2 Concept integraal raamwerk havenstad

Gemeente Amsterdam

Haven-Stad

Transformatie van 12 deelgebieden

Integraal Raamwerk Versie 23 maart 2021 CONCEPT

1 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Colofon Het Integraal Raamwerk Haven-Stad is opgesteld in opdracht van de directie Ruimte en Duurzaamheid door de programmaorganisatie Haven-Stad in samenwerking met vertegenwoordigers van: n de directies Ruimte en Duurzaamheid, Verkeer en Openbare Ruimte, Metro en Tram, Economische Zaken, Wonen, Kunst en Cultuur, Grond en Ontwikkeling en het Ingenieursbureau van het Cluster Ruimte en Economie n de directies Onderwijs, Jeugd en Zorg en Sport en Bos van het Cluster Sociaal n het Havenbedrijf Amsterdam, De Vervoersregio Amsterdam, De Gemeente Zaanstad en Waternet, diverse maatschappelijke organisaties en experts 23 maart 2021 Contact Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid Postbus 2758 1000 CT Amsterdam amsterdam.nl/havenstad

2 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Inhoud Leeswijzer

5

Deel 1

Mogelijkheden, Principes, Motto’s en Status

7

1.1

Mogelijkheden, principes en motto’s

8

1.2

Status Integraal Raamwerk

9

1.3

Ontwikkelstrategie 2017 10

Deel 2

Basis Raamwerkkaart - Ruimtevraag, Reserveringen en Inpassingsopgaven

19

2.1

Plangrens, deelgebieden en projecten

20

2.2

Ruimtevraag, reserveringen en inpassingsopgaven - Landzijde

22

2.3

Ruimtevraag, reserveringen en inpassingsopgaven - Waterzijde

26

Deel 3

Thematische kaarten - nadere duiding, invulling en inkleuring

45

3.1

Identiteit - Verleden, Heden en Toekomst

46

3.2

Hoogstedelijkheid - Inspirerende en Complete Stad

54

3.3

Rust en Ruimte - Groen en Water als Unieke Kwaliteit

86

3.4

Mobiliteit - Hoogwaardig Bereikbaar en Verbonden

110

3.5

Duurzame Infrastructuur - De Stad van de Toekomst

132

Bijlagen 1

Complexe ontwerpopgaven en aandachtsgebieden 147

Bijlagen 2

Openbare ruimte plannen lopende ontwikkelingen

151

Bijlagen 3

Achtergronddocumenten en informatiebronnen

157

Integraal Raamwerk Haven-Stad

Illustratie: De schetsmaquette Haven-Stad behorende bij de Ontwikkelstrategie 2017 4 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Leeswijzer Voor u ligt het Integraal Raamwerk Haven-Stad. Het Raamwerk vertaalt de inhoudelijke ambities voor Haven-Stad in ruimtelijke kaders die richting geven aan de gebiedsontwikkeling in de komende decennia. Doel van het Raamwerk is om samenhang aan te brengen tussen stedelijke kwaliteit en voorzieningen, (gebruiks) groen en sport, water en ecologie, mobiliteit en duurzaamheidsinfrastructuur. Het Raamwerk bestaat uit een Basis Raamwerkkaart en uit een aantal thematische kaarten. De Basis Raamwerkkaart geeft aan welke plekken primair van belang zijn om de ambities van Haven-Stad te kunnen realiseren en waar hiervoor ruimtereserveringen gedaan moeten worden (zie Deel 2). In een aantal thematische kaarten worden vervolgens de onderwerpen Identiteit, Stedelijkheid, Rust en Ruimte, Mobiliteit en Duurzame Infrastructuur verder uitgewerkt. (zie Deel 3).

5 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Voorafgaand aan de kaarten wordt in de inleiding een uitgebreide toelichting gegeven op het doel van het Integrale Raamwerk, de relatie met andere documenten en processen en de planologische en juridische status van de kaarten die hierin zijn opgenomen. (Zie Deel 1) In de bijlagen is ten eerste aangegeven wat de bijzondere ontwerp opgaven zijn die vanwege hun complexiteit of voorwaardelijlkheid bijzondere aandacht behoeven. Ten tweede wat de belangrijkste principes zijn en de status is van de ontwerpen voor de openbare ruimte in de deelgebieden Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid. En tot slot wat de relevante achtergronddocumenten zijn waarmee het Integraal Raamwerk in samenhang gelezen moet worden.

Contouren ingetekend in luchtfoto. Ligging ten zuiden van het IJ tussen Sloterdijk en het Westerpark en in Noord tussen het Cornelis Douwesterrein en de Noorder IJ-plas 6 Integraal Haven-Stad Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Deel 1 Mogelijkheden, Principes, Motto’s en Status In dit hoofdstuk wordt aangegeven wat de ambities, mogelijkheden, principes en motto’s zijn die het denkkader vormen voor het Integraal Raamwerk. Daarnaast wordt aangegeven wat de rol en status van het Integraal Raamwerk is in relatie tot andere onderdelen en activiteiten van het Programma Haven-Stad.

7 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

1.1 Mogelijkheden, principes en motto’s Mogelijkheden Met Haven-Stad maakt de gemeente de komende 35 jaar werk van de meest omvangrijke nieuwe wijk van de stad. De mogelijkheden van Haven-Stad zijn dan ook echt groot te noemen. De omvang van het gebied is met 650 ha, zonder het wateroppervlak, aanzienlijk. Ter vergelijking, IJburg is circa 220 hectare en de Houthaven circa 30 hectare groot. Hierbij is de ligging van Haven-Stad bijzonder gunstig: binnen de Ring A10 en met grote delen aan het IJ. In Haven-Stad kunnen 40.000 tot 70.000 woningen aan de stad worden toegevoegd en is er ruimte voor 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. Het gaat hierbij om betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen. In aantrekkelijke wijken waar wonen en werken worden gecombineerd. Waar alle voorzieningen, zoals scholen, parken, sport, winkels en zorg in de buurt aanwezig zijn. In een gebied dat goed bereikbaar is per openbaar vervoer, de fiets en de auto. En waar natuurlijk duurzaam wordt gebouwd. Dat zijn de mogelijkheden van Haven-Stad. Principes Hoe benutten we die mogelijkheden optimaal? Dat doen we samen met de stad. Met bewoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en andere belanghebbenden, stap voor stap.

We werken hierbij van grof naar fijn; van wat er in het gehele gebied moet gebeuren om het te laten functioneren en samenhang te geven, tot ontwerp en 8 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

inrichting van de deelgebieden en wijken. Zo kan rekening worden gehouden met nieuwe inzichten en veranderingen in de samenleving en de markt. Want de ontwikkeling van Haven-Stad is een complex en langdurig proces. Haven-Stad bestaat uit 12 deelgebieden ten westen en noordwesten van het centrum, waaronder Sloterdijk, Westerpark, Minervahaven, Coen- en Vlothaven en een deel van de Noordelijke IJ-oever. Het duurt nog enkele decennia voordat al deze deelgebieden zijn ontwikkeld. Maar we zijn begonnen. In Sloterdijk Centrum zijn de eerste woningen al opgeleverd. Gezien de complexiteit en doorlooptijd van Haven-Stad kan er geen sprake zijn van klassieke en lineaire planvorming. In plaats daarvan wordt de komende jaren voortdurend gezocht naar een dynamische wisselwerking tussen overheid, markt, bedrijven en bewoners. In het Integraal Raamwerk worden de principekeuzes uitgewerkt die ten grondslag liggen aan de hoofdstructuur van Haven-Stad. Het Integraal Raamwerk is dus geen blauwdruk, maar dient vooral als basis voor het gesprek met alle betrokkenen en voor het mogelijk maken van experimenten en initiatieven die de transformatie op gang kunnen brengen. De principekeuzes in dit Integraal Raamwerk betreffen: Ten eerste de infrastructuur: hoe we Haven-Stad bereikbaar kunnen maken per openbaar vervoer, fiets en auto.

En op welke wijze hierbij invulling kan worden gegeven aan mobiliteitshubs met deelmobiliteit en voorzieningen die nodig zijn voor stadslogistiek. Ten tweede het ruimtegebruik: hoe we van Haven-Stad een aantrekkelijk gebied kunnen maken voor een diversiteit aan bewoners, bedrijven en bezoekers: n

n n

n

met een belangrijke rol van het water voor onder meer scheepvaart en stadslogistiek en daarnaast als aantrekkelijke plek om te verblijven; met een samenhangend netwerk van stadsparken, wijkparken en buurtgroen; met sport als onderdeel van de woon-werkbuurten, gekoppeld aan maatschappelijke voorzieningen, zoals bijvoorbeeld scholen, en aan het groen; en klimaatbestendig met een nieuw oppervlaktewatersysteem dat belangrijk is voor de grondwaterstand, het afvoeren van regenwater en ecologie.

Motto’s De bouwstenen om in Haven-Stad ‘goede’ woon-werkwijken te maken zijn ruimschoots voorhanden: groen, bereikbaar, duurzaam en met de meeste voorzieningen in de buurt. Maar dit maakt van Haven-Stad nog geen

‘plek’ met een eigen identiteit. Een identiteit die voor een saamhorigheidsgevoel zorgt bij toekomstige bewoners, marktpartijen, maatschappelijke organisaties en bedrijven en een argument kan zijn om zich hier te vestigen. In dit Integraal Raamwerk worden daarvoor als leidraad een aantal motto’s gehanteerd, waarmee richting kan worden gegeven aan de ontwikkeling van de identiteit van Haven-Stad. De motto’s zijn: n n n n n n

Een karakteristiek groen en waterrijk, stoer en stedelijk gebied Een hoogstedelijke en inclusieve omgeving Een stadsdeel met aantrekkelijk, en veelzijdig bruikbaar groen en openbare ruimte Een stadsdeel waar prioriteit gegeven wordt aan fietsers, voetgangers en openbaar vervoer Stad van de toekomst waar duurzaamheid meer is dan een technische uitdaging Samenwerken en samenleven: voor en door mensen.

Het motto “Samenwerken en samenleven” is een overkoepelend thema dat niet is uitgewerkt in een aparte kaart, maar in een maatschappelijke visie met een lijst van principes.

Schema Plan en Besluitvormingsproducten Haven-Stad 2017 Ontwikkelingsstrategie Haven-Stad en MER Haven-Stad

Versnellingsstrategie 2019 Haven-Stad

2019 Monitoringsplan Haven-Stad

2020 Brondocumenten:

Gefaseerd ontwikkelen Het Integraal Raamwerk is een volgende stap in de ontwikkeling van Haven-Stad. De ontwikkeling van Haven-Stad zal lange tijd duren. Daarom is in de Ontwikkelstrategie een fasering opgenomen waar ook het Integraal Raamwerk vanuit gaat. Sommige keuzes en opgaven zijn van belang voor de planontwikkeling op korte termijn:2020-2030. Andere voor de middellange termijn: 2030-2040 of de lange termijn: vanaf 2040. Ook voor de gebieden die vanaf 2040 in transformatie gaan, zijn in het Integraal Raamwerk uitspraken gedaan. Dit om ontwikkelingen telkens zo goed mogelijk af te stemmen op het toekomstperspectief en gedurende het proces vast te houden aan de afgesproken ambities. Met het Integraal Raamwerk wordt de transformatie van dit deel van het havengebied naar nieuwe woon-werkwijken een stap concreter. In de komende jaren wordt gewerkt aan de voorbereiding van investeringsbesluiten voor de deelgebieden die volgen op de lopende ontwikkelingen in Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid en die dan kunnen starten met de transformatie. Daarnaast wordt gewerkt aan het coördineren van projecten die voor grotere delen van Haven-Stad van belang zijn. Het gaat hierbij om onder meer de OV- en fietsverbindingen binnen Haven-Stad en met andere stadsdelen. En om de uitwerking van specifieke locaties, zoals bijvoorbeeld parken of de OV-knooppunten.

Voor Sloterdijk Centrum, waar de transformatie al 10 jaar geleden is ingezet, en Sloterdijk I Zuid geldt dat de planvorming voorop loopt op de ontwikkeling van Haven-Stad. Door dit faseringsverschil is het onvermijdelijk dat voor die projecten soms op onderdelen andere keuzes zijn gemaakt dan is aangegeven in dit Raamwerk. Op hoofdlijnen versterken de plannen voor Sloterdijk-Centrum, Sloterdijk I Zuid en het Integraal Raamwerk Haven-Stad elkaar.

Om een beeld te geven hoe Haven-Stad zich verder kan ontwikkelen is in het Integraal Raamwerk ook een beschrijving opgenomen van de identiteit van de deelgebieden, samen met de maatschappelijke visie die hieraan ten grondslag ligt.

2020 Principenota Versnellen Centrale Zone Haven-Stad

6. Integraal Raamwerk Haven-Stad

Aanjagen en placemaking De gebiedstransformatie krijgt niet alleen vorm met plannen voor de deelgebieden, maar kan ook worden aangejaagd met maatschappelijk relevante en eigenzinnige projecten. Deze aanjaagprojecten hebben tot doel om uiteenlopende partijen de gelegenheid te geven deel te nemen in de transformatie. De potentie van Haven-Stad wordt op deze manier vroegtijdig zichtbaar, waardoor er een collectief gevoel kan ontstaan bij het ‘stadmaken’ en de kwaliteiten van Haven-Stad. Het Integraal Raamwerk geeft aan wat de voorwaarden zijn waaraan initiatieven moeten voldoen. Het Integraal Raamwerk geeft hiernaast voorbeelden van mogelijke projecten en activiteiten voor de korte termijn, voor de periode 2020-2030, die van betekenis kunnen zijn voor het transformatieproces. Deze projecten kunnen geïnitieerd worden naast de lopende deelgebiedsontwikkelingen tot 2029 in Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid.

Uitvoeringsprogramma Haven-Stad 2021 – 2025 Financieringsstrategie Organisatie Communicatie & Participatie Juridisch Monitoring

A

Ondersteunen van de gestarte transformaties Sloterdijk 1Zuid Sloterdijk Centrum

B

Faciliteren van Initiatieven van bedrijven om milieucontouren te verkleinen

C

Begeleiden/initiëren placemaking en aanjaagprojecten

D

Coördineren Bovenplanse Projecten

E

Ruimtelijk Programmatische uitwerking per casus

FStakeholdermanagement Principebesluit

NvU Voorkeursbesluit PvE Definitiebesluit Uitvoeringsbesluit = GO besluit

Uitvoering/Aanleg

Gebiedsontwikkeling Deelgebieden Principebesluit

Projectbesluit Investeringsbesluit = GO besluit Bouwen

1.2 Status Integraal Raamwerk Regiedocument Het Integraal Raamwerk is een regiedocument om de ontwikkelingen in Haven-Stad in goede banen te leiden. Het wordt vastgesteld door het College van B&W en biedt inzicht in de richting die het College van B&W volgt, wanneer sprake is van een afwijking van de bestaande bestemmingsplannen. B&W neemt met dit Integraal Raamwerk nog geen beslissing over concrete ontwikkelingen. De beleidskeuzes waar het Integraal Raamwerk van uitgaat zijn vastgelegd in de Structuurvisie Amsterdam 2040, de Ontwikkelstrategie Haven-Stad 2017 en de Versnellingsstrategie zoals vastgelegd in het Principebesluit Centrale Zone Haven-Stad 2020. Het Integraal Raamwerk is een verdere uitwerking van de (ontwerp)Omgevingsvisie Amsterdam 2050 en sluit aan op de Gemeentelijke Visie Haven, de Provinciale Omgevingsvisie, adviezen van de Commissie Oeververbindingen, de investeringsplannen Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid en de planvorming voor het Westerpark en de Noorder IJ-plas. Daar waar eventuele tegenstrijdigheden zouden kunnen ontstaan, gaan de eerder vastgestelde kaders van Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid voor

9 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

1. Mobiliteitsstrategie Haven-Stad 2. Werkplan Duurzaamheid Haven-Stad 3. Maatschappelijke Voorzieningenplan Haven-Stad 4. Maatschappelijke Visie Haven-Stad 5. Monitoringsrapport 2020

op het Integraal Raamwerk en worden de consequenties onderling afgestemd. Daarnaast is in het Integraal Raamwerk rekening gehouden met eerder vastgesteld beleid met betrekking tot onder andere groennormen en referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen. In het Integraal Raamwerk wordt ook rekening gehouden met de ruimtelijke en programmatische ontwikkelingen in de gebieden die aan Haven-Stad grenzen: Westpoort, Sloterdijk II, Houthavens, Bos en Lommer, Foodcenter, NDSM, Tuindorp Oostzaan en Achtersluispolder (Zaanstad). Daarnaast sluit het Integraal Raamwerk aan op de ontwikkeling van Sloterdijk II Noord als logistiek vervoerscentrum voor de ‘last-mile’-logistiek in dit deel van Amsterdam. Het Integraal Raamwerk wordt verankerd in het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad. Hierin worden alle producten en processen van het programma Haven-Stad uitgewerkt, inclusief planning en financiële onderbouwing. Het gaat hierbij om de Mobiliteitsstrategie, het Werkplan Duurzaamheid, het Programmaplan Maatschappelijke

Cluster Zaan IJ oevers Cluster Coen- en Vlothaven

Cluster Sloterdijken Cluster Zuidelijke IJ oevers

Illustratie: Samenhangende ontwikkelbewegingen en clusters binnen Haven-Stad; Cluster Sloterdijken, Cluster Zuidelijke IJ-oevers, Cluster Zaan-IJ oevers en Cluster Coen en vlothaven

Illustratie: Overzichtskaart Haven-Stad uit de Ontwikkelstrategie 2017 in de context van lopende gebiedsontwikkelingen en transformaties in ‘Sloterdijk West’

1.3 Ontwikkelstrategie 2017 Voorzieningen, de Maatschappelijke visie, het Monitoringsrapport, en de Programma Jaarplannen voor Haven-Stad. Al deze plannen vormen de sturings­ instrumenten voor de lopende en toekomstige transformatieprocessen en worden regelmatig geactualiseerd. Het Integraal Raamwerk is begin 2021 vrijgegeven voor inspraak. Onderwerpen als identiteit en maatschappelijke visie zijn onderwerp van een uitgebreid en continu gesprek met de stad. Onder de noemer ‘Schetsen aan Haven-Stad’ is in november 2020 gestart met een professionele consultatie over mobiliteit, duurzaamheid, en stedelijkheid. Het is de bedoeling om deze gesprekken voort te zetten met (toekomstige) bewoners, ondernemers en organisaties.

Uitgangspunten Ontwikkelstrategie Haven-Stad 2017 Kort samengevat zijn in de Ontwikkelstrategie 2017 de volgende uitgangspunten vastgesteld: n

n n

n n

n

n

10 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Het gebied van Haven-Stad wordt getransformeerd naar een gemengd, hoogstedelijk leefmilieu, in een mengverhouding naar vloeroppervlak van 80% wonen en 20% niet-wonen In Haven-Stad zullen 40.000 tot 70.000 woningen worden gebouwd. De wijken in Haven-Stad krijgen een gemengde bevolkingssamenstelling, naar sociaaleconomische status, leeftijd en samenstelling van de huishoudens. Haven-Stad zal ruimte bieden aan 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. Bij de transformatie speelt het investerings­ perspectief van de zittende bedrijven een voorname rol. In Haven-Stad wordt een maatschappelijk, cultureel en commercieel voorzieningenprogramma gerealiseerd dat past bij een hoogstedelijk leefmilieu. Haven-Stad krijgt een gebiedsverbindend, kwalitatief hoogwaardig netwerk van groen-blauwe ruimtes en structuren, volgens de Amsterdamse Referentienorm.

n

n

In Haven-Stad wordt prioriteit gegeven aan fietsers en voetgangers en er wordt ingezet op hoogwaardige, fijnmazige OV-infrastructuur (bus, tram en metro). Haven-Stad loopt voorop op het gebied van duurzaamheid en circulariteit.

Zie voor meer informatie: Brondocument ‘Ontwikkelstrategie Haven-Stad-’ 2017

Illustratie: Overzichtskaart Haven-Stad in de Ontwikkelstrategie 2017 11 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Amsterdam Haven-Stad, overslagactiviteiten Bunge - Sojabonen (voormalig Cargill) en AST - Amsterdam Scrap Terminal, in de Vlothaven en de Mercuriushaven

Amsterdam Haven-Stad, Dantzigerkade met onder andere het kantoor van PVH Fashion Industry. Op de achtergrond de schoorsteen de Hemcentrale 12 Integraalvan Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Amsterdam REM Eiland, voormalig uitzendplatform van de piratenzender TV Noordzee, nu bar, studio, restaurant en dakterras in de Nieuwe Houthaven Ontwerp Concrete Architectural Associates 13 IntegraalHaven-Stad, Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Amsterdam Haven-Stad, bloesemlaan, wandelboulevard en zomerzwembad in de vorm van een kunstmatig meer in het Cultuurpark Westergasfabriek Ontwerp Gustafson Porter + Bowman, Beeld Edwin van Eis

Amsterdam Haven-Stad, Het Oude Westerpark, ontworpen in de Engelse Landschapsstijl, gerenoveerd in 2003 Ontwerp Leonard Antonij Springer / Gustafson Porter +Bowman, Beeld Edwin van Eis

15 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Amsterdam Haven-Stad, circulair en ambachtelijk tijdelijk bedrijventerrein ‘Tuin van Bret’ waar ruimte is voor allerlei initiatieven en verbinden centraal staat. Beeld Edwin van Eis

Amsterdam Haven-Stad, ecologische waterzuivering, verpoosplek en restaurantgebouw in het Cultuurpark Westergasfabriek Ontwerp Gustafson Porter + Bowman, Beeld gp-b.com

Amsterdam Haven-Stad, Play Padel Club met op de achtergrond Wasa Student Village met woningen voor jongeren, studenten en 16 Integraal Raamwerk Haven-Stad Gemeente Amsterdam statushouders, Sloterdijk Centrum. |Ontwerp Studio Selva, Beeld uptownsloterdijk.nl

Amsterdam Haven-Stad, kunstmanifestatie ‘Play Station Sloterdijk’ met op de achtergrond kantoorcomplex La Guardiaweg en Metrolijn, Sloterdijk Centrum Ontwerp Intersections: Hertog Nadler, Beeld playstationsloterdijk.com / Mariska Pot

18 Integraal | Gemeente Amsterdam de Silodam en Amsterdam Noord. Luchtfoto vanRaamwerk SloterdijkHaven-Stad I en in de verte het IJ, Pontsteiger,

Deel 2 Basis Raamwerkkaart Ruimtevraag, Reserveringen en Inpassingsopgaven In dit hoofdstuk wordt aangegeven wat de ambities, mogelijkheden, principes en motto’s zijn die het denkkader vormen voor het Integraal Raamwerk. Daarnaast wordt aangegeven wat de rol en status van het Integraal Raamwerk is in relatie tot andere onderdelen en activiteiten van het Programma Haven-Stad.

19 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

2.1

Plangrens, deelgebieden en projecten

Sloterdijk Centrum Sloterdijk-Centrum is aan het transformeren. De oude mono cultuur van werken wordt doorbroken het gebied wordt de komende jaren een plek waar wonen, werken, verblijven, produceren, ontspannen en ondernemen samenkomen. Er wordt gestreefd naar een woon-/werkverhouding van 50%-50%. De stationsknoop Sloterdijk heeft zich met het achtste NS-station van Nederland, de metro, bus- en de tramverbindingen ontwikkeld tot één van de best bereikbare plekken van Nederland. De stationsomgeving zal zich de komende jaren ontwikkelen tot een hub voor de metropoolregio, die in zijn wijde omtrek betekenis heeft, maar ook sterk verweven is met zijn omgeving. Sloterdijk I Zuid en Sloterdijk I Noord Sloterdijk I bestaat uit een zuidelijk en een noordelijk gedeelte. Sloterdijk I Zuid zal de komende jaren transformeren van bedrijventerrein naar een gemengd woon-werkgebied met een hoog kwalitatief en aantrekkelijk leefmilieu. Het gebied is uitstekend aangesloten op stad en regio. Er wordt in de plannen uitgegaan van hoogstedelijke bouwblokken met ruimte voor stadsverzorgende bedrijvigheid in de plint. In Sloterdijk I Noord is woningbouw na 2029 mogelijk. Hemknoop (voorheen Sportpark Transformatorweg/A) Het deelgebied Hemknoop wordt op dit moment gekenmerkt door aanwezige infrastructuur en sportvelden.

Het vormt een schakel tussen Sloterdijk I, de Minervahaven, het Westerpark en het Zaanstraat emplacement. Op deze strategische plek is in de toekomst, met het sluiten van de Ringlijn, het nieuwe metrostation Hemknoop gedacht. De opgave is hier om de infrastructuurconditie te combineren in een een hoogstedelijk leefmilieu. Het gebied heeft de potentie om één van de hoogstedelijke subcentra van Haven-Stad te worden. Zaanstraat Emplacement Het Zaanstraat emplacement is een schakel tussen de Spaarndammerbuurt en het stadspark Westerpark. Met het sluiten van de Ringlijn zal de kop van het emplacement aansluiten op de gedachte nieuwe metrostation Hemknoop. Het noordelijk deel van dit deelgebied ligt in de directe invloedssfeer van deze Hemknoop en wordt daarom in hogere dichtheid uitgewerkt. Hierdoor ontstaat er optimaal ‘draagvlak’ voor een openbaar vervoersknoop. De oude revisieloods op het Zaanstraat emplacement kan een bijzonder programma huisvesten. Deel van de opgave is om ook groen en sportvoorzieningen in het gebied een plek te geven. Minervahaven De Minervahaven vormt een schakel tussen het net opgeleverde woongebied van de Houthaven, de Coen- en Vlothaven en de nieuwe Hemknoop. Een deel van de Mi-

20 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

nervahaven is de afgelopen jaren in rap tempo ‘verkleurd’ naar een gewilde vestigingsplek voor bedrijvigheid in de creatieve sector, leisure en een hotel. In de Minervahaven kan na 2029 woningbouw worden toegevoegd waardoor een aantrekkelijk gemengd woon-werkgebied zal ontstaan. Minervahaven Noord A ligt binnen de invloedssfeer van de nieuwe Hemknoop en daarom zal hier gemengd wonen en werken in hogere dichtheid uitgewerkt worden. Door het opnieuw uitgraven van het Houtveemkanaal, wordt ingezet op realisatie van een bijzonder eilandmilieu. Het karakter van Minervahaven Noord B is grotendeels al bepaald door de recent gerealiseerde nieuwbouw. Ter plaatse van Minervahaven Zuid B is de nieuwe Westbrug over het IJ gepland. Twee belangrijke groengebieden zullen onderdeel worden van het deelgebied Minervahaven: het volkstuinpark Zonnehoek en het nieuw aan te leggen Haparandapierpark. Alfadriehoek De Alfadriehoek vormt aan de zuidzijde samen met Sloterdijk I Noord een cluster rondom de halte Isolatorweg. Binnen de invloedssfeer van deze halte komt een hoge dichtheid aan gemengd wonen-werken. De noordzijde van de Alfadriehoek grenst aan de Nieuwe Hemweg. Op dit moment wordt hier een nieuwe aansluiting gemaakt met de Contactweg. In de nabijheid hiervan wordt een op de omliggende wijken georiënteerde mobiliteitshub ontwikkeld.

De bebouwing van de Alfadriehoek presenteert zich op prominente wijze aan de Nieuwe Hemweg. Onderdeel van de opgave in deelgebied Alfadriehoek is een nieuw wijkpark. Cornelis Douwes 2-3 In het deelgebied Cornelis Douwes 2-3 kan – eventueel in samenhang met de ontwikkeling van een compacte hinderarme scheepswerf – na 2029 woningbouw met een bijzonder uitzicht over het IJ worden gerealiseerd. Hierdoor ontstaat een gemengd stedelijk woon-werkgebied. Een groot gedeelte van het terrein is tot die tijd in gebruik voor scheepswerf activiteiten. Voor het gebied zijn ruimtelijk en programmatisch meerdere scenario’s denkbaar waarin wonen gecombineerd wordt met (water)gebonden bedrijvigheid. Onderdeel van deze opgave is een park gekoppeld aan het IJ. Cornelis Douwes 0-1 Ook Cornelis Douwes 0-1 zal op termijn transformeren naar een gebied waar gewoond en gewerkt wordt. Langs de Cornelis Douwesgebieden loopt een HOV-verbinding naar Zaanstad. Rondom de haltes van deze verbinding liggen de hoogste dichtheid. In beide gebieden wordt onderzocht of stadlogistiek over het water hier een plek kan vinden. Een route langs het water, waar mogelijk gekoppeld aan de groenopgave, is een opgave voor de beide Cornelis Douwesgebieden.

Melkweg Oostzanerwerf Deelgebied Melkweg Oostzanerwerf is een gebied waar sport de belangrijkste functie is. Het is één van de twee grotere sportparken in Haven-Stad, waarbij hier ook een verbinding wordt gelegd met het aanliggende groene Waterland West. Ook wordt in de Melkweg Oostzanerwerf een belangrijke mobiliteitshub van Haven-Stad aangelegd. Coenhaven en Vlothaven De Coen- en Vlothaven ligt in het hart van Haven-Stad. Hier kan op termijn een uniek hoogstedelijk gemengd woon-werkgebied gerealiseerd worden dat grotendeels omringd is door water. In de Coenhaven wordt een nieuw stadspark aangelegd dat door de ligging aan het water en de industriële relicten mogelijk net zo populair kan worden als het Westerpark. Ook is de Coenhaven een onderzoekslocatie voor de verplaatsing van de Passengers Terminal Amsterdam. Door de ligging en menging met (gebiedsoverstijgende) voorzieningen kan ook hier een subcentrum van Haven-Stad ontstaan. Westerpark Het deelgebied Westerpark is het grootste stadspark van Amsterdam. Het bestaat uit veel verschillende onderdelen. Onder andere het Oud Westerpark, de natuurspeeltuin ’t Woeste Westen, begraafplaats St. Barbara, de volkstuinparken Sloterdijkermeer en Nut&Genoegen, de buurtboerderij Ons Genoegen, de waternatuurtuin, Kinderboerderij en schooltuinen maken er onderdeel van uit.

Daarmee is het park een schakel tussen Bos en Lommer, de Spaarndammerbuurt, Sloterdijk-Centrum en Sloterdijk I en de Hemknoop. Het park wordt toegankelijker gemaakt voor huidige en toekomstige parkbezoekers. Het openbare ruimte netwerk, inclusief de entrees naar het park, wordt uitgebreid en krijgt meer samenhang. Matig of extensief gebruikte delen worden beter toegankelijk en bruikbaar gemaakt. Noorder IJ-plas Aan de noordkant van het IJ, in de oksel van snelweg A8 en A10, ligt het gebied Noorder IJ-Plas; een nog nauwelijks bekende evenknie van de groene zone waar het Westerpark in ligt, met grote potenties. Het is te zien als een groene verbinding tussen Zaanstad en de Noordelijk IJ-oevers. Van onontdekt ruig gebied kan de Noorder IJ-plas ontwikkeld worden tot een stadspark met ruimte voor natuur in combinatie met kleinschalige voorzieningen. Hierdoor kan het een belangrijke plek om te ontspannen worden voor bewoners van zowel Amsterdam als van Zaanstad. Fasering: volgend en faciliterend Het Integraal Raamwerk is bedoeld om tijdens de formele stappen (en waar nodig en mogelijk vooruitlopend op) regie te kunnen voeren op relevante functionele-,

programmatische-, en ruimtelijke aspecten bij het transformatieproces binnen het projectgebied Haven-Stad. De onderstaande stappen in de ontwikkeling zijn hierbij relevant: 2020-2030 Conform de fasering uit de Ontwikkelstrategie is dit de periode waarin deelgebiedsontwikkeling met woningbouw mogelijk is in de deelgebieden Sloterdijk Centrum, Sloterdijk I Zuid en het Zaanstraatemplacement. Dit zijn de gebieden die buiten de grens van het convenant Houthavens/NDSM liggen. In de overige gebieden zijn in principe alleen ontwikkelingen zonder wonen mogelijk. Het convenant biedt wel ruimte voor faciliterende-, en aanjaagprojecten op het gebied van infrastructuur, openbare ruimte, commerciële of maatschappelijke voorzieningen etcetera. Het Integraal Raamwerk verduidelijkt welke projecten dit zouden kunnen zijn en hoe zij een bijdrage leveren aan de opbouw van de verschillende stedelijke systemen en structuren. 2030-2040 (a/b): In deze periode is het mogelijk om, conform het Convenant Houthavens/NDSM uit 2009, de deelgebieden Minervahaven, Sloterdijk I Noord, Sportpark Transformatorweg, Alfadriehoek, en de Cornelis Douwes terreinen te ontwikkelen in inclusief woningbouw. Dit met inachtneming van de dan aanwezige milieusituatie. Ontwikkeling van deze deelgebieden kent eventueel nog een tussenstap. daarom is voor deze faseringsperiode de kaart in een a en b deel onderverdeeld.

Doorlopende grootschalige woningbouwontwikkeling is in deze periode namelijk alleen mogelijk indien de ontsluitingscondities op orde zijn. Daarnaast is ontwikkeling goed afgestemd op het proces van de aanliggende stedelijke (her)ontwikkelingsgebieden bepalend voor de voortgang. 2040-2055: in deze periode kan conform het convenant en de Ontwikkelstrategie 2017, de transformatie van deelgebied Coen- en Vlothaven naar een gemengd woon-werkgebied plaats vinden. Het raamwerk houdt rekening met deze stappen en biedt mogelijkheden voor het implementeren van projecten van verschillende soort, op verschillende schaal en met een gebiedsontwikkelingsgerelateerde- of een zelfstandige uitvoeringsplanning tijdens dit proces.

2.1 Basis Deelgebiedenkaart Twaalf deelgebieden waaronder twee grote stadsparken

21 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

2.2

Ruimtevraag, reserveringen en inpassingsopgaven - Landzijde

Basis voor goede stadsontwikkeling De ontwikkeling van Haven-Stad strekt zich uit over vele decennia en kenmerkt zich door niet op voorhand geheel voorspelbare transformatiekarakteristieken. Voor Haven-Stad is geen blauwdrukplan of vaststaand ontwerp te maken, er zal worden gewerkt aan de hand van een ‘raamwerk’. Een raamwerk dat rekening houdt met wat moet en dat mogelijk maakt wat kan. Het ‘Integraal Raamwerk Haven-Stad’ is het kader waarbinnen Haven-Stad zich als compleet en integraal nieuw stadsdeel kan ontwikkelen. Het biedt houvast met betrekking tot de basis randvoorwaarden voor een goede stadsontwikkeling. Het Raamwerk geeft ook nadere duiding van de kansen en mogelijkheden die er zijn om te komen tot realisatie van een uniek en ruimtelijk kwalitatief hoogwaardig nieuw stadsdeel. Door te werken aan de hand van het Integraal Raamwerk wordt voorkomen dat belangrijke thema’s of onderdelen nodig voor de realisatie van een kwalitatief stedelijk gebied worden vergeten of op een bij nader inzien verkeerde plek belanden. Voor dit raamwerk zijn de ambities beschreven in de Ontwikkelstrategie Haven-Stad 2017 als uitgangspunt genomen en vertaald in een set ruimtelijke of beschrijvende systeemkaarten. Functie Basis Raamwerkkaart Een bijzondere plaats in het Integraal Raamwerk Haven-Stad wordt ingenomen door de Basis Raamwerkkaart.

Deze heeft tot doel te verduidelijken welke ruimtereserveringen nodig, en welke plekken primair van belang zijn om de ambities van Haven-Stad te kunnen realiseren. Voor onderdelen die als vanzelfsprekend volgen uit de huidige situatie of logischerwijs uit een systeemoverweging, bijvoorbeeld op het gebied van ontsluiting is exact aangegeven welke zone hier voor gereserveerd moet worden. Voor onderdelen van het toekomstig stedelijk systeem als bijvoorbeeld ruimte voor groen en buitensport is dit in de Basis Raamwerkkaart globaler gedaan en is vooral aangegeven wat de toekomstige inpassingsopgave is. De inpassingsopgaven die in de Basis Raamwerkkaart en bijbehorende kaarten zijn aangegeven zijn gebaseerd op realisatie van het maximale woon- en werkprogramma uit de Ontwikkelstrategie 2017. Er wordt uitgegaan van realisatie binnen de plangrens van een volledig voorzieningenpakket volgens de ‘Referentienorm maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen’.

22 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Voor de primaire elementen binnen de verschillende thema’s van het Integraal Raamwerk – Identiteit, Stedelijkheid, Rust & Ruimte, Mobiliteit en Duurzame Infrastructuur – is in de Basis Raamwerkkaart aangegeven wat hun benodigde ruimtevraag is of relevante positie in het plangebied is. In de kaart zijn alleen die onderdelen opgenomen bij welke schaal, maat en plek relevant zijn gedurende de gehele transformatie. Aanvullingen op de basiskaart zijn mogelijk en afhankelijk van de wijze waarop de prioriteiten in de loop van de transformatie worden gesteld of verlegd. De thema’s onderling hebben diverse relaties of afhankelijkheden en grijpen op plekken in elkaar. Zo hebben onder- en bovengrondse functies in de openbare ruimte een relatie en worden bijvoorbeeld ook binnen de ruimtereservering voor lanen en straten groennormen gerealiseerd. Binnen de structuur en de onderdelen van de Basis Raamwerkkaart is dit mogelijk. De Basis Raamwerkkaart maakt ook een samenhangende ontwikkeling op bijvoorbeeld het gebied van hoofdontsluitingen, secundaire ontsluitingen en ondersteunende onderdelen van het mobiliteitssysteem als stations, hubs en oeververbindingen mogelijk.

Verdere inhoudelijke duiding en verdieping van de Basis Raamwerkkaart en een eerste voorbeelduitwerking voor de verschillende dimensies van het Integraal Raamwerk wordt gegeven in de thematische hoofdstukken; Identiteit, Stedelijkheid, Rust en Ruimte, Mobiliteit en Duurzame Infrastructuur. Borging noodzakelijkheden en verzilvering kansen Aan de hand van de Basis Raamwerkkaart wordt geborgd dat projecten en systemen voor bijvoorbeeld verkeers-, electriciteits- en warmte infrastrucuur hun voor realisatie benodigde ruimte krijgen en wordt de kans op functionele en robuuste systemen op dit vlak geoptimaliseerd. Daarnaast borgt het hanteren van de Basis Raamwerkkaart als vertrekpunt voor verdere thematische of gebiedsuitwerkingen dat de kwantitatieve ambities op bijvoorbeeld het vlak van gebruiksgroen en ruimte voor buitensport worden gerealiseerd. Het plangebied van Haven-Stad kent een grote hoeveelheid en een brede variëteit aan ruimtelijke kwaliteiten. Aan de hand van de Basis Raamwerkkaart worden deze waar maat of locatie relevant zijn gespecificeerd en daarmee hun toekomstige uitwerking mogelijk gemaakt. Zo zijn in de Basis Raamwerkkaart de centrumgebieden, mogelijkheden voor unieke wijkparken, bijzondere kades of monumentale gebouwen en plekken aangegeven.

2.2 Basis Raamwerkkaart Ruimtevraag, Reserveringen en Inpassingsopgaven

23 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Landzijde en Waterzijde De transformatie binnen het plangebied vindt vanuit twee parallelle processen plaats; gerelateerd aan de landzijde en gerelateerd aan de waterzijde. In de Basis Raamwerkkaart zijn vooral de onderdelen aangegeven die volgen uit de ontwikkeling van het stedelijk systeem. In de Basis Watergebruikskaart zijn de verschillende vlakken aangegeven waar tijdens de transformatie het watergebruik zich zal herschikken en vormen. Vertrekpunt voor verdere uitwerkingen De Basis Raamwerkkaart moet gezien worden als een getekend ‘programma van eisen’. Niet in de zin van blauwdruk maar in de zin van een set specifiek gedimensioneerde en gelokaliseerde onderdelen die bij de realisatie van Haven-Stad van fundamenteel belang zijn. De Basis Raamwerkkaart vormt – tezamen met de thema specifieke kaarten en toelichtingen - het vertrekpunt voor verdere verkenningen en kleinere of grotere transformatie initiatieven of gebiedsuitwerkingen. De exacte positionering en vormgeving van de verschillende onderdelen volgt uit specifiek ontwerponderzoek in de toekomstige ontwikkelstappen van het transformatieproces.

Daarnaast is het aan de hand van de Basis Raamwerkkaart en achterliggende documenten mogelijk gedurende de ontwikkeling te monitoren of ruimtelijke ambities op het vlak van bijvoorbeeld ontsluiting, groen of sport op tijd worden gerealiseerd en in balans zijn met de ontwikkeling van woon- en werkfuncties. Onderdelen Basis Raamwerkkaart In de Basis Raamwerkkaart hebben de volgende onder­ delen een concrete zone, plek, maat of schaal gekregen:

n

Reserveringen voor een trace voor de verlenging van de Metro ringlijn en bijbehorende stations en opstelterrein voorzieningen.[a

n

Indicatieve reserveringen voor nutsvoorzieningen en objecten ten behoeve van een duurzame infrastructuur zoals onderstations, windmolens en mobiliteitshubs.

n

Benodigde aanvullende onderdelen van voldoende maat voor een duurzaam waterhuishoudingsysteem.

n

Verbindingen en schakels om tot een samenhangend ecologisch en groen recreatief netwerk te komen.

n

Een samenhangend en fijnmazig patroon van straten en paden.

n

Een gevarieerd palet aan kades en gebruiksmogelijkheden voor de waterkant. De meest bijzondere delen worden in de kaart geidentificeerd.

n

Indicaties voor de wijze waarop een cruiseterminal ter vervanging van de huidige Passengers Terminal Amsterdam kan worden ingepast.

n

De wijze waarop een eventuele kabelbaan ingepast kanworden.

n

Reserveringen voor gewenste wijkparken en verblijfsplekken als pleinen van voldoende maat en zones waar kwaliteitsimpulsen in het openbaar gebied wenselijk zijn.

n

Indicaties voor omvang en inpassingsopties voor stedelijke buitensportvoorzieningen.

n

De belangrijkste centrumgebieden waar maximale integratie van infrastructuur en een met gemengd programma gevulde bebouwing het doel is.

n

Indicaties van te integreren karakteristieke structuren, plekken en gebouwen met een monumentale of cultuurhistorische waarde.

n

Doorgaande tracés van voldoende lengte en breedte voor zowel bovengrondse als ondergrondse infrastructuur op bijvoorbeeld het gebied van openbaar vervoersverbindingen, hoofdwegen, warmte- en electriciteitstracés.

n

Indicaties van unieke plekken van hoge ruimtelijke kwaliteit welke als karakteristieke en beeldbepalende plekken geschikt zijn voor vestiging van programmatische functies van stedelijk belang.

n

Essentiele verbindingen en schakels binnen deze traces die nu nog ontbreken zoals schakels in het openbaar vervoers netwerk of fietspadennetwerk met de bestaande stad, snelweg aansluitingen en oeververbindingen.

24 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Illustratie: Haven-Stad in de Structuurvisie Amsterdam 2040 ‘Economisch sterk en duurzaam’ uit 2011

Illustratie: Haven-Stad in de Ontwerp Omgevingsvisie Amsterdam 2050 ‘Een menselijke metropool’‘uit 2021

2.2.1 Structuurvisie Amsterdam 2040

2.2.2 Omgevingsvisie Amsterdam 2050

Economisch sterk en duurzaam De Structuurvisie 2040 heeft een stad voor ogen ‘waar het goed toeven is’, dat wil zeggen: voldoende geschikte woningen op diverse locaties, de aantrekkingskracht van een wereldstad met een attractief vestigingsmilieu en ruimte voor groen. Er komen 70.000 extra woningen, gecombineerd met ruimte om kansrijke economische sectoren vast te houden en aan te trekken en de lokale en regionale economie te laten floreren. Op deze manier wordt er ingezet op het verder ontwikkelen als kernstad van een internationaal concurrerende, duurzame, Europese metropool. Amsterdam maakt met de Structuurvisie 2040 de keuze om het groene buitengebied te sparen. Woningen worden toegevoegd door inventief te verdichten en bestaand bebouwd gebied om te vormen. Bij deze extra woningen hoort extra draagvlak voor voorzieningen, extra investeringen in de openbare ruimte en , efficiënter omgaan met energie en vervoer. In de Structuurvisie 2040 wordt al de keuze gemaakt om in te zetten op de verdere ontwikkeling en integratie van een samenhangend ov-netwerk. Het sluiten van de Ringlijn en minder ruimte voor de auto zijn onderwerpen die hierin worden onderbouwd. Ook is met het vaststellen van de Structuurvisie ingezet op een hoogwaardiger inrichting van de openbare ruimte en investeren in recreatief gebruik van groen en water. De

Een menselijke metropool De omgevingsvisie geeft voor het grondgebied van de Gemeente Amsterdam de visie tot 2050 op de inrichting en ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Het vormt voor de Gemeente Amsterdam een kader voor beleid en programma’s voor de fysieke leefomgeving en ruimtelijke projecten. Deze omgevingsvisie gaat veel meer dan eerdere structuurplannen en de structuurvisie over de leefomgeving in brede zin. Dat vraagt om het verenigen van een integrale visie op de ontwikkeling van Amsterdam in een internationale context en als regionaal functionerende metropool met een perspectief op een aantrekkelijke stad met leefbare buurten, waarin alle inwoners gelijke kansen op ontwikkeling hebben. Klimaatverandering, de energietransitie, technische innovaties, vergrijzing en internationalisering stellen zijn de grote opgaven.

25 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

parken en het groen worden beschouwd als essentieel voor de groei van de stedelijke economie. Daarnaast is er een richting gekozen op het gebied van energie in het postfossiele brandstoftijdperk. Deze uitgangspunten hebben de basis gevormd voor de Ontwikkelstrategie Haven-Stad 2017. Op deze manier bouwt de gemeente Amsterdam, samen met andere gemeenten in de regio en partijen uit de markt en het bedrijfsleven, aan een economisch sterke en duurzame metropool met een uitstekend (regionaal) openbaar vervoersnetwerk en een aantrekkelijke, kwalitatieve openbare ruimte.

Zie voor meer informatie: Structuurvisie Amsterdam 2040 ‘Economisch sterk en duurzaam’ uit 2011

Groei van grote steden als Amsterdam is alles behalve een tijdelijk fenomeen. Basishouding van de gemeente Amsterdam is om die groei als kans te omarmen. Haven-Stad is hierin één van de belangrijkste projecten . De ambitie is om een betere stad te worden en juist de groei van de stad is daarvoor onontbeerlijk. Richting 2050 wordt de kijk op de stad verruimd. Een meerkernige ontwikkeling zorgt voor de evenwichtige ontwikkeling van stad en de

regio. De druk op het centrum wordt verminderd en er is ruimte voor stedelijke kwaliteit in alle stadsdelen. Door de bestaande stad te verdichten en te transformeren kunnen Amsterdam groeien binnen grenzen. Er wordt ingezet op een leefbare stad voor mens, dier en plant door radicale vergroening. Deze vergroening krijgt vorm in nieuwe parken, in de openbare ruimte en op en aan gebouwen. Haven-Stad met bestaande en nieuwe centrumgebieden, huidige en nieuw aan te leggen parken en bijzondere plekken speelt in dit alles een belangrijke rol.

Zie voor meer informatie: Ontwerp Omgevingsvisie 2050 ‘Een menselijke metropool’ uit 2021

2.3

Ruimtevraag, reserveringen en inpassingsopgaven - Waterzijde

Water in Haven-Stad Typisch voor dit deel van Amsterdam is de aanwezigheid van water en het gebruik daarvan. Water in alle maten en schalen, voor varen, logistiek, zwemmen of voor een weids uitzicht. De waterkarakteristieken worden bepaald door het grootschalige water van het IJ en de monumentale en gevarieerde haven bekkens met daarnaast het fijnmazige netwerk van water in het binnendijkse deel van Haven-Stad en de aanliggende gebieden. Het gebruik van het water is, niet zoals op het land vastgelegd in bestemmingsplannen, maar in een watergebruiksplan. Uit de ‘basis watergebruikskaart’ blijkt dat het water in Haven- Stad op dit moment volledig in gebruik is voor nautische activiteiten. Deze nautische activiteiten vinden in verschillende verschijningsvormen plaats. Het gaat bijvoorbeeld om ‘board to board’ overslag tussen twee schepen op het water, om overslag van schip naar land, om het aanleggen van duwbakken en om ligplaatsen voor binnenvaartschepen en pontveren. Ook ‘de gereedschapskist van de haven’, waar een groot deel van de drijvende benodigdheden voor het havenfunctioneren ligt, is in het gebied gesitueerd. De afgelopen jaren is er al een verschuiving van de havengebonden bedrijvigheid, en daarmee het gebruik van het water, aan het plaatsvinden.

In de Minervahaven hebben zich bijvoorbeeld bedrijven in de creatieve sector zich aan de kades van de Danzigerpier en de Moermanskpier gevestigd waardoor er hier geen directe overslag van goederen meer plaatsvindt. Hoofdtransportroute Het IJ loopt door het plangebied Haven-Stad. De vaarweg functioneert als zeetoegang van het Noordzeekanaalgebied en verbindingscorridor met het Europese achterland (dit als onderdeel van het ‘TEN-T netwerk’). Het is daarmee een belangrijke hoofdtransportroute. Dat betekent dat het water van essentieel belang is voor de bereikbaarheid van het havengebied en de omgeving. Deze functie zal tijdens en na de realisatie van Haven-Stad behouden blijven. Dit heeft beperkende consequenties voor het gebruik van deze waterruimte voor recreatievaart of watersport. Zolang de zware havenactiviteiten van de bedrijven in de Coen-Vlothaven plaatsvinden is watersport en recreatievaart niet mogelijk. Na de transformatie is het water binnen Haven-Stad alleen ontsloten via de hoofdvaarweg. Er zal te zijner tijd nader onderzoek gedaan dienen te worden naar inpassing van een ‘nautisch fietspad’.

Oeververbindingen De Commissie d’Hooge heeft in 2020 geadviseerd ter hoogte van de Haparandadam een vaste oeververbinding te realiseren en de formele functie als nautische toegangsweg voor het IJ ten oosten van deze verbinding af 26 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

te waarderen en ten westen van deze oeververbinding in stand te houden. Vanuit stedelijk gebruik als hoofdverbinding voor voetgangers, fietsers en openbaar vervoer heeft de realisatie van een brug de voorkeur boven realisatie van een tunnel. Het voorstel voor een brug door de Commissie d’Hooghe houdt rekening met alle voor nautische gebruik als hoofdtransportfunctie noodzakelijke dimensioneringen en veiligheidszones. De inpassing van de aanlandingen van de brug heeft wel consequenties voor het gebruik van de waterbekkens aan de noord en de zuidzijde. Met name aan de zuidzijde ontstaat er de noodzaak om voor aanleg van de brug een gebruiksalternatief voor de daar aanwezige watergebruiksfuncties te ontwikkelen. Nieuwe pontverbindingen zijn met inachtneming van de nautische veiligheid en regelgeving goed in te passen in het bestaande watergebruik.

nemers van het uitzicht genieten terwijl ze bijvoorbeeld in het park zitten of een culturele voorziening gebruiken. Dit betekent dat de nautische activiteiten en de daarmee samenhangende watergebruikskaart in Haven-Stad in de toekomst zal veranderen, net als de bestemmingsplannen voor het landgedeelte. In de ‘basis watergebruikskaart’ zijn de plekken die in de toekomst potentie hebben als hoogstedelijke openbare ruimte aangegeven. Het gaat aan de noordzijde van het IJ om de insteekhaven grenzend aan het Keerkringpark en de insteekhavens rondom het huidige Damen Shipyard terrein gecombineerd met de ontwikkelingen in deelgebied NDSM. Aan de zuidzijde van het IJ zijn het delen van de Neptunushaven, de kop van de Minervahaven en het gebied nabij de Haparandadam waar een park en de aanlanding van de gedachte Westbrug is gepland.

Gebruik havenbekkens Zolang er kade- en bedrijfsgebonden activiteiten plaatsvinden in de havenbekkens is de huidige nautische functie en operationele ruimte nodig. Dat is met name van belang voor de Coen-Vlothaven waar bedrijven tot 2040 actief zijn. Daarnaast voorzien de ligplaatsen in het Coen-Vlothavengebied voor duwbakken en binnenvaartschepen in een behoefte vanuit het gehele havensysteem. Voor, tijdens en na de transformatie zal er op het water dus een blijvende behoefte zijn naar deze operationele nautische ruimte voor de binnenvaartsector, vergelijkbaar met het de ligplaatsen ten oosten van het Centraal Station.

Tijdens het transformatieproces zullen er periodes zijn waarin zowel de bestaande nautische bedrijvigheid als de stedelijke ontwikkelingen in een gebied samen aanwezig zijn. Het is zaak op deze momenten dan beide activiteiten op elkaar af te stemmen. Binnen de kaders van het raamwerk zal te zijner tijd nader onderzocht moeten worden hoe tijdelijke of permanente functiecombinaties een plek kunnen krijgen in bijvoorbeeld het kade ontwerp of op de locaties waar aanlandingspunten van personenvervoer of goederenvervoer over het water een aansluiting moeten krijgen op de stedelijke wegen en paden infrastructuur.

Stadslogistiek over water en Cruisevaart Er dienen zich nieuwe functies aan die een plek moeten krijgen in het toekomstige watergebruiksschema voor Haven-Stad. Allereerst is de Coenhaven de gedachte locatie voor de nieuwe vestiging van de Passengers Terminal Amsterdam (PTA) en dient het gebied ruimte te geven aan voorzieningen voor de riviercruise sector. Ook zal er meer en meer behoefte zijn aan faciliteiten voor het tijdelijk afmeren van schepen of kleinschalige overslagactiviteiten ten behoeve van de stadslogistiek. Stadslogistiek, tijdelijk dan wel permanent, is een activiteit die in principe goed samengaat met de huidige nautische functie en de toekomstige ontwikkelingen aan de landzijde en zowel voor, tijdens als na de transformatie gerealiseerd kan worden. De exacte locatie is nu niet aan te geven, maar afhankelijk van waar kaderuimte beschikbaar komt.

Stappen transformatiezones water Voor alle havenbekkens van Haven-Stad geldt dat het uiteindelijke gebruik, na transformatie, ingericht zal worden op de verstedelijkte omgeving. Tegelijkertijd is het zo dat zolang bestaande bedrijven actief zijn en gebruik maken van de havenbekkens de huidige nautische functie voor havenactiviteiten blijft zoals die nu is. De fasering hiervan moet focus krijgen en kan het beste per ‘havenzone’ aangegeven worden. De volgende zones zijn te onderscheiden: n

Bestaande overslagkades blijven vooralsnog in functie, in de toekomst zal hun toegankelijkheid vergroot dienen te worden en er meer en meer sprake zijn van meervoudig ruimtegebruik. Afgestemd gebruik Met de transformatie zullen, met het vervallen van een deel van de havengebonden bedrijvigheid in Haven-Stad, ook plekken aan het water gebruikt worden als hoogstedelijke openbare ruimte. Hier kunnen bewoners en werk-

n

Cornelis-Douweshavenzone ( transformatie vanaf medio 2025-2030): Het nautisch beheer en de operationele ruimte is gericht op de watergebonden bedrijven ter plaatse. Bij een wijziging ontstaat ruimte voor andere, stedelijke functies. Het havenbedrijf heeft de terreinen aan de landzijde niet in beheer en stelt zich faciliterend op naar de toekomstige transformaties in de aanliggende omgeving. Een bijzondere functie in deze zone zijn de scheepswerven. Deze zijn van vitaal belang voor de haven dus bij een verplaatsing daarvan is elders in het havengebied ruimte nodig. Minerva- en Nieuwe Houthavenzone (transformatie vanaf medio 2030-2035): In dit gebied zijn veel ligplaatsen voor duwbakken en binnenvaartschepen. Deze ligplaatsen worden

gebruikt zowel voor de bedrijven in de CoenVlothaven als bedrijven elders in Westpoort en omgeving. Naast deze operationele ruimte zijn er ook door het havenbedrijf verhuurde waterpercelen ten behoeve van voor de haven van belang zijnde servicebedrijven. Denk hierbij aan bunkerbedrijven, scheepsreparatiebedrijven en aannemers die regelmatig werkzaamheden in de haven uitvoeren. In dit gebied zal een opgave ontstaan met betrekking tot de inpassing van de nieuwe oeververbinding en vanuit de gebiedstransformatie gewenste ontwikkelingen zoals de aanleg van een (drijvend) park. n

Coen-Vlothavenzone (transformatie vanaf medio 2040): Zolang de huidige bedrijven actief zijn en gebruik maken van de havenbekkens zal de nautische functie met zware havenactiviteiten blijven zoals het nu is. De (geleidelijke) verplaatsing van de bedrijven bepaalt of het gebruik van bepaalde havenbekkens getransformeerd kan worden en de nautische functie kan wijzigen.

Nautische functies na transformatie Ook na de transformatie van het Haven-Stad gebied zijn een (groot) deel van de wateroppervlaktes en kades waarschijnlijk nog geschikt voor lichte havenactiviteiten. Er moet dan vooral gedacht worden aan ligplaatsen voor duwbakken en binnenvaartschepen (waaronder passagiersschepen). Om deze redenen dienen oeververbindingen over de havenbekkens met voldoende hoogte of met te openen delen te zijn uitgevoerd zodat alle watervlakken ook in de toekomst voldoende bereikbaar zijn. Specifieke opgaven korte en middellange termijn Voor de komende 10 jaar zullen verschillende opgaven onderwerp van gesprek en nader onderzoek dienen te zijn: n

De verplaatsing van de PTA cruiseterminal naar de Coenhaven volgend uit het voorstel van de commissie d’Hooghe. Hiervoor is nader onderzoek naar inpassingfacetten nodig op het gebied van kadefaciliteiten en ontsluiting.

n

De inpassingsmogelijkheden voor tijdelijke of definitieve locaties voor riviercruiseschepen, waarvoor de Coenhaven en de Minervahaven in beeld zijn als mogelijke locaties. Ook locaties aan de noordelijke IJ-oevers dienen te worden overwogen.

n

Het faciliteren van bijzondere nautisch recreatieve functies als ‘bikeboat-tours’ en soortgelijke concepten. Hierbij wordt overnacht op een riviercruiseschip en fietsen de gebruikers zelf naar een volgende locatie. Aanmeerplekken vragen daarom om een uitstekende fietsbereikbaarheid.

2.3

Basis Watergebruikskaart

Ruimtevraag, Reserveringen en Inpassingspgaven

27 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

n

Huidige activiteiten in het gebied staan niet stil en vormen of verleggen zich. Hiervoor zullen naar waarschijnlijkheid met enige regelmaat aanpassingen van het BAOR (Besluit Aanwijzing Operationele Ruimte) schema nodig zijn.

n

Belangrijk aandachtspunt bij veel van deze afmeervoorzieningen is dat deze alleen opportuun zijn als de bereikbaarheid goed geregeld is. Hierbij moet rekening gehouden worden met de huidige verkeerssituatie maar ook met de toekomstige visie op de ontsluiting van-, en mobiliteit in het gebied.

n

Het uitwerken van kansen voor bouwhubs, watertransport en logistiek over water.

n

De inpassingsmogelijkheden van een westelijke pontveerhaven. Dit volgend uit een stadsbrede reorganisatie van het pontverensysteem en bijbehorende faciliteiten.

n

De vestiging van een grootschalig recyclepunt In het deelgebied Cornelis Douwes 0/1 zal naar alle waarschijnlijkheid vragen om faciliteiten voor watertransport en logistiek over water.

n

De aanlandingsplek van de toekomstige Westbrug uit het advies van de commissie d’Hooghe. Bij deze aanlandingsplek is al in de Ontwikkelstrategie Haven-Stad 2017 een nieuw park voorzien. Dit Haparandapierpark, waarvan de exacte vorm nog ontworpen moet worden, ligt in de Nieuwe Houthaven en kan in de loop van de tijd langzaam groeien. In de periode 2020-2030 wordt voorzien dat er een begin gemaakt wordt met de aanleg van dit park. Dit voornemen heeft gevolgen voor de huidige nautische configuratie in de Nieuwe Houthaven.

n

Omwonenden maken op dit moment op bepaalde plekken gebruik van het water, met boten of zwemmend. Dit levert nu gevaarlijke situaties op. Met omwonenden en toekomstige gebruikers moet hierover in overleg worden gegaan om tot duidelijkheid en oplossingen te komen.

28 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Illustratie: Visiebeeld NZKG. Bron: Projectbureau NZKG (2013) Illustratie: Havens binnen het exploitatiegebied van het Havenbedrijf Amsterdam

2.3.1 Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040 Visie op basis van vijf publiek belangen De Gemeentelijke Visie Haven is op 17 december 2020 vastgesteld door de gemeenteraad. De visie benoemt en beschrijft vijf publieke belangen die voor de gemeente leidend zijn in haar keuzes en samenwerking met het Havenbedrijf ten aanzien van het havengebied. Het gaat hierbij om het gehele Amsterdamse havengebied, waarvan Haven-Stad een onderdeel is. In deze visie wordt ingegaan op de volgende 5 publieke belangen: n n n n n

Duurzaamheid: klimaatneutraal en circulair De haven als nautisch en logistiek knooppunt Het havengebied als industrieterrein Verstedelijking; hoogstedelijke woon-werkmilieus Toerisme en waterrecreatie

De Ontwikkelstrategie Haven-Stad uit 2017 wordt in de Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040 als een gegeven beschouwd. Hierbij merkt de visie wel op dat met de ontwikkeling van Haven-Stad een spanningsveld ontstaat tussen de benodigde milieuruimte voor de bedrijven in het havengebied enerzijds en de noodzaak voor een gezonde en veilige leefomgeving in de Haven-Stad anderzijds.

29 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Zie voor meer informatie: Brondocument Gemeentelijke Visie Haven 2020-2040 - ‘Alle zeilen bijzetten!’

Amsterdam Piet Heinkade, als een van de grootste riviercruise havens is Amsterdam regelmatig gekozen als ‘Cruise Destination of the Year’ Beeld ptaamsterdam.com

Amsterdam Veemkade Passengers Terminal Amsterdam een gewilde bestemming in het internationale cruisevaart circuit Beeld Evert Bruinekool 30 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

31 IntegraalVeemkade, Raamwerk Haven-Stad Amsterdam Amsterdam deel van de| Gemeente hedendaagse haveneconomie is het bouwen, onderhouden en ontvangen van luxe jachten. Beeld ptaamsterdam.com

Yokoham, Cruise en Ferry Terminal,| aankomst vertrekfaciliteit maar ook uitkijkplatform en verblijfplek voor publiek. Ontwerp Foreign Office Architects, Beeld Satoru Mishima 32 Integraal Raamwerk Haven-Stad Gemeenteen Amsterdam

Antwerpen Schelde ter hoogte van het Museum aan de Stroom, stadslogistiek over water met het speciale lage pallet vaartuig Zulu 02 van Blue Line Logistics. Beeld Marino De Cleene

33 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente Amsterdam

Amsterdam Houthaven, afmeergelegenheid voor binnenvaartschepen met op de achtergrond de oude Houthaven en het gebouw Pontsteiger in aanbouw. Beeld werfamsterdam.nl

Utrecht Oude Gracht, afvalinzameling en vervoer per elektrische boot, ingezet om verkeerscongestie in de dicht bebouwde delen van de stad te voorkomen. Beeld nrc.nl / Flip Franssen

Murano in de Lagune van Venetie, pakketboot die de bevoorrading voor de lokale glasindustrie verzorgd. Beeld commons.wikimedia.org / Joscha Feth Amsterdam 34 Integraal Raamwerk Haven-Stad | Gemeente

Amsterdam in de dam |isGemeente een parkeergarage 35 IntegraalPontsteiger, Raamwerk Haven-Stad Amsterdamvoor bewoners en publiek opgenomen en gecombineerd met een aanlandingsplek voor de IJ verenOntwerp ZJA / Arons en Gelauff architecten, Beeld Erik Bouw

Aanjaagprojecten en Placemaking Het Integraal Raamwerk speelt in op het voornemen voor Haven-Stad periodiek een programma van projecten te benoemen met een korter tijdshorizon dan de transformatie en herontwikkeling van de deelgebieden. Deze projecten vallen niet onder de reguliere integrale uitvoeringsprogramma’s voor deelgebieden maar onder het overall programma Haven-Stad. Het gaat hier om projecten die inspelen op initiatieven van partijen en belanghebbenden in het gebied, welke een bijdrage kunnen leveren aan stadsbrede programma’s binnen beleidsterreinen en welke de transformatie van het gebied versnellen en/ of betekenis geven in het licht van de benoemde ambities. Ze zijn naast hun functie als ‘aanjaagprojecten’ ook te zien als ‘karaktermakers’. Het zijn maatschappelijk relevante en wellicht eigenzinnige projecten, zowel in gebouwde vorm of in de openbare ruimte als ook events en andere activiteiten, tijdelijk, eenmalig, regelmatig of met meer permanent karakter. Deze projecten hebben tot doel een breed palet aan partijen de gelegenheid te geven, mee te doen aan de transformatie en Haven-Stad mede vorm te geven. De aanjaagprojecten en vergelijkbare initiatieven versterken de verbinding van het Haven-Stad-gebied met omliggende wijken en buurten. Ze verhogen de toegankelijkheid van het gebied en vormen een eerste stap tot nieuwe netwerken en routes.