voor de

zoekgebieden behouden. De gemeente

ecologische waarden. Daarnaast worden de

wil voor deze locaties onder voorwaarden

effecten van Schiphol in kaart gebracht.

medewerking verlenen aan initiatieven voor het realiseren van een natuurvriendelijk zonneveld.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

33

Z

04 Oosteinderpoel Dit gebied biedt

De komende jaren wordt het betreffende

mogelijkheden in dit zoekgebied vraagt om

mogelijkheden voor de opwek van zonne-

terrein ontwikkeld. Het is de ambitie dat

een zorgvuldig proces. Uit de lokale ateliers

energie. Het gebied ligt grotendeels in

de daken maximaal worden benut voor de

in de gemeente Aalsmeer bleek dat zowel

Natuurnetwerk Nederland (NNN)- gebied.

opwek van duurzame energie.

positief als negatief werd gedacht over het

Het Natuurnetwerk Nederland is bedoeld om

toepassen van wind- en zonne-energie in

natuurlijke habitats te beschermen, herstellen

07 N196-Poelweg In de RES 1.0 was voor

dit gebied. De gemeente Aalsmeer maakt

en ontwikkelen. In het natuurnetwerk

dit gebied 20 ha zonnepanelen vastgesteld,

in het proces om te komen tot gebiedsvisie

worden zonnepanelen niet toegestaan om

dit is niet gewijzigd. Dit gebied ligt echter in

Kudelstaart een integrale afweging over de

de natuurlijke en ecologische balans van

de Stelling van Amsterdam. Landschappelijke

mogelijkheden van energie-opwek in dit

het gebied te kunnen behouden. Wegens

inpassing van zonneweides binnen de Stelling

zoekgebied. Afhankelijk van de uitkomsten

deze ligging is besloten het zoekgebied te

van Amsterdam is niet overal mogelijk. Het

kunnen de mogelijkheden voor opwek

reduceren tot agrarische percelen die weinig

gebied zal moeten worden aangewezen

daarna nader onderzocht worden. In de

tot geen (potentiële) waarden hebben.

als stimuleringsgebied zonne-energie door

gemeente Uithoorn wordt positief gekeken

Uitgangspunt is dat er binnen dit zoekgebied

de provincie. Over het ontwerp van het

naar het uitwerken van het RES-zoekgebied,

gezocht wordt naar het inpassen van

duurzaamheidspark heeft de initiatiefnemer

waar mogelijk gecombineerd met andere

zonne-energie met als doel de omgeving

een eerste participatie-inzet gepleegd met

opgaven. Voor agrarische gronden in de

te versterken en naar oplossingen waarbij

direct omwonenden en bedrijven rondom

gemeente Aalsmeer geldt dat de eventuele

dubbel ruimtegebruik wordt toegepast.

de percelen van het duurzaamheidspark.

mogelijkheden moeten passen binnen de

Planning is dat medio 2024 de benodigde

Kaders zonne-energie Aalsmeer.

05 N201 Burgermeester Brouwerweg

vergunningen worden verleend voor de

In dit zoekgebied kan gezocht worden

aanleg van het duurzaamheidspark Noorder

naar het inpassen van zonne-energie langs

Legmeerpolder i.v.m. de aanvraag voor een

infrastructuur. Momenteel geen wijziging in

SDE++-subsidie.

09 Zie bij 01 zoekgebieden Diemen. 10 Kernglastuinbouwgebied, De Kwakel

het zoekgebied.

Alle beschikbare gronden hier zijn bedoeld

08 Zuiderlegmeerpolder Oost

voor glastuinbouw maar met het aanwijzen

06 Zon op te realiseren bedrijventerrein

In de zuidelijke punt van de regio liggen

van het zoekgebied glastuinbouwgebied

Dit gebied biedt mogelijkheden voor de

mogelijkheden voor de opwek van wind- en

worden de opties opengehouden om

opwek van zonne-energie op de gebouwen

zonne-energie. Momenteel geen wijziging in

opwekking van windenergie mogelijk te

van het nieuw te realiseren bedrijventerrein.

het zoekgebied. Het verder verkennen van de

maken. Precieze invulling moet nader onderzocht worden.

Herijking RES 2024

Noord-Holland Zuid

34

Z Zon op grote daken Zon boven parkeerplaatsen Zon op geluidschermen e.d. Opwek op Rijksvastgoed (OER)

Legenda

Zon Wind Zon plus wind

Bestaande windturbines