2. Bijlagenboek Projectnota Buikslotermeerplein.pdf

Bijlagen Projectnota Buikslotermeerplein 16 september 2021

Bijlagen Bijlage 1a: Ambitiedocument Site – Hart van Noord - Visie afspraken Bijlage 1b: Ambitiedocument Site – Hart van Noord - begeleidend stuk Bijlage 2: Movares Parkeerbalans Bijlage 3: Historisch bodemonderzoek Bijlage 4: Quickscan Flora en Fauna Bijlage 5: Stikstof Bijlage 6: Advies maatschappelijke voorzieningen Bijlage 7: Verkeersonderzoek CAN Buikslotermeerplein Bijlage 8: DPO onderzoek 2017 (BSP), DPO onderzoek 2019 (BSP) Bijlage 9: Cultuurhistorische verkenning

Bijlagen Projectnota Buikslotermeerplein - Gemeente Amsterdam

Bijlage 1a Ambitiedocument Site Hart van Noord - Visie afspraken

Bijlagen Projectnota Buikslotermeerplein - Gemeente Amsterdam

VISIE AFSPRAKEN “Hart van Noord” De partijen, deelnemend aan de Club van Afgevaardigden voor Hart van Noord (zie bijlage Ambitiedocument blz 8 voor namenlijst) hebben het afgelopen jaar, onder procesbegeleiding van bureau SITE, gewerkt aan: Dit document Visie Afspraken (bestaande uit 12 punten); Een Ambitiedocument (bijlage), ter inspiratie als bijlage bij het document Visie Afspraken; Een (concept) Strategiedocument, nog niet gereed, wordt in vervolgfase definitief gemaakt. Dit voorliggende document heeft geen juridisch bindende status. Het doel van deze notitie is om de herontwikkeling van het gebied op gang te krijgen in een samenwerking tussen vastgoedeigenaren met een initiatief tot herontwikkelen, de CVvE en de gemeente. Het doel van de notitie is ook om de uitgangspunten te benoemen die als input dienen voor de door de gemeente nog op te stellen Projectnota. Het Ambitiedocument is bijlage bij dit document Visie Afspraken en heeft geen status en dient ter inspiratie.

HAAKGEBOUW

Partijen onderschrijven de onderstaande Visie voor het Hart van Noord:

1.

4.

2.

5.

3.

6.

Het projectgebied Hart van Noord is het gebied vanaf het Metrostation Noord tot en met het Olof Palmeplein (voor projectgebied zie kaart bijlage Ambitiedocument p.8).

Het Hart van Noord is één plangebied en zal in de toekomst één geheel vormen. a. Dit vertaalt zich in; i. Samenhang in de kwaliteit van de openbare ruimte; ii. Een samenhangende programmamix.

Het Hart van Noord is in de toekomst geen monofunctioneel winkelgebied meer, maar een gemixt centrum van stedelijkheid met een mix van wonen, werken, voorzieningen, winkels, leisure en prettige pleinen en parken. a. De regiofunctie van het gebied blijft belangrijk maar zal een andere programmatische invulling krijgen (niet alleen winkels, meer culturele voorzieningen, leisure, hotel en horeca) b. De genoemde invulling dient goed getoetst te worden op reële haalbaarheid.

De openbare ruimte is een belangrijke ruimtelijke programmatische drager in het plangebied. a. Er moet sprake zijn van een voortdurende reuring en energie. b. De openbare ruimte in het gebied zelf moet van hoge kwaliteit zijn. c. Een placemakingstrategie voor de openbare ruimte moet worden uitgewerkt. Placemaking kan van tijdelijke en/of structurele aard zijn. Hier dient goed onderzoek aan vooraf te gaan. d. De openbare routes/straten naar het plangebied toe, vragen ook om kwalitatieve verbeteringen.

De ontwikkeling draagt bij aan versterken van stadsdeel Noord en Amsterdam als geheel. De ontwikkeling voegt nieuwe functies toe, waaronder nieuwe woningen en nieuwe doelgroepen. Er wordt ingezet op betaalbaarheid (middensegment wonen) omdat deze doelgroepen nu beperkt bediend worden in Amsterdam Noord en de directe omgeving. We vinden kwaliteit en ‘eigenheid’ van Hart van Noord in uitstraling/positionering belangrijk.

Het versterken en/of aanleggen van verbindingen met de omliggende buurten en wijken is nodig.

7.

Het Hart van Noord kan worden doorontwikkeld tot een totaalprogramma van ca. 400.000 – 500.000 m2 bvo programma (incl. parkeren) in het totale Hart van Noord. a. Het uitgangspunt is hierbij circa 3.000 woningen toe te voegen, een hoogstedelijke dichtheid te realiseren en een mix van functies. b. We zijn het eens over de toekomstige functies op: Olof Palmeplein: overwegend wonen en maatschappelijke voorzieningen; Winkelcentrum: overwegend winkels en wonen; Cultuurplein: overwegend cultuur, leisure, horeca, werken en wonen. c. In alle deelgebieden dient rekening gehouden te worden met de benodigde parkeeropgave, met inachtneming van hetgeen benoemd onder punt 9 van dit document.

8.

Voor de toekomstige nieuwe configuratie wordt een herpositionering en het metrage van retail onderzocht, waarbij we eerder uitgaan van krimp dan behoud van het huidige retailmetrage. a. Uitgangspunt is dat er geen nieuw retailprogramma buiten het bestaande winkelgrid zal worden gerealiseerd en dat het huidige winkelgrid ook niet van plaats zal verschuiven b. De gemeente neemt het in dit punt gestelde ten aanzien van het winkelgrid en retailprogramma mee als uitgangspunt voor de door haar op te stellen Projectnota.

9.

De bereikbaarheid en mobiliteit zal toekomstbestendig zijn en passen bij de mobiliteitsbehoefte van de nieuwe centrumstedelijke ambitie van Hart van Noord. a. In het Hart van Noord zullen alle type vervoer (lopen, fiets, auto, OV) goed bediend worden. b. Partijen geven, direct na overeenstemming over dit Visiedocument, prioriteit aan het verrichten van een gezamenlijk mobiliteitsonderzoek. Partijen zullen gezamenlijk de opdracht formuleren en verstrekken aan een nader te bepalen onderzoeksbureau, waarbij het onderzoek uiterlijk per 31 maart 2021 zal starten. Hierbij geldt als uitgangspunt dat partijen de bestaande vastgelegde afspraken in de Vaststellingsovereenkomst respecteren. Uitkomsten van het mobiliteitsonderzoek kunnen leiden tot nieuwe toekomstbestendige afspraken over de bereikbaarheid van het Buikslotermeerplein. c. Vanwege de blijvende regionale functie van het Hart van Noord is een blijvend goede autobereikbaarheid en voldoende parkeervoorzieningen nodig (ook tijdens de realisatiefase). d. Er zal veel aandacht gegeven worden aan kwalitatieve oplossingen voor het fietsparkeren, zowel in de openbare ruimte als in de te ontwikkelen gebouwen. e.

In het mobiliteitsonderzoek wordt ook onderzocht hoe bij de toekomstige ontwikkelingen (en ten tijde van de ontwikkelingen) aan de zijde van het Olof Palmeplein, het parkeren zal worden opgelost, met inachtneming van de huidige parkeersituatie van het plein als bronpunt.

10.

Partijen streven ernaar om in de planvorming en kaders voor het projectgebied flexibiliteit te behouden.

11.

Voor het laten slagen van de eerste ontwikkelprojecten dient een actieplan voor de veiligheid en leefbaarheid gemaakt te worden, waarbij levendigheid en ogen op straat belangrijk zijn.

12.

We vinden fysieke, ecologische, economische en sociale duurzaamheid belangrijk als onderdeel van de uitwerking van de ontwikkelingsplannen. Een en ander met inachtneming van haalbaarheidsonderzoek.

Bijlage 1b Ambitiedocument Site Hart van Noord - begeleidend stuk

Bijlagen Projectnota Buikslotermeerplein - Gemeente Amsterdam

AMBITIEDOCUMENT HART VAN NOORD VISIE VOOR HET BUIKSLOTERMEERPLEIN, AMSTERDAM NOVEMBER 2020

Visie Hart van Noord Dit ambitiedocument dient ter inspiratie. Onderstaande iconen geven samenvattend de ambities voor Hart van Noord weer als toekomstperspectief voor het Buikslotermeerplein. [In het ambitiedocument wordt er op het voorblad van hoofdstukken naar de iconen verwezen]

1.

4.

2.

5.

3.

6.

Projectgebied Hart van Noord: vanaf het Metrostation Noord tot en met het Olof Palmeplein (zie p.8 met kaart)

Eén plan gebied en in de toekomst één geheel

Gemixt centrum van stedelijkheid met een brede programmamix en nieuwe invulling van de regiofunctie

2

Openbare ruimte als belangrijke ruimtelijke programmatische drager in Hart van Noord

Versterken van stadsdeel Noord en Amsterdam als geheel door kwaliteit en eigenheid in de positionering

Versterken en/of aanleggen van verbindingen met de omliggende buurten en wijken

7.

10.

8.

11.

9.

12.

Totaalprogramma Hart van Noord kan worden doorontwikkeld tot ca 400.000 – 500.000 m2 bvo (incl. parkeren)

Focus, geen winkelmeters toevoegen en geen winkelmeters buiten het huidige winkelgebied

Toekomstbestendige bereikbaarheid en mobiliteit, passend bij de nieuwe centrumstedelijke ambitie van Hart van Noord

Streven naar flexibiliteit in ruimtelijke kaders en planvorming

Actieplan veiligheid en leefbaarheid voor slaging eerste ontwikkelprojecten

Fysieke, ecologische, economische en sociale duurzaamheid als belangrijk onderdeel van de plannen

3

INHOUDSOPGAVE

4

1.

Introductie

6

2.

Analyse

10

3.

Trends en ontwikkelingen

26

4.

Visie Hart van Noord 4.1 Positionering 4.2 Kernwaarden en Doelgroepen 4.3 Ingrepen en principes 4.4 Programma Hart van Noord

29 31 36 48 56

Bijlagen

72

Colofon

75

5

INTRODUCTIE

1.

AANLEIDING Vele eerdere plannen voor het Buikslotermeerplein Het Buikslotermeerplein, gelegen in Amsterdam Noord, is een gebied dat grotendeels bekend staat om het winkelcentrum en het naastgelegen marktplein. Dit winkelcentrum is een typisch jaren ‘60-’70 product van Nederlandse stedelijke planning in een nieuwe woonwijk. In deze periode was Boven ’t Y het belangrijkste winkelcentrum in de hiërarchie van winkelcentra in de regio Amsterdam Noord. De sterke regionale functie die het winkelgebied ooit had is echter in de afgelopen 10-15 jaar sterk verminderd; bezoekersaantallen zijn achteruit gelopen en de leegstand toegenomen. Sinds 2000 is er een vijftal plannen voor (her) ontwikkeling van het gebied voorbij gekomen. Allen zonder succes. In de tussentijd heeft het gebied weinig grote vooruitgang gekend. Na enkele expertsessies in 2019 wordt er door bureau Ravenkop onder andere geconcludeerd dat de plannen een te zware focus op retailontwikkeling hadden, de belangen uit de stad (sociaal en economisch) niet altijd even duidelijk in de plannen vertegenwoordigd waren en dat er weinig aandacht was voor de verschillende soorten eindgebruikers en verbinding met omliggende buurten. Nieuwe energie In het voorjaar van 2019 is het plan voor een integrale herontwikkeling van het gebied van Unibail Rodamco Westfield (URW) stopgezet.

Het plan had een onoverbrugbaar financieel tekort dat de gemeente en URW niet konden overbruggen. De partijen hebben daarop besloten de gesprekken te beëindigen. Na deze gebeurtenis is er een impasse ontstaan. Het gemeentebestuur heeft uitgesproken

dat alleen een gezamenlijk opgesteld plan van eigenaren, ondernemers en omwonenden kans van slagen heeft. Er wordt aangestuurd op een herijking van het frame: van “top down” naar meer ruimte voor “bottom up”. Eigenaren en winkeliers van het winkelcentrum en de gemeente stellen zich de vraag wat er nu nodig is om tot een gedragen ontwikkelagenda voor het Buikslotermeerplein te komen en trekken daarbij gezamenlijk op. De Collectieve Vereniging van Eigenaren (CVvE) en Gemeente Amsterdam hebben in overleg onafhankelijk adviseur SITE Urban Development ingeschakeld om het proces te begeleiden en de gezamenlijke ambitie voor het gebied vorm te geven. Startsein De gemeente is de afgelopen tijd al gestart met de nodige ingrepen op en rondom het Buikslotermeerplein. Zo werd het Waddenwegviaduct in 2020 gesloopt, om ruimte en een betere verbinding in het gebied te creëren. Er hebben recent ook nieuwe ontwikkelingen in het gebied plaatsgevonden, zoals de opening van de Euroscoop, de bouw van de woningen in Pulse naast het metrostation en studies naar een nieuwe/ tijdelijke invulling voor het Bowling-gebouw. De gemeente ziet ook kansen om in het gebied wonen, voorzieningen en werkfuncties toe te voegen. SITE heeft een uitgebreide verkenningsronde met eigenaren, ondernemers en de gemeente gedaan in het najaar van 2019.

In deze gesprekken gaven eigenaren en ondernemers onder andere aan dat ze het afwachten beu zijn en er nu iets moet gebeuren in het winkelcentrum, dat al zo lang heeft moeten wachten op een nieuw plan. Er is overeenstemming dat nu het geschikte moment

is om, niet alleen het winkelcentrum, maar het gehele Buikslotermeerplein aan te pakken. Noord is in opkomst en het gebied heeft, mede door de Noord-Zuidlijn en de ruimte die nog volop aanwezig is, veel potentie om te groeien naar een levendige en aantrekkelijke centrumplek voor zowel inwoners uit Noord als bezoekers uit de regio. De gemeente heeft in voorafgaande jaren diverse alternatieven voor het Buikslotermeerplein onderzocht; van afschalen naar een wijkwinkelcentrum tot een winkelcentrum met regionaal bereik. Het huidige uitgangspunt is een zogenoemd alternatief scenario van Buikslotermeerplein als multifunctioneel stadsdeelcentrum. Er is bij de ondernemers in het gebied behoefte aan comfort en perspectief. Het versnipperd eigendom in het huidige winkelcentrum maakt onder andere dat het een complexe opgave is. Een sterke overkoepelende visie en identiteit is nodig als vertrekpunt. Hierbij wordt gekeken naar de positie die het Buikslotermeerplein kan innemen ten opzichte van de rest van Noord, de stad en de regio. Op basis van een gemeenschappelijke visie kunnen er stappen worden gemaakt.

Vijf eerdere plannen voor (her)ontwikkeling van het Buikslotermeerplein. Bron: Ravenkop, 2019. 7

Samen toewerken naar een totaal centrumgebied De gesprekronde onder leiding van SITE heeft op dinsdag 1 oktober 2019 uiteindelijk geleid tot de start van een traject naar een gedragen ontwikkelvisie voor het Buikslotermeerplein. Hier vanuit wordt toegewerkt naar een totaal centrumgebied en een nieuwe insteek om het Buikslotermeerplein te transformeren en te verdichten: een “Hart van Noord”. We kijken bij de ontwikkeling van Hart van Noord breder dan de huidige winkelfunctie die het gebied nu voornamelijk kent. Vanaf 2007 is het bestemmingsplan voor het gebied ook al verruimd voor niet-winkelfuncties zoals maatschappelijke functies, wonen, cultuur en recreatie. Het projectgebied van de beoogde ontwikkeling rijkt dan ook breder dan het winkelcentrum; van het metrostation tot het Baanakkerspark.

gedragen door diverse belanghebbenden. Opdrachtgevend consortium Dit ambitiedocument omvat de integrale visie voor het centrumgebied “Hart van Noord” en dient ter inspiratie. Het biedt comfort om enerzijds het gebied een upgrade te geven op korte termijn en anderzijds perspectief te bieden op langere termijn. De visie vormt de basis voor een nader uit te werken ontwikkelstrategie.

SITE heeft dit Ambitiedocument gemaakt in opdracht van het consortium: - Collectieve Vereniging van Eigenaren Boven ‘t Y - Crossroads - Gemeente Amsterdam - Haakgebouw (collectief van eigenaren) - HB Capital - Hoorne Vastgoed - Jumbo / Wonam ontwikkelcombinatie - Kroonenberg Groep - Prowinko - Urban Interest

Nieuwe coalities Sindsdien zijn er nieuwe coalities gevormd. Een publiek-private coalitie van projectpartners is gezamenlijk aan zet voor o.a. de totstandkoming van het ambitiedocument dat voor U ligt. Aan de private zijde betreft het partijen met eigen bezit in het gebied die initiatief willen nemen. In plaats van los zand wordt er middels ambities en afspraken getracht een geheel te vormen, tevens rekening houdend met de huidige (eigendoms) situatie in het gebied. De CVvE Boven ‘t Y behartigt de belangen van de verschillende – voornamelijk kleinere – eigenaren in het winkelcentrum en de Ondernemersvereniging van de ondernemers. Sinds november 2019 worden er ook gesprekken gevoerd over de vernieuwing van het Buikslotermeerplein met bewoners en andere betrokkenen, zogenoemde XL-sessies, zowel fysiek als digitaal. De inbreng van de omgeving is een belangrijk aspect in het proces. We streven er naar dat dit ambitiedocument zo breed mogelijk wordt 8

Projectgebied centrumgebied Hart van Noord (nu bekend als Buikslotermeerplein): van Metrostation Noord tot Baanakkerspark.

DE WEG ER NAAR TOE Om het toekomstperspectief voor het Buikslotermeerplein tot ontwikkeling te brengen, worden er verschillende producten tot stand gebracht. Zie in bijlage 1 een compleet overzicht van de producten met tijdspad en status zoals afgesproken met het opdrachtgevend consortium. 1) Ambitiedocument Hart van Noord SITE maakt in opdracht van eigenaren, CVvE en de gemeente Amsterdam - samen met betrokkenen uit de omgeving - een Ambitiedocument met daarin de visie voor Hart van Noord. De visie bevat de positionering van het gebied en geeft richting aan het totale centrumprogramma met nieuwe dichtheden. Daarnaast wordt het soort ruimtelijke centrumconcept en de wijze waarop “oud en nieuw” met elkaar samenhangen weergegeven. Het Ambitiedocument dient ter inspiratie.

strategische projecten benoemd, waarvan enkele gelijktijdig en andere ook na vaststelling van het Ambitiedocument worden uitgevoerd en waar partijen gezamenlijke verantwoordelijkheid voor dragen. Nu doen wat nu al kan Zaken die nu al aangepakt kunnen worden, komen zo snel mogelijk aan bod. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om beter onderhoud (quick fixes), de inrichting van het nieuwe plein rond het voormalige Waddenwegviaduct en het placemaking-traject waarbij initiatieven (tijdelijk) een plek kunnen krijgen en netwerken worden gecreëerd.

jan ‘20

okt ‘20

dec ‘20

2) Ruimtelijk Raamwerk De gemeente maakt deels op basis van en deels parallel aan het Ambitiedocument een Ruimtelijk Raamwerk. Dit is een stedenbouwkundig raamwerk op hoofdlijnen en wordt in nauwe samenwerking met het proces van het Ambitiedocument tot stand gebracht. 3) Projectbesluit Op basis van het Ambitiedocument en het Ruimtelijk Raamwerk zal de gemeente een Projectbesluit maken en laten vaststellen door College en Raad. In het Projectbesluit staan heldere kaders voor initiatieven tot herontwikkeling, om de gestelde ambities daadwerkelijk te kunnen realiseren. 3) Strategie en spelregels Gelijktijdig met het projectbesluit wordt de ontwikkelstrategie opgesteld. Hierin worden ook 9

ANALYSE

2. 10

EEN BLIK OP OMGEVING BUIKSLOTERMEERPLEIN Deze analyse dient de huidige context van het projectgebied te schetsen en de opgaven aan het licht te brengen, met daarbij aandacht voor de oorzaken en een vertaling naar oplossingsrichtingen. Te beginnen met een blik op het Buikslotermeerplein vanuit enkele cijfers beschikbaar bij de gemeente Amsterdam en de onderzoeksbureaus Strabo (2017) en Bureau Stedelijke Planning (2019). WIE WONEN ER? • Het Buikslotermeerplein is gelegen in de wijk Buikslotermeer – bestaande uit de buurten Buikslotermeer Noord, De Kleine Wereld, Buikslotermeerplein, Loenermark, Rode Kruisbuurt en Plan van Gool – en kent circa 11.000 inwoners en 6.000 huishoudens. In de buurt Buikslotermeerplein wonen zo’n 1.250 mensen. De definitie van de buurt komt ongeveer overeen met het beoogde projectgebied Hart van Noord, behalve dat het gebied met woningen rondom het Slufterplein bij de definitie van de buurt wordt meegenomen.

- relatief veel ouderen; - de helft tot tweederde van de huishoudens is een eenpersoonshuishouden; - de helft van de woningen is een sociale huurwoning, ongeveer gelijk aan het aandeel in geheel Amsterdam Noord (56,7% in 2019) - relatief veel laagopgeleiden, beneden modale inkomens en werklozen. Het gemiddeld besteedbaar huishoudinkomen in Buikslotermeer is lager dan gemiddeld in Noord (cijfers 2017). • De wijk Buikslotermeer heeft ten opzichte van de stad Amsterdam relatief meer niet-westerse inwoners (46% tov 36%). Opvallend is dat sinds het afgelopen decennium het aantal inwoners zonder migratieachtergrond daalt en inwoners met een migratieachtergrond stijgt. De wijk wordt daarmee

steeds diverser. • De prognose voor het stadsdeel Noord is dat er in de toekomst meer inwoners met een modaal of bovenmodaal inkomen zullen zijn. De groei van het aantal huishoudens en inwoners is vooral toe te wijden aan de ontwikkeling van nieuwe woningen. Deze woningen zullen naar verwachting voornamelijk relatief jonge, kleine huishoudens, met verschillende achtergronden, maar vaak hogere inkomensgroepen aantrekken. Het 40/40/20 beleid van de gemeente Amsterdam kan het inkomenseffect wel dempen; de bouw van socialeen middenhuur woningen wordt ook aangespoord of verplicht. Naar verwachting groeit het inwoneraantal van Amsterdam Noord richting 160.000 inwoners in 2040 (OIS, 2020).

• Het aandeel 65+ ligt relatief hoog in zowel de wijk (22%) als buurt (39%) ten opzichte van de stad Amsterdam (13%). Er zijn meer wijken in Noord, zoals het Waterland, waar het aandeel ouderen hoog ligt. De wijk Buikslotermeer is zelfs de derde hoogst scorende wijk in Amsterdam met betrekking tot het aandeel 80+. Dit is zeker niet in alle wijken van Amsterdam Noord het geval. Noord heeft in zijn geheel zowel een relatief hoog aandeel jongeren (0-17 jaar) als ouderen (65+). • In de omgeving Buikslotermeerplein zijn een aantal gegevens die opvallen en waar een verband in te herkennen is:

Grote Plein activiteit (mei 2016) voor en door bewoners van de omliggende woonbuurten van het Buikslotermeerplein. Bron: State of Flux

Ligging van de wijk Buikslotermeer, waar de buurt Buikslotermeerplein onderdeel van is. Bron: Gebied in beeld, Gemeente Amsterdam 11

12

Reclamebord met de mededeling dat hier een winkelcentrum komt.

Het winkelcentrum Boven ‘t Y in 1984 tijdens een actie waar je gratis je fiets kon laten graveren.

Voormalig bowlingcentrum op het Buikslotermeerplein.

Entree van winkcelcentrum aan de westzijde vanaf het marktplein.

HOE IS DE WOONOMGEVING? • De 5.300 woningen in de wijk Buikslotermeer zijn voor Amsterdamse begrippen redelijk betaalbaar. In 2019 was de gemiddelde WOZ-waarde €3.118 p/m2. De woningprijzen in Noord, en zo ook in Buikslotermeerplein, stijgen wel flink in de afgelopen jaren. Zo is de WOZ-waarde in 2019 met 40% gestegen ten op zichte van 2017. In Amsterdam ligt het gemiddelde vooralsnog op 4.858 p/m2. • Opvallend is dat er in de wijk nog winst valt te behalen op het gevoel van veiligheid. De wijk Buikslotermeer heeft ten opzichte van andere wijken in Amsterdam een relatief slechte score op de onveiligheidsbelevingindex. • Op veel plekken in Noord wordt er gebouwd of getransformeerd. Er wordt veelal in hoge dichtheden gebouwd, met name in de vrije sector maar ook in de sociale huur. De woningvoorraad in Noord wordt met de nieuwe ontwikkelingen steeds diverser: van een groot aandeel (sociale) huurwoningen naar een hoger aandeel koop en vrije sector huur. Het middensegment blijft nog achter.

circa 23% van de inwoners woont. Veel horeca heeft in transformatiegebieden vooral een functie voor (tijdelijke) placemaking. De fastfood sector is bovengemiddeld vertegenwoordigd in het stadsdeel Noord (38% tegenover 29% landelijk gemiddeld). • In Noord waren in 2019 38 leisure (vrijetijds) voorzieningen, een derde hiervan is fitness. 40% van het aanbod is overigens in transformatiegebieden gevestigd. Op het Buikslotermeerplein is de recent geopende bioscoop (15.000 m2 bvo) de nieuwe leisure aanwinst in het gebied. Verder heeft de wijk Buikslotermeer relatief weinig culturele voorzieningen. • In Buikslotermeer en in het gebied Noord-Oost zijn nauwelijks hotelbedden te vinden. Het gebied is duidelijk geen toeristische verblijfsplek op het moment.

• Het winkelcentrum beslaat 102 winkels exclusief leegstand (in 2017, Strabo). Naar inschatting is er ca. 10.000 m2 leegstand van de ca. 66.000 m2 wvo (winkelvloeroppervlakte) detailhandel (cijfers 2017). Van de 100 winkeliers zijn er 34 zelfstandige winkeliers en behoren er 66 tot een formule (franchise of filiaalbedrijf) in 2017. Het aandeel zelfstandigen ligt relatief hoog. Van het totaal is overigens 80% van het winkelareaal in gebruik bij het filiaal- en franchisebedrijf. • In de periode 2013 - 2017 zijn de bezoekersaantallen teruggelopen met 12%. De omzet is bijna met een kwart afgenomen. De verblijfsduur van bezoekers kent ook een dalende lijn. Opvallend is ook dat het verzorgingsgebied kleiner is geworden; bezoek vanuit wijken als Kadoelen of Tuindorp Oostzaan maar ook Waterland is afgenomen. Circa 70% van de nietdagelijkse omzet van winkels in Boven ‘t Y komt vanuit bezoekers uit Noord. • Het winkelcentrum heeft te maken met veel concurrentie in Noord zoals wijkcentra De Banne en Waterlandplein, waar bewoners voor dagelijkse boodschappen heen gaan en het NDSM-terrein en Van der Pekstraat voor een breder palet aan voorzieningen. De wijkwinkelcentra zijn recentelijk dan wel gerenoveerd, herontwikkeld of compleet nieuw gebouwd.

Het aanbod van deze centra is ook kwalitatief sterk door de vernieuwing, goed dagelijks winkelaanbod, betaalbaar parkeren en doorgaans een aangenaam verblijfsklimaat.

• Direct grenzend aan het Buikslotermeerplein (bij het metrostation) wordt in de wijk Elzenhagen zo’n 4.000 woningen gebouwd. Deze nieuwe instroom bewoners zorgt onder andere voor nieuwe gebruikers van voorzieningen in de omgeving. WAT IS ER AAN VOORZIENINGEN IN NOORD EN OMGEVING BUIKSLOTERMEERPLEIN? • In Amsterdam Noord zijn circa 346 horecavestigingen (ARRA 2019). Bijna de helft van het horeca-aanbod in Noord is gevestigd in de wijken aan het IJ terwijl daar op dit moment

HOE FUNCTIONEERT WINKELCENTRUM BOVEN ‘T Y?

Recente ontwikkeling van de Euroscoop (jan ‘20) 13

ALTERNATIEF AANBOD IN AMSTERDAM/REGIO NOORD

Bron: SITE 14

NOORD ‘BEGRIJPEN’ In dit kader wordt kort de context van Amsterdam Noord geschetst. Voor de transformatie van het Buikslotermeerplein is het relevant om de ontwikkeling van dit stadsdeel te begrijpen. Historie en ontwikkelingen Amsterdam Noord De stad Amsterdam is voor lange tijd aan de zuidkant van het IJ gegroeid. De enige zeggenschap die de stad aan de Noordkant had was het schiereiland Volewijck. Pas aan het einde van de 19e eeuw begon de annexatie en de ontwikkeling van wat wij vandaag de dag Amsterdam Noord noemen. Veel industrie die voor werkgelegenheid zorgde kreeg een plek aan de Noordoevers van het IJ. Dit heeft er zelfs toe geleid dat er plannen kwamen voor bruggen over het IJ, maar uiteindelijk is er gekozen voor het bouwen van woonwijken achter de industrie in Noord. Deze wijken zijn gebouwd volgens het principe van Garden Cities (tuinsteden); een stedenbouwkundige opzet van woonwijken voor de arbeidersbevolking met autonomie en zelfvoorziening. Dit is terug te zien in de wirwar van kleine buurten in Noord die vaak strikt van elkaar gescheiden zijn en een aantal oude plattelandsdorpen. Noord bestaat nog steeds uit de dorpen, de wijken en de dijken. Kenmerkend voor Noord is het buurtgevoel en het ons-kent-ons. Met de Schellingwouderbrug in 1957 en de IJtunnel in 1968 werd de vaste verbinding met de overkant gelegd en zat Noord eindelijk echt aan Amsterdam vast.

Wist je dat... ... het in Noord stikt van de Jeu de Boules verenigingen .. ‘Noord-gestoord’ en ‘het Siberië van Amsterdam’ bijnamen zijn voor Amsterdam Noord Noord is flink in opkomst. De nieuwbouwprojecten schieten uit de grond en de gevulde ponten vormen een bewijs. De verlaten scheepswerf bij de NDSM werd ontdekt door creatieve ondernemers, de Van der Pekstraat heeft een transformatie ondergaan en het aanzicht vanaf Amsterdam Centraal is veranderd met o.a. het EYE en de A’DAM Toren als uitzicht. Veel nieuwe ontwikkelingen in Noord betekent niet direct een positief effect voor iedereen. Veel oorspronkelijke Noordelingen (Amsterdammers die in Noord wonen) hebben het gevoel dat er niet voor hen ontwikkeld wordt. Zij zien onvoldoende perspectief voor zichzelf op de woningmarkt en voelen zich weggedreven door kapitaalkrachtige nieuwkomers van buiten Noord (en buiten de stad). Dit sentiment leeft sterk in het stadsdeel en vormt een belangrijk vertrekpunt bij de ontwikkeling van het Buikslotermeerplein.

... Drukwerk in 1978 het lied Ik verveel me zo, in Amsterdam Noord maakte, waarin het gemis aan vermaak zoals een bioscoop werd benoemd ... er in Noord veel grote groenvoorzieningen zijn zoals het Noorderpark, Baanakkerspark, Het Vliegenbos en Schellingwouderbreek. Natuurgebied ‘t Twiske ligt ook op fietsafstand. ... er maandelijks een grootschalige vlooienmarkt plaatsvindt bij De IJ-hallen.

15

HUIDIG GEBRUIK EN WENSEN VANUIT DE OMGEVING Sinds november 2019 zijn er gesprekken gevoerd over de vernieuwing van het Buikslotermeerplein met bewoners, ondernemers en andere betrokkenen. Deze gesprekken hebben tot interessante inzichten geleid, waarmee het gebruik van en de wensen voor het gebied meer duiding krijgen. 10 lessen over het huidige gebruik

7) De sloop van het Waddenwegviaduct laat een harde barrière in het gebied verdwijnen, maar het is ook een plek waar jongeren met nostalgie naar kijken als plek om vrienden te ontmoeten;

10) Het gebied tussen het metrostation en winkelcentrum kan nog niet goed geduid worden.

8) Omliggende woonwijken zijn nu niet logisch verbonden met het Buikslotermeerplein; 9) De markt is een plek voor interactie en uitwisseling, maar is kleiner geworden.

Op basis van de gesprekken en eigen onderzoek zijn de meest opvallende zaken in tien lessen samen te vatten. Het zijn lessen die niet altijd direct uit cijfers te halen zijn maar in gesprekken naar voren komen en zichtbaar en voelbaar zijn. 1) Veel mensen zijn trots op Noord en op het Buikslotermeerplein. Ook al ziet het er volgens de meesten wat verouderd uit; 2) Laagdrempelig en gemeenschap-gevoel zijn woorden die passen bij het gebruik van het Buikslotermeerplein; 3) In de huidige opzet van Buikslotermeerplein is niet één centraal punt/plek toe te kennen; 4) Er zijn een aantal op het eerste gezicht ‘onzichtbare’ ontmoetingsplekken. Zo ga je voor een goede kop koffie en een praatje naar de HEMA; 5) ‘Hangen’ doen jongeren bij het gebouw van de MediaMarkt en MacDonalds; 6) De verlaten parkeerdekken zijn plekken waarvan men zich afvraagt wat er zich hier allemaal afspeelt en die als onveilig worden beschouwd;

16

Beeld met elementen van huidig gebruik Buikslotermeerplein aan de hand van opdracht ‘woorden zo snel mogelijk een plek in het gebied geven’ met Jan Rothuizen (conceptkrachtdag SITE 06-03-2020).

Wensen vanuit de omgeving De bijeenkomst op 3 maart 2020 heeft inzicht gegeven wat betrokkenen uit de omgeving vinden van het toekomstperspectief voor het Buikslotermeerplein. Voor de betrokkenheid van huidige ondernemers en eigenaren is er ook frequent overleg met de CVvE en de Ondernemersvereniging Winkelcentrum Boven ‘t Y. De inbreng vanuit de omgeving komt ook terug in de visie van Hart van Noord (hoofdstuk 4). • Waardeer het bestaande Er is een sterke wens dat het Buikslotermeerplein een levendige plek wordt voor Noorderlingen. Het is prima dat dagjesmensen en andere Amsterdammers het gebied komen bezoeken, maar naar grootschalig internationaal toerisme wordt minder verlangd. En maak er alsjeblieft geen vinex-wijk van, maar behoud wat rafelrandjes! Denk aan plekken waar Noorderlingen kunnen experimenteren met ondernemen, met samen leven en kunst en cultuur. • Groen, groen, groen Werkelijk iedereen verlangt naar een centrum dat groen is. Veel groener. Gras, bloemen en bomen. Sommigen wensen ook waterpartijen of fonteinen. Niet alleen omdat groen de stad verkoelt, maar vooral omdat de vergroening de uitstraling van het plein veel aangenamer zal maken. En dat nodigt mensen uit om te blijven.

• Cultuur Een levendig centrum heeft culturele activiteiten nodig. Ook daar is iedereen het over eens. Welke activiteiten? Dat verschilt nogal. Sommigen opperen een (openlucht) podium voor theater en muziek. Anderen vragen om een plek waar Noorderlingen cursussen kunnen volgen om zelf met cultuur bezig te zijn: van beeldhouwen tot dansles en van muziekles tot film- en videobewerking. Ook zijn er wensen voor een theater of museum. • Horeca Een veelgehoorde wens is om zo snel mogelijk kwalitatieve horeca naar het Buikslotermeerplein te brengen. Niet alleen voor goede koffie. Er is vooral behoefte aan betere restaurants die ook een gezonde, betaalbare maaltijd bieden. Hoewel er ook mensen zijn die graag zien dat zich hier een sterrenrestaurant vestigt. Ook vinden mensen dat terrassen bij horeca het centrum enorm zouden verlevendigen. • Bereikbaarheid Zorg voor goede routes, verbindingen met de omliggende wijken en fijne loopjes door het gebied. Zorg er ook voor dat de nieuwe functies groepen bij elkaar brengen: nieuwe en oude Noorderlingen, jong en oud.

XL sessie 3 maart 2020 in het ROC. Beeld: SITE.

17

BUIKSLOTERMEERPLEIN PUZZEL Onderzoek, observatie en gesprekken over verschillende belangen en de wijze waarop het gebied nu wordt gebruikt, roept vele vragen op en geeft ook de complexiteit van de opgave weer. De vraagstukken zullen dan ook meerdere malen terug te vinden zijn in dit ambitiedocument. De huidige gebruikers van het Buikslotermeerplein komen naar het gebied met verschillende doeleinden. We onderscheiden zodoende verschillende perspectieven in het gebied, waar rekening mee gehouden moet worden.

Boekhandel van Noord - anderzijds is er nieuw bloed zoals de Decathlon. Opvallend is de trots op het Buikslotermeerplein die onder een aantal ondernemers leeft. Met glinsterende ogen wordt er gesproken over de glorietijden van winkelcentrum Boven ’t Y. De scholier Ten westen van het metrostation zit een ROC en een MAVO gevestigd, pal naast het

Buikslotermeerplein. De scholieren bevinden zich naast het ROC-gebouw ook op en rondom het Buikslotermeerplein. Het gebied nodigt hen echter niet uit voor lang verblijf. Het gaat meer om shop & go of een handige ontmoetingsplek. Zij benoemen het gebrek aan voldoende zitplekken en een onprettige sfeer door onveiligheid, wat een langer verblijf ook niet stimuleert.

De bewoner De bewoners op het Buikslotermeerplein zijn onder andere te vinden in het complex uit 1993 gelegen aan het marktplein, torencomplex De Branding uit 1994 en de portiekwoningen aan het Olof Palmeplein. De krakers in het Bowling-gebouw zou je ook bij de inwoners van het gebied kunnen meetellen. Ondernemers in het winkelcentrum geven aan (en onderzoek van Strabo, 2017 bevestigt) dat senioren uit de buurt veelal van de voorzieningen gebruik maken en voor sommigen hun voornaamste klanten zijn. Jongeren uit de buurt gebruiken het gebied als ‘chillplek’ waar ze met elkaar afspreken, zoals bij de MacDonalds of bij het viaduct. Gezinnen uit de buurt brengen met hun kinderen een bezoek als er bijvoorbeeld een buurtactiviteit plaatsvindt. De ondernemer Ondernemers zijn in grote getalen te vinden op het Buikslotermeerplein (151 in 2017, bron: Strabo). Denk aan winkeleigenaren, winkelhuurders, mensen met een horecazaak en marktkooplieden. Een deel behoort tot de oude garde - zoals 18

Huidige gebruikers-puzzel Buikslotermeerplein. Vormgeving: SITE

De werkende Het Buikslotermeerplein is een gebied binnen Amsterdam dat relatief weinig werkplekken kent. De huidige werkenden bestaan verder uit mensen die in de winkel, horeca en op de markt staan. Binnen het gedefinieerde projectgebied en beoogd centrumgebied zijn ook een stadsdeelkantoor van de gemeente Amsterdam en de Euroscoop gesitueerd. Er zijn in 2019 circa 1.200 werknemers in het gebied aanwezig, waarvan 140 op een kantoor (Gebied in beeld, Gemeente Amsterdam), maar van een zichtbaar en voelbaar werkmilieu lijkt op het moment geen sprake te zijn. De (functionele) bezoeker De bezoeker van ‘buitenaf’ is de Noorderling, niet direct in de buurt wonend maar ook de Amsterdammer uit andere stadsdelen, die voornamelijk met een specifiek (functioneel) doel naar het Buikslotermeerplein komt. Dit kan een favoriete marktkraam, de tweedehandswinkel of een handig afspreekpunt zijn. De verslechterde kwaliteit van het winkelaanbod wordt door menig bezoeker in gesprekken erkend.

Vormgeving beelden: SITE

De toerist In Amsterdam groeit toerisme bijzonder sterk. In 2018 was het aantal overnachtingen in Amsterdam 16,7 miljoen (MRA rapport 201819).Toerisme blijft op het moment echter weg van het Buikslotermeerplein. De Noord-Zuidlijn zou de bezoeker in 5 minuten vanaf Amsterdam Centraal naar Noord brengen, maar dan moet er wel een goede reden zijn om te komen. Deze mist vooralsnog. Noord wordt steeds populairder, ook bij toerist, maar het Buikslotermeerplein wordt vooralsnog overgeslagen.

19

HUIDIGE INITIATIEVEN IN BEELD Er zijn meerdere eigenaren geïnteresseerd en bereid om te (her)ontwikkelen op het Buikslotermeerplein. Sommigen daarvan hebben reeds vergaande plannen gemaakt en stevig geïnvesteerd. Deze initiatieven zijn begin 2020 binnen het opdrachtgevende consortium en met SITE gedeeld, om vervolgens na te gaan hoe de bestaande plannen binnen de totale visie voor het Buikslotermeerplein zouden passen. Ook de gemeente behoort tot de initiatiefnemende partijen.

Het is vooralsnog de vraag hoe de plannen in uitgewerkte vorm passend zijn in de visie van Hart van Noord. Dit wordt bepaald aan de hand van de geformuleerde ambities in dit document, het ruimtelijk raamwerk en het projectbesluit vanuit de gemeente.

Opvallendheden • De plannen zijn veelal verkennend van aard, initiatiefnemers willen eerst graag een totale visie op het gebied zien. De huidige plannen zijn een soort ‘eerste bod’ om aan de hand daarvan vervolgstappen te zetten; • Sommige partijen zijn nog zoekend in hun plan naar een goede relatie met de directe omgeving, veel plannen zijn nu nog erg op de eigen plot gefocust; • De plannen leiden gezamenlijk tot het verschijnen van torens in het gebied. Eigenaren gaan op zoek naar nieuwe functies, die o.a. het bezit rendabeler kunnen maken. • De initiatieven wijzen er op dat het essentieel is verder te studeren op de invulling van de plint, het programma en een goede aansluiting met de openbare ruimte; • Een meer beperkte winkelfunctie in het toekomstige gebied lijkt aannemelijk, dit is een onderwerp om verder met elkaar te verkennen. Naast de initiatieven binnen het opdrachtgevend consortium zijn er nog een aantal initiatieven bekend, zoals een gezondheidscentrum en initiatief met hotel- woon- en bedrijfsfunctie.

20

Beelden van Urban Climate, Rijnboutt, Arons & Gelauff

Beelden van UNStudio, Gemeente Amsterdam, Frans Boots-DML Studio-BergCS 21

RUIMTELIJKE ANALYSE BUIKSLOTERMEERPLEIN Gekeken naar de ruimtelijke structuur van het Buikslotermeerplein zijn er een aantal opvallende zaken en verbeterpunten aan te wijzen. Deze worden in dit onderdeel belicht. In de visie (hoofdstuk 4) komen vervolgens voorstellen voor ruimtelijke ingrepen ter verbetering van het functioneren en de bereikbaarheid van het gebied aan bod.

Winkelcentrumgrid Het Buikslotermeerplein is op dit moment niet als één geheel te beschouwen. Het winkelcentrum-grid domineert en het gebied heeft weinig toegankelijke aansluitingen naar de omgeving toe. De aansluiting van de toegangswegen op routes in de omgeving voor met name langzaam verkeer blijven uit, door harde infrastructurele barrières om het gebied heen. Dit kan optimaler. Het Buikslotermeerplein beschikt

daarnaast over slecht functionerende openbare ruimtes, de plekken zijn te groot en/of beschikken niet over verblijfselementen. Er is ook een overmaat aan parkeerterrein aanwezig, wat veel (ongebruikte) ruimte in beslag neemt.

Ontwikkelingen Het gebied staat zeker niet volledig stil. De NoordZuidlijn heeft een nieuwe impuls gegeven en een aantal ontwikkelingen op gang gebracht. Op het ogenblik vinden deze ontwikkelingen vooral plaats rondom het metrostation en twee plekken in het winkelcentrum zijn recentelijk verbouwd: het oude V&D gebouw en de De Opgang met o.a. MediaMarkt, Decathlon en Amazing Oriental. Het blijft een overwegend monofunctioneel gebied en een ontwikkeling als de Euroscoop staat vooralsnog tamelijk op zichzelf in de ruimte en is niet erg goed

verbonden met de omgeving. Ditzelfde geldt voor de speelplekken, BMX baan, skatebaan en freerun die tussen het metrostation en het winkelgebied staan. Er worden wel nieuwe functies toegevoegd - wat positief is - maar een compleet en logisch geheel ontbreekt.

Slecht verbonden in noord Metrostation Noord zorgt voor een goede verbinding met de rest van Amsterdam en de Metropool Regio Amsterdam (MRA). Vanaf Amsterdam Centraal sta je in 5 minuten op metrostation Noord, waar het Buikslotermeerplein aan is gelegen. De bereikbaarheid van het gebied vanuit Noord laat echter te wensen over. Het gebrek aan goede fietsen looproutes in Amsterdam Noord maken het niet gemakkelijk om van de ene naar de andere kant van Noord te komen. Langzaam verkeer stokt in de huidige structuur bij het Buikslotermeerplein. Ditzelfde geldt voor groen. Amsterdam Noord is rijk aan groen, maar Buikslotermeerplein is niet goed op deze groenstructuur aangesloten. Vooralsnog is de plek sterk op de auto georiënteerd, stammend uit de tijd waarin het winkelcentrum is gebouwd. Goede autoverbindingen zijn niet erg bevorderend voor de (zachte) aansluiting met het directe omgeving, maar vormen ook harde barrières.

Huidig grid Buikslotermerplein / projectgebied 22

HOOFDSTRUCTUUR AMSTERDAM NOORD

De wens voor betere fietsverbindingen op basis van ontbrekende fietsinfrastructuur in Noord. Bron: SITE

Illustratief beeld voor verbeteren oost-west en noord-zuid verbindingen en connectie tot de binnenstad. Bron: SITE.

23

Buikslotermeerplein is een soort BASTION. Het gebied kent diverse barrières, heeft veel dichte delen en obstakels zoals harde infrastructuur.

Buikslotermeerplein is HARTLOOS. Er zijn geen goede, fijne verblijfsplekken te identificeren en van één duidelijk hart is geen sprake.

Buikslotermeerplein functioneert als een KLASSIEK WINKELCENTRUM met een hoofd-as met “publiekstrekkers” aan de uiteinden. De supermarkten aan weerszijden van het winkelcentrum dienen als halter – voor dagelijkse boodschappen – in het gebied. Dit zorgt voor interne circulatie in het winkelgebied en weinig (logische) verbindingen met het omliggend gebied. De loopstroom is er voornamelijk in de oost-west verbinding en de kleinere zijstraatjes liggen er veelal wat vergeten bij waardoor deze als ‘achterafstraatjes’ gaan functioneren. 24

SWOT-ANALYSE BUIKSLOTERMEERPLEIN De SWOT-analyse van het Buikslotermeerplein brengt de kern van het probleem en de mogelijke kansen goed in beeld. Er zijn een aantal hoofdopgaven die we voor het gebied definiëren: 1) Geef de Noordeling een plek waar hij/zij zich thuis voelt; 2) Zorg voor goede verbindingen met de (directe) omgeving; 3) Maak goede verblijfsplekken, zodat de sociale en maatschappelijke betekenis van Buikslotermeerplein een echt adres kan krijgen; 4) Wees een onderscheidende plek, die de kracht van Noord durft te laten zien; 5) Geef ruimte aan groei in omvang en diversiteit in programma. Er is veel ruimte voor het toevoegen van functies als wonen, werken en diverse voorzieningen. Zowel lege plekken als bouwen in de hoogte bieden ruimte in het gebied.

25

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

3.

GENERIEKE TRENDS We beschrijven enkele generieke trends en ontwikkelingen, die we zo veel als mogelijk specifiek maken voor de situatie Amsterdam/MRA en Noord/ Buikslotermeerplein. Er zijn enkele dominante trends voor grote steden in Nederland (en ook daarbuiten) die veel impact hebben op hoe we wonen, werken, winkelen en onze vrije tijdsbesteding. Urbanisatie - trek naar de steden en zeker de G4 (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht) vanuit Nederland en internationale migratie. Dit leidt tot verdichting en minder woonoppervlak per huishouden. Individualisering - de single als hoeksteen van de samenleving. Eenpersoonshuishoudens in grote steden en zeker in Amsterdam zijn inmiddels in de meerderheid. Dit zal naar verwachting ook verder toenemen. Dit betekent ook veel voor de opbouw van steden en type woonmilieus.

Gentrificatie / verdeelde stad - economische verschillen tussen personen en huishoudens nemen toe. Vanuit de gemeente Amsterdam is het belangrijk om principes van de ongedeelde wijk onderdeel te maken van de gebiedsontwikkeling van het Buikslotermeerplein. Dit houdt in het kort in dat naast een gemengde buurtsamenstelling ook het doel is om de omliggende buurten in sociaal, fysiek en economisch opzicht mee te laten delen in de verbeteringen van de gebiedsontwikkeling van het Buikslotermeerplein.

Verlegging van verantwoordelijkheid. De stedelijke ontwikkeling in Nederland kent van oorsprong een sterke invloed vanuit het Rijk / VROM met o.a. de gebundelde deconcentratie en VINEX-beleid. De afgelopen jaren is echter de decentralisatie de dominante trend en hiermee is vooral de (politieke)invloed van grote steden (G4/G20 en stedelijke regio’s zoals MRA) fors toegenomen.

Technologie raakt steeds meer vervlochten in onze samenleving en stedelijk gebied. Zowel de directe impact op het vlak van online winkelen als de afgeleide effecten van bestelbussen in het straatbeeld. Het is vooral echter de online tijdsbesteding – en tijdverdringing – die ons leven drastisch heeft veranderd. Er zitten nog steeds maar 24 uur in een dag. Duurzaamheid is in relatief kort tijdsbestek uitgegroeid tot de standaard. Waar afgelopen jaren veel laaghangend fruit kon worden geoogst, heeft de toekomstige duurzaamheidswinst grotere implicaties op het stedelijk gebied (bijvoorbeeld stikstofcrisis, gasloos, autovrije steden). Het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’ (gemeenteraad, mei 2018) laat een stevige ambitie voor een duurzaam Amsterdam zien. Binnen de duurzaamheidsambities is het vergroenen van de stad onder andere een belangrijk onderwerp.

Marktaandeel online winkelen groeit naar ca. 25%

Ontwikkeling eenpersoonshuishoudens Tegenwoordig meer schermtijd dan winkelen/ huishouden samen 27

IMPACT VAN TRENDS OP HET BUIKSLOTERMEERPLEIN De voorgaande dominante trends hebben hun weerslag op de ruimtelijke ordening, stedenbouw en stedelijke economie. Specifiek voor het Buikslotermeerplein zijn de volgende effecten van bepaalde trends en ontwikkelingen van groot belang. • Consumentengedrag is fundamenteel aan het veranderen, kijkend naar het kooporientatieproces (meer online), fysieke passantenstromen (ca. 25% lager), winkelgedrag (effectiever; hogere conversie) en het ontstaan van een nieuw winkelbeeld van consumenten (wijkcentra populair, middensegment oninteressant en topsteden/topconcepten in Nederland en daarbuiten als echte recreatieve winkeluitjes). • De politieke agenda van Amsterdam is ambitieus en behoorlijk rechtlijnig voor wat betreft het bereiken van kansengelijkheid en ongedeelde wijken en het verwezenlijken van duurzaamheidsambities. De hoofdstad is door zijn populariteit enerzijds in de positie om eisen te kunnen stellen en wordt anderzijds ook gedwongen (radicale) keuzes te maken vanuit de toenemende druk op de stad vanuit bewoners, werkenden en toerisme. • Planologisch komen we uit een tijdperk waarbij functiescheiding de norm was. Naast specifieke winkelgebieden kent heel het land typische bedrijventerreinen en kantorenlocaties met één dominante functie (Sloterdijk, Amstel III, Westpoort, maar ook de Zuidas was tot voor kort vooral een werkgebied).

Door de druk op de stad en nieuwe planningsinzichten is mengen en verdichten het credo. Door het mengen wordt letterlijk en figuurlijk veel leven geblazen in tot voor kort anonieme plekken. 28

Op deze plekken ontstaan ook nieuwe “centrumplekken” die anders dan de retailbeginselen zoals “verzorgingsbereik”, zich baseren op sociale interactie, leisure/vermaak, innovatie en de directe omgeving. Hier hoort ook een breder palet aan activiteiten bij; naast winkelen ook verblijven, ontspannen en maatschappelijke functies zoals onderwijs en zorg. De wijze waarop nieuwe en toekomstbestendige centrummilieus zich aanpassen op een Daily Urban System (dagelijks stedelijke systeem) is een cruciale factor. Oorspronkelijke functie Buikslotermeerplein ingehaald door de tijd

COVID-19 – de impact van het Coronavirus op onze maatschappij zal groot zijn en op moment van schrijven nog moeilijk specifiek te maken. Veel hangt af van de duur van de “standstill”, de economische impact en de onzekerheid/ angst voor terugkering van virus(sen). Vooral dat laatste zal grote gevolgen kunnen hebben voor het menselijk gedrag en hoe we vooral in (grote) steden kunnen samenleven. Voor de kortere termijn achten wij de noodzaak en kansen voor transformatie van retailmeters alleen maar groter.

Buikslotermeerplein is afgegleden naar een “divisie” waarbij het feitelijk concurreert met wijkwinkelcentra in de directe omgeving (zie ook kaart op p.14 in de analyse). Het centrum is slecht opgezet om op dit buurt/wijkniveau te kunnen acteren vanuit bereikbaarheidsprofiel en ontbreken van aansluitingen/verbindingen (fysiek, sociaal, economisch). Buikslotermeerplein biedt (nog) niet het soort reuring dat je vindt in nieuwe stedelijke ontmoeting/ interactieplekken zoals NDSM, Westergasterrein, Campus Diemen, Blijburg of B.Amsterdam. Op Buikslotermeerplein kom je op dit moment iets halen, terwijl de succesvolle ontmoetingsplekken elders in de stad juist een mix kennen van halen en brengen. We zien kansen voor een nieuw “Daily Urban System” in Hart van Noord waar de plek een uitwisseling biedt van mensen, van energie, van “halen en brengen”. Je verblijft, je organiseert, je viert, je praat, je luistert, je wil er (bij) zijn.

Foto: SITE

VISIE

Van Buikslotermeerplein naar Hart van Noord

4.

INTRODUCTIE VISIE HOOFDSTUK In dit hoofdstuk wordt de stap gemaakt van het huidige Buikslotermeerplein naar centrumgebied Hart van Noord. Er wordt onderbouwd waarom de plek zich goed leent voor een nieuw stedelijk gemengd centrumgebied van hoge dichtheid en met een gemixt programma. De visie bestaat uit de volgende onderdelen: - Positionering Vanuit een nieuwe blik kijken we naar Amsterdam Noord en het Buikslotermeerplein. Dit biedt kansen voor het toekomstperspectief van de plek, rekening houdend met de huidige Noordeling en de nieuwe toestroom bewoners en bezoekers. - Kernwaarden en Doelgroepen Bij de ontwikkeling van Hart van Noord onderscheiden we kernwaarden, deze zijn sturend voor de keuzes die gemaakt worden. Alle elementen in het gebiedsconcept zijn te herleiden naar deze waarden. In Hart van Noord is iedereen welkom, maar we zien een doelgroep met een bepaalde levenstijl hier met name goed landen. Dit wordt toegelicht en aangevuld met verhalen en gezichten van toekomstige bewoners en gebruikers van Hart van Noord. - Principes en ingrepen Dit onderdeel biedt oplossingen die essentieel en passend zijn bij de ontwikkeling van Hart van

30

Noord, welke gepaard gaat met verdichting en veel ruimte voor toevoeging van functies. De ingrepen zijn zowel ruimtelijk als programmatisch van aard. - Programma Hart van Noord In het programma onderdeel wordt een mogelijke verdeling van functies in het centrumgebied weergeven, inclusief indicatieve metrages/ aantallen en referenties. Dit onderdeel eindigt met een conceptuele kaart waarbij verschillende Boezemkamers (pleinen) onderscheiden worden. Er zijn leidende principes geformuleerd voor de ontwikkeling van deze pleinen.

POSITIONERING

4.1

NOORD OMARMT EIGEN(WIJZE) POSITIE Voor de positionering van Buikslotermeerplein als nieuw centrumgebied bekijken we de wereld vanuit Amsterdam Noord. Noord is altijd wat meer op zichzelf gericht en op zichzelf aangewezen geweest. Recentelijk trekt de groei van de stad steeds meer noordwaarts, via de IJoevers richting het Waterland. Noord groeit naar verwachting van 97.200 inwoners in 2019 richting 160.000 inwoners richting 2040 (bron: OIS, 2020). Buikslotermeerplein heeft de unieke kans om een nieuwe centrumfunctie te kunnen vervullen voor zowel het bestaande Noord als voor de nieuwe toestroom. Met de toekomstige verdubbeling van het inwonertal in Noord ontstaat de komende jaren de kans een centrumgebied van formaat en uniciteit te ontwikkelen dat geheel op eigen benen staat en de blik op Noord heeft en houdt.

Beeld: SITE 32

DENKEN VANUIT NOORD Wij geloven in de kracht van Noord als eigenwijs stadsdeel. Hoe beter het lukt om de bestaande kracht van Noord te pakken, te vatten en te vertalen naar een centrumgebied, hoe groter het perspectief ook zal zijn om nieuwe Noorderlingen te kunnen bedienen en op regionaal (MRA) niveau een rol van betekenis te spelen. “Groot geworden door jezelf te zijn”, dat is de gewenste positionering voor een Hart van Noord. Met het toevoegen van centrumfuncties en als het ware een schaalvergroting inzetten wordt het Buikslotermeerplein als compleet centrumgebied ook aantrekkelijk op regionale schaal. Amsterdam Noord - Centrum - Zuid Vanuit nieuw perspectief zien we kans voor een nieuw centrumgebied: Hart van Noord. De plek is goed bereikbaar voor Amsterdam en de rest van de regio door een goede openbaarvervoer verbinding; metrostation Noord als kopstuk van de NoordZuidlijn. Daarnaast kan het een plek worden voor de Noordeling door behoud van eigen Noords karakter. Vanuit hier wil iedereen straks een ansichtkaart versturen, hier moet je geweest zijn en hier ben je als inwoner van Noord trots op. Vanuit het geschetste perspectief maken we de stap van het Buikslotermeerplein naar centrumgebied Hart van Noord. De invulling van Hart van Noord wordt in de volgende onderdelen nader uitgelicht.

Omkanteling perspectief Noord. Bron: SITE 33

34

NIEUW PERSPECTIEF BUIKSLOTERMEERPLEIN: HART VAN NOORD

Van goed functionerend regionaal winkelcentrum naar het huidige verouderd winkelgebied voor lokale boodschappen, kijken we vanuit nieuw perspectief naar de kans voor een toekomstig centrumgebied met zowel lokale als grootstedelijke voorzieningen. Bron: SITE. 35

KERNWAARDEN EN DOELGROEPEN

4.2

KERNWAARDEN Bij Hart van Noord onderscheiden we drie kernwaarden. Met deze kernwaarden zetten we de diep verankerde overtuigingen van het nieuwe centrumgebied neer. Het zijn drijfveren die de reden achter het handelen verklaren. De kernwaarden voor Hart van Noord zijn sturend in de keuzes die in het gebied worden gemaakt. Alle elementen in het gebiedsconcept zijn te herleiden naar deze waarden.

37

THUIS Hart van Noord is de plek die voor mensen vertrouwd is. Voor Noord is het als een thuis en hier loop je

bekenden tegen het lijf. Dit centrum is voorzien van veel ontmoetingsplekken, waar gezelligheid geen tijd kent. Veel plinten voelen aan als huiskamers van het centrumgebied. Hart van Noord is stedelijk maar ook gemoedelijk en vertrouwd door zachte kwaliteiten in het gebied. Samenzijn en aandacht voor elkaar maken dat mensen zich gelukkig en betrokken voelen in Hart van Noord. Samen maken de mensen hun thuis.

38

LE MEDI, ROTTERDAM COMMUNITY CONCEPT AAN COLLECTIEF HOF

MEHR ALS WONEN, ZURICH COMMUNITY CONCEPT

LEIDSCHE RIJN CENTRUM, UTRECHT NIEUW CENTRUM MET MENSELIJKE MAAT

‘HUISKAMER’ IN DE STAD ANNE&MAX, ZWOLLE 39

EERLIJK Hart van Noord is oprecht. Een fijne plek waar de grote middengroep zich thuis voelt en waar iedereen

welkom is. Hier gelden geen privileges, de één heeft niet meer recht dan de ander. In Hart van Noord is het eerlijk delen. Op straat zie je een echte mix van mensen. Een toegankelijk hart waar natuurlijke schoonheid tot uiting komt. Dit maakt ook dat je er voor eerlijke en betaalbare

prijzen kan wonen, ondernemen en verblijven. Lokale ondernemers zijn hier de baas, maar nieuwe werkfuncties en grootstedelijke voorzieningen zijn ook welkom. Hart van Noord is uniek, juist omdat het zo lekker gewoon is gebleven. Door dicht bij jezelf te blijven, zal Hart van Noord groeien en opbloeien. En hé, eerlijkheid duurt het langst. 40

THE PEOPLE’S SUPERMARKET, LONDEN BETAALBAAR EN GOED ETEN VOOR DE GEMEENSCHAP

DE POLITIEMAN, DE VERPLEEGSTER, DE LERARES AANDACHT VOOR DE MIDDENKLASSE

WERKPLAATS PIET HEIN EEK, EINDHOVEN LOKAAL ONDERNEMERSCHAP RUIMTE BIEDEN

RESTAURANT INSTOCK VOEDSELVERSPILLING OP DE KAART 41

BUITENGEWOON De potentie van Hart van Noord is gezaaid en hoeft enkel tot bloei te komen. In dit centrum wil je verblijven door de

dynamiek die aanwezig is, het grote en diverse aanbod aan voorzieningen en het sterk aanwezige buitenleven. Er zijn straten om eindeloos door heen te struinen. De ruwe randjes van de plek worden omarmd. Het is een plek van reuring waar bijvoorbeeld de ouderwetse vrijmarkt een nieuw leven is ingeblazen. Voor spontaniteit,

vernieuwing en inspiratie ga je naar Hart van Noord. En soms is de verrassing van Noord lekker gewoon, of gewoon lekker. Hart van Noord is buitengewoon.

42

BOXPARK, SHOREDITCH LONDEN HOTSPOT VOOR WINKELEN, ETEN EN DRINKEN IN CONTAINERS

WONEN EN VOORZIENINGEN AAN HET MARKTPLEIN, TIRANA LIKJE VERF VOOR VERNIEUWING

QUARTIERI SPAGNOLI, NAPELS STRUINSTRAATJES

BUITEN BIOSCOOP, SYDNEY ACTIVITEITEN IN DE PUBLIEKE RUIMTE 43

HART VAN NOORD VOOR EEN BREED PUBLIEK Hart van Noord is een plek waar iedereen welkom is, met aandacht voor de huidige Noorderling. De ontwikkeling zal bijdragen aan het versterken van stadsdeel Noord en Amsterdam als geheel. Er worden nieuwe functies toegevoegd en nieuwe woningen en doelgroepen. De kwaliteit en ‘eigenheid’ van Hart van Noord is een belangrijk aspect van de positionering van het gebied. Hoe meer Noord zichzelf laat zien en herkent in Hart van Noord, hoe groter ook de regionale aantrekkingskracht kan zijn. Authenticiteit als trekkracht. Een van deze authentieke krachten van Amsterdam Noord is diversiteit. De toekomstige groep inwoners van Hart van Noord zal dan ook bestaan uit een diverse groep met verschillende leetijden en samenstellingen. Naast de Noorderling zullen zogezegd bezoekers uit andere streken ook aangetrokken worden tot het nieuwe centrumgebied. Ook binnenlandse en buitenlandse toeristen zullen de plek gaan ontdekken. Er liggen hier kansen voor toerisme vanuit onder andere een versterkt Cultuurplein (zie hoofdstuk programma 4.4) in combinatie met goede bereikbaarheid door de Noord-Zuidlijn. Een deel van de toeristen nu gericht op het centrum van Amsterdam zou in Noord kunnen worden opgevangen. Er zal zich een breed palet aan toekomstige inwoners van Hart van Noord doen voorkomen.

Deze inwoners delen grotendeels wel een levensgevoel met elkaar: de behoefte om te wonen in een gebied waar men zich verantwoordelijk voor elkaar en de omgeving voelt en oog voor

44

Afbeelding: Gemeente Amsterdam, 2016 elkaar heeft. Zij houden zowel van stedelijkheid als het gevoel van rust en ruimte. Daarnaast zijn zij veelal op zoek naar een betaalbare woonplek in Amsterdam. De inwoners van Hart van Noord zullen naar verwachting veel kenmerken van de Gele Leefstijl (BSR) bevatten. Deze leefstijl zien we als energiek, assertief, sociaal, enthousiast en op zoek naar een groepsgevoel.

NIEUWE DOELGROEPENBEPALING In lijn met de schuivende panelen voor winkelmilieus zien we ook dat er nieuwe inzichten ontstaan met betrekking tot het bepalen van verzorgingsgebieden en doelgroepen. De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor de sociale functie van winkel- en centrumgebieden en dat vertaalt zich naar een nieuwe wijze van segmentatie. Een gezaghebbend onderzoek vanuit Evolotiepsychologie is verricht door bureau MindLogyx Retail (2016), die specifiek voor winkelgebieden hun inzichten hebben vertaald in handvatten. De kern van hun onderzoek en vertaling naar de “winkelcentrum-praktijk” is het belang van sociale meerwaarde. Typologie bezoekers centrumgebieden Voor Hart van Noord als sociale ontmoetingsplaats voor het gehele stadsdeel Noord (Place to be en Place to Stay) is de aanpak vanuit evolutiepsychologie zeer relevant. We zien juist dat de sociale functie en interactie binnen Noord lange tijd is verwaarloosd; onvoldoende gezien als belangrijk en kansrijk.

Gericht op gemeenschap en gezelligheid

Sociale en betrokken doelgroep Hart van Noord

Voor Hart van Noord zien we zowel voor de huidige situatie/korte termijn én de toekomstige verbrede functie voor de langere termijn een zeer goede aansluiting met het B-profiel. Dit profiel kenmerkt zich door de gezamenlijkheid, het familiaire en de ongedwongen, huiselijke, gezellige sfeer binnen een centrumgebied. Het kunnen ontmoeten, afspreken en het organiseren van evenementen zijn voor mensen met een B-profiel zeer belangrijk. Het B-profiel kent veel overeenkomsten met de leefstijlprofielen “Geel en Groen”, dat vaak wordt toegepast voor bepaling van doelgroepen in woningbouw.

Het B-profiel is meest voorkomend voor middelgrote regionale centra. Er is een combinatie aanwezig van winkels voor dagelijkse boodschappen en recreatieve aankopen. Daarnaast zijn in deze centra bedrijven en functie aanwezig op het gebied van entertainment- en vrijetijdsfuncties zoals bioscoop, theater en evenementen. Zij hebben als functie de uitbreiding van het eigen netwerk en de kennissenkring te kunnen vergroten.

Leefstijlsegmentatie, bron: BSR

Mensen met een B-profiel hebben in beginsel een sterke binding met “hun centrum”, zijn loyaal aan de lokale ondernemers en lokale organisaties. Ze willen ook graag worden betrokken bij de toekomst van “hun centrum”. Ze staan ook open voor het meehelpen met sociale activiteiten en kunnen – mits ze in een positieve stand staan - fungeren als ambassadeurs bij uitstek.