2. 20250701 Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Nieuw-West.pdf
Tekst van het document
GEBIEDSGERICHT OMGEVINGSPROGRAMMA
AMSTERDAM NIEUW-WEST
1 juli 2025
N CO
T P CE
Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Nieuw-West is opgesteld door Ruimte & Duurzaamheid en afgestemd met Grond & Ontwikkeling, Verkeer & Openbare Ruimte en Stadsdeel Nieuw-West van de gemeente Amsterdam. Dit document is vastgesteld door het college van B&W van Amsterdam op 8 juli 2025
2
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Samen naar Nieuw-West 2035
De aard en werking van het gebiedsgericht Omgevingsprogramma en de totstandkoming
5
1.1 Inleiding 6 1.2 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma onder de Omgevingswet 6 1.3 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Nieuw-West 7 1.4 Samen stadmaken 8 1.5 Dynamiek vanuit de regio 10
Hoofdstuk 2: Dilemma’s en keuzes
13
De combinatie van bestaand beleid brengt dilemma’s met zich mee en de strategische keuzes uit de Omgevingsvisie worden doorvertaald naar gebiedsniveau. Dat vraagt om stadsdeel-specifieke beleidskeuzes 2.1 Overwegingen bij beleidskeuzes 2.2 Rigoureus vergroenen 2.3 Duurzaam en gezond bewegen 2.4 Meerkernige ontwikkeling 2.5 Groeien binnen grenzen
14 16 18 20 22
Hoofdstuk 3: De grote lijnen
25
3.1 De grote lijnen 3.2 Nieuw-West over 20 jaar 3.3 Toekomstbeeld
26 31 32
Hoofdstuk 4: Kader voor ontwikkeling
Kaders en randvoorwaarden bij ruimtelijke ontwikkeling
35
4.1 Bestaande ruimtelijke kwaliteiten 4.2 Groen en landschap 4.3 Publieke ruimte 4.4 Voorzieningen op stads- en gebiedsniveau 4.5 Hoogstedelijke en stedelijke buurten 4.6 Buurten in de luwte 4.7 Omgang met het bestaande en erfgoed 4.8 Het Kwintet
36 38 40 42 44 46 48 54
Hoofdstuk 5: Werken met het Omgevingsgprogramma Nieuw-West
57
5.1 Het omgevingsgprogramma in de praktijk 5.2 Financieringsmethoden 5.3 Waar gaat het niet over? 5.4 Fasering 5.5 Eindoverwegingen
58 59 60 62 65
Bijlagen
67
A. Snapshot van het stadsdeel B. Nieuw-West en de strategische keuzes uit de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 C. Wisselwerking met ander beleid D. Lopende projecten
68 76
Op welke manier kunnen we bewerkstelligen dat de richting die dit document geeft ook werkelijkheid wordt.
De uitwerking van de gemaakte keuzes: de grote lijnen
3
78 80
4
Hoofdstuk 1 Samen naar Nieuw-West 2035
In dit hoofdstuk gaan we in op het hoe en wat van een Omgevingsprogramma en hoe dit in Nieuw-West tot stand is gekomen. We geven ook weer wat de opbrengst is geweest van het samen met de stad werken aan de opgave voor NieuwWest. 5
1.1 Inleiding Mensen die hun hele leven in Nieuw-West wonen, studenten die er een paar jaar doorbrengen, immigranten die er een nieuw leven opbouwen en hun kinderen zien opgroeien, en nog zo vele anderen; allemaal wonen en werken ze in Nieuw-West. Van monumenten tot nieuwe jongerenwoningen, van levendige stadsstraten tot gezellige buurtpleinen, van de grote parken tot het kleine buurtgroen; NieuwWest vormt het decor voor meer dan 163.000 levens. Nieuw-West is met die 163.000 inwoners het grootste stadsdeel van de hoofdstad Amsterdam. Het is een stadsdeel waar de wereld samenkomt, met bewoners die afkomstig zijn uit alle windstreken. Het ligt centraal, tussen de stad, de havens en Schiphol die veel werkgelegenheid bieden. De ligging in het groen biedt mogelijkheden voor recreatie, voor de transitie in de landbouw en voor klimaatadaptieve ingrepen. De originele opzet van tuinsteden in het groen straalt nog altijd de waarden van Licht, Lucht en Ruimte uit; de toekomstgerichte, optimistische visie die men had tijdens het bouwen van het stadsdeel. Amsterdam Nieuw-West heeft veel geliefde en kansrijke plekken; er zijn ook aspecten waar we het over eens zijn dat het beter kan en moet. Zo ligt er een grote opgave om bestaande woningen te verbeteren en meer woningen en voorzieningen toe te voegen zodat huidige en nieuwe Amsterdammers in de stad kunnen wortelen en doorgroeien.
Het voorzieningenaanbod moet versterkt worden. 6
Daarnaast is er ondanks het groene karakter op plekken sprake van hittestress of wateroverlast bij hevige regenval. In bijlage A wordt voor Nieuw-West een uitgebreidere schets gegeven van de huidige sociaal-maatschappelijke situatie en eigenschappen van de leefomgeving. De gemeente Amsterdam heeft in 2021 in het kader van de Omgevingsvisie samen met bewoners en andere betrokkenen een veelheid aan ambities voor de fysieke leefomgeving van de hele stad geformuleerd; van rigoureus vergroenen tot samen stadmaken. Deze richting die de stad op wil, is vastgesteld in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 en de Ontwikkelstrategie 2035. In het
Omgevingsprogramma Nieuw-West werken we die richting uit voor dit stadsdeel.
1.2 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma onder de Omgevingswet Een Omgevingsprogramma, onderdeel van de Omgevingswet sinds 2024, is een flexibel instrument voor beleidsontwikkeling en uitvoering. Burgemeester en wethouders kunnen hiermee vastgesteld stedelijk beleid zoals de Omgevingsvisie concreter maken voor een specifiek gebied (bijvoorbeeld een stadsdeel) of onderwerp. Het Omgevingsprogramma
biedt daarmee na vaststelling een kader voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving voor een specifiek gebied of onderwerp. Een programma bindt alleen het bestuur zelf, maar kan burgers en bedrijven stimuleren om bij te dragen aan de doelstellingen. Burgemeester en wethouders kunnen beleidskeuzes binnen bestaand beleid in het programma opnemen. Het Omgevingsprogramma en de daarin gemaakt beleidskeuzes wordt als richting gevend kader gebruikt. MER De milieueffecten van de voorgestelde richting zijn door middel van een Milieu Effect Rapportage Beoordeling in kaart gebracht.
1.3 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Nieuw-West Stadsdeel Nieuw-West is het eerste stadsdeel met een Omgevingsprogramma, waarin de Omgevingsvisie en stedelijk beleid voor de fysieke leefomgeving worden gecombineerd. Vanwege het integrale kader van het Omgevingsprogramma zijn verschillende beleidsstukken en agenda´s geraadpleegd. Ook is het afgestemd op het Nationaal Programma ‘Samen Nieuw-West’. In bijlage C wordt een overzicht gegeven van een belangrijk deel van deze stukken en de relatie van het Omgevingsprogramma ermee. Het Omgevingsprogramma Nieuw-West is, na vaststelling door het College van Burgemeester en Wethouders, het ruimtelijk ordeningskader
voor nieuwe ontwikkelingen in het stadsdeel voor de komende 10 jaar. Het wordt elke vier jaar geactualiseerd. Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Nieuw-West werkt op drie manieren: •
• •
Kaderstellend, door voor het stadsdeel bestaand beleid te specificeren (specificatie), door duidelijk te maken hoe een ambitie bereikt kan worden (uitvoering), of door bestaand beleid expliciet op te nemen (opnemen). Het kan een onderbouwing vormen bij de afwijking van het omgevingsplan Prioriterend van grote, bestaande opgaven Agenderend voor cruciale, complexe projecten
Kaderstellend Bij de uitwerking op gebiedsniveau komen we dilemma’s tegen; hoe kunnen we bijvoorbeeld én verdichten én vergroenen? In het Omgevingsprogramma duiden we deze dilemma’s en maken we keuzes die passen bij de plek of bij de thematiek die in Nieuw-West speelt. De afweging wordt op de schaal van het stadsdeel en vroeg in het proces van stadsontwikkeling gemaakt. Door niet naar één project te kijken, maar naar de optelsom van projecten, is er meer inzicht in de impact van keuzes op het grotere geheel. Deze keuzes vormen de kaders voor projecten en de juridische onderbouwing bij de aanpassing van het omgevingsplan. Tegelijkertijd biedt het Omgevingsprogramma de ruimte om op projectniveau een uitwerking te maken. De beleidskeuzes zijn als tekst in hoofdstuk 2 opgenomen en staan op de kaarten in hoofdstuk 4. De beleidskeuzes zijn uitgangspunt bij de start van
een project. Beleidskeuzes verhogen niet de kosten ten opzichte van eerder vastgesteld beleid. Reeds lopende ontwikkelingen blijven gewoon doorgang vinden en zijn ook zo opgenomen. Prioriterend Als stad hebben we veel plannen voor Nieuw-West. Die kunnen niet allemaal tegelijkertijd worden uitgevoerd. Het Omgevingsprogramma brengt op basis van de impact van de plannen en in hoeverre ze bijdragen aan de beleidsdoelen, prioriteit aan. Dit kan zowel prioriteren tussen thema’s als tussen bepaalde gebieden. Bij projecten die we prioriteren, gaat het om een verschuiving van middelen, waarbij het uitgangspunt is dat de totale investeringskosten gelijk blijven. Agenderend Er is een aantal projecten nodig om de structuur van Nieuw-West te versterken en zo het stadsdeel nog beter te laten functioneren. We noemen deze projecten het Kwintet. Het zijn projecten met weinig inkomsten uit ontwikkeling van nieuw programma. Ze komen daardoor niet vanzelfsprekend op gang. Het aanpakken van die gebieden heeft een grote impact op de samenhang en kwaliteit van het gehele stadsdeel. Deze projecten met bijbehorende kaders worden geagendeerd. Bij deze projecten moet er soms nog gezocht worden naar financiering.
7
1.4 Samen Stadmaken In de afgelopen jaren zijn er stappen gezet in Amsterdam om de samenwerking tussen bewoners, instanties en andere betrokkenen te verdiepen. Samen stadmaken is als strategische keuze opgenomen in de Omgevingsvisie. Het beleidskader participatie biedt handvatten hiervoor. In Nieuw-West is daarnaast het Nationaal Programma Samen Nieuw-West opgericht; een alliantie van overheden, maatschappelijke organisaties, bewoners en ondernemers die 20 jaar zal samenwerken aan het oplossen van problemen in het stadsdeel. Afspraken, gemeenschappelijke waarden en opgaven zijn vastgelegd met elkaar in een convenant. Voortbouwend op deze intensieve samenwerking is er voor het opstellen van het Omgevingsprogramma Nieuw-West vanaf de start contact gezocht met bewonersorganisaties, maatschappelijke instanties en overige betrokkenen uit het stadsdeel. Ruim veertig bekende partijen zijn benaderd, met een open uitnodiging om ook anderen aan te laten haken. Tijdens “Hete Brij” sessies zijn de dilemma’s benoemd en verdiept. In een volgende serie van bijeenkomsten zijn conceptkaarten samen doorgesproken. In een derde bijeenkomst zijn de definitieve kaarten voorgelegd en samen aangevuld. Ook binnen de gemeentelijke organisatie heeft er voortdurend afstemming plaats gevonden met verschillende domeinen zoals Wonen en Economie en de bestaande projectorganisaties.
Het Dagelijks Bestuur en de Stadsdeelcommissie Nieuw-West 8
hebben vroeg in het proces mee kunnen denken. Ook is er doorlopend afgestemd met het team van het nationaal programma Samen Nieuw-West. Al deze gesprekken samen hebben de inhoudelijke uitwerking van de Omgevingsvisie in dit stuk bepaald. In dit document spreken we vaak vanuit de term: wij. Wij is in dit document de Gemeente Amsterdam, die
geluisterd heeft naar de betrokken stemmen, samen met hen ideeën heeft geformuleerd en waar nodig een afweging heeft gemaakt wanneer die stemmen verschillende invalshoeken naar voren brachten.
Opbrengst Samen stad maken Door in navolging van het beleidskader Participatie vanaf de start met een breed palet aan betrokkenen uit het stadsdeel het gesprek aan te gaan, biedt het Omgevingsprogramma een gelaagd verhaal wat toegespitst is op Nieuw-West. De boodschap vanuit de gesprekken was helder:
• benader de toekomst van Nieuw-West positief. ga uit van kansen en kracht. nieuw-west als het groenste en mooiste stadsdeel van amsterdam met een enorme potentie. • maak hoofdkeuzes voor de ruimtelijke structuur op het schaalniveau van het stadsdeel voor de bereikbaarheid, locatie van centrumvoorzieningen, extra woningbouw en bijvoorbeeld groenbeleving. • voer tegelijkertijd maatwerk op het schaalniveau van buurt en gebouw: benader bijvoorbeeld de hoven niet volgens een vast format. Kijk en bespreek bij elke plek wat de specifieke aspecten en behoeften zijn. • blijf de bewoners en gebruikers centraal stellen in elke stap van de integrale afweging.
9
1.5 Dynamiek vanuit de regio Nieuw-West staat niet op zichzelf. Het ligt ingebed in één van de meest kansrijke regio’s van het land. Met 163.000 inwoners heeft Nieuw-West een potentiëel enorme arbeidskracht, die in deze tijden van krapte niet mis te verstaan is. Het ligt tussen de grote werkgebieden van Schiphol, de havens en de werkstad Amsterdam. Het kan meeliften met de grote culturele kernen van Amsterdam, Haarlem en de opkomende Zaanstad. Het heeft op recreatief en cultureel vlak, qua voorzieningen en winkelaanbod, ook veel te bieden aan de regio. Er zijn veel ontwikkelingen in Nieuw-West zoals transformatie in een groot aantal buurten, het Stadscentrum Osdorpplein, Sloterdijk, het Schinkelkwartier en de Ringzone-West. Maar ook in aangrenzende gebieden gebeurt veel, zoals op termijn de bouw van 40.000-70.000 woningen in Haven-Stad en de voortdurende bouw op de Zuidas. Buiten Amsterdam zijn er belangrijke woningbouwprojecten in de Haarlemmermeer, Zaanstad en Haarlem, gericht op het verlichten van de druk op de woningmarkt in de regio Amsterdam en het bieden van betaalbare woonopties voor een groeiende bevolking. Belangrijke infrastructuurprojecten zijn de bruggen over het IJ, de verlenging van de Noord/Zuidlijn en het sluiten van de metroring. Toekomstige projecten zoals de eventuele verbinding tussen station Lelylaan en Haarlem, de Oost-Westlijn en 10
een hoogwaardig openbaar vervoer busverbinding Westpoort - Nieuw-West - Schiphol zouden de regio verder kunnen verbinden. Deze ontwikkelingen bevorderen uitwisseling tussen gebieden, creëren meer werk- en opleidingsmogelijkheden en maken recreatieve plekken beter bereikbaar. Goede OV- en fietsverbindingen zijn cruciaal voor het faciliteren van de verbinding met Amsterdam en de regio. Nieuwe noord-zuidroutes zullen relaties tussen verschillende
gebieden versterken, met de kruising van Meer en Vaart en de Calandlaan als belangrijk knooppunt. Zo ontstaan nieuwe relaties van en naar Zaanstad, Haarlem, Haven-Stad, Sloterdijk, Slotermeer, Stadscentrum Osdorpplein tot Schiphol. Mits gefaciliteerd, zal er dus meer beweging naar en door het gebied komen. Dit zal levendigheid en draagvlak voor voorzieningen met zich meebrengen.
11
12
Hoofdstuk 2 Dilemma’s en keuzes
We lichten dilemma´s toe die voortkomen uit het bestaande ruimtelijke beleid: soms botsen verschillende beleidsstukken, soms past niet alles op dezelfde plek. We maken daarin specifieke beleidskeuzes voor stadsdeel Nieuw-West, door op gebiedsniveau een afweging te maken op basis van de strategische keuzes uit de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (zie ook bijlage B). 13
2.1 Overwegingen bij beleidskeuzes Het Omgevingsprogramma is een vertaling van reeds vastgesteld beleid; er wordt richting geboden binnen de eerder door de gemeenteraad of het College van burgemeester en wethouders vastgestelde beleidskaders. In dit hoofdstuk inventariseren we welke dilemma’s en vraagstukken er zijn wanneer we bestaand Amsterdams beleid samenvoegen. Voor deze dilemma’s en vraagstukken hebben we vervolgens keuzes gemaakt die we in het volgende hoofdstuk vertalen naar de grote lijnen en een toekomstbeeld. De keuzes zijn tot stand gekomen op basis van: •
•
•
• •
14
De reeds langer ingezette lijn van het werken aan de doorgaande straten (bijvoorbeeld in de Structuurvisie en de notitie Stadsstraten) De opgave tot verdichting, functiemenging en kwaliteitsverbetering vanuit de Omgevingsvisie (o.a. om het draagvlak voor voorzieningen te vergroten) De opgave om te stad te verduurzamen en de opgave om ‘water en bodem’ sturend te laten zijn bij ontwikkelingen De inzet op enkele strategische zones uit de Ontwikkelstrategie Het puzzelen met de beperkte ruimte die er is, onder andere doordat veel corporatiebezit recent herontwikkeld of gerenoveerd is, door versnipperd bezit en doordat we verdichten én ruimte voor recreatie, natuur en sport willen
bieden Gesprekken met betrokken bewonersorganisaties en andere maatschappelijke organisaties uit het stadsdeel • De ervaring met de vernieuwing van de afgelopen decennia. Dit resulteert in een aantal beleidskeuzes in het Omgevingsprogramma die aanvullend zijn op het vastgestelde beleid. Uitgangspunt bij het opstellen van de beleidskeuzes is dat ze geen zwaardere financiële belasting betekenen dan het bestaande beleid. De keuzes zijn specifiek voor dit stadsdeel. •
Inhoudelijk komen keuzes grotendeels neer op het groter maken van de verschillen: niet overal een beetje verdichten, niet overal een beetje groen, maar op sommige plekken veel sterker, zodat er echt structureel iets verandert, terwijl andere plekken juist de kwaliteit van de originele opzet behouden. Er zijn over het algemeen drie redenen waarom we beleidskeuzes toevoegen: • •
•
Specificeren: Het beleid gaf grote lijnen aan en wordt specifiek gemaakt voor het stadsdeel Opnemen: Afspraken of ander ruimtelijk beleid bleef onderbelicht terwijl het wel speelt binnen het stadsdeel Uitvoering: Het beleid gaf nog niet aan hoe we de beleidsdoelen gaan bereiken
De lopende gebiedsontwikkelingsprojecten (een overzicht van de huidige ontwikkelingen, februari 2025 is opgenomen als bijlage D) in Nieuw-West zijn opgenomen in het Omgevingsprogramma Nieuw-West en hoeven dus geen koers te wijzigen na vaststelling van het Omgevingsprogramma Nieuw-West. Er zijn enkele locaties (toegelicht in de laatste deel van de tabel op pagina 23) zodanig van belang voor de stedelijke samenhang dat de in het Omgevingsprogramma Nieuw-West genoemde opgaven met betrekking tot verdichting en verbindingen de prioriteit krijgen. Soms betekent dat een andere of verdergaande ontwikkeling dan hoe er nu in de projecten aan wordt gewerkt. Voor de meeste locaties kan dat op een later moment worden opgepakt. In enkele gevallen geeft stuurt het Omgevingsprogramma Nieuw-West bij in de lopende planvorming. De beleidskeuzes die we in het Omgevingsprogramma maken zijn in de pagina’s hierna toegelicht en zijn verwerkt in de thematische kaarten met bijbehorende regels in hoofdstuk 4. Op basis van de strategische keuzes van de Omgevingsvisie worden steeds eerst de opgaven en dilemma’s genoemd die het Omgevingsprogramma adresseert. In een tabel worden de beleidskeuzes toegelicht: wat zegt het bestaande beleid, welke keuze wordt er gemaakt en met welke implicaties, waar zijn verdere details te vinden.
15
2.3 Rigoureus vergroenen
Strategische keuze Omgevingsvisie: Rigoureus vergroenen
Omgevingsprogramma Nieuw-West Groen en landschap Wat is de opgave in Nieuw-West?
De stad krijgt nieuwe groene kwaliteit dankzij een groenere inrichting van de openbare ruimte met veel bomen en waar kan gevelgroen. We verenigen daarmee de wens om meer stedelijke kwaliteit en prettige ontmoetingsruimte te ontwikkelen met de noodzaak en behoefte om de stad klimaatbestendig, biodivers en leefbaar te maken voor mens, dier en plant. De scheggen worden landschapsparken die meer dan nu een recreatieve betekenis krijgen. Bestaande landschappelijke kwaliteiten zijn daarbij het uitgangspunt. In de naoorlogse buurten ligt de nadruk op het vergroten van de natuurwaarden en de gebruiksmogelijkheden (bijvoorbeeld om te sporten) van het aanwezige groen in combinatie met verdichting.
Welke opgaven moeten landen in het gebied? Het gaat enerzijds om stedelijke beleidsopgaven en anderzijds om vragen die omhoog komen vanuit het gebied.
Wat zijn de dilemma’s? Welke tegengestelde beleidsdoelen en wensen zijn er? Zijn er huidige kwaliteiten en feiten die de opgave bemoeilijken?
Rigoureus vergroenen Het vergroten van de gebruikskwaliteit en ecologische kwaliteit van parken en watergangen, het vergroenen van verharde ‘dagelijkse’ openbare ruimte van straten en pleinen, tegengaan hittestress en verbeteren waterberging & -kwaliteit. Dilemma’s Groen en Landschap Hoe kun je waardevol Rigoureus vergroenen in een stadsdeel waar al zoveel groen is? Tegelijkertijd drukt de verdichtingsopgave op het bestaande groen: verdichting gaat soms ten koste van bestaand groen en bovendien wordt de door de raad vastgestelde groennorm niet altijd gehaald in de vernieuwde buurten. Daar komt bij dat de toename van verkeer en parkeerplekken concurreren met de ruimte voor groen, ook in de hoven. Corporaties hebben steeds minder mogelijkheden om groen in de openbare ruimte te onderhouden en maken de hoven het liefst privaat. Klimaatverandering maakt de opgaven om de waterkwaliteit te verbeteren en voldoende waterberging te hebben nog ingewikkelder.
16
Bestaand beleid De Omgevingsvisie legt voor Nieuw-West de nadruk op het
Categorie Specificatie
Beleidskeuzes
Werkwijze
In het Omgevingsprogramma maken we dit specifiek door voorwaarden aan de kwaliteit
De bijbehorende regels zijn
vergroten van de natuurwaarden en de gebruiksmogelijkheden
van het groen te verbinden, als er minder terugkomt dan er was. Het groen dat terugkomt
beschreven in paragraaf 4.2
van het aanwezige groen, en minder nadruk op de hoeveelheid
en blijft heeft ten opzichte van het huidige groen een grotere ecologische, klimaatadaptieve,
groen. De visie biedt de mogelijkheid om bij verdichten minder
sociale, recreatieve dan wel andere waarde. Het groen dat niet gerealiseerd kan wordt
groen te realiseren dan er aanwezig was als dit bruikbaarder en
in de buurt, wordt kwalitatief en/of kwantitatief gerealiseerd in een één van de vier Groen
van hogere kwaliteit is.
Focusopgaven, via de GREX van het betreffende project. Het compenseren van groen wordt inzichtelijk gemaakt in de besluiten in een groenbalans. Het betekent dat er bij verdichting buurtgroen verloren kan gaan. Dempingen van water moeten echter 1 op 1 teruggebracht worden en bij verharding moet dit gecompenseerd worden zodat er voldoende waterberging is, bijvoorbeeld door 10% van de verharding in de vorm van open water te graven.
De Omgevingsvisie beschermt en versterkt de groene ruimtes
Uitvoering
binnen de hoofdgroenstructuur van de stad. .
Het Omgevingsprogramma specificeert vier gebieden binnen de hoofdgroenstructuur die
De werkwijze is beschreven
prioriteit hebben. Dit worden de Groen-focusopgaven genoemd:
in paragraaf 4.2
•
Groene pleinen en straten in buurten (met prioriteit daar waar hitte-stress optreedt)
•
De Sloterplas en de Tuinen van West
•
Groot Oeverlanden
•
De watergangen als biodivers en recreatief netwerk
Dit betekent dat we beschikbare groengelden of bovenplanse investeringen allereerst inzetten op deze vier opgaven. Het gaat hier vooral om kwalitatieve verbetering en vaak niet om het kwantitatief toevoegen van groen (behalve bij de opgave in buurten).
De maatschappelijke referentienormen voor groen geven bij
Het Omgevingsprogramma geeft aan hoe het groen berekend wordt bij
De werkwijze is beschreven
nieuwbouw projecten aan hoeveel vierkante meters groen er
gebiedsontwikkeling:
in paragraaf 4.2
gerealiseerd moeten worden. Bij transformatie in bestaande
Een gebiedsgerichte invulling van de groennorm betekent dat in Nieuw-west het semi-
wijken levert dit soms verwarring op.
publieke en collectieve groen meegerekend wordt als gebruiksgroen.
In de referentienorm Maatschappelijke voorzieningen staan
Uitvoering
Uitvoering
Het Omgevingsprogramma stelt dat de bovenplanse, dus wat niet in de
De werkwijze is beschreven
normen voor ruimte voor sport en bewegen.
gebiedsontwikkeling zelf past, vierkante meters voor georganiseerde buitensport die
in paragraaf 4.2
.
ontstaan bij het bijbouwen van woningen (volgens de huidige prognose: lopende projecten
+ ruimte in de OVA, zie de aantallen op pagina 64) via de GREX zullen worden gerealiseerd door in de bestaande sportparken te intensiveren en door een nieuw Sportlandschap te onderzoeken. Mocht de hoeveelheid toegevoegde woningen zoveel worden dat het sportaanbod niet toereikend is, dan geldt de 1, 2, 3-methodiek (sport in de buurt, optimaliseren bestaande parken, sport op nieuwe locaties). 17
2.4 Duurzaam en gezond bewegen
Strategische keuze Omgevingsvisie: Duurzaam en gezond bewegen Een intensief bebouwde stad is in principe een gezonde plek om te leven, zolang de lucht schoon is, de leefomgeving veilig is en uitnodigt tot spelen en bewegen. Nabijheid is daarvoor van groot belang. Buurtvoorzieningen, winkels, uitgaansplekken en parken zijn straks op loop- en fietsafstand. In stadsstraten- en lanen wordt het prettig verblijven. Ze zijn aantrekkelijke routes, die buurten met elkaar verbinden. De inzet op een wandel- en fietsstad en een sterk stedelijk en regionaal openbaar vervoer netwerk gaat stap voor stap. Voor deze verandering is een lange adem nodig.
Omgevingsprogramma Nieuw-West Publieke ruimte Wat is de opgave in Nieuw-West? Welke opgaven moeten landen in het gebied? Het gaat enerzijds om stedelijke beleidsopgaven en anderzijds om vragen die omhoog komen vanuit het gebied.
Wat zijn de dilemma’s? Welke tegengestelde beleidsdoelen en wensen zijn er? Zijn er huidige kwaliteiten en feiten die de opgave bemoeilijken?
Duurzaam en gezond bewegen Mobiliteitstransitie, waarbij lopen, fietsen en OV prioriteit krijgen en de vrijkomende ruimte wordt benut voor vergroenen en verblijf. Beter OV mogelijk maken, loop- en fietsverbindingen aanhelen.
Dilemma’s publiek netwerk Voor fietsers en voetgangers ontbreken er schakels in de hoofdstructuur omdat de auto te dominant is. De uitdagingen die er zijn om OV-verbindingen in stand en te verbeteren en de noodzaak om een auto voor werk te hebben staan in contrast met de ambitie om minder ruimte voor de auto te geven. Er zal meer behoefte zijn aan openbaar vervoer vanwege meer bewoners en minder ruimte voor de auto. Dit alles staat op gespannen voet met het inzetten van een mobiliteitstransitie. Parkeerplekken gaan ten koste van groen en verblijfs- en beweegruimte.
18
Bestaand beleid De Omgevingsvisie stelt dat buurten en kernen worden
Categorie Specificatie
Beleidskeuzes
Werkwijze
De verwachting is dat het uitbreiden van het fijnmazig OV-netwerk pas op lange termijn
De bijbehorende regels zijn
verbonden door een netwerk van veilige fietsroutes en openbaar
gerealiseerd zal zijn. Er is in het Omgevingsprogramma aangegeven in welke straten en
beschreven in paragraaf 4.3
vervoer.
lanen voldoende maat gereserveerd wordt voor toekomstig OV. Dat betekent: deze straten en lanen kunnen enkel tot op een bepaalde hoogte versmald worden. Daarnaast zijn de hoofdroutes aangegeven die zorgen voor een betere verbinding met de omgeving en intern in het gebied en die transformeren van autowegen naar fiets- en wandelvriendelijke straten en lanen. Hiermee ontstaan nieuwe relaties van Zaanstad, Haven-Stad, Sloterdijk, Slotermeer, Stadscentrum Osdorpplein tot Schiphol.
De Omgevingsvisie zet in op een mobiliteitstransitie, waarin het
Matige OV-verbindingen en de noodzaak om een auto voor werk te hebben staan in
De werkwijze is beschreven
autoverkeer in de stad vergaand afneemt en er meer gelopen
Uitvoering
contrast met de ambitie om minder ruimte voor de auto te geven. Zolang het openbaar
in paragraaf 4.3
en gefietst wordt.
vervoer nog niet op orde is, wordt de autoluwe publieke ruimte geleidelijk ingevoerd. Dat betekent dat er voorlopig nog vrij veel parkeren op straat is, maar dat dit gefaseerd zal afnemen.
Het parkeerbeleid is erop gericht om de stad bereikbaar
Specificatie
Parkeeroplossingen zijn zo ontworpen dat zij in de loop der tijd makkelijk van functie
De werkwijze is beschreven
en veilig te houden en de openbare ruimte toegankelijk en
kunnen wisselen. Parkeerplekken op eigen terrein komen in hoogstedelijke en gemengd
in paragraaf 4.3
aantrekkelijk.
stedelijke gebieden in aparte parkeergebouwen of anders onder de grond. In buurten in de luwte komt parkeren in aparte parkeergebouwen of in niet gebouwde voorzieningen zodat wanneer er minder parkeerplekken nodig zijn, deze makkelijk vervangen kunnen worden met openbare ruimte en groen. Bij voorkeur geen parkeren in de hoven. Dat betekent: rust en groen in de hoven aan de ene kant. Aan de andere kant meer parkeerdruk op straat, danwel hogere kosten om parkeergarages te realiseren. 19
2.5 Meerkernige ontwikkeling
Omgevingsprogramma Nieuw-West Mate van stedelijkheid
Strategische keuze Omgevingsvisie: Meerkernige ontwikkeling Wat is de opgave in Nieuw-West? Amsterdam groeit als stad. Naast de bestaande hoogstedelijke gebieden, zijn nieuwe onderscheidende kernen nodig. Als stedelijke kernen zijn de kleinere centra in Nieuw-West, Zuidoost en Noord geen uitbreiding van het Amsterdamse centrum, maar ontwikkelen ze zich op eigen voorwaarden, met een eigen invulling van stedelijke kwaliteit. Bij meerkernige verstedelijking hoort een spreiding van voorzieningen met een stedelijke en regionale uitstraling, goede verbindingen naar alle delen van de stad en fijnmazige verbindingen intern, en een stedelijker gebruik van de landschappen waar de gebieden aan grenzen. Om iedereen kansen te geven om zich te ontwikkelen zijn werk en opleiding dichtbij.
Welke opgaven moeten landen in het gebied? Het gaat enerzijds om stedelijke beleidsopgaven en anderzijds om vragen die omhoog komen vanuit het gebied.
Wat zijn de dilemma’s? Welke tegengestelde beleidsdoelen en wensen zijn er? Zijn er huidige kwaliteiten en feiten die de opgave bemoeilijken?
Groeien binnen grenzen en de meerkernige stad Het bouwen van nieuwe woningen, ruimte voor verschillende soorten werk en voorzieningen binnen de bestaande stad, met name op plekken die dicht bij stedelijke routes liggen.
Dilemma’s verdichting en ontwikkeling Er is een spanning tussen de wens om meer woningen toe te voegen en de angst voor drukte en verdringing. Daarnaast drukt de grote opgave om woningen te bouwen soms op de ruimte voor voldoende voorzieningen, voor groen, de kwaliteiten van de bestaande stad en de ruimte om te werken, zoals betaalbare bedrijfsruimte. Er is ruimte benodigd voor de uitbreiding van energie-infrastructuur, die vaak niet samen gaat met woonfuncties. Daar komt bij dat er beperkte mogelijkheid tot verdichting van het stadsdeel is, omdat er in de afgelopen jaren al veel vernieuwd en gerenoveerd is en door versnipperd bezit. De meerkernige stad vraagt om een fijnmaziger OV netwerk.
20
Bestaand beleid De Omgevingsvisie geeft aan dat de stad groeit binnen de
Categorie
Werkwijze
Het Omgevingsprogramma wijst de plekken waar verdicht wordt in Nieuw-West specifiek
Deze plekken en de
huidige grenzen en dat dat bijdraagt aan een meerkernige stad.
aan, namelijk in en rondom centra, ov-knooppunten en langs doorgaande straten. Dat
bijbehorende regels zijn
Dat betekent dat we een verdichtingsopgave hebben binnen de
betekent dat er op die plekken meer ruimte voor verdichting wordt gegeven dan er in de
beschreven in paragraaf 4.5.
bestaande wijken. Verdichting is daarbij ook een middel dat kan
afgelopen jaren in een groot deel van de projecten gerealiseerd is. De verdichtingsopgave
bijdragen aan de vitaliteit en verduurzaming van buurten.
bestaat altijd uit een deel wonen en een deel niet-wonen.
De Omgevingsvisie heeft bestaande luwe gebieden
Specificatie
Beleidskeuzes
Het Omgevingsprogramma wijst bepaalde buurten in Nieuw-West specifiek aan als
Deze plekken en de
opgenomen, en geeft aan dat hier luwe en groene kwaliteiten
Specificatie
“buurten in de luwte”. De opgave in deze buurten is het verbeteren en verduurzamen
bijbehorende regels zijn
gehouden worden.
van de woningvoorraad, het verbeteren van de openbare ontmoetingsplekken en het
beschreven in paragraaf 4.6.
vergroenen van de openbare ruimte. Dat betekent dat in “buurten in de luwte” niet of nauwelijks wordt verdicht, alleen als dit bijdraagt aan bovengenoemde opgaven. De Omgevingsvisie stelt binnen de strategische keuzes ‘Groeien
Specificatie
Er zijn locaties aangegeven waar ruimte is gereserveerd voor bovenplanse voorzieningen
Deze regels zijn beschreven
binnen grenzen’ en ‘Meerkernige ontwikkeling’ dat er voldoende
(bijvoorbeeld scholen of onderstations) als onderdeel van de herontwikkeling, om invulling te
in paragraaf 4.4
ruimte gereserveerd moet worden voor voorzieningen.
geven aan de beleidsopgave van complete wijken. Hier wordt bij start van de planvorming gewerkt aan de inpassing van maatschappelijk programma. Dat betekent dat voor een deel van het totale te herontwikkelen programma prioriteit gegeven aan de bovenplanse maatschappelijke opgaven, niet aan woningbouwontwikkeling of commerciële ruimte. Verder zie we dat er juist ook in delen van Nieuw West extra behoefte is aan buurt(ondersteunende) voorzieningen en zullen we in de focusgebieden van het Nationaal Programma Samen Nieuw West deze ook prioriteren boven de woningbouw volgens de norm Maatschappelijke voorzieningen wanneer we zien dat er onvoldoende aanbod in de buurt is. Hier wordt ook invulling gegeven aan ongelijk investeren voor gelijke kansen.
De Omgevingsvisie benadrukt dat er voldoende ruimte moet zijn
Specificatie
voor diverse vormen van bedrijvigheid.
In het Omgevingsprogramma is voor de hoogstedelijke en stedelijke buurten bij verdichting
Deze regels zijn beschreven
de opgave voor het deel niet-wonen vastgesteld.
in paragraaf 4.5
Hiermee is de gehanteerde regel van 5 m2 bedrijfsruimte per nieuwe woning uitgewerkt. Dat betekent dat deze regel daar niet bovenop nog eens gehanteerd hoeft te worden. Het zorgen voor de betaalbaarheid van een deel van het niet-woonprogramma blijft om sturing vragen. De Omgevingsvisie benadrukt dat er voldoende ruimte moet zijn voor diverse vormen van bedrijvigheid.
Specificatie
Het Omgevingsprogramma stelt dat commerciële ruimten ‘buurten in de luwte’ zoveel
Deze regels zijn beschreven
mogelijk behouden moeten worden, omdat ze betaalbaarder zijn dan nieuwbouw. Dat
in paragraaf 4.6
betekent dat deze bestaande commerciële ruimten in deze buurten niet herontwikkeld worden mits er een gelijkwaardig betaalbaar alternatief voor de bedrijfsruimte is. 21
2.6 Groeien binnen grenzen
Omgang met de bestaande stad Strategische keuze Omgevingsvisie: Groeien binnen grenzen Amsterdam wil de ecologische voetafdruk beperken. Compacte verstedelijking is daar een belangrijk middel voor. We zetten de groei in om de sociale kwaliteit van de bestaande stad te vergroten en de energietransitie en verduurzaming van bestaande gebouwen te versnellen. In de naoorlogse wijken bouwen we aan meer stedelijke kwaliteit. We benutten de ruimte langs doorgaande verkeerswegen. Bij grote stations en rond de stadsdeelcentra maken we meer dichtheid en mengen we wonen en werken met stedelijke voorzieningen. Zo ontstaan vitale, gemengde buurten. Verdichten betekent keuzes maken. Deze keuzes kunnen we alleen maken in overleg met Amsterdammers.
22
Wat is de opgave in Nieuw-West? Welke opgaven moeten landen in het gebied? Het gaat enerzijds om stedelijke beleidsopgaven en anderzijds om vragen die omhoog komen vanuit het gebied.
Wat zijn de dilemma’s? Welke tegengestelde beleidsdoelen en wensen zijn er? Zijn er huidige kwaliteiten en feiten die de opgave bemoeilijken?
Zorgvuldige omgang met de bestaande stad Behouden van bestaande voorraad, betere woningen met hogere energielabels, behouden sociale structuren, behouden bestaande functies, versterken identiteit en geschiedenis.
Dilemma’s bestaande stad Er is een spanning tussen de wens om te vernieuwen van de vaak slechte bouwtechnische staat en het circulaire uitgangspunt om bestaande voorraad zo lang mogelijk te blijven gebruiken. Ook staan het vernieuwen en het behoud van erfgoed op gespannen voet. Er zijn drie beschermd stadsgezichten, vele monumenten en een groot gebied is aangewezen als Rijkswederopbouwgebied. Als stad willen en moeten we deze gebieden en objecten beschermen.
Bestaand beleid Tussen de Rijksdienst voor Cultureel erfgoed en de gemeente
Categorie
Beleidskeuzes
Werkwijze
Het Omgevingsprogramma neemt het Rijkswederopbouwgebied op en geeft een en
Het Wederopbouwgebied en
Amsterdam is een intentieverklaring opgesteld om rekening te
stedenbouwkundige uitgangspunten voor ontwikkeling en behoud. Hierbij ligt de prioriteit
de bijbehorende regels zijn
houden met de bijzondere cultuurhistorische kernkwaliteiten van
bij de zorgvuldige omgang met de cultuurhistorie. Dit geldt niet voor de zuidkant Lelylaan,
beschreven in paragraaf 4.7
het wederopbouwgebied Amsterdam Westelijke Tuinsteden.
Calandlaan, en noordkant Burgemeester Röellstraat. Hier hebben de stedelijke opgaven
Binnen het wederopbouwgebied zijn de bouwmogelijkheden nu
van het begeleiden van straten en verdichten op goed bereikbare en centrale plekken
al beperkt door welstandbeleid. Het wederopbouwgebied was
de prioriteit. Dit betekent dat in het Rijkswederopbouwgebied er weinig ruimte is voor
niet opgenomen in de Omgevingsvisie.
verdichting behalve in de bovengenoemde uitgezonderde zones.
Buiten het beschermde wederopbouwgebied ‘Amsterdam
Opnemen
In enkele wijken buiten het Rijkswederopbouwgebied, maar wel met een hoge
De bijbehorende regels zijn
Westelijke Tuinsteden’ zijn panden ook hoog gewaardeerd in de
Opnemen
cultuurhistorische waarde, zijn meer bouwmogelijkheden gegeven omdat deze locaties
beschreven in paragraaf 4.7
ordekaarten van de Gemeente Amsterdam.
kunnen bijdragen aan stedelijke beleidsdoelen. Dat betekent dat de prioriteit op deze plekken bij verdichting ligt (eventueel met sloop) en niet op behoud van het erfgoed.
In het welstandsbeleid is op ordekaarten via ordewaarderingen
Het Omgevingsprogramma neemt de ordewaarderingen op en geeft stedenbouwkundige
Deze panden met hoge
aangegeven welke ensembles hoog gewaardeerd worden.
Opnemen
regels bij panden met een hoge architectonische waarde en met een hoge
waarderingen en de
Hieraan hangen welstands regels. De ordewaarderingen zijn
stedenbouwkundige waarde. Een hoge architectonische waarde geeft meer reden tot
bijbehorende regels zijn
niet opgenomen in de Omgevingsvisie.
behoud van de oorspronkelijke materialen. Bovendien werken we op specifieke plekken
beschreven in paragraaf 4.7
aan herkenbare kwaliteit van cultureel erfgoed. Dit betekent dat de spelregels van de nota Cultuurhistorie niet meer leidend zijn. De Omgevingsvisie streeft een circulaire stad na, waarbij
Het Omgevingsprogramma specificeert hoe bij elke opgave van bestaande waarden in
De bijbehorende regels zijn
ontwikkelingen gebaseerd zijn op circulaire criteria. Tegelijkertijd
stand gehouden kunnen worden. Daarbij wegen financiële aspecten ook mee. Op hoog
beschreven in paragraaf 4.7
wordt er ingezet op een flinke verdichting, die vaak alleen
stedelijke en gemengd-stedelijke plekken ligt de prioriteit bij verdichting en minder bij
bereikt kan worden door sloop/ nieuwbouw. Daar waar dit
behoud van het bestaande. In de rest van Nieuw-West kijken we nadrukkelijk eerst naar
niet geïntegreerd kan worden is er een spanningsveld tussen
mogelijkheden voor behoud, renovatie, hergebruik en toevoegingen voordat we aan
herontwikkeling en terughoudendheid met het gebruik van
sloop/nieuwbouw denken. Dat betekent dat er op sommige plekken minder ruimte is om
nieuwe materialen.
programma toe te voegen en dat een aantal plekken niet herontwikkeld kan worden.
Lopende projecten hebben binnen het stedelijk beleid hun eigen koers uitgezet en daarbinnen dus beleidskeuzes gemaakt.
Specificatie
Opnemen
De lopende gebiedsontwikkelingsprojecten in Nieuw-West zijn opgenomen in het
De bijbehorende regels zijn
Omgevingsprogramma en er is geen koerswijziging nodig na vaststelling van het
beschreven in paragraaf 4.7
Omgevingsprogramma. De locaties van het kwintet zijn zodanig van belang voor de stedelijke samenhang dat de in het Omgevingsprogramma genoemde opgaven met betrekking tot verdichting en verbindingen de prioriteit krijgen. Soms betekent dat een andere of verdergaande ontwikkeling dan hoe er nu in de projecten aan wordt gewerkt. Voor de volgende locaties kan dat op een later moment worden opgepakt: Het gaat om de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte van de Meer en Vaart bij Osdorpcentrum en de fietsroutes door het Osdorpcentrum. In deze gevallen geeft het sturing aan de lopende de idee- of planvorming: de Burgemeester Fockstraat en aan de westkant en de noordoostkant station Lelylaan. 23
24
Hoofdstuk 3 De grote lijnen
In dit hoofdstuk wordt het toekomstperspectief voor Nieuw-West geschetst. Per thema worden de grote lijnen toegelicht aan de hand van schetskaarten. Vervolgens beschrijven we een toekomstbeeld voor Nieuw-West over 20 jaar. Dit doen we eerst in beeld en woord, en vervolgens op de kaart. 25
3.1 De grote lijnen In deze paragraaf beschrijven we de grote lijnen waar het toekomstbeeld van Nieuw-West uit bestaat. Zoals al eerder benoemd: de inhoudelijke lijn voor de veranderingen in het gebied komt grotendeels neer op het sterker maken van de grote structuren, zodat er aan de ene kant meer stedelijkheid ontstaat, terwijl andere plekken juist de kwaliteit van de originele opzet behouden.
•
De bestaande situatie van Nieuw-West is het beginpunt. Hier beschrijven we de ruimtelijke kenmerken die Nieuw-West haar bijzondere karakter geven. Vervolgens geven we als volgt richting aan de ruimtelijke en programmatische ontwikkeling van het gebied:
•
•
• •
26
Het groen krijgt meer kwaliteit op plekken die echt van betekenis zijn voor de bewoners (de dagelijkse openbare ruimte) en op plekken met veel onderbenutte potentie voor stedelijke recreatie (grote landschapsparken en de waterkwaliteit). In de publieke ruimte ligt de grootste opgaven in de lange straten en lanen die het gebied intern en naar de omgeving beter verbinden Er wordt ruimte gemaakt voor maatschappelijke voorzieningen, daar waar ze goed bereikbaar en zichtbaar zijn en waar ze bijdragen aan de programmatische menging van buurten.
• •
Er is gekozen om op plekken met stedelijke potentie (langs doorgaande straten en lanen rondom centrale plekken) veel ruimte te geven aan verdichting en menging. En om daar tegenover in de buurten in de luwte terughoudend te zijn met structurele verandering In de regels voor de omgang met het bestaande en erfgoed wordt deze lijn vertaald naar de mogelijkheden voor vernieuwing. Tenslotte worden er vijf complexe projecten geagendeerd, die zorgen voor cruciale verbetering van de inbedding van het gebied in de omgeving. Deze reeks wordt uitgebreider beschreven in de hierop volgende pagina’s.
Bestaande ruimtelijke kwaliteiten We waarderen de sterke en unieke ruimtelijke kenmerken van het gebied. Deze waarden kunnen concreet zijn, zoals bestaande gebouwen die veel materialen en CO2-opslag bevatten. Ze kunnen ook subtieler zijn, zoals de zichtbare geschiedenis van een plek of de cultuurhistorische waarde van een gebouw. Belangrijk, maar moeilijk op een kaart aan te wijzen, zijn de sociale structuren die verbonden zijn met de fysieke opzet van een gebouw of buurt. Ook woningplattegronden en woninggrootte kunnen van hoge kwaliteit zijn. Voorbeelden van waardevolle fysieke structuren zijn de Sloterplas als centrale open ruimte, de levendigheid van Plein ’40-’45 en het Stadscentrum Osdorpplein, en de dorpse sfeer van sommige buurten. Deze elementen vormen het uitgangspunt voor de ontwikkeling van Nieuw-West.
Bestaande situatie
Groen en Landschap De robuuste structuur van groen, water en hoofdwegen, inclusief de scheggen, vormt de basis van het stadsdeel. De groennorm wordt ingevuld door bestaand groen te verbeteren en toegankelijker te maken, en door ecologische barrières op te heffen. We vergroten de functionaliteit van de Tuinen van West door de omgeving van de Osdorperweg erbij te betrekken. We versterken de betekenis van de Oeverlanden door deze beter bij het stadsdeel te betrekken. Het verbeteren van de waterkwaliteit in de scheg en het stedelijk gebied zorgt het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit, biodiversiteit en voor schoner (zwem-)water in de grachten, vaarten en in de Sloterplas, waar zowel bewoners uit het stadsdeel als uit andere delen van Amsterdam van profiteren. Daarnaast voegen we groen toe aan de verharde straten en pleinen, wat bijdraagt aan de klimaatbestendigheid van de publieke ruimte en de publieke ruimte aangenamer maakt in het dagelijks leven van de bewoners van Nieuw-West.
Verbindende publieke ruimte We willen doorgaande straten en lanen in de publieke ruimte beter en groener inrichten. De focus ligt op het stimuleren van actieve mobiliteit (fietsen en lopen), het verbeteren van de verblijfsen ecologische waarde van de publieke ruimte, en het faciliteren van levendige plinten. Dit bevordert gezond bewegen, ontmoeting, sociale veiligheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Bestaande robuuste groenstructuren worden versterkt
Prettige interne en externe verbindingsroutes
Prettige verbindingen tussen wonen, werken, voorzieningen en recreatieve plekken zijn essentieel voor de meerkernige stad. Dit is in lijn met de USTOR (Uitvoeringsstandaard Toekomstbestendige Openbare Ruimte): geen herinrichting, tenzij er technische of maatschappelijke noodzaak is. In Nieuw-West komt de technische noodzaak vaak voort uit het verbeteren van waterretentie en het voorkomen van hittestress.
27
Een robuuste structuur van stedelijke en lokale voorzieningen Een compleet stadsdeel biedt een robuuste structuur van stedelijke en lokale voorzieningen. Ruimte voor werken, sporten, spelen en andere (maatschappelijke) voorzieningen vormen de basis voor een goede stedelijke omgeving. Om te zorgen dat voorzieningen een plek blijven krijgen bij de ontwikkeling van het stadsdeel reserveren we ruimte. We koppelen voorzieningen aan kleinere en grotere centra in de levendige buurten en aan de routes daartussen. Buurten kennen altijd een menging van wonen en niet-woonfuncties. Sportparken krijgen naast intensivering ook ruimte voor nieuwe sportvormen om het stijgend gebruik op te vangen. Deze parken krijgen een groener karakter en meer verblijfskwaliteit. Ook voor nutsvoorzieningen zoals elektriciteit en energie worden locaties aangewezen.
Een robuuste structuur van voorzieningen op strategische plekken 28
Hoogstedelijke en stedelijke buurten Rondom plekken zoals OV-knooppunten, winkelcentra en pleinen wordt Nieuw-West flink verstedelijkt. Er komt dus veel programma bij. Alle hoogstedelijke en stedelijke buurten kennen een gemengde opzet, met ruimte voor voorzieningen en bedrijven. Er zijn woningen voor bestaande bewoners uit Nieuw-West die kunnen doorstromen of kunnen starten. Er zijn woningen voor nieuwe bewoners in alle levensfasen. Zo kan Nieuw-West een thuis zijn en blijven voor zowel nieuwe als huidige bewoners. De lange doorgaande straten zijn levendig door voorzieningen en bedrijven in plinten of als ‘stapstenen’. Bebouwing met voordeuren en voorzieningen langs de straten zorgt voor levendige en sociaal veilige routes, wat belangrijk is voor de meerkernige stad. Deze veranderingen langs de lange lijnen versterken de samenhang op grote schaal.
Stedelijke buurten zijn verbonden via levendige straten
Buurten in de Luwte De buurten in de luwte zijn gewaardeerde buurten met een rustig en groen, soms bijna dorps, profiel. We vinden het belangrijk dit soort buurten te behouden in een tijd waarin er ook veel veranderingen plaatsvinden in het stadsdeel. Toch liggen er ook belangrijke opgave in de buurten in de luwte: de verbetering van de openbare ruimte (bijvoorbeeld om hittestress te verminderen), de verduurzaming van de bebouwing, het vergroten van de ecologische waarde van het groen en het beter benutten van de niet-woonruimte die er in de bestaande bebouwing aanwezig is voor bijvoorbeeld meer functiemenging. In zeer geringe mate bijbouwen is mogelijk, vooral om daarmee investeringen mogelijk te maken in de verbetering van de openbare ruimte en verduurzaming. Verandering in elk buurtje lijkt kleinschalig, maar is door de optelsom van alle veranderingen wel degelijk een grote beweging.
De buurten in de luwte vormen een rustige leefomgeving
Omgang met het bestaande en erfgoed Het bestaande Nieuw-West met de bestaande bewoners en bedrijven vormt het uitgangspunt. Met de grote duurzaamheidsopgaven is het passend om uit te gaan van het bestaande, zodat we minder nieuwe materialen en energie gebruiken. Bij ontwikkelingen en veranderingen kijken we daarom zorgvuldig naar wat er al is, zowel in de openbare ruimte als in de bebouwde omgeving. In het Rijkswederopbouwgebied en de oude dorpen zoals Sloten en Oud Osdorp beschermen we de omgeving en gebouwen zoveel mogelijk door nauwkeurig vanuit het bestaande te werk te gaan. In andere gebieden zoals Osdorp en Geuzenveld, waar al veel verandering heeft plaatsgevonden, laten we de cultuurhistorie iets meer los. We wijzen een aantal plekken aan waar we het erfgoed in topstaat willen renoveren en onderhouden. Zo willen we bereiken dat deze plekken zo gaan schitteren dat ook een voorbijganger zonder cultuurhistorische kennis de bijzondere geschiedenis en schoonheid van Nieuw-West voelt. Dit draagt bij aan de trots en het plezier om bewoner van NieuwWest te zijn.
Versterken van de structuur: het Kwintet Er zijn vijf grote projecten (Pieter Calandlaan-Dr. Lelylaan, Burgemeester Fockstraat, Spoorpark Ringzone West, Meer en Vaart- Troelstralaan, Anderlechtlaan-Oeverlanden) aangewezen die randvoorwaardelijk zijn voor de samenhang van het stadsdeel door grote structuren te versterken, aan te helen of toe te voegen. Het zijn grote integrale opgaven waar vraagstukken met betrekking tot verdichting, mobiliteit, openbare ruimte, programmering en erfgoed bij elkaar komen. Ze zijn cruciaal voor de interne verknoping en de verbinding met de omgeving. Het gaat er niet alleen om om van A naar B te kunnen, maar ook om de ruimtelijke kwaliteit, een passend programma en de beleving.
Het Rijkswederopbouwgebied wordt opgenomen
Vijf complexe projecten zijn op structuurniveau cruciaal voor het functioneren van het gebied en de inbedding van het gebied in de omgeving 29
30
3.2 Nieuw-West over 20 jaar Over 20 jaar is Amsterdam Nieuw-West nog verder doorgegroeid tot het bruisende, groene en innovatieve stadsdeel dat de perfecte balans vindt tussen stedelijke dynamiek en natuurlijke rust. Voor de mensen die er al woonden, zijn de woningen verbeterd en verduurzaamd. En er zijn veel woningen bijgebouwd zodat er meer mensen kunnen wonen en de mensen die er al woonden, konden doorstromen naar woningen die meer bij hun levensfase horen. Bij nieuwe ontwikkelingen zijn bestaande sociale en fysieke structuren en bestaande gebouwen als uitgangspunt genomen. De woningbouw in Nieuw-West is gericht op betaalbaarheid en duurzaamheid. Er zijn diverse woonvormen beschikbaar, van sociale huurwoningen tot luxe appartementen, zodat iedereen een plek kan vinden die bij hen past. Woongebouwen en bedrijven zijn bedekt met verticale tuinen en zonnepanelen, waardoor ze niet alleen energie-efficiënt zijn, maar ook bijdragen aan de luchtkwaliteit en biodiversiteit. Het gevoel van Licht, Lucht en Ruimte bestaat nog altijd, ook omdat Nieuw-Westnog altijd één van de groenste stadsdelen van Amsterdam is. Het is een gezond stadsdeel, waar de lucht schoon is en bewegen aantrekkelijk is. De straten van Nieuw-West worden gedomineerd door voetgangers, fietsers en elektrische (deel-)voertuigen.
De infrastructuur is in stappen aangepast aan de behoeften van de bewoners, met brede fietspaden, groene looproutes en talrijke oplaadpunten voor elektrische voertuigen. Eén van de veranderingen is de herontwikkeling van de Sloterplas en het omliggende gebied. Delen zijn omgetoverd tot een levendig recreatiegebied met zwemstranden, watersportfaciliteiten en een
groot stadspark. Het park is een ontmoetingsplaats voor jong en oud, met speeltuinen, sportvelden en picknickplaatsen. De twee koppen van de Sloterplas vervullen, zoals oorspronkelijk bedoeld, de groene culturele hotspot functie met een breed aanbod aan levendigheid, groene- en waterrecreatie en publieke voorzieningen. In de zomer worden hier openluchtconcerten en filmavonden georganiseerd. Er zijn ook delen waar juist extra rust is gecreëerd en ruimte voor de natuur. De komende 20 jaar ontwikkelt het Stadscentrum Osdorpplein verder door als stedelijk centrum gebied, inclusief een nieuw cultuurcentrum Nieuwe Meervaart aan de zuidwestoever van de Sloterplas. Niet alleen is er veel aanbod op cultureel gebied, ook is de bijzondere architectuur en de opzet van de voormalige tuinsteden zodanig opgeknapt dat elke toevallige voorbijganger voelt dat het een bijzonder gebied is, met een eigen waardevolle cultuurhistorie. Nieuw-West biedt een dynamische en veelzijdige omgeving voor bedrijven en werknemers. Het stadsdeel bruist van stadsverzorgende en sociaal verbonden ondernemingen, en trekt ook tal van start-ups, creatieve bedrijven en techbedrijven aan. Innovatie, circulariteit en creativiteit staan hier centraal. Bedrijven werken nauw samen met lokale middelbare en hoger onderwijsinstellingen. Startende ondernemers vinden hier gemakkelijk betaalbare werkruimtes.
Ook voor praktisch geschoolden zijn er volop kansen, zowel in het stadsdeel zelf als in de nabijgelegen haven en regio. Werk is nabij en verbonden met het stadsdeel en haar inwoners. Het werk is uitstekend bereikbaar met openbaar vervoer en de fiets. Nieuw-West beschikt
over diverse co-working spaces en incubators waar ondernemers hun ideeën kunnen uitwerken en netwerken. Het stadsdeel fungeert als een springplank voor lokaal talent. Nieuw-West is een voorbeeld van inclusiviteit en diversiteit. De wijk heeft een rijke mix van culturen en achtergronden, wat terug te zien is in de vele restaurants, winkels en culturele evenementen. Er zijn dagelijkse en wekelijkse markten waar lokale producenten hun producten verkopen, en buurtcentra die tal van activiteiten aanbieden. Ook ‘s avonds en op cultureel gebied is er genoeg te doen, inclusief nachtleven. Nieuw- West heeft vitale, gemengde buurten. Er zijn moderne scholen en kinderdagverblijven met groene schoolpleinen die bewegen leuk maken. Er zijn gezondheidscentra die het mogelijk maken dat ouderen in hun eigen buurt kunnen blijven wonen. Kerken en moskeeën spelen een belangrijke rol in de gemeenschap. Over 20 jaar is Amsterdam Nieuw-West dus een wijk waar duurzaamheid, innovatie en gemeenschapszin hand in hand gaan. Het is een plek waar mensen van alle leeftijden en achtergronden samenkomen om te wonen, werken en recreëren in een groene omgeving met een rijke geschiedenis. En nog steeds blijft Nieuw-West zich doorontwikkelen. Infrastructuur, woningen, voorzieningen en leefomstandigheden worden steeds verder verbeterd.
Bewoners en ondernemers worden hierin niet alleen actief betrokken door de gemeente, maar nemen zelf vaak voortrekkersrollen. Het stadsbeeld is misschien nog wel mooier dan Van Eesteren en Jacoba Mulder het ooit hadden bedacht.
31
3.3 Toekomstbeeld Nieuw-West wordt robuuster door de beleving van verschillende plekken te vergroten en kwaliteiten te versterken. Contrast tussen levendigheid en rust, tussen stedelijke buurten en luwe buurten en tussen landschapsparken en klein collectief en privé groen. Het Sloterpark tot en met de Scheg van West wordt één groot landschapspark waarin natuurlijke- en cultuurelementen samenkomen en ruimte is voor waterberging en biodiversiteit. Sportpark Ookmeer is onderdeel van deze groene long van Nieuw-West en speelt een cruciale rol in het bieden van een plek om te sporten. In de groenstructuur worden verschillen tussen rust en reuring sterker aangezet, zodat de gebruiks- en ecologische waarde groter wordt. De recreatieve waarde van de Noord- en Zuidoever voor de stad als geheel wordt vergroot. In/aan de zuidwesthoek van de Sloterplas komt de Nieuwe Meervaart als ‘stedelijke culturele hotspot’ en wordt de oever vernieuwd. De auto-gedomineerde openbare ruimte verandert in een continu netwerk van publieke, klimaatadaptieve ruimte waar het fijn lopen, fietsen, sporten, bewegen en verblijven is. Het gebied wordt stedelijker door verdichting, met meer ruimte voor wonen en werken. Die stedelijkheid krijgt vooral plek langs doorgaande straten en lanen en in kernen en knooppunten.
De waarde van het erfgoed is niet alleen herkenbaar voor cultuurhistorische experts, maar is ook van betekenis voor bewoners en bezoekers als bijzondere en mooie plekken. In de buurten in de luwte is het fijn wonen. Er is ruimte voor ondernemerschap en ontmoeting. De bebouwing, de openbare ruimte en Dit toekomstbeeld is opgebouwd uit het groen worden er toekomstbestendig gemaakt. verschillende deelkaarten. Zie voor die kaarten toekomstbeeld Nieuw-West 32
en uitgebreide legenda’s hoofdstuk 4.
Buurten in de luwte
Gemengd stedelijke buurten
Hoogstedelijke buurten 33
34
Hoofdstuk 4 Kader voor ontwikkeling
In dit hoofdstuk worden de grote onderwerpen (zoals in hoofdlijnen beschreven in hoofdstuk 3) voor Nieuw-West elk toegelicht aan de hand van een kaart met legenda. Dit pakket van kaarten vormt het kader voor ontwikkeling om naar het gewenste toekomstbeeld te bewegen. 35
4.1 Bestaande ruimtelijke kwaliteiten Nieuw-West heeft een heel eigen karakter dat zich op verschillende punten onderscheidt van de rest van de stad. De huidige ruimtelijke kwaliteiten zijn het vertrekpunt bij de ontwikkeling van het gebied. Die ruimtelijke kwaliteiten zien we heel breed en van grote tot kleine schaal, onder en boven de grond. Het kan gaan om de bijzondere kwaliteit van woningplattegronden of de grootte van bestaande woningen. Of om een sterke sociale structuur die samenhangt met de inrichting van de openbare ruimte. Ook de dooradering van het gebied met groen en water is bijzonder. De Sloterplas is daarbij als grote open ruimte een hoogtepunt. Een andere grote kwaliteit zijn de intieme, rustige buurtjes en aan de andere kant de levendigheid van de winkelpleinen en centra. Veel van dit soort aspecten worden ook door bewoners als waardevol benoemd. Bij veranderingen kijken we altijd eerst hoe we de bestaande situatie en waarden kunnen inzetten om aan de opgaven te kunnen voldoen. Door daar zorgvuldig mee om te gaan borgen we de eigenheid van het gebied en steken we tegelijkertijd ontwikkelingen duurzaam in. Bestaande kwaliteiten geven richting aan de potentie van het gebied. Zo bieden de royale afmetingen van profielen en open ruimte allure die nog versterkt kan worden met een nieuwe inrichting.
36
Legenda De volgende aspecten noemen we als bestaande dragende fysieke kwaliteiten op de schaal van het stadsdeel:
De Sloterplas als blauw hart van een groen stadsdeel. Het park eromheen biedt veel verschillende vormen van ontspanning en recreatie. De Sloterplas is verbonden met de waterstructuur van Nieuw-West. Deze waterstructuur is zorgvuldig geïntegreerd in de stedelijke opzet, en heeft daarnaast een recreatieve en ecologische functie. Een stevig raster van straten en lanen verbindt de wijken. Openbare ruimte en gebouwen staan vaak in relatie tot elkaar, qua verhouding, qua ritmiek, qua architectuur en qua inrichting van de openbare ruimte. Een gevarieerde groenstructuur, die zich opbouwt van de privé tuin tot het landschap, en varieert van specifiek vormgegeven in drukke gebieden tot vrije natuur in de buitengebieden. De plaatsing van bomen voegt zich naar de stedenbouwkundige situatie en naar de architectuur. Ruimte en openheid door uitzichten en asymmetrische profielen. Ook een ruime verhouding tussen de hoogte van gebouwen en de aanliggende ruimte speelt daarbij een belangrijke rol. Intieme, rustige buurtjes. Er is een grote verscheidenheid aan woningen en kwalitatieve woningplattegronden waar licht en een flexibele indeling een grote rol spelen. Levendigheid en ondernemerschap in Stadscentrum Osdorpplein, Plein ‘40-’45, Bedrijven Centrum Osdorp, en Stationskwartier Sloterdijk en de kleinere winkelgebieden en bedrijventerreinen. Een stedelijke manier van wonen en leven.
De tuinsteden Slotervaart en Slotermeer hebben grotendeels nog hun oorspronkelijke stedenbouwkundige en architectonische opzet. Cultuurhistorische bijzondere gebouwen, identiteitsdragers (monumenten en beschermde stadsgezichten) geven diepgang aan het historische verhaal van Nieuw West.
37
4.2 Groen en landschap De unieke kwaliteit van Nieuw-West is de sterke groenstructuur. Nieuw-West kent een cultuurhistorisch waardevol, zeer verfijnd groen netwerk. Dit netwerk haalt zijn kracht uit het aan elkaar schakelen van groenelementen van diverse omvang en vorm, waarbij ook de kleinste schakel onmisbaar is. Zo is er buurtgroen voor de deur, royaal groen rondom de Sloterplas en Oeverlanden en in de Brettenzone. Binnen de groenstructuur kiezen we vier Groen Focusopgaven waar we de komende jaren extra aandacht aan zullen geven. De vier focusopgaven zijn: • Groene pleinen en straten in buurten (met de meeste hitte-stress) • De groene scheg met de Sloterplas en Tuinen van West • Groot Oeverlanden • De watergangen als biodivers en recreatief netwerk Bij ontwikkelingen en herinrichting van de openbare ruimte moet worden voldaan aan de Maatschappelijke referentienorm Groen. Als er minder groen terugkomt dan de norm stelt, moet het overgebleven groen een grotere ecologische, klimaatadaptieve, sociale of recreatieve waarde hebben. Als de normen niet volledig gehaald worden binnen de ontwikkeling, moet vergroening gecompenseerd worden door te investeren in de vier Groen Focusopgaven. Verdichten kan betekenen dat groene, onbebouwde ruimte verdwijnt en bomen gekapt worden.