2. Een nieuw Amsterdams economisch peil
Tekst van het document
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Een nieuw Amsterdams economisch peil Samen werken aan een toekomstbestendige economie met oog voor mens en milieu
1
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Voorwoord De onzekerheden van deze tijd vragen om een andere benadering van onze economie. De afgelopen jaren hebben de coronacrisis, de oorlog op Europees continent en de inflatie als gevolg daarvan de toon van de economie bepaald. Tegelijkertijd zijn de grenzen bereikt van ons huidige verdienmodel, dat is gebaseerd op inzet van fossiele energie en goedkope, flexibele arbeid. Het is daarom tijd om keuzes te maken. Om te kiezen voor een economie die in balans is met mens en planeet. Het Nieuw Economisch Peil is de Amsterdamse visie op de lokale economie. Amsterdam is al jaren een belangrijke economische motor van Nederland. De internationale allure van de stad, de aanwezige werkgelegenheid en het innovatievermogen zorgen al decennia voor een aantrekkelijke metropool. Het heeft de stad veel welvaart opgeleverd en de economische prestaties van Amsterdam zijn jarenlang juichend ontvangen vanuit de gedachte dat dit goed zou zijn voor alle Amsterdammers. Inmiddels zien we dat de jarenlange welvaartsgroei niet gelijk verdeeld is over de inwoners van de stad. De welvaart is ongelijk verdeeld en gaat soms ten koste van de leefbaarheid in de stad, Amsterdammers en de planeet.
“We investeren in de r andvoorwaarden die ondernemers in de stad nodig hebben om op een duurzame, maatschappelijke en bedrijfs economisch verantwoorde manier te ondernemen.”
Om die redenen gaan we in Amsterdam werken aan een andere economie. Een economie die drijft op waarde-creatie en niet op waarde-onttrekking. Een economie die de samenleving verbindt en niet uit elkaar drijft. Waarin we vandaag samen werken aan de uitdagingen van morgen. Daarbij sturen we op vergroening van de groei en een eerlijke verdeling. We investeren in de randvoorwaarden die ondernemers in de stad nodig hebben om op een duurzame, maatschappelijke en bedrijfseconomisch verantwoorde manier te ondernemen. In mijn gesprekken met ondernemers zie ik de wens om samen aan maatschappelijke uitdagingen te werken steeds terugkomen. Sommigen staan nog aan de start van het proces, anderen hebben de omslag al lang gemaakt: veel ondernemers zien ook dat als zij voor langere tijd hun onderneming draaiende willen houden in Amsterdam zij ook echt iets terug moeten geven aan de stad. Ondernemers zoeken zekerheid om te kunnen ondernemen, maar zien ook dat deze tijden vragen om weerbaar én wendbaar te zijn. Deze ontwikkelingen bij elkaar brengen is onze gezamenlijke opdracht. De nieuwe visie is daarom praktisch vertaald in een uitvoeringsagenda 2023-2026. De economische opgave is verdeeld langs vijf lijnen waarbij we bijdragen aan de ontwikkeling van brede welvaart in de stad.
Met deze economische visie wil het college richting geven aan de ontwikkeling van een inclusieve, innovatieve en duurzame economie in Amsterdam. Een economie voor vandaag en voor de stad van morgen. Laten we daar samen aan werken.
Wethouder Sofyan Mbarki
2
Een nieuw Amsterdam economisch peil
In het kort Samen bijdragen aan brede welvaart, welzijn en ontwikkel potentieel in stad en regio. Dat is de hoofddoelstelling van het economisch beleid van de Gemeente Amsterdam. Hiervoor hebben de coalitiepartijen via het ‘Amsterdams Akkoord 2022-2026’ in totaal € 23,5 miljoen aan incidentele investeringsruimte beschikbaar gesteld. Deze visie geeft richting aan het Amsterdams economische beleid. We laten hierin zien hoe zij kan bijdragen aan die brede welvaart. Vanuit deze visie gaan wij breed het gesprek aan. Kern van de visie is dat een sociaal rechtvaardige, ecologisch duurzame en economisch vitale samenleving een inclusieve, groene, circulaire en innovatieve economie nodig heeft. Amsterdam ziet het als kerntaak om economische partners hierin te ondersteunen. Gezamenlijk bewegen we naar een economie die houdbaarder, duurzamer en inclusiever is. Dat is het fundament waarop brede welvaart zich kan ontwikkelen. De nieuwe visie is praktisch vertaald in een ‘Uitvoerings agenda 2023-2026’. Hierin benoemen we vijf separate opgaven, projecten, programma’s en activiteiten. Voor iedere opgave werken we een opgaveagenda uit. Waar nodig leggen we iedere opgaveagenda ter goedkeuring voor aan het college van B&W en/of de gemeenteraad. De ‘Uitvoeringsagenda 2023-2026’ en de economische opgaveagenda’s moeten gelezen worden als richtinggevend voor een meerjarige en lerende aanpak.
Dit biedt ruimte om te kunnen reageren op nieuwe ontwikkelingen of initiatieven van derden. Jaarlijks informeren we de gemeenteraad over de voortgang en eventuele inhoudelijke en/of financiële bijstellingen in de agenda.
3
Inhoud 1. Een veranderende stad in een veranderende wereld
5
2. Op weg naar Amsterdam in 2050: economie in beweging
9
3. Strategische keuzes
12
4. Handelingsperspectief gemeente Amsterdam
14
4.1 Leidende principes
15
4.2 Rollen en instrumenten
17
5. Uitvoeringsagenda 2023-2026
18
5.1 Stimuleren van succesvol ondernemen in buurt, regio en op internationaal niveau
20
5.2 Versterken van innovatieve ecosystemen die bijdragen aan brede welvaart/maatschappelijke opgaven
23
5.3 Ruimte voor werk en voorzieningen
26
5.4 Het versnellen van de energietransitie en het verduurzamen van de economie
29
5.5 Het faciliteren van een gezonde arbeidsmarkt met gelijke kansen voor iedereen
31
1. Een veranderende stad in een veranderende wereld
Een nieuw Amsterdam economisch peil
5
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Vertrekpunt
14
De economie van de Metropool Regio Amsterdam (MRA) groeit al zo’n dertig jaar gemiddeld sneller dan die van Nederland als geheel. De economische groei van Amsterdam gaat zelfs nog iets sneller. De economie van Amsterdam en MRA is wel conjunctuurgevoelig. Als voorbeeld geven we hierbij de dips door de kredietcrisis in 2009 en de coronacrisis in 2020.
Werkloosheid in %
12 10 8 6 4 2
Economische groei in % 8
0 1995
Groei in %
2000 Amsterdam
2005 MRA
2010
2015
2020
Nederland
6 4
Figuur 2: Ontwikkeling werkloosheid in Amsterdam t.o.v. MRA en Nederland
2
Bovendien zijn er nog altijd forse verschillen in werkloosheidniveaus. Vooral basisopgeleiden worden geraakt door conjuncturele schommelingen.
0 -2 -4
Werkloosheid in % 20
-6 -8 1995
2000 Amsterdam
2005 MRA
2010
2015
2020
15
Nederland 10
Figuur 1: Economische ontwikkeling in Amsterdam t.o.v. MRA en Nederland
De hoge werkloosheid in Amsterdam is sinds het einde van de vorige eeuw fors afgenomen maar altijd nog hoger dan in de omringende regio en in de rest van Nederland.
5
0 2003
2005
2010
Basisopgeleid Amsterdam Basisopgeleid MRA
2015
2020
Middelbaar opgeleid MRA Hbo/wo opgeleid MRA
Figuur 3: Amsterdam kent aanzienlijke verschillen in werkloosheidniveaus Bron: EVMRA 2023, CBS data bewerkt door SEO
6
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Amsterdam heeft zich in de 21ste eeuw ontwikkeld tot een metropool van wereldklasse. Er is veel aandacht voor de menselijke maat, voor innovatievermogen en voor ondernemerschap. De stad heeft de laatste decennia bij uitstek geprofiteerd van de opkomst van de informatie-, en communicatietechnologie en de daarmee gepaard gaande groei van de kennisintensieve diensteneconomie. Amsterdam heeft zich ontwikkeld tot het economische, culturele en maatschappelijke centrum van Nederland. De stad kent een hoge welvaart met bijbehorend leefklimaat. Dit heeft veel positieve effecten: een lage werkloosheid; veel mogelijkheden voor economische, maatschappelijke en culturele vernieuwing; veelzijdig onderwijs op alle niveaus; een hoog en veelzijdig cultureel aanbod en een hoog voorzieningenniveau. Maar deze economische voorspoed heeft ook een keerzijde. Een keerzijde die de maatschappelijke samenhang en het economisch potentieel van de stad op de langere termijn kan aantasten. Zowel binnen de stad als in de regio zien we sociaaleconomische ongelijk heid. In een welvarende stad als Amsterdam zijn de verschillen tussen buurten te groot. Lang niet iedereen profiteert van de voorspoed. In sommige delen van de stad staan het leefklimaat en de economische diversiteit onder druk. Voor steeds grotere groepen mensen wordt de stad onbetaalbaar en daarmee dus onbereikbaar.
Dit roept een gevoel van onbehagen op over het antwoord op de vraag van en voor wie de stad eigenlijk is1.
Welvaart is ongelijk verdeeld in de stad
Netto arbeidsparticipatie 2022 (gemiddeld 72,9%) ondergemiddeld (<70,5%) rond het gemiddelde (70,5%-75,4%) bovengemiddeld (>75,4%)
Figuur 4: De arbeidsparticipatie in stadsdelen buiten de ring is lager.
Bron: Gemeente Amsterdam/O&S, CBS data bewerkt door O&S
Gestandaardiseerd besteedbaar inkomen Amsterdam 2021: € 36.200 minder dan gemiddeld rond het gemiddelde meer dan gemiddeld veel meer dan gemiddeld
Figuur 5: Huishoudens in stadsdelen buiten de ring hebben een lager gemiddeld inkomen dan binnen de ring.
1 Floor Milikowski (2018), Van Wie is de Stad? De Strijd om Amsterdam, Amsterdam: Atlas Contact.
Bron: Gemeente Amsterdam/O&S, CBS data bewerkt door O&S
7
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Daarnaast brengt de tijd waarin we leven een aantal flinke uitdagingen met zich mee. Geopolitieke instabiliteit zorgt voor grotere onzekerheid. En de gevolgen van klimaatverandering worden steeds zichtbaarder. Deze gevolgen vereisen, ook in Amsterdam, om ingrijpende aanpassingen van de wijze waarop ons systeem is ingericht. Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop onze energievoorziening is geregeld.2 Het vraagt om een andere manier van produceren en consumeren. Door de schaarste op de arbeidsmarkt en door beperkte ruimte staan verschillende basisvoorzieningen onder druk: basisvoorzieningen die noodzakelijk zijn voor het maatschappelijk en economisch functioneren van de stad. In een veranderende wereld en een veranderende stad wijzigen ook de opgaven op economisch gebied. Dit betekent dat we scherpere keuzes moeten maken om een meer duurzame en circulaire economie te realiseren waarin een (evenwichtig) verdienvermogen van de stad op langere termijn verzekerd is. Met brede welvaart als uitgangspunt willen we in Amsterdam een nieuwe balans vinden tussen economie, duurzaamheid, ruimtelijke en sociaal-culturele effecten op de stad, de regio en in andere landen – voor nu en later. Het perspectief van brede welvaart slaat een brug naar andere beleidsdomeinen. Daarom wordt in Amsterdam het nieuwe kader brede welvaart ontwikkeld.
Met de ontwikkeling van dit kader brede welvaart bouwt Amsterdam door op de weg die met het programma Amsterdam Circulair is ingeslagen. In verschillende raamwerken zijn, onder meer door het donutdenken, de grenzen aan de groei stevig op de agenda gezet. Het kader brede welvaart laat hierop aanvullend zien dat er binnen de ecologische en sociale grenzen keuzes te maken zijn, als het gaat om de verdeling van schaarse middelen en goederen. Brede welvaart laat zien dat deze keuzes onvermijdelijk zijn.
2 In de raadsinformatiebrief ‘Onze stad van morgen’ schetst het college de gemeentelijke aanpak om de klimaatcrisis te bestrijden.
8
2. Op weg naar Amsterdam in 2050: economie in beweging
Een nieuw Amsterdam economisch peil
9
Een nieuw Amsterdam economisch peil
De grenzen van ons huidige verdienmodel, gebaseerd op inzet van fossiele energie en flexibele arbeid zijn bereikt. Het is tijd voor een nieuwe economische benadering waarbij we economische ontwikkeling niet alleen op basis van materiële welvaart (consumptie van goederen en diensten) meten. We gaan ook rekening houden met alle andere schaarse middelen zoals vrije tijd, de leefomgeving, infrastructuur en kansenongelijkheid. Tegelijkertijd is het niet nuttig om ‘economie’ tegenover ‘samenleving’ te plaatsen of in te zetten op ‘minder economie’. We stellen ons op tegen de uitwassen van doorgeslagen marktwerking. Maar we beschouwen een goed draaiende en innovatieve Amsterdamse economie wel degelijk als een belangrijke motor voor het aanjagen van onze brede welvaart. Economische ontwikkeling is belangrijk voor de werkgelegenheid, voor de betaalbaarheid van producten, diensten en publieke voorzieningen. Bovendien zijn economische activiteiten aanjager van belangrijke innovaties. En juist die innovaties kunnen een oplossing genereren voor de grote maatschappelijke en stedelijke uitdagingen die er liggen. We blijven dan ook investeren in de vitaliteit van de Amsterdamse economie en het ondernemersklimaat in de stad. Amsterdam moet ook in de toekomst een aantrekkelijke plek voor werkgevers, werknemers, bewoners en bezoekers blijven.
Daarbij is het onze taak om Amsterdamse ondernemers te ondersteunen bij de overgang naar een houdbaarder (groen en circulair) en inclusiever economisch systeem. We willen investeren in een brede economische basis en in ‘schokbestendigheid’ van de arbeidsmarkt. Dit willen we onder meer doen door in opleidingen flexibiliteit en multi-inzetbaarheid van werknemers te promoten. Hiermee verstevigen we de fundering waarop brede welvaart zich kan ontwikkelen. We zetten daarmee een meer duurzaam en inclusief ontwikkelpad neer voor onze stad.
Natuurlijk is een vitale economie zelf ook afhankelijk van randvoorwaarden. Denk aan een goed ondernemersklimaat, een hoogwaardige kennisinfrastructuur, aantrekkelijke en diverse stedelijke milieus en werkmilieus, een toegankelijke woningmarkt, een goede relatie tussen onderwijs en arbeidsmarkt en goede infrastructuurnetwerken (ook onder de grond). Daarom verbinden we de economische opgaven in deze visie met de andere gemeentelijke opgaven en agenda’s, zoals vastgelegd in Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050, Amsterdam Circulair 2020-2025 en de Omgevingsvisie 2050. Als gemeente kunnen we deze uitdagingen niet alleen aan. We zoeken daarom nadrukkelijk de samenwerking met onze partners in de stad, de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Rijk. We maken onder meer de verbinding met agenda’s zoals de MRA Transitieversneller, het Koersplan van de Amsterdam Economic Board en het Strategisch Plan van de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij InWest.
10
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Economisch perspectief: in 2050 is Amsterdam • Een open, diverse, internationale en historische stad. • Een inclusieve stad, waar Amsterdammers en nieuwkomers zich thuis kunnen voelen. Een stad die kansen biedt om je te ontwikkelen. Een inclusieve stad is een onverdeelde stad. Dat betekent dat kansen om je te ontwikkelen overal in de stad hetzelfde zijn. • Een meerkernige stad, opgebouwd uit vitale buurten met een eigen karakter waarbij alle essentiële voorzieningen, of het nu gaat om winkelen, werken, plezier maken, leren, sporten of verzorging zich in de (directe) nabijheid bevinden. • Een stad waar ondernemers de beschikking hebben over de juiste randvoorwaarden en regelgeving om op een duurzame, maatschappelijke en bedrijfseconomisch verantwoorde manier te ondernemen. Er zijn goede mogelijkheden/ruimte voor de ontwikkeling van duurzaam en circulair ondernemerschap. • Een stad met een brede economische basis, met in aanvulling op de dienstverlenende-, en de kenniseconomie ook ruimte is voor de creatieve en culturele industrie, ambachteljjke maakbedrijven en stadsverzorgende bedrijvigheid. De stad is goed in staat om economische golfbewegingen en schokken op te vangen.
• De meest sociale innovatiehub van Europa, waar nationale en internationale ondernemingen de beste ecosystemen vinden voor het werken aan maatschappelijke transities (energie, circulair, eiwit/voedsel, digitaal). Ondernemers lopen voorop in nieuwe inclusieve en duurzame businessmodellen en impact financieringen. Verschillende groepen – kenniswerkers, dienstverleners en vakgeschoolden – profiteren in gelijke mate van de economische groei in de stad. • Het kerngebied van de economisch krachtigste metropoolregio van Nederland. Werkgelegenheid landt niet alleen binnen de stadsgrenzen, maar ook in de regiokernen buiten Amsterdam.
11
3. Strategische keuzes
Een nieuw Amsterdam economisch peil
12
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Met vijf samenhangende strategische keuzes geven we richting aan de ontwikkeling van een inclusieve, innovatieve en duurzame economie in Amsterdam. De afgelopen jaren kregen we te maken met urgente vraagstukken die vroegen om een korte termijn oplossing. Maar juist de economie ontwikkelt zich niet alleen in het hier en nu. We moeten oog blijven houden voor belangrijke onderwerpen die vragen om een lange termijn oplossing. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het versterken van de positie van praktisch geschoolden en zzp’-ers op de arbeids markt; het tekort aan arbeidskrachten in diverse sectoren; het verdelen van schaarse (milieu)ruimte; het vormgeven en versnellen van de klimaat- en energietransitie; de omgang met de effecten van versnelde digitalisering inclusief veranderend consumentengedrag; de toenemende kansenongelijkheid, of het tekort aan energie en energie-infrastructuur. Onze strategische keuzes zijn gericht op de volgende vijf economische opgaven: 1. Stimuleren van succesvol ondernemen in en voor de buurt, regio en op internationaal niveau. 2. Versterken van innovatieve ecosystemen die bijdragen aan brede welvaart en oplossen van maatschappelijke vraagstukken. 3. Ruimte bieden voor werk en voorzieningen. 4. Versnellen van het verduurzamen van de economie voor de klimaat-, en energietransitie. 5.
Faciliteren van een evenwichtige arbeidsmarkt die iedereen gelijke kansen biedt op werk.
De opgaven zijn tot stand gekomen op basis van het coalitieakkoord van de gemeente Amsterdam. Deze zijn aangevuld met inzichten vanuit het Economische Herstel-, en Investeringsplan 2020-2024 en het Koersdocument 2023-2026 van de directie Economische Zaken & Cultuur. De uitgangspunten sluiten aan op onder andere de Omgevingsvisie 2050 van de gemeente Amsterdam, de Transitie versneller voor de Metropool Amsterdam van Amsterdam Economic Board, de metropoolregio Amsterdam en het Strategisch Plan van de ROM InWest. Met deze strategische keuzes geven we een duidelijk signaal af naar onze externe stakeholders en partners. We willen bedrijven, onderwijsinstellingen, culturele en maatschappelijke organisaties en bewoners intensief betrekken bij de maatschappelijke opgaven van de stad. Door te investeren in een stevige verbinding tussen de economische krachten in de stad en de maatschappelijke en stedelijke opgaven kunnen we transities versnellen. Daarmee creëren we voor een deel zelf de nieuwe duurzame groeimarkten waar Amsterdammers in de toekomst hun baan vinden.
13
4. Handelingsperspectief g emeente Amsterdam
Een nieuw Amsterdam economisch peil
14
Een nieuw Amsterdam economisch peil
4.1 Leidende principes Principe 1: Maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen Als stad willen we ons op een andere manier gaan verhouden tot onze partners in de stad en de regio. Amsterdam is een wereldstad en daar hoort drukte en levendigheid bij. Maar om onze stad leefbaar te houden, moeten we voor nu kiezen voor bijsturing naar circulaire, groene en inclusieve groei. Dit betekent dat we meer dan voorheen keuzes moeten en willen maken over welke activiteiten en soorten bedrijvigheid we willen stimuleren, welke er voldoende zijn en welke we willen ontmoedigen. We stimuleren en verwelkomen economische activiteiten en nieuwe bedrijvigheid die waarde toevoegen, en een onderdeel willen vormen van de Amsterdamse samenleving. Bedrijvigheid die zich verantwoordelijk voelt voor de impact van hun gedrag op de stad en de samenleving als geheel, het leefklimaat respecteert en bij wil dragen aan de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd. Wij gaan graag partnerships aan omdat we weten dat we onze krachten moeten bundelen. We verwachten van bedrijven – klein of groot; lokaal ontstaan of uit het buitenland – dat zij maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen en de stad niet alleen maar beschouwen als een productielocatie waar winst behaald kan worden.
Principe 2: Ongelijk investeren voor gelijke kansen De gemeente Amsterdam hanteert ook op economisch gebied het principe ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’. Dit betekent dat we in verhouding meer doen en gerichte inzet plegen ten behoeve van ondernemers die te maken hebben met kansenongelijkheid, in delen van de stad waar die ongelijkheid zich het scherpst manifesteert. Voor deze gerichte inzet wijst Amsterdam de stadsdelen Zuidoost, NieuwWest en Noord aan. Daar geven we extra aandacht aan kleine ondernemers met een buurtfunctie. We spannen ons in om de koplopers in de economie in deze stadsdelen te ondersteunen. Zo zetten we ons in om bestaande ondernemersnetwerken te ontsluiten voor ondernemers uit deze stadsdelen. We bevorderen diversiteit in economische groeisectoren en we vergroten het aanbod van financieringsmogelijkheden in de stadsdelen. Op de arbeidsmarkt nemen we obstakels weg die mensen belemmeren in de omscholing naar kansrijk werk.
Bedrijven die willen uitbreiden of zich nieuw in de stad willen vestigen, wijzen we op de mogelijkheden in deze drie stadsdelen. Tegelijkertijd betekent dit principe niet dat we ondernemerschap met overheidssteun subsidiëren. Ondernemen doe je op eigen winst- en verliesrekening. Bijzondere omstandigheden daargelaten, is het uiteindelijk de consument die de waarde van het product of de dienst bepaald, en beslist of het aanbod van de onderneming voldoende is om te blijven bestaan. Dat risico nemen wij als overheid niet weg. We vinden het echter wél belangrijk dat zoveel mogelijk ondernemers onder gelijke voorwaarden en met dezelfde kansen naar de start worden gebracht. En daar is nog een kloof te overbruggen.
Principe 3: Lokaal potentieel optimaal benutten We vinden het belangrijk om het potentieel op lokaal niveau beter te benutten. We willen lokale economische ontwikkeling bevorderen. Midden-, en kleinbedrijven die op de lokale markt opereren zijn vaak van groot maatschappelijk belang: zij zorgen voor economische activiteit in buurten en wijken en zijn daarmee het sociale cement van de samenleving. Door beperkte financiële armslag vinden veel
15
Een nieuw Amsterdam economisch peil
ondernemingen het moeilijk om een plek te veroveren of te behouden in de stad. Ruimte wordt steeds duurder en schaarser. Wij willen ervoor zorgen dat voor deze ondernemingen ruimte blijft in onze stad. Een mooi voorbeeld hiervan is de ondernemershub Heesterveld, hier is een broedplaats gecreëerd voor ondernemers in Zuidoost, een samenwerking tussen Ymere en de gemeente. Het beter benutten van lokaal potentieel gaat natuurlijk ook over het vinden en binden van getalenteerd en gekwalificeerd personeel. Deze doelgroepen worden nog niet bereikt. Zo onderzoekt de gemeente in samenwerking met The Next Web West (onderdeel van The Next Web, een internationaal opererend bedrijf uit Amsterdam) hoe deze incubator voor tech bedrijven in Nieuw-West meer kan betekenen voor innovatieve ondernemers uit deze wijk. Bijvoorbeeld door het aanbieden van werkplekken of door specifieke programmering. Tot slot vinden we het belangrijk dat lokale groepen en collectieven betrokken zijn bij het ontwerp en uitvoering van lokale ontwikkel strategieën. Hiervoor zijn diverse onderzoeken in gang gezet om te onderzoeken op welke wijze de lokale economische infrastructuur meer ten gunste komt van de buurten. In Amsterdam Nieuw-West en Zuidoost zijn de eerste pilots rondom ‘Community Wealth Building’ reeds van start gegaan.
In samenwerking met onze regionale partners is in het economische stimuleringsprogramma Kansen voor West ruimte opgenomen voor aanvullende projecten rondom deze aanpak. In hetzelfde programma is ook een ander instrument ontwikkeld om mensen en organisaties te helpen zelf in actie te komen om verbeteringen in gebieden tot stand te brengen. Bij dit instrument, ‘Community Led Local Development (CLLD)’ geheten, neemt een in de buurt verankerde organisatie een ‘loketfunctie’ op zich. Deze lokale organisatie kent subsidie toe aan kleinschalige initiatieven van bewoners, lokale organisaties of ondernemers in dezelfde buurt. Dit gebeurt via een transparant proces en vooropgestelde criteria.
Principe 4: Anders internationaliseren: where good grows better Amsterdam is een internationaal verbonden stad. Deze internationale verbondenheid is een belangrijke versneller van innovaties die hard nodig zijn om de uitdagingen van de stad het hoofd te bieden. Daarbij hoort een andere werkwijze: we leggen niet langer vanzelfsprekend de rode loper uit voor iedere internationale onderneming die zich bij ons meldt. We stimuleren zowel nieuwkomende als reeds gevestigde (internationale) bedrijven om een bijdrage te leveren aan de uitdagingen van de stad. We zetten ons in om ze beter te verbinden met onze regio. Internationale bedrijven die naar de MRA willen komen, of reeds in de MRA gevestigde bedrijven met internationaliseringsbehoeften, moeten zich kunnen binden aan de stad en de regio. We vragen ze om van onze diensten gebruik te maken. Pro-actief verleiden we alleen bedrijven die actief zijn binnen de grote transities (energie, circulair, voedsel & digitaal) of bedrijven die op een andere manier een positieve bijdrage leveren aan de transitie naar de (gewenste) eerlijke, duurzame en inclusieve economie.
Uitgelicht: Partners for International Business (PIB) westkust VS De kans om succesvol een buitenlandse markt te betreden wordt aanzienlijk groter als bedrijven met complementaire diensten samenwerken en als de overheid bereid is om samenwerkings verbanden tussen steden te faciliteren. Daarom participeert Amsterdam Trade & Innovate in het publiek-private samenwerkings programma PIB Circulair Neighborhoods. In dit programma zitten negen Nederlandse bedrijven die met innovaties circulaire wijken willen realiseren. In samenwerking met de RVO en Buitenlandse Zaken ondersteunen we de komende drie jaar dit cluster om voet aan de grond te krijgen in Californië. Door deze uitwisseling wordt de Nederlandse expertise op circulaire gebiedsontwikkeling versterkt en wordt duurzame innovatie versneld.
16
Een nieuw Amsterdam economisch peil
4.2 Rollen en instrumenten Afhankelijk van de opgave kunnen we als gemeente de volgende rollen vervullen: • Stimuleren: facilitator, aanleveren van expertise en capaciteit, subsidieverstrekker, motivator etc. In deze rol ondersteunen we andere partijen bij hun samenwerking en uitvoering van projecten. Denk bijvoorbeeld aan onderwijs of aan energieadvies, en -begeleiding, subsidies en collectieve (inkoop)acties. • Participeren: coördinator, ontwikkelaar, partner, netwerker, samenwerker, deelnemer, etc. In deze rol werken we samen met vooral andere overheden en maatschappelijke organisaties aan onze eigen opgaven of aan opgaven van andere partijen, bijvoorbeeld bij de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij, de Amsterdam Economic Board, de MRA-agenda en de onderwijs-arbeidsmarktagenda. • Realiseren: opdrachtgever, trekker, regisseur etc. In deze rol zijn we leidend, ondernemend, aansturend, maken we prestatieafspraken, programmeren we, voeren we de regie. Dit geldt bijvoorbeeld bij de algemene ondersteuning van ondernemers of de aanleg van infrastructuur naar werklocaties. • Reguleren: regelstellend ten behoeve van het gemeentelijk belang en de gemeentelijke wettelijke taken. Denk bijvoorbeeld aan bestemmingsplannen, kaderstellend beleid voor kantoren en bedrijventerreinen of vergunningen.
De gemeente Amsterdam hanteert drie instrumenten om haar economische beleid voor de stad vorm te geven, namelijk: • Beleidsontwikkeling en -realisatie • Subsidies • Opdrachten
Bij beleidsontwikkeling en -realisatie richten we ons op het creëren van de juiste randvoorwaarden voor optimale en duurzame economische activiteiten die brede welvaart in de stad bevorderen. Het kunnen daarnaast ook investeringen zijn in de economische structuur die een relatie hebben met maatschappelijke opgaven en transities in de stad. De uitvoering van deze investeringen ligt bij de gemeente zelf. Hieronder valt ook de dienstverlening vanuit amsterdam inbusiness en Amsterdam Trade & Innovate. Bij het invullen en inkleuren van de opgaven hebben we betrokkenheid nodig van onze stakeholders. Dit geldt ook voor de andere (semi-) overheidsinstellingen waar we mee samenwerken. Anders dan bij beleidsontwikkeling en -realisatie ligt het eigenaarschap en de uitvoering van deze initiatieven buiten de gemeente Amsterdam. Deze initiatieven of netwerken activeren we enerzijds door organisatiekracht en verbindingscapaciteit beschikbaar te stellen. Anderzijds stellen we middelen beschikbaar voor projecten en programma’s die aantoonbaar bijdragen aan het realiseren van onze economische beleidsdoelstellingen.
17
5. Uitvoeringsagenda 2023-2026
Een nieuw Amsterdam economisch peil
18
Een nieuw Amsterdam economisch peil
De stad kan niet zonder een veerkrachtige en innovatieve economie. Samen met ondernemers onderzoeken we hoe we de economische structuur van Amsterdam kunnen versterken, diverser kunnen maken en nadrukkelijker ten goede kunnen laten komen aan alle Amsterdammers. Brede welvaart is het uitgangspunt waar een toekomstbestendige economische structuur in dienst van staat. We bevorderen kleine ondernemers met een buurtfunctie en helpen ondernemers en bedrijven om te verduurzamen. We zetten in op goede arbeidsvoorwaarden voor iedereen en blijven erop inzetten dat zoveel mogelijk Amsterdammers aan het werk gaan of blijven. (Amsterdams Akkoord 2022-2026)
In de Uitvoeringsagenda maken we duidelijk welke stappen we deze bestuursperiode nemen om de overgang naar een meer inclusieve, innovatieve en duurzame economie in gang te zetten. De strategische keuzes beschreven we in hoofdstuk 4. In dit hoofdstuk leggen we onze werkwijze uit aan de hand van de opgaveagenda’s. We leggen ook uit hoe we gaan monitoren en (bij)sturen waar nodig. Daarbij houden we in eerste instantie vast aan de indicatoren zoals die in de huidige begroting en doelenboom zijn opgenomen. Het kan zijn dat, zeker bij de opgaveagenda’s die nog nader worden uitwerkt, we aanvullende of alternatieve indicatoren vinden die nauwkeuriger of een meer gedetailleerd beeld schetsen over de opbrengst en het resultaat van onze beleidsinzet. Deze zullen vervolgens bij de Voorjaarnota als wijziging worden opgenomen. Tegelijkertijd heeft de aanpak een sterk innovatief en lerend karakter: we gaan nieuwe initiatieven en samenwerkingsvormen testen, waarbij niet op voorhand zeker is dat het experiment gaat slagen. Er is dus een zekere beleidsruimte nodig om op basis van evaluaties en voortschrijdend inzicht tussentijds bij te sturen. Zo bewegen we proefondervindelijk voorwaarts en kunnen beproefde concepten en initiatieven worden versterkt. Concepten die niet werken, worden tijdig stopgezet.
19
In het Amsterdamse Akkoord is een incidenteel budget van € 23,5 miljoen gereserveerd voor het adresseren van economische opgaven in de stad. Hieronder doen we een voorstel voor de besteding van deze incidentele middelen.
Tabel 1: Budgetverdeling Economische opgave
2023
2024
2025
2026
Totaal
1. Stimuleren van succesvol ondernemen in buurt, regio en op internationaal niveau
1
1
1
1
4
2. Versterken van innovatieve ecosystemen die bijdragen aan brede welvaart/ maatschappelijke opgaven
1
1
2
1
5
3. Ruimte voor werk en voorzieningen
0,5
0,5
0,5
0,5
2
4. Versnellen van de energietransitie en het verduurzamen van de economie
0,25
0,5
0,5
0,25
1,5
5. Faciliteren van een gezonde arbeidsmarkt met gelijke kansen voor iedereen
1
1
2
2
6
Onvoorzien/ cofinanciering Totaal
5 3,75
4
6
4,75
23,5
Een nieuw Amsterdam economisch peil
5.1 Stimuleren van succesvol ondernemen in buurt, regio en op internationaal niveau Investeringsruimte: € 4 miljoen Doel
Inzet
Opbrengst
Amsterdam biedt ondernemers een aantrekkelijke plek voor succesvol ondernemen in en voor de buurt, regio en op internationaal niveau (begrotingsdoel 3.1.1)
We versterken de organisatiegraad van ondernemers en stimuleren de samenwerking tussen en met ondernemers (activiteit 3.1.1.1)
83 bedrijven investeringszones in 2026 (peiljaar 2023: 76)
We behouden en versterken het regionale vestigingsklimaat (activiteit 3.1.1.3)
Amsterdam behoudt haar 2e plaats op de ranking ‘European Cities and Regions of the Future’ van Financial Times (2026)
Lokale ondernemers zijn een belangrijke motor voor de economie van onze stad. Ze zorgen voor werkgelegenheid en kunnen bijdragen aan innovatie en duurzaamheid. In de buurten zijn ze een partner van de gemeente op het gebied van onder andere de leefbaarheid, buurt identiteit, winkeldiversiteit, veiligheid, sociale cohesie en vergroening. Dit vraagt om gedreven ondernemers, een goed netwerk van ondernemerscollectieven en een faciliterende en ondersteunende rol van de gemeente. Als gemeente zorgen we voor de randvoorwaarden voor succesvol ondernemerschap op alle schaalniveaus.
Uitgelicht: Boost your Business Boost your Business is een programma dat startende ondernemers in Nieuw-West binnen 3 maanden klaarstoomt voor het onder nemerschap. Via individuele coaching en interessante workshops leren startende ondernemers over onder andere Value Proposition, concurrentie- en doelgroeponderzoek, marketing & sales, netwerken en financiën en werken ze aan hun ondernemersvaardigheden. Na het afronden van Boost your Business hebben ondernemers niet alleen een businessplan: ze maken ook nog eens kans op een kickstartbudget van 7.500 euro of 3 maanden gratis kantoorruimte bij B. Amsterdam. Boost your Business is een programma van Rabobank, Grote Spelers, B. Amsterdam en de gemeente Amsterdam.
20
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Samenwerking tussen ondernemers in en met de buurt creëert netwerken van gesprekspartners op buurtniveau. Deze netwerken zijn nodig om gezamenlijke investeringen in de bedrijfs-, en leefomgeving te stimuleren. Zo is in Noord, na een onderzoek in samenwerking met de Veban en met de ondernemers in het stadsdeel, in 2022 gestart met een nieuwe vorm van beheergroepen voor zes deelgebieden. Het doel daarvan is om de organisatiegraad van ondernemers in het stadsdeel te versterken. In dit overleg, dat wordt voorbereid in samenwerking met de Veban, wordt de publiek-private-samenwerking tussen de bedrijven, de gemeente en de politie versterkt. Dit is maatwerk per gebied met acties voor op korte en lange termijn. Het is daarbij belangrijk om de samenhang tussen de stadsdelen goed in de gaten te houden. In de binnenstad is de organisatiegraad bijvoorbeeld hoog, maar dreigen lokale ondernemers weggedrukt te worden door commerciële en toeristische activiteiten. De komst van jonge ondernemers zoals The New Originals of Garage Noord geven een nieuw gezicht aan de diversiteit die de stad van oudsher kenmerkt. We ondersteunen ondernemers bij vraagstukken waar ze zelf onvoldoende uitkomen. Een groep ondernemers kampt nog steeds met de financiële naweeën van de coronapandemie. Anderen worstelen met grote transities op het gebied van digitalisering en verduurzaming.
We willen alle ondernemers helpen hun ambitie te realiseren. Gemeenten en andere overheden hebben een ruim aanbod aan individuele ondersteuning. Waar nodig leveren we maatwerk. Ons aanbod bestaat onder andere uit trainingen, lokale coaches, inzet van de expertise van alliantiepartners, ondersteuning van coöperatieve samenwerkingen, toegankelijk maken van financieringen, ondersteuning bij digitalisering, stimuleren van lokaal inkopen en ondernemershubs, en (inter)nationaal ondernemen.
Uitgelicht: het Fundament In 2022 en 2023 werd het project het Fundament uitgevoerd om een impuls te geven aan de door corona zwaar getroffen kunst-, en cultuursector. Creatieve ondernemers werkten in een team aan het versterken van hun ondernemerschapsvaardigheden. Dit leidde tot een gemiddelde inkomstenverhoging met 30 procent. Dit voorbeeld krijgt nu navolging in de Masterplangebieden.
Het stimuleren van lokaal ondernemerschap betekent, zeker in het kader van brede welvaart, dat we soms ook marktwerking moeten corrigeren om kleine en startende ondernemers een eerlijke kans te geven, en om de economische structuur in de wijk te bewaken. Kleine ondernemers moeten we beschermen tegen oneerlijke concurrentie. Op landelijk en Europees niveau is hiervoor de nodige wetgeving in voorbereiding en dat is nodig, want dit is geen Amsterdams probleem. Maar we moeten wel het gesprek blijven aangaan. Met vastgoedeigenaren bijvoorbeeld. Zij kunnen waarde aan een buurt toevoegen, door bijvoorbeeld startende ondernemers een acceptabele huur te vragen. Tegelijkertijd willen we een aantal experimenten in gang zetten, om lokale ondernemers weerbaarder te maken tegen een economie die gebouwd is op durfkapitaal. Neem bijvoorbeeld de platform economie: de huidige dominante spelers hebben hun business gebouwd rondom een verdienmodel en slimme algoritmen, waarmee zij grote marktmacht veroveren. In het verkrijgen van deze monopoliepositie, kunnen deze bedrijven het zich jarenlang permitteren om verlieslijdend te zijn: aangetrokken risicokapitaal dekt immers deze gaten af. Reguliere mkb-ers zouden onder gegeven omstandigheden allang failliet zijn gegaan. Om hier tegenwicht aan te bieden, zet de gemeente in op nieuwe vormen van publiek-collectieve samen werking.
We verkennen, in samenwerking met AmsterDOEN, o.a. de ondersteuning van (een incubator voor) platform-coöperaties. Ook richting we ons op andere randvoorwaarden (o.a. arbeidsvoorwaarden) om een gelijker speelveld te creëren tussen multinationals en lokale ondernemers.
21
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Uitgelicht: AmsterDOEN incubator
Opgaveagenda:
In het incubator programma, dat later dit jaar van start gaat, werken we samen met diverse directies, partners, experts en partijen in de stad aan publiek-collectieve partnerschappen. Momenteel werken we, met Commons Network en Waag, samen aan een ‘platformcoöp accelerator programma’. Het doel is om een incubator en toolbox voor het digitale domein te ontwikkelen. We kijken daarnaast naar ondersteuning met kennis, netwerk, en eventueel ook beleid en middelen, voor twee mogelijke werknemerscoöperaties: een (fiets)bezorgcoöperatie met de bizz Haarlemmerbuurt en een ‘white label’ taxi app voor chauffeurs.
• Stimuleren van ondernemerschap (i.o., verwacht Q4 2023)
Daarnaast moeten we ook aan de slag met bewustwording aan de consumentenkant en met aanvullende regulerende maatregelen. Zolang de consument zich primair laat leiden door gemak en lage kosten, zullen ook publiek-civiele alternatieven het zwaar krijgen in de concurrentiestrijd met de bestaande marktleiders. We schalen daartoe projecten als True Pricing, waarmee in de voorgaande jaren onder het programma Amsterdam Impact ervaring is opgedaan, op. En aangezien de sterkste schouders nog steeds structureel in staat zijn het dragen van de zwaarste lasten te ontwijken, intensiveren we de lobby in Den Haag en Brussel voor aanvullende wetgeving tegen belastingontwijking en maatregelen tegen trustkantoren. Ook maken we ons hard voor verbetering van arbeidsvoorwaarden in de platformeconomie.
Relatie met o.a.: • Programma Veerkracht (2020), gemeente Amsterdam • Amsterdam Impact 2019-2022 (2019), gemeente Amsterdam • Startup Amsterdam 2019-2022 (2019), gemeente Amsterdam • Economisch Herstel- en Investeringplan 2020-2024 (2020), gemeente Amsterdam • Actieprogramma AmsterdamDoen (2023), gemeente Amsterdam • Masterplan Zuidoost (2021), gemeente Amsterdam • Nationaal programma Samen Nieuw-West (2021), gemeente Amsterdam • Aanpak-programma’s Noord (i.o) & Binnenstad (2020), gemeente Amsterdam • ROM InWest Strategisch Koersplan (2022) • MRA Transitieversneller (2023), Amsterdam Economic Board i.s.m. MRA Bureau • Uitvoeringsprogramma Amsterdam 2022-2027, Kansen voor West III (EFRO)
22
Een nieuw Amsterdam economisch peil
5.2 Versterken van innovatieve ecosystemen die bijdragen aan brede welvaart/maatschappelijke opgaven Investeringsruimte: €5 miljoen Doel
Inzet
Opbrengst
Amsterdam is koploper in het versterken van ecosystemen die bijdragen aan brede welvaart (begrotingsdoel 3.1.2)
We stimuleren de groei van werkgelegenheid in duurzame groeisectoren (activiteit 3.1.2.1)
Aantal fte’s in duurzame groeisectoren: • 2022 (peiljaar) :12.701 • 2026: 20.000 (+57%)
We ondersteunen ondernemers in duurzame groeisectoren bij het aantrekken van (groei-) kapitaal (activiteit 3.1.2.2)
Omvang investeringen in ondernemingen in duurzame groeisectoren. • 2021 (peiljaar): 666 miljoen • 2026: 700 miljoen (+50%)
Het belang van innovatief ondernemerschap is groot voor het verdienvermogen van de stad. Amsterdam is veruit de grootste innovatiehub van Nederland. Een plek waar ondernemers, kennisinstellingen, investeerders en de overheid een klimaat creëren waar nieuwe, zinvolle producten en diensten ontstaan. Niet iedereen profiteert hiervan. Nieuwe businessmodellen zijn nog lang geen gemeengoed. Het is onze missie om van Amsterdam de komende jaren de meest sociale innovatiehub van Europa te maken: een impact-en innovatiegedreven economie: • waar ondernemers missiegedreven zijn; • die inclusief is en waar alle lagen van de bevolking en alle delen van de stad van profiteren en in kunnen floreren; • die zorgt voor een leefbare stad en een leefbaar klimaat in de stad; • waarin stakeholders nauw samenwerken aan deze missie en waarin succesvolle stakeholders teruggeven aan het ecosysteem; • waar gewerkt wordt aan duurzame, impactvolle oplossingen voor stedelijke uitdagingen en brede welvaart.
We maken daarbij optimaal gebruik van de ondernemersnetwerken en de economische infrastructuur die de afgelopen jaren in Amsterdam is ontwikkeld en ontstaan. We ontwikkelen een nieuwe opgaveagenda, gericht op ecosysteemversterking ten behoeve van brede welvaart. Deze agenda brengt de opbrengsten en inzichten van StartupAmsterdam en Amsterdam Impact samen. We werken langs drie lijnen: 1. We ondersteunen koplopers in het ecosysteem van impact-ondernemers; 2. We spreiden innovatie economie eerlijker over de stad; 3. We ondersteunen innovatieve bedrijven die oplossingen aandragen voor maatschappelijke vraagstukken.
23
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Ondersteunen van koplopers in het ecosysteem van impact-ondernemers In de Amsterdamse economie zien we een groeiend ecosysteem van koplopers, dat bestaat uit sociale ondernemingen en maatschappelijk gedreven bedrijven. Deze koplopers lopen voorop in de brede welvaart economie en zijn een voorbeeld voor andere ondernemers. Amsterdam geeft hen een podium en werkt met netwerken zoals MKB Amsterdam, B Lab en Doughnut Economics Action Lab om dit goede voorbeeld te doen navolgen. Uiteindelijk is het voor de toekomstbestendigheid van alle bedrijven noodzakelijk dat zij een transformatie doormaken, en maatschappelijke impact in de kern van alle bedrijfsprocessen integreren. Deze omslag wordt de komende tijd versneld door strengere Europese- en nationale regelgeving voor bedrijven. We willen bedrijven hierop voorbereiden. Het biedt immers ook kansen om publiek-private partnerschappen te benutten. Denk aan het hanteren van ESG-criteria (Environmental, Social, Governmental) in de financiële sector, waarbij factoren zoals energieverbruik, klimaat, beschikbaarheid van grondstoffen, gezondheid, inclusiviteit, diversiteit, eerlijke banen, veiligheid en goed ondernemingsbestuur de kernwoorden zijn. Deze elementen zijn ook opgenomen in de Europese Corporate Sustainability Reporting Directive en Sustainable Finance-voorschriften.
Deze veranderingen doorvoeren in de kern van de onderneming is een kwestie van een lange adem – al is een deel van de ondernemers hier al mee bezig. Deze koplopers in de brede welvaarteconomie verdienen onze steun en aandacht. We willen vooral ondernemers stimuleren en laten groeien die de omslag naar inclusief en duurzaam ondernemerschap hebben gemaakt. Voorbeeldmaatregelen die ingezet kunnen worden zijn onder andere: ‘building better business’, ‘true pricing’ en ‘buy social’ campagnes. Daarnaast bestaat de ontwikkeling van een doorlopende leerlijn op het gebied van brede welvaart en duurzaam ondernemerschap.
Tegelijkertijd is er ook een grote groep ’traditionele’ ondernemers en investeerders die de omslag nog moet maken. Er zijn meerdere manieren om daar te komen. Wij sluiten ons aan bij deze maatschappelijke realiteit en de uiteenlopende behoeften van ondernemers. Daarom werken we samen met de verschillende benaderingen, ondernemersnetwerken en modellen. Dat betekent dat we samenwerken met onder meer Donut Economy Action Lab, Economy For the Common Good, B Corp model, Regenerative economy etc. Al deze benaderingen brengen brede welvaart voor alle groepen dichterbij.
Het eerlijker spreiden van de innovatie economie over de stad Niet iedereen in Amsterdam profiteert van de groeiende innovatie economie. Met name in Nieuw-West, Zuidoost en Noord zijn er nauwelijks activiteiten die bijdragen aan het innovatie ecosysteem. Ook werken er bijna geen inwoners uit deze wijken bij de grote hoeveelheid innovatieve bedrijven in Amsterdam. We spannen ons in om de innovatie economie gelijkmatiger over de stad te spreiden. We kijken naar hoe we dat in de stad kunnen laten landen: a. op plekken waar dat niet vanzelfsprekend is (zoals in de genoemde stadsdelen) b. bij doelgroepen die onvoldoende aangesproken worden (waaronder jongeren, vrouwen, migratieachtergrond). We trekken daarbij samen op met ondernemers en onderwijsinstellingen die al actief zijn in de wijken, en die zich richten op het stimuleren van nieuw, innovatief en impactgedreven ondernemerschap. We jagen de onderlinge samenwerking aan en initiëren projecten die gericht zijn op inclusiviteit en diversiteit. We zorgen daarbij ook voor een goede koppeling met de ambities van de masterplannen. Gezamenlijk bouwen we aan community-driven ondernemerschap in de wijken.
24
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Opgaveagenda: • Versterken Impact &Innovatie Economie (i.o, verwacht Q3 2023)
Relatie met o.a.: • Startup Amsterdam 2019-2022, gemeente Amsterdam • Amsterdam Impact 2019-2022, gemeente Amsterdam • Economisch Herstel- en Investeringsplan 2020-2024 (2020), gemeente Amsterdam • Strategie Innovatiedistricten (2023), gemeente Amsterdam • Amsterdam Circulair (2020), gemeente Amsterdam • Amsterdam Digitale Stad (2019), gemeente Amsterdam • Agenda AI (2021), gemeente Amsterdam • ROM InWest Strategisch Koersplan (2022) • MRA Transitieversneller (2023), Amsterdam Economic Board i.s.m. MRA Bureau • Koersdocument 2022-2026 (2021), Amsterdam Economic Board
Het ondersteunen van innovatieve bedrijven die oplossingen aandragen voor maatschappelijke vraagstukken Door middel van innovatie kunnen bedrijven en kennisinstellingen oplossingen aandragen voor maatschappelijke problemen. Dit kunnen oplossingen zijn voor bijvoorbeeld het wereldwijde voedseltekort, problemen op de arbeidsmarkt of levensbedreigende ziektes. Innovatieve bedrijven die bijdragen aan het oplossen van grote transitievraagstukken kennen veel uitdagingen. Met deze pijler zetten we in op versterking van het innovatie ecosysteem, door innovatieve ondernemers bij hun uitdagingen te ondersteunen. We gaan gericht op zoek naar buitenlandse bedrijven die een toegevoegde waarde hebben voor onze ecosystemen. Voor ieder aandachtsveld bekijken we wat er vanuit de gemeente kan worden bijgedragen.
25
Een nieuw Amsterdam economisch peil
5.3 Ruimte voor werk en voorzieningen Investeringsruimte: € 2 miljoen Doel
Inzet
Opbrengst
Amsterdam is een leefbare stad met ruimte voor economische functies (begrotingsdoel 3.1.3)
We zorgen ervoor dat bewoners beschikken over aantrekkelijke commerciële voorzieningen door de hele stad (activiteit 3.1.3.1)
• Gemiddeld rapportcijfer bewoners voor aanbod winkels dagelijkse boodschappen in de buurt (tweejaarlijks gemeten) (streefwaarde 7,7) • Gemiddeld algemeen oordeel markten (tweejaarlijks gemeten) (streefwaarde 7,4)
• Gemiddeld percentage leegstand winkels We dragen bij aan de ontwikkeling van (Locatus) (streefwaarde 6%, jaarlijks) gemengde woon-werkbuurten door te zorgen voor voldoende plekken voor werk in de stad • Planaanbod bedrijfsruimte in transformatiegebieden(streefwaarde (activiteit 3.1.3.2) 500.000 m2 jaarlijks) • Gemiddeld percentage leegstand kantoren (streefwaarde 5,6%, jaarlijks)
Als stad willen we de economie laten meebewegen op toekomstige ontwikkelingen. Daar is ruimte voor werk en commerciële voor zieningen in de stad voor nodig. Bestaande werkgebieden, zoals de Haven en Amstel III, spelen hierin een belangrijke rol. We willen zorgen voor voldoende beschikbaarheid van (kwalitatief) goede ruimte voor ondernemers in de stad. Tegelijkertijd is het belangrijk dat de omgeving zo is ingericht dat mensen er graag komen en verblijven. Alhoewel deze deelopgave vooral een focus heeft op ruimte voor werk en voorzieningen (fysiek), is er een onlosmakelijk verband met de pijlers ‘sociaal’ en ‘economisch’. Wat is de economie van de toekomst? Wat voor een bedrijven, arbeidsmarkt en opleidingsvormen passen daarbij? Welke eisen stelt dit aan de ruimte die hiervoor nodig is? Omdat iedere wijk anders is, en de economische dynamiek van wijk tot wijk verschilt, vereist dit maatwerk. Daarvoor zullen we wisselende coalities met externe partners (van lokaal tot bovenregionaal) moeten smeden waarbij we vanuit economische kansen samenwerking zoeken.
Inkleuring van de opgave ‘Ruimte voor werk en voorzieningen’ vullen we langs de volgende lijnen in: 1. Behoud en realisatie van ruimte voor werk in woon- en transformatiegebieden; 2. De ontwikkeling van innovatiedistricten ondersteunen; 3. Aantrekkelijke voorzieningen.
Behoud en realisatie van ruimte voor werk in woon- en transformatiegebieden De ruimte voor bedrijvigheid staat onder druk in de stad, mede doordat de vraag naar woningen groot is. Op bedrijventerreinen zoals het Hamerkwartier, Cruquius, Sloterdijk I Zuid en Overamstel zijn nieuwe stedelijke wijken gepland. Op de langere termijn wordt HavenStad ontwikkeld. Als gevolg van deze transformatie zullen zonder aanvullende maatregelen diverse vormen van ambacht, maakindustrie en reparatie uit de stad verdwijnen. Om bestaande maakbedrijven en
26
Een nieuw Amsterdam economisch peil
stadsverzorgende bedrijvigheid in transformatiegebieden te behouden, is perspectief op huisvesting en betere begeleiding nodig. De gemeente wil bijdragen aan het ontwikkelen van tijdelijke en langdurige bedrijfsruimten in de transformatiegebieden die als eerste moeten wijken voor nieuwbouw. Het gaat hierbij om het creëren van betaalbare bedrijfsruimten voor ondernemers. Ook onderzoeken we de haalbaarheid van een beschermde status voor specifieke stadsverzorgende bedrijvigheid die onmisbaar is voor het functioneren van de stad, zodat zij niet uit de markt geprijsd worden.
De ontwikkeling van innovatiedistricten ondersteunen De innovatieve kenniseconomie is een groot onderdeel van de Amsterdamse economie. Zoals bijvoorbeeld de kenniskwartieren en campussen in de stad. Deze gebieden zijn divers; bij de een ligt het zwaartepunt op onderwijs en kennisdeling, bij de ander meer op onderzoek en wetenschap, en weer anderen hebben een start-upprofiel. In alle gebieden ligt de focus op het stimuleren van interactie en het ontwikkelen van kennis en ideeën. Het zijn niet alleen ruimtelijkeconomische clusters, maar vooral ook plekken waar oplossingen worden bedacht voor maatschappelijke vraagstukken. In de visie ‘Ruimte voor de Economie van Morgen’ (2017) worden kenniskwartieren en innovatiedistricten benoemd als belangrijke plekken voor de stedelijke economie. In de Omgevingsvisie 2050 (2021) hebben we vervolgens een aantal stadsbuurten, waar onderwijs en onderzoek een dominante plek innemen, benoemd tot kennis kwartieren. In de Strategie Innovatiedistricten (2023) is ten slotte uitgewerkt hoe de gemeente Amsterdam, in samenwerking met Amsterdamse kennis-, en onderzoeksinstellingen de ontwikkeling van de kenniskwartieren, campussen en innovatiedistricten stimuleert. De toekomstige ontwikkeling van deze gebieden vindt op drie manieren plaats:
1. Fysieke inrichting van het gebied moet interactie stimuleren: functiemening, bereikbaarheid en de inrichting van de openbare ruimte met plek voor experimenten zijn daarbij van groot belang; 2. Ruimte bieden aan innovatieve bedrijven en instellingen die elkaar versterken; 3. Bouwen aan een netwerk tussen bedrijven en instellingen, gericht op het ontwikkelen en uitwisselen van ideeën. We verbinden HBO- en MBO-instellingen met de bestaande innovatiedistricten om de onderlinge samenwerking te versterken. Hierdoor wordt praktijkkennis en onderzoek beter met elkaar verbonden. Innovaties kunnen op die manier sneller naar de markt en de maatschappij gebracht worden.
Aantrekkelijke voorzieningen De bevolking in Amsterdam groeit de komende jaren naar alle waarschijnlijkheid door tot circa één miljoen. Ook wordt de bevolkingssamenstelling sociaal en cultureel steeds diverser en het aantal bezoekers en forensen blijft hoog. De groei van het aantal bewoners en bezoekers betekent meer economisch draagvlak voor de bestaande commerciële voorzieningen, ruimte voor vernieuwende concepten en andere voorzieningen in diverse winkel-, warenmarkten uitgaansgebieden in de stad. Belangrijkste speerpunten hierbij zijn: • Boodschappen dichtbij voor bewoners. • Meerdere aantrekkelijke winkel-, en warenmarktgebieden, ook buiten de binnenstad. • Levendigheid en leefbaarheid bevorderen door uitgekiende commerciële invulling van de plinten.
27
Een nieuw Amsterdam economisch peil
Opgaveagenda: • Ruimte voor werk en voorzieningen (i.o. verwacht Q3 2023)
Relatie met o.a.: • Ruimte voor de Economie van Morgen (2017), gemeente Amsterdam • Detailhandelsbeleid (2017), gemeente Amsterdam • Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040 (2020), gemeente Amsterdam • Omgevingsvisie 2050 (2021), gemeente Amsterdam • Overnachtingsbeleid (2021), gemeente Amsterdam • MBO Agenda 2023-2027 (2023), gemeente Amsterdam • Strategie Innovatiedistricten (2023), gemeente Amsterdam • Visie bezoekerseconomie (2023), gemeente Amsterdam • Bedrijvenstrategie (2023), gemeente Amsterdam • Kader verstedelijkingstrategie Metropoolregio Amsterdam (i.o. verwacht 2023) • Koersdocument 2022-2026 (2021), Amsterdam Economic Board
28
Een nieuw Amsterdam economisch peil
5.4 Het versnellen van de energietransitie en het verduurzamen van de economie Investeringsruimte: € 2 miljoen Doel
Inzet
Opbrengst
Amsterdam heeft een duurzame economie die Verduurzaming zakelijke markt: bijdraagt aan het realiseren van de klimaat- en • Energiebesparing • Meer opwek van duurzame energie energietransitie (begrotingsdoel 3.1. 4) • Verbeteren aansluiting op warmteinfrastructuren voor toegang tot duurzame warmte Versnelling van de verduurzaming in de haven en industrie: • Fossielvrije haven in 2050. • Overgang naar duurzame energiehub • CO2-reductie • Ontwikkeling van de circulaire haven • Opwek van duurzame energie
Nederland staat voor een grote en onvermijdelijke verduurzamings opgave. Klimaatverandering, afnemende biodiversiteit en toenemende grondstoffenschaarste maken veranderingen noodzakelijk. Deze veranderingen zullen niet alleen de fysieke leefomgeving ingrijpend beïnvloeden, maar ook onze economie: de manier waarop we werken, produceren, consumeren, ons voeden en ons verplaatsen. Er zal een economie ontwikkeld moeten worden met (deels) een andere structuur. Deze veranderingen voltrekken zich de komende decennia onder invloed van verschuivende maatschappelijke normen en waarden, veranderende consumenten voorkeuren, technologische innovaties, mondiale afspraken en geopolitieke ontwikkelingen.
• Aantal energieadvies- en begeleidingstrajecten (streefwaarde 350) • Aantal controlebezoeken Omgevingsdienst (streefwaarde 25% van bestand energiebesparing-plichtige bedrijven en instellingen) • Aandeel totale omzet van Havenbedrijf Amsterdam niet gerelateerd aan fossiele brandstoffen (streefwaarde 65%, ambitie voor 2025) • Totale hoeveelheid nieuw niethernieuwbaar materiaalgebruik in Amsterdam (streefwaarde 35 miljard kg) • Aandeel opslagcapaciteit in havengebied ingezet voor duurzame brandstoffen (streefwaarde 12,5%, doel voor 2025)
Economische ontwikkeling en uitbouw van het klimaatbeleid kunnen en moeten elkaar versterken. We stimuleren de zakelijke markt en industrie om bij te dragen aan een “groene” en circulaire economie en aan de klimaatambities van de stad. We helpen het mkb (versneld) te verduurzamen en investeren in duurzame en innovatieve bedrijvigheid, bijvoorbeeld op het gebied van waterstof. Op die manier moet de economie een transitie doormaken richting een fossielvrije en circulaire economie. De versnelling vraagt om daadkrachtige samenwerking met Amsterdammers, bedrijven, maatschappelijke partijen en kennis instellingen. Dit doen we onder andere door het versterken en
29
Een nieuw Amsterdam economisch peil
intensiveren van het programma verduurzamen zakelijke markt (VZM). De deelopgave VZM richt zich op het niet-industriële bedrijfsleven in Amsterdam. Denk hierbij aan kantoren, horeca, winkels en dergelijke. In eerste instantie gaat het naast energiebesparing ook over opwekking van duurzame energie én over aansluiting op duurzame warmte-infrastructuren. Het programma VZM kent vier pijlers: 1. Informeren: bedrijven informeren over de wettelijke verplichtingen, kansen en mogelijkheden; 2. Ondersteunen (individueel): ‘ontzorgen’ van ondernemers, onder meer door energieadvies, en -begeleiding, subsidies en collectieve (inkoop)acties. 3. Samenwerken (collectief): er worden gebieds-, en branchegerichte projecten opgezet om collectief te verduurzamen. 4. Reguleren: de Omgevingsdienst en stadsdeelorganisaties houden toezicht op het naleven van deze verplichtingen. Toezicht en handhaving wordt de komende periode uitgebreid. Daarnaast richten we ons via het programma Haven en Industrie op de energietransitie en groene economie (waaronder de waterstof economie), bijvoorbeeld in de Haven. De ambitie voor Haven en Industrie is het uitfaseren van fossiele brandstoffen voor 2050. De haven verandert daarmee van benzine-, en kolenhaven naar een haven voor duurzame energiedragers. Dit biedt grote kansen voor zowel bestaande als nieuwe bedrijven.
De deelopgave H&I richt zich op vier pijlers om onze ambities mogelijk te maken: 1. Overgang naar duurzame energiehub 2. CO2-reductie 3. Ontwikkeling van de circulaire haven 4. Opwek van duurzame energie Hier ligt een duidelijke verbinding met opgave 2: Versterken van innovatieve ecosystemen. Ondersteuning en versterking van het waterstof-ecosysteem zal innovaties in gang zetten die een bijdrage kunnen leveren aan het doel van vergroening en verduurzaming van haven en industrie.
Een belangrijke lijn binnen deze opgave richt zich op de circulaire economie, waarbij grondstoffen steeds opnieuw worden gebruikt. Hergebruik van materialen levert een directe bijdrage aan een schoner milieu en reduceert onze CO2-uitstoot. We richten ons op het ontwikkelen en versterken van circulaire ecosystemen, ondersteunen van het circulaire mkb en het intensiveren van de samenwerking tussen stakeholders uit de haven en de industrie.
Opgaveagenda: • Opgaveagenda Verduurzaming, Circulair en Energietransitie (i.o).
Relatie met o.a.: • Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050, gemeente Amsterdam - Programma Verduurzaming Zakelijke Markt - Programma Haven en Industrie • Bestuursopdracht Duurzame Toekomst (i.o. verwacht rond zomer 2023) • Uitvoerings- en regieorganisatie Energie voor de stad (19 juli 2023, cluster R&E) • Amsterdam Circulair (2020), gemeente Amsterdam • Uitvoeringsprogramma Amsterdam 2022-2027, Kansen voor West III (EFRO)
30
Een nieuw Amsterdam economisch peil
5.5 Het faciliteren van een gezonde arbeidsmarkt met gelijke kansen voor iedereen Investeringsruimte: € 6 miljoen Doel
Inzet
Opbrengst
Amsterdam heeft een evenwichtige arbeidsmarkt die iedereen gelijke kansen biedt op werk (begrotingsdoel 3.1.5)
Bevorderen van een diverse en inclusieve arbeidsmarkt (activiteit 3.1.5.1)
Aantal partijen in het netwerk van Amsterdam Divers & Inclusief en van Equals dat zich bewust en actief inzet (streefwaarde 500 in 2026)
We verbeteren de toeleiding van lokaal potentieel naar de Arbeidsmarkt (activiteit 3.1.5.2)
Aantal publiek-private Samenwerkingsverbanden van (mbo-) onderwijs-bedrijfsleven-overheid (streefwaarde 30 in 2026)
We faciliteren werkgevers bij het aantrekken van internationale werknemers (activiteit 3.1.5.3)