1. Klimaatrapportage 2022

Klimaatrapportage 2022

36

Mobiliteit Elektriciteit

Opwek zonne-energie

Opwek windenergie

Totaal opgesteld vermogen zonne-energie in Amsterdam (MW, per eind van het jaar)

Totaal opgesteld vermogen windenergie in Amsterdam (MW, per eind van het jaar)

+37

Streefwaarde Realisatie

+13

Streefwaarde Realisatie

250 75

75

75

66 62

62

161 150 124 100 73

2019

2020

2021

2022

Bron: Liander

Het vermogen dat zonnepanelen kunnen opwekken in Amsterdam is in 2021 met 30% toegenomen in één jaar tijd.

2019

2020

2021

2022

Bron: R&D, gemeente Amsterdam

Door de vervanging van enkele windturbines in 2021 is het totale opgestelde vermogen windenergie in Amsterdam op 75 MW uitgekomen.

Opgesteld vermogen zonne-energie in Weesp is 7 MW (in 2020).

Klimaatrapportage 2022

37

Elektriciteit

Pijler 10

Maximaal opwekken van zonne-energie op daken Wat en hoe

Terugkijken

In Amsterdam is veel dakoppervlak dat we optimaal willen benutten voor de opwek van duurzame energie. Het voordeel van zonnepanelen is dat de aanleg technisch relatief eenvoudig en vaak rendabel is, al staat dit laatste onder druk door dalende SDE++tarieven, hogere kosten door aanvullende eisen (opstalverzekering) en het feit dat de nog niet gerealiseerde daken complexer worden (veel van het laaghangend fruit is inmiddels benut). De belangrijkste partijen voor het opwekken van zonne-energie zijn de eigenaren en gebruikers van gebouwen in de stad. We kiezen voor een aanpak waarbij we Amsterdammers inspireren en obstakels wegnemen en samenwerkingen aangaan, zodat de kansen voor opwek van zonneenergie beter worden benut. In het kader van de Omgevingswet gaat Amsterdam na wat de mogelijkheden zijn om te sturen op zonneenergie op grote daken. Voor 2050 worden alle geschikte daken ingezet voor de opwek van duurzame energie.

• Een online stappenplan staat op de website

• Introductie Dak van de Maand om voor-

Zon Zonder Zorgen met mogelijkheden voor iedereen in Amsterdam. • Kaart gemaakt met mogelijkheden voor zonnepanelen op monumenten en in beschermd stadsgezicht. Handreiking geschreven voor het loket Duurzaam Erfgoed. • Collectieve inkoop in de stadsdelen Noord, Zuid en West. In 2021 hebben alle woningeigenaren van een grondgebonden woning in Amsterdam (excl. beschermd stadsgezicht en monumenten) een aanbod gehad. Ruim 1.000 huishoudens in de stad hebben zich ingeschreven en er is ruim 5 miljoen euro door Amsterdammers geïnvesteerd in zonnepanelen. • 38 zonadviezen gegeven aan VvE’s. Webinars voor zon op daken gehouden voor VvE’s. • Start van nieuwe subsidieregeling voor versnellen zonprojecten door woningcorporaties (Zonmotor). In de eerste ronde is 2,3 miljoen euro subsidie verstrekt aan 5 woningcorporaties voor 20.000 extra zonnepanelen op Amsterdamse daken. • Zoncoalitie heeft vastgoedeigenaren ondersteund om meer zonne-energie te realiseren op grote daken.

beeldprojecten in het zonnetje te zetten. • Realisatie zonnepanelen op 20 scholen. Het aantal scholen in Amsterdam met zonnepanelen komt daarmee op circa 150. • Bedrijven en organisaties zijn o.a. ondersteund via een bedrijventerreinenaanpak met advies op maat, projectvoorbereiding en onderzoek naar de geschiktheid van de dakconstructie. Bedrijven met grote daken zijn benaderd om aan de slag te gaan met zonne-energie. In de eerste aanvraagronde is voor meer dan 60MW aan SDE++subsidie aangevraagd. • Verzoek aan Rijk voor opnemen rijksgronden o.a. langs snelwegen in het programma OER (Opwek van Energie op Rijksvastgoed). • 24 gemeentelijke panden zijn onderzocht op geschiktheid voor plaatsing van zonnepanelen. • Opname van tijdelijke zonneweide in bestemmingsplan Strandeiland en projectbesluit Buiteneiland. • Ontwikkeling van dashboard voor monitoring potentieel en realisatie zon op basis van luchtfotoanalyse.

In 2022 worden bij woningcorporaties 20.000 extra zonnepanelen gerealiseerd door subsidie Zonmotor.

Klimaatrapportage 2022

38

Elektriciteit

Pijler 10

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• Vergemakkelijken van aanleg van zonne-

• Verdere analyse gebruik ruimte langs

panelen in beschermd stadsgezicht door o.a. een pilot collectieve inkoopactie in Amsterdam-Noord, een richtlijn voor Zon op Beschermd stadsgezicht en Project Zon op Centrum waar bewoners binnen het Unesco Werelderfgoed in pilotgebied 1012 worden begeleid via samenwerking met o.a. kennispartners en Green Light District. • Lancering VvE-beslisboom voor zonne-energie. • Realisatie van fase 1 Zonmotor met 20.000 extra zonnepanelen op daken van woningcorporaties en tweede subsidieronde. • Onderzoek mogelijke gemeentelijke sturing op gebruik van grote bedrijfsdaken voor zonne-energie. • Onderzoek i.s.m. Havenbedrijf Amsterdam naar zonpotentieel in het havengebied en afspraken maken over mogelijke versnelling.

Rijksinfra, samen met Rijkswaterstaat en ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK), o.a. langs A9/A5 en A10 Noord. • Aanbesteding van zonnepanelen op 22 gemeentelijke panden. • Onderzoek naar mogelijkheden voor zonnecarports, laadinfra en energieopslag op 20 gemeentelijke parkeerterreinen en realisatie solar carport op gemeentelijke parkeerplaats Sport en Bos. • Ontwikkelen tool voor versnellen van vergunningverlening voor het plaatsen van zonnepanelen. • Deelname aan het platform ZonNext voor hergebruik van zonnepanelen en aansluiten bij initiatieven voor verdere verduurzaming (PIANOo Buyer Group) • Monitoring ontwikkeling zonnepanelen per doelgroep.

• De coronacrisis zorgt voor uitstel van investeringen in zonnepanelen bij bedrijven.

• De lagere tarieven van SDE++ zijn steeds vaker ontoereikend. Dit vraagt om continueren lobby richting Rijk voor een passender regeling, waarmee de daken benut kunnen blijven worden. • Moeilijke businesscase en/of complexe besluitvorming (o.a. bij VvE’s) met name bij middelgrote daken en gestapelde bouw. • Door onvoldoende stevige constructie bij veel grote daken wordt de businesscase lastig. • Verzekeren van zonnepanelen wordt steeds lastiger en vraagt meer werk en extra inspectiekosten. Hier zou een garantiefonds voor kunnen worden ingericht. • Verzwaren van elektra-aansluitingen door netwerkbeheerder kost veel tijd. • Ruimtelijke inpassing grondgebonden systemen.

Klimaatrapportage 2022

39

Elektriciteit

Pijler 11

Optimaal benutten potentie windenergie Wat en hoe

Terugkijken

We willen door meer opwek van windenergie een passende bijdrage leveren aan de verduurzaming van de elektriciteitsproductie. De ambitie is om voor 2030 op Amsterdams grondgebied minstens 50 megawatt (MW) extra vermogen op te stellen (bovenop 11 extra MW door vervanging door grotere windturbines) en de vergunningen hiervoor voor 2025 te verlenen. In totaal staat er dan minstens 127 MW aan opgesteld vermogen. Binnen de zoekgebieden voor windenergie zoeken we ruimte voor plaatsing van nieuwe windturbines. In overleg met ruimtelijke experts, omwonenden en andere stakeholders bereiden we de besluitvorming voor de plaatsing van windturbines voor met minimaal 50% van de productie in lokaal eigendom.

• Het vervangen van bestaande windturbines

• In de reflectiefase werkten we met

door grotere is gestart. • De ambitie (om voor 2030 tenminste 127 MW vermogen windenergie te realiseren en de vergunningen hiervoor voor 2025 te verlenen) en zoekgebieden voor windenergie zijn vastgelegd in de Regionale Energiestrategie van Noord-Holland Zuid (RES 1.0) en in de Omgevingsvisie. • Een reflectiefase is bij de besluitvorming over de RES 1.0 door de gemeente als extra tussenstap opgezet om zo tegemoet te komen aan de brede behoefte om mee te doen en mee te denken over de komst van windturbines in Amsterdam. De reflectiefase heeft als doel het inventariseren van en luisteren naar de verschillende zorgen en behoeften van een brede groep belanghebbenden.

verschillende thematische en gebiedsgerichte klankbordgroepen aan een aantal producten die in het verdere proces rondom windmolens meer houvast kunnen bieden aan de initiatiefnemers, bewoners en raadsleden (o.a. het document ‘Signalen uit de stad’ dat inzicht biedt in welke signalen Amsterdammers meegeven als het gaat om de komst van windturbines). • Daarnaast werken de expertgroep natuur en de expertgroep gezondheid onder leiding van een onafhankelijke voorzitter aan adviezen voor normen voor de bescherming van natuur en gezondheid bij het realiseren van windenergie.

Zoekgebieden voor windenergie zijn vastgelegd in de Regionale Energiestrategie van Noord-Holland Zuid (RES 1.0).

Klimaatrapportage 2022

40

Elektriciteit

Pijler 11

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• De reflectiefase wordt afgerond. • Er wordt een stadsbrede Plan-MER (Milieu

Communicatie over vervolgproces bij het realiseren van windenergie en de mogelijkheden voor bewoners om mee te denken of in te spreken. Bewoners hebben zorgen over onder andere hun gezondheid en de natuur.

Effect Rapportage) uitgevoerd voor de (nieuwe) zoekgebieden uit de RES 1.0 die de milieugevolgen (o.a. gezondheid en natuur) inzichtelijk maakt en die een motivering geeft voor de keuze van de zoekgebieden. • De project-MER voor het gebied Noorder IJplas/Cornelis Douwesterrein wordt in samenspraak met de omgeving uitgevoerd. • Gesprekken met initiatiefnemers voor eerstvolgende gebieden worden gestart. • De gemeente steunt alleen initiatieven en coöperaties waarbij windturbines worden ontwikkeld met minstens 50% lokaal eigendom. • Toekomstige initiatiefnemers maken een participatieplan in overleg met de omgeving. Dit plan moet worden goedgekeurd door het college. • Parallel aan de uitvoeringsstappen zon en wind in de gemeente, start de energieregio met de voorbereiding van de RES 2.0, die in het voorjaar 2023 wordt vastgesteld.

Klimaatrapportage 2022

41

Elektriciteit

Pijler 12

Werken aan een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur Wat en hoe Elektriciteit heeft een sleutelrol in de energietransitie. Er wordt steeds meer elektriciteit verbruikt voor verwarming van gebouwen en elektrische mobiliteit, maar ook elektrisch koken in de horeca vraagt veel vermogen. Voldoende capaciteit op het elektriciteitsnetwerk is een belangrijke voorwaarde, niet alleen om de klimaatdoelstellingen te halen maar ook voor economische groei en de bouw van extra woningen. In 2021 heeft Liander op een aantal plekken in de stad congestie moeten aankondigen omdat er onvoldoende capaciteit beschikbaar is op het elektriciteitsnetwerk. Dit brengt ontwikkelingen op het gebied van een klimaatneutrale en groeiende stad in gevaar.

Terugkijken De gemeente Amsterdam werkt samen met Liander, TenneT en Port of Amsterdam (PoA) om deze problematiek zo spoedig mogelijk op te lossen. Liander heeft echter aangegeven dat niet valt uit te sluiten dat op meer plekken in de stad congestie moet worden aangekondigd. In de Taskforce Congestie werken partijen samen aan oplossingen waardoor het elektriciteitsnet versneld wordt uitgebreid en beter en slimmer kan worden benut. Om ontwikkelingen in de stad doorgang te kunnen laten vinden, zullen soms ook onconventionele maatregelen genomen moeten worden. Ook hebben we het Rijk nodig om belemmeringen op het gebied van wet- en regelgeving weg te nemen. Uiteindelijk draagt het elektriciteitsnet optimaal bij aan een groter, duurzaam elektriciteitssysteem waarin opwek en verbruik op lokaal niveau op elkaar zijn afgestemd.

• Congestie elektriciteitsnetwerk: op meerdere plekken in de stad heeft netbeheerder Liander congestie op het elektriciteitsnetwerk aangekondigd. Naar aanleiding hiervan is een Taskforce opgezet met de gemeente, Alliander, TenneT en PoA, en een brandbrief gestuurd naar het Rijk voor voldoende instrumentarium. • Ontwikkelkader Elektriciteits-voorziening 2035 is ter consultatie aan de stadsdelen opgestuurd. Hiermee is inzichtelijk gemaakt op welke plekken in de stad elektriciteitsinfrastructuur moet worden ingepast. • Met de Themastudie Elektriciteit 2.0 is een nog beter en verfijnder beeld ontstaan van de opgave voor het elektriciteitsnetwerk. Dit inzicht helpt bij het zetten van de benodigde vervolgstappen.

Er is een Taskforce gestart om de congestie op het elektriciteitsnet tegen te gaan.

Klimaatrapportage 2022

42

Elektriciteit

Pijler 12

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• Taskforce congestie: Alliander, TenneT, PoA

• Congestie op het elektriciteitsnetwerk heeft

en de gemeente werken samen aan het oplossen van congestie door (1) versneld het netwerk uit te breiden, (2) toepassingen te implementeren die tijdelijk het aanbod van elektriciteit vergroten, (3) in gesprek te gaan met grootverbruikers over hun stroomvraag en (4) met Den Haag in gesprek te gaan over oplossingen voor belemmerende wet- en regelgeving. • Ontwikkelkader Elektriciteitsnetwerk 2035 wordt vastgesteld door college. Onderdeel hiervan is een uitvoeringsagenda voor de korte en middellange termijn. Op basis hiervan wordt in 2022 voor een aantal locaties voor onderstations de planvorming verder afgerond • Er wordt ingezet op het meer actief sturen op aanbod en afname van elektriciteit. Dat kan 10 tot 20% reductie van de piekvraag opleveren. • Onderdeel van het totale elektriciteitsnetwerk is de middenspanningsinfrastructuur. In 2022 wordt een middenspanningsstrategie ontwikkeld waarin Liander en gemeente met elkaar afspreken hoe dit netwerk de komende jaren wordt uitgebreid.

een grote impact op de ontwikkeling van de stad. Om dit op te lossen zijn soms onconventionele maatregelen nodig zoals de inzet van gasturbines of door grootverbruikers te vragen hun bedrijfsvoering aan te passen. • Voor sommige oplossingen is wet- en regelgeving ontoereikend, o.a. op het gebied van vraag- en aanbodsturing of de prioritering van (groot)verbruikers. • Ruimtelijke impact is groot: op veel plekken in de stad moeten onderstations en trafohuisjes worden gerealiseerd en kabels de grond in. • Het Rijk ontwikkelt nieuw voorzorgbeleid op het gebied van elektriciteit en gezondheid (elektromagnetische velden). De gemeente houdt hier rekening mee.

Klimaatrapportage 2022

43

De Amsterdammer aan het woord

Yola Geradts Trotse eigenaar van 12 nieuwe zonnepanelen "Eerder had ik al geprobeerd om zonnepanelen aan te schaffen, maar ik kreeg steeds te horen dat het voor mij geen enkele zin heeft. Dat ik mijn investering er niet uit zou krijgen. Toen ik de brief van de gemeente ontving over de collectieve zonnepanelen inkoopactie dacht ik: Laat ik het toch nog een keertje proberen. Je weet maar nooit. Nadat ik me had aangemeld voor de zonnepanelenactie, werd ik snel gebeld door de installateurs. Ze zijn toen bij me langsgekomen en zeiden meteen dat mijn dak wel geschikt is. Zo passen de panelen bovenop mijn dakkapellen. Hier ben ik blij mee, want dan zijn ze ook minder opvallend en het staat best mooi. Op 31 augustus 2021 zijn ze gelegd: 4 panelen aan beide zijden van mijn dak en 4 op mijn uitbouw. Het is erg snel gegaan en ik ben zeer tevreden. Vanaf dag 1 kon ik via de app op mijn telefoon meekijken hoeveel ze opleveren. Ik heb gemerkt dat als het bewolkt is de panelen ook energie leveren. Maar als het echt zonnig is, is dat nog veel meer. Vooral op zonnige dagen kijk ik hoeveel elektriciteit we weer hebben opgewekt. Echt heel leuk om te zien. Ik vind het vooral erg leuk om mijn eigen energie op te wekken, om zo meer zelfvoorzienend te zijn. Zonnepanelen zijn nuttig, een goede investering en het draagt ook bij aan minder CO2-uitstoot."

Klimaatrapportage 2022

44

Haven en Industrie

Haven en Industrie Energie speelt een centrale rol in de Amsterdamse haven. Er wordt op grote schaal energie geproduceerd en er worden brandstoffen opgeslagen en doorgevoerd. De kans en de uitdaging voor de haven en de industrie is om te veranderen van een fossiel energiecluster naar een koploper in duurzame energie, in warmte en alternatieve brandstoffen voor de stad, in de regio en in de scheep- en luchtvaart.

Klimaatrapportage 2022

45

Mobiliteit Haven & Industrie

Omzet

Opslagcapaciteit

Aandeel totale omzet van Havenbedrijf Amsterdam niet gerelateerd aan fossiele brandstoffen

Aandeel opslagcapaciteit in havengebied ingezet voor duurzame brandstoffen

+2,2

Streefwaarde Realisatie

+0,3

Streefwaarde Realisatie

%-punt

59,5%

61,7%

%-punt 12,5%

65%

5,4%

2020

2021

2025

Bron: Havenbedrijf Amsterdam

De ambitie van het Havenbedrijf is dat de omzet in 2025 voor 65% bestaat uit activiteiten die niet aan fossiele brandstoffen zijn gerelateerd. In 2021 is dit aandeel toegenomen tot 62%.

2020

5,7%

2021

2025

Bron: Havenbedrijf Amsterdam

Het aandeel van de opslagcapaciteit in havengebied dat in 2021 is ingezet voor duurzame brandstoffen is 5,7%. Het doel voor 2025 zal in de komende jaren uitdagend blijven. Dit komt doordat er langetermijninvesteringen moeten worden gedaan, waar het Havenbedrijf Amsterdam een indirecte invloed op heeft.

Klimaatrapportage 2022

46

Haven en Industrie

Pijler 13

Transformeren van de haven naar de duurzame batterij Wat en hoe

Terugkijken

De haven als ‘duurzame batterij voor de stad, regio en Europa’ is het gezamenlijke toekomstperspectief voor de haven waarin duurzame energie op industriële schaal wordt opgewekt, geproduceerd, omgezet, opgeslagen en gedistribueerd naar de eindgebruiker. We ondersteunen dit perspectief en zorgen ervoor dat het Havenbedrijf Amsterdam samen met de bedrijven in de haven in staat wordt gesteld deze transitie slagvaardig vorm te geven. Hierbij draagt de haven ook bij aan de energietransitie buiten Amsterdam en in sectoren zoals industrie, mobiliteit, elektriciteit en gebouwde omgeving. De haveneconomie in Amsterdam verandert van op- en overslag van fossiele ladingstromen, zoals steenkool en olieproducten, naar één van de duurzaamste havens van Europa met een volledig duurzaam energie- en brandstoffencluster met groene waterstof, biobrandstoffen en synthetische brandstoffen. We zetten in op het uitfaseren van steenkolen voor 2030 en alle overige fossiele brandstoffen voor 2050.

• Samen met partners in het

• College van B en W heeft vanuit het

Noordzeekanaalgebied is de Cluster Energie Strategie (CES 1.0) opgesteld en vastgesteld door het college van B en W. Hierin is in beeld gebracht hoe vraag en aanbod van energiedragers zich ontwikkelen in het licht van de CO2-reductiestellingen. Op basis hiervan is de benodigde nieuwe infrastructuur in beeld gebracht. • In het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) zijn de infrastructuurprojecten van nationaal belang opgenomen, zoals de regionale waterstofbackbone en diverse nieuwe elektriciteitsonderstations die in Amsterdam worden ontwikkeld.

Herstel- en Investeringsplan 2021-2024 een subsidie van 250.000 euro ter beschikking gesteld aan Synkero voor het uitvoeren van diverse haalbaarheidsstudies voor de realisatie van een fabriek voor groene synthetische kerosine voor de luchtvaart in de haven van Amsterdam. Naast de gemeente Amsterdam zijn financiële bijdragen geleverd door het Havenbedrijf, SkyNRG, Schiphol en KLM. • Zoeklocaties voor windturbines zijn verder geconcretiseerd. • Er is een studie uitgevoerd naar de maximale potentie van opwek door zon op daken in het havengebied en aangeboden aan de gemeenteraad. Ondertussen zijn in 2021 wederom veel nieuwe zonnepanelen gerealiseerd op daken.

In de haven ontstaat via de Cluster Energie Strategie en het Meerjaren­ programma Infrastructuur Energie en Klimaat een duidelijke versnelling van de verduurzaming van de industrie.

Klimaatrapportage 2022

47

Haven & Industrie

Pijler 13

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• De Cluster Energie Strategie 1.0 wordt

• In het nieuwe regeerakkoord wordt ingezet

geüpdatet, waarbij gevolgen voor elektriciteitsvraag en -aanbod (waaronder van wind op zee) en waterstofproductie, -distributie en -import inzichtelijk moeten worden gemaakt. • N.a.v. onderzoek naar maximale potentie zon op daken in haven start in 2022 samen met het Havenbedrijf een versnellingsactie op het gebied van de realisatie daarvan.

op intensivering van de verduurzaming van energie- en industriesector. Vanuit Den Haag zijn hiervoor de komende jaren ook grote investeringen gereserveerd, die ook goede kansen bieden voor de transitie van de haven van Amsterdam en het Noordzeekanaalgebied. • Tegelijkertijd wordt de impact op de beschikbare ruimte en de milieucontouren in de haven van Amsterdam en het Noorzeekanaalgebied steeds meer zichtbaar.

Klimaatrapportage 2022

48

Haven en Industrie

Pijler 14

Ontwikkelen groene waterstofeconomie Wat en hoe

Terugkijken

Groene waterstof is een belangrijke potentiële energiedrager in het toekomstige energiesysteem en voor de haven als ‘batterij voor de stad, regio en Europa’. Groene waterstof is geen vervanger van duurzaam opgewekte elektriciteit, maar is wel een essentiële grond- en brandstof voor de industrie, voor zwaardere mobiliteit en scheep- en luchtvaart. Waterstof kan een belangrijke rol spelen als tijdelijk opslag- en schakelvermogen in het elektriciteitsnet. Met het regeerakkoord en het plan ‘Fit for 55’ van de EU is de waterstoftransitie nu echt in gang gezet. Waterstof biedt naast kansen voor het terugdringen van de CO2-uitstoot ook grote economische kansen. Het is daarom van groot belang om als NZKG/MRA tijdig in te springen op de huidige waterstofontwikkelingen en hierin de koploperpositie te verkrijgen die de regio ambieert. Het is nu zaak dat de samenwerking in de regio verder wordt uitgebouwd om concrete stappen te zetten in het ontwikkelen van de regionale waterstofeconomie, o.a. op het gebied van infrastructuur, waterstofproductie, wet- en regelgeving en financiering.

• Er is een subsidie van 250.000 euro verleend

• In november 2021 is het rapport

aan Synkero, een startup die synthetische kerosine wil produceren vanuit waterstof en CO2. • Waterstof versnellingstafel NZKG/MRA is gestart: een samenwerking tussen industrie, overheden en kennisinstellingen. Betrokken organisaties zijn Port of Amsterdam, Projectbureau NZKG, Provincie Noord-Holland, Tata Steel, Nobian (HyCC), Vattenfall, Gasunie, Alliander, gemeente Amsterdam, Schiphol, gemeente Zaanstad en ORAM. Er is o.a. een gezamenlijke propositie ontwikkeld hoe NZKG/MRA uit wil groeien tot een internationale Hydrogen Valley. • Officiële lancering van de Hydrogen Hub Amsterdam NZKG door wethouder Everhardt op het World Hydrogen Congress in Amsterdam (dankzij een sponsorship van de gemeente Amsterdam).

‘Waterstofversnelling - Mogelijkheden in het NZKG’ van consultant Roland Berger uitgebracht. Het rapport (ondersteund door een lobbybrief) is namens de versnellingstafel aangeboden aan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en de informateurs Remkes en Koolmees. • De Regional Integrated Backbone NZKG is als één van de eerste projecten opgenomen (als onderdeel van de landelijke waterstofinfrastructuur) in het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK). • In Q4 2021 is de waterstofpropositie MRA/ NZKG en het H2Gate rapport over import van waterstof aangeboden aan de kabinetschef van de Europese Unie, Diederik Samsom.

Amsterdam kan uitgroeien tot een internationale Hydrogen Hub.

Klimaatrapportage 2022

49

Haven & Industrie

Pijler 14

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• De versnellingstafel concretiseert de aanbe-

• Tata Steel kan als vliegwiel dienen en ervoor

velingen uit het rapport van Roland Berger. De gemeente Amsterdam richt zich hierin specifiek op de aanbevelingen richting overheden. • Versterken van de samenwerking, het commitment en het concretiseren van vervolgstappen voor het ontwikkelen van een regionale waterstofeconomie: o.a. infrastructuur, waterstofproductie, wet- en regelgeving, financiering, onderzoek, innovatie en opleiding. • Mogelijkheden onderzoeken om de waterstofproductie in de regio te verhogen naar de gestelde maximale capaciteit van 1 gigawatt voor 2030. • Gezamenlijke lobby vanuit de versnellingstafel naar het nieuwe kabinet en de Europese Commissie om de waterstofontwikkelingen en benodigde middelen kenbaar te maken.

zorgen dat belangrijke randvoorwaarden voor een toekomstige waterstofeconomie versneld tot stand komen. • Er zijn kwetsbaarheden geïdentificeerd die nader onderzoek vergen, zoals inpasbaarheid en technische en economische haalbaarheid.

Klimaatrapportage 2022

50

Haven en Industrie

Pijler 15

CO2-uitstoot afvangen, opslaan en hergebruiken Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

CCUS staat voor Carbon Capture, Utilisation and Storage, oftewel CO2-afvang, -opslag (CCS) en -hergebruik (CCU). Steeds meer partijen waaronder het Rijk en de gemeente zien dat CCS nodig is om de CO2reductiedoelstellingen te halen. CO2-afvang is een kostenefficiënte manier om op korte termijn aanzienlijke CO2-reductie te realiseren en een bouwsteen voor de haven als ‘batterij voor de stad, regio en Europa’. De gemeente ondersteunt CO2-afvang bij productieprocessen waar voorlopig geen alternatieve fossielvrije productiemethoden voor zijn. In de toekomst kan afgevangen CO2 worden toegepast bij de productie van bijvoorbeeld synthetische kerosine, essentieel voor verduurzaming van de luchtvaart.

In de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 is de doelstelling gezet om het Afval Energie Bedrijf (AEB) in Amsterdam te ondersteunen in de ambitie voor het reduceren van 530 kiloton CO2. Dit staat gelijk aan 11% van de totale CO2-reductiedoelstelling van Amsterdam voor 2050. Er is intensief samengewerkt met AEB om een SDE++subsidieaanvraag voor het afvangen van CO2-afvang in te dienen. Het bestuurlijk proces van dit traject is verzorgd, zodat AEB een aanvraag kon indienen bij het Rijk voor een subsidie voor het afvangen van 440 kiloton CO2. Deze aanvraag is uiteindelijk afgewezen. Door het indienen van deze subsidieaanvraag laat AEB aan het Rijk zien dat men klaar is om de volgende stap te zetten op het gebied van CO2-afvang en -opslag.

• De gemeente Amsterdam speelt opnieuw een rol in de voorbereiding van CO2-afvang bij AEB. O.a. door aanvragen subsidie, maken van afspraken met ketenpartners en realiseren van benodigde infrastructuur. Hierbij zal de gemeente een lobby starten richting het Rijk om de kansen te vergroten dat AEB de subsidie krijgt toegekend. • Carbon Dioxide Removal (CDR, ofwel negatieve CO2-emissies) toepassen is belangrijk om de Europese klimaatdoelstellingen te behalen. Daarom trekken we samen met andere organisaties en steden op om CDR te stimuleren, bij een breed publiek bekend te maken en op de politieke agenda te krijgen. Ook wordt de potentie van negatieve emissies in de haven van Amsterdam onderzocht.

AEB heeft in 2021 een subsidieaan­ vraag ingediend voor de realisatie van 440 kiloton CO2 -opslag per jaar in 2027.

Aandachtspunten Lobby voor opslag van CO2 (ook voor CO2 van biogene oorsprong) bij afvalverbranders, zoals AEB. Zonder steun van het Rijk hiervoor worden de CO2-reductiedoelstellingen van de stad zo goed als onhaalbaar.

Klimaatrapportage 2022

51

Haven en Industrie

Pijler 16

Energie besparen in de industrie Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

De industrie gebruikt aardgas, stroom en warmte. Dit leidt tot CO2-uitstoot die moet worden teruggedrongen om de klimaatdoelen te halen. Amsterdam heeft een relatief kleine industriesector. De meeste industrie is gelegen in de haven. Industriële bedrijven krijgen naast het Europese emissiehandelssysteem (ETS) vanaf 2021 te maken met een nationale CO2heffing. Als lokale overheid beschikken we over een beperkt instrumentarium om te sturen op vermindering van het energieverbruik en CO2-uitstoot in de industrie. Veel ligt bij het Rijk, maar gesprekken, samenwerking en in sommige gevallen handhaving behoren zeker tot de mogelijkheden.

• Samen met de Omgevingsdienst

• Samen met het Havenbedrijf en de grootste

Noordzeekanaalgebied zijn de gesprekken met de grootste industriële uitstoters gecontinueerd. Er zijn o.a. rondetafelgesprekken met bedrijven gevoerd om de realisatie van stoomlevering vanaf AEB aan diverse industriële afnemers te verkennen. • In samenwerking met stakeholders is een industriële energiescan uitgevoerd bij Cargill Multiseed, waarin energieverbruik in beeld is gebracht en aanbevelingen zijn gedaan om minder CO2 uit te stoten.

energie-intensieve industrie wordt de ‘Roadmap Energie-intensieve industrie haven van Amsterdam’ (REHA) ontwikkeld. Deze borduurt voort op de Cluster Energie Strategie (CES), waarin per bedrijf inzicht wordt geboden in hun transitiepad. • Cargill wordt ondersteund in hun verkenning om negatieve CO2-emissies mogelijk te maken. • In 2022 wordt verwacht dat investeringsbeslissingen worden genomen voor de realisatie van het stoomnet in de haven. Ter vervanging van aardgas kunnen bedrijven stoom afnemen van AEB.

In 2021 zijn stappen gezet die het mogelijk maken binnen enkele jaren een stoomnet in de haven operatief te hebben.

Aandachtspunten Beschikbaarheid van duurzame energie en infrastructuren (H2, stoom, elektra), die nodig zijn voor terugdringen van CO2-uitstoot door de industrie.

Klimaatrapportage 2022

52

De Amsterdammer aan het woord

Joop Suurmeijer Projectontwikkelaar eerste bio-LNG-installatie van Nederland “Bij Renewi zamelen we al meer dan tien jaar organische afval- en reststromen in. Dit halen we op bij supermarkten en restaurants in Amsterdam. We zorgen ervoor dat we dit goed scheiden en efficiënt verwerken. Met behulp van onze vergister in het Westelijk havengebied, waarin miljarden bacteriën op een biologische manier het materiaal afbreken, wordt het omgezet in energie, schoon water en meststoffen voor de akkerbouw. Om een nieuw product op de markt te brengen en onafhanke­ lijk te worden van subsidies zijn we bij Renewi verder gaan kijken. Biogas uit de vergister kun je scheiden in zuivere methaan- en CO2-moleculen. Door de methaanmoleculen vervolgens met een nieuwe technologie vloeibaar te maken, wordt de volume 600 keer kleiner dan als het in een gasvorm is en concentreer je de energie die erin zit. Op deze manier maak je bio-LNG (bio-Liquified Natural Gas), een vloeibare, schone en duurzame transportbrandstof voor zwaar verkeer zoals vrachtwagens en schepen. De technologie om dit op een ‘kleine schaal’ te doen, die was nog nergens ontwikkeld. Samen met onze partner hebben we dit mogelijk gemaakt. We kwamen in contact met de oprichter van Nordsol, zij hadden de technologie en samen konden we de installatie bouwen. En dan heb je Shell, die de tankstations heeft voor deze brandstof.

Met z’n drieën zijn we het avontuur aangegaan en met dit nieuwe product lopen we voorop in de wereld. Er is op dit moment veel vraag naar bio-LNG in de markt! We zijn super trost op ons project en de samenwerking. Het klopt gewoon helemaal. Om een nieuw duurzaam product op de markt te brengen, die ook op commerciële wijze goed werkt moet je de juiste partners vinden. Sterke partners met wie je een gemeenschappelijke visie deelt en er dan vol voor gaan!” Klimaatrapportage 2022

53

Randvoorwaarden

Randvoorwaarden Voor de succesvolle overgang van fossiele naar duurzame energie moeten we ons niet alleen richten op CO2. Randvoorwaarden zoals draagvlak en samenwerking, kennisontwikkeling, ruimte, capaciteit, regelgeving en financiën zijn minstens zo belangrijk. En niet in de laatste plaats het streven naar een rechtvaardige transitie waarin alle Amsterdammers mee kunnen gaan.

Klimaatrapportage 2022

54

Mobiliteit Randvoorwaarden

Houding Amsterdammers Deel Amsterdammers dat zegt overstap naar duurzame energie goede zaak te vinden

+7

Streefwaarde Realisatie

%-punt 85% 75%

2019

75%

78%

2020

75%

2021

75%

2022

Bron: OIS

Het aandeel Amsterdammers dat positief aan kijkt tegen de overstap naar duurzame energie is afgelopen jaar toegenomen en ligt nu op 85% (meting is uitgevoerd in februari 2022).

Klimaatrapportage 2022

55

Mobiliteit Randvoorwaarden

Energie-armoede

Energieadviezen

Banen

Percentage Amsterdamse huishoudens met een laag inkomen en energie-armoede

Totaal aantal energieadviezen door Energiecoaches

Totaal aantal banen in Amsterdam in duurzame energiesectoren (per 1 januari)

-9

Realisatie

Streefwaarde Realisatie

+600

t/m 12-2021

%-punt 37%

927

Realisatie

2.250 16.100

31%

16.700

15.100

28%

927

2017

2019

2021

Bron: OIS, Enquête Wonen in Amsterdam

Het aandeel huishoudens met een laag inkomen waar sprake is van energie-armoede is in 2021 afgenomen ten opzichte van 2019. Dit heeft er onder andere mee te maken dat maandelijkse energielasten gemiddeld genomen lager lagen. Naar verwachting neemt de energie-armoede in 2022 weer toe vanwege de gestegen energieprijzen.

04-2021 t/m 07-2022 Bron: WPI, gemeente Amsterdam

In de periode april 2021 t/m 31 juli 2022 is het streven dat er via stichting !WOON in totaal 2.250 energieadviezen worden afgegeven. In de periode april t/m december 2021 zijn hiervan 927 gerealiseerd. De promotie van het energieadvies van !WOON via de Stadspas is in september 2021 opgestart. Door de coronamaatregelen in de winter konden minder energieadviezen worden gegeven. In april 2022 heeft !WOON ondertussen in totaal al 1.600 adviezen gegeven.

2019

2020

2021

Bron: OIS, rapport werkgelegenheid energietransitie juli 2021

Het aantal banen in Amsterdam binnen de energietransitie is tussen 1 januari 2020 en een jaar later toegenomen met 600.

Klimaatrapportage 2022

56

Mobiliteit Randvoorwaarden

Middenspanningsruimtes

Elektriciteitsnetwerk

Totaal aantal middenspanningsruimtes in Amsterdam

Totaal opgesteld vermogen onderstations Amsterdam (MW)

Streefwaarde Realisatie

2.300

Streefwaarde Realisatie

1.750 4.050

3.355

2.300 1.750

2021

2030

Bron: Liander

Volgens het hoge scenario van Liander dienen er tot en met 2030 in totaal 1.055 extra middenspanningsruimtes gerealiseerd te worden in Amsterdam. Op dit moment zijn er voldoende middenspanningsruimtes om in de vraag naar vermogen te voorzien. Het is echter niet uit te sluiten dat de groei van het aantal middenspanningsruimtes de snelle groei van de stad op termijn niet kan bijbenen.

2021

2030

Bron: Liander

Volgens het Ontwikkelingskader Elektriciteits­ voorziening Amsterdam 2035 dient er 2300 MW extra opgesteld vermogen zijn gerealiseerd in 2030 ten opzichte van de huidige situatie (met de uitbreiding van bestaande onderstations en de bouw van nieuwe onderstations). In Amsterdam is op meerdere onderstations de maximale capaciteit bereikt. Dit betekent dat de groei van de vermogensvraag sneller gaat dan de uitbreiding van het aantal onderstations. Klimaatrapportage 2022

57

Mobiliteit Randvoorwaarden

Pijler 17

Bouwen aan beweging in de stad Wat en hoe

Terugkijken

Amsterdammers die willen bijdragen aan een klimaatneutrale stad willen daarbij geholpen worden. Bijvoorbeeld met subsidies, adviezen en inspirerende voorbeelden. Ze willen ook betrokken worden bij activiteiten in hun omgeving. We luisteren naar wat nodig is om ondersteuning te bieden in de energietransitie en we leren van alle ervaringen. Op basis daarvan maken we nieuw beleid, verbeteren we bestaande maatregelen en bedenken we nieuwe instrumenten. Ons aanbod passen we indien nodig en mogelijk aan per doelgroep en gebied. Via verschillende kanalen, waaronder onze eigen website www. amsterdam.nl/duurzaam, het online platform Nieuw Amsterdams Klimaat en Duurzaam020 op Facebook en andere social media kanalen, bieden we zoveel mogelijk kennis en informatie aan bewoners en bedrijven om zelf aan de slag te gaan.

• Via collectieve inkoopacties met het

• Door 02025 zijn tien energie-ontbijtsessies

Regionaal Energieloket, Winst uit je woning en buurtnetwerken zijn door ruim 1.000 huiseigenaren meer dan 10.000 zonnepanelen op daken geplaatst die samen circa 3,5 megawatt schone energie opwekken. • Een miniburgerberaad van 100 ingelote deelnemers leidde tot een aanbeveling van 21 extra voorstellen voor extra reductie van CO2 voor 2030. • Diverse webinars zijn georganiseerd voor VvE’s over de energietransitie, verduurzamen, zonnepanalen op VvE-daken en laadpalen. • Vijf jongerensessies zijn georganiseerd om 17- tot 26-jarigen te betrekken bij duurzaamheid. • Met de ondersteuning en inzet van duurzaamheidscoördinatoren in de stadsdelen, het Regionaal Energieloket, 02025 en stichting !WOON zijn veel bewoners bereikt met adviezen en initiatieven. • In Oost is een FIX brigade van start gegaan om mensen te helpen kleine energiebesparende maatregelen uit te voeren. • Er zijn vouchers uitgedeeld in het kader van de RREW-regeling voor kleine energiebesparingsmaatregelen in huis.

georganiseerd om koplopers in stadsdelen met elkaar te verbinden. • De Subsidieregeling Ruimte voor duurzaam initiatief Amsterdam is ingezet voor gebiedsgerichte initiatieven. • Met bewoners en professionals uit de H-buurt werd gezamenlijk een speciaal kookboek ontwikkeld over aardgasvrij koken voor alle culturen van Amsterdam. • Amsterdammers die al met de energietransitie van hun woning aan de slag willen gaan, zijn ondersteund met een rechtstreeks telefoonnummer voor vragen en praktische hulp vanuit samenwerkingspartners als De Groene Grachten, stichting !WOON en het REL (Regionaal Energieloket). • Acht bewonersinitiatieven ontvingen exclusieve ondersteuning door aardgasvrijregisseurs van de gemeente Amsterdam, waaronder MeerEnergie, Ketelhuis-WG, het Universiteitskwartier, Groen Gaasperdam en Collectief Duurzame Plantage Amsterdam. • Via het platform 02025 zijn vijf startende bewonersinitiatieven ondersteund, waaronder Green Falcon in Noord, W.E.N.S. en Oostoever in Nieuw-West, Oostpoort in Oost en Schinkelkade in Zuid.

Een miniburger­ beraad van 100 ingelote deelne­ mers leidde tot een aanbeveling van 21 extra voor­ stellen voor extra reductie van CO2 voor 2030.

Klimaatrapportage 2022

58

Randvoorwaarden

Pijler 17

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• Financiële regelingen zoals de subsidie

• Voor diverse VvE’s starten begeleidings-

• Participatie is op vele verschillende

Aardgasvrij, Ruimte voor Duurzaam Initiatief en de Energielening blijven beschikbaar. • In 2022 zullen minimaal 35.000 woning­ eigenaren worden benaderd via collectieve inkoopacties voor verduurzamingsmaat­ regelen. In 2023 t/m 2025 jaarlijks minimaal 50.000. • 12.000 huishoudens worden huis-aan-huis benaderd waarbij direct energieadvies wordt gegeven en energiebesparende producten worden overhandigd. • Participatietraject in de huidige Wijken Aardgasvrij Maken! (WAM-) buurten wordt voortgezet. • Er wordt een nog intensiever participatieplan uitgerold in de WAM!-buurten die vallen onder de Amsterdamse Warmtemotor. Voor huurders én eigenaar-bewoners. • Het continueren van een stadsbreed ‘warm loket’ in buurten waar wel veel enthou­ siasme is over de energietransitie, maar waar volgens de Transitievisie Warmte binnen nu en 10 jaar geen schep de grond in gaat. • Voortzetting van de e-tool postcodezoeker, waarmee bewoners kunnen zien wanneer hun huis van het aardgas gaat. • Ontwikkeling van een e-tool die inzicht geeft aan bewoners welke kosten er kunnen zijn bij de diverse alternatieven voor een aardgasvrij huis.

trajecten voor meer kennis over en inzicht in de (betaalbaarheid) van hun Groen Meerjaren Onderhoudsplan. • Woningcorporaties en stichting !WOON gaan 2.000 (aantal nog nader te bepalen) energiedisplays installeren in huizen van minima om hen te helpen hun gedrag en energiekosten inzichtelijker te maken. • Continueren samenwerking met Regionaal Energie Loket, !WOON en 02025 om bewoners te betrekken bij de energietransitie en van advies te voorzien. • Nader invullen van de voorstellen van het miniburgerberaad rond betrekken van bewoners bij klimaatvraagstukken. • Opvolgen van motie over de Kinderdonut: het meer betrekken van kinderen bij verduurzaming. • Inzet van een stadsbrede campagne over de energietransitie van de stad, de buurten en je huis en hoe we dat het beste samen kunnen doen • Verder integreren van Nieuw Amsterdams Klimaat, Duurzaam020 en amsterdam.nl met informatie en inspiratie over verduurzaming. • Nader invullen van lokale voorzieningen en activiteiten om bewoners te informeren over verduurzaming, zoals klimaathubs.

manieren in te vullen en kost altijd heel veel tijd en inspanning om goed uit te voeren. De beschikbare capaciteit kan een beperkende factor zijn bij de realisatie. • Slechts een klein percentage Amsterdammers begrijpt dat zijzelf aan de slag moeten in de energietransitie en komt in actie. De grootste groep, het stille midden, kijkt nog altijd afwachtend naar wat de bewegingen zijn in de politiek en in de maatschappij. Meer dan 75% van de Nederlanders wijst de overheid aan als 'uitvoerder' van de energietransitie. Het besef onder Amsterdammers dat we dit juist collectief moeten aanpakken moet versnellen. Goede communicatie en participatie kunnen daarbij helpen. • In de toekomst zullen evenementen zowel live als digitaal als hybride plaatsvinden. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan tijdens de corona pandemie.

Klimaatrapportage 2022

59

Mobiliteit Randvoorwaarden

Pijler 18

Werken aan een klimaatrechtvaardige energietransitie Wat en hoe

Terugkijken

Door de uitstoot van broeikasgassen neemt de leefbaarheid in de wereld af. Mensen in de armste landen hebben het kleinste aandeel in de globale opwarming, maar worden het hardst getroffen. Er zijn ook kwetsbare Amsterdammers die minder profiteren van de kansen die de energietransitie biedt. Door kwetsbaren niet uit het oog te verliezen kunnen verschillen tussen bevolkingsgroepen worden verkleind en krijgt iedereen gelijke kansen. De complexiteit van de interactie tussen de mens, leefomgeving en beleid vragen om rechtvaardige en integrale benaderingen, zodat oplossingen in de energietransitie uiteindelijk bijdragen aan een rechtvaardige en gezondere leefomgeving.

• De lopende energiecoachaanpak is

• Toen de gemeente in maart 2021 aandeel-

geïntensiveerd. We focussen op de wijken met veel energiearmoede en ontzorgen huishoudens door waar mogelijk direct energiebesparende maatregelen te installeren. In 2021 zijn er door !WOON 927 adviezen verstrekt. Ook via de buurtteams wordt energieadvies gegeven. In 2021 waren dat minimaal 63 adviezen gegeven. Buurtteams zijn nog in ontwikkeling. Dit kan nog verder doorgroeien. Ook worden er online webinars georganiseerd over energiebesparing. • !WOON levert bewonersondersteuning aan huurders die hun verhuurder een voorstel willen doen om te komen tot energiebesparende maatregelen. • Er zijn nieuwe kaderafspraken gemaakt tussen corporaties, huurders en de gemeente over (ieders rol bij) het proces bij renovatie en verduurzaming.

houder Westpoort Warmte werd, is met medeaandeelhouder Vattenfall afgesproken dat de tarieven van WPW tot de 25% laagste van het land behoren. • Het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen heeft de investeringen in duurzame maatregelen en de realisatie van banen voor werkzoekenden aan elkaar verbonden. Netwerken met in- en externe partners rond onderwijs en arbeidsmarkt zijn verder uitgebouwd en loopbaanpaden zijn uitgewerkt. • Duurzaamheid is binnen de MBO-Agenda een focusthema. Op die manier benadrukken we het belang van het thema en vragen we mbo’s om ook op dit onderwerp samen te werken aan projectenplannen.

Klimaatrechtvaardigheid is uitgangspunt van ons beleid volgens drie sporen: • Eerlijke verdeling van baten en lasten: tegengaan van energiearmoede. • Open toegang tot het beslissingsproces. • Eerlijke kansen op een veranderende arbeidsmarkt; werkgelegenheidsaanpak.

Opleidings­ strajecten bestemd voor werkzoekenden en zij-instromers ontwikkeld.

Klimaatrapportage 2022

60

Randvoorwaarden

Pijler 18

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• In 2022 ontvangt Amsterdam 8 miljoen

• Het tekort aan personeel om de duurzaam-

van het Rijk voor het bestrijden van energiearmoede door het toepassen van energiebesparende maatregelen. • We blijven actief werken aan de ontwikkeling van loopbaanpaden en trajecten voor om- en bijscholing waarin techniek en mensen voor energietransitie een belangrijke rol spelen. • Project voor circulaire werkgelegenheid door afgeschreven zonnepanelen een tweede leven te geven in Amsterdam Zuidoost. • Uitwerking Project Sociale Energie.

heidsopgave uit te voeren.

• Nog steeds kiezen relatief weinig vo-leerlingen en mbo-studenten voor een technische opleiding. • Er is ruimte nodig om buiten gebaande paden van financiering en organisatie doorbraken te forceren en de gewenste publiek-private samenwerking voor de klimaatopgave succesvol te kunnen ontwikkelen. • Participatie in tijden van corona heeft geleid tot grotere aantallen deelnemers aan online bijeenkomsten. Een aandachtspunt blijft dat we kwetsbare en minder digivaardige bewoners moeilijker bereiken.

Klimaatrapportage 2022

61

Mobiliteit Randvoorwaarden

Pijler 19

Stimuleren kennisontwikkeling en duurzame innovatie Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

We gaan samen met bewoners, bedrijven en kennisinstellingen aan de slag met het aanjagen en versnellen van innovaties ten behoeve van onze duurzaamheidsdoelstellingen. Het gaat om innovatie in de breedste zin van het woord: op technisch, sociaal-maatschappelijk en economisch vlak. We hechten grote waarde aan internationale samenwerking en kennisuitwisseling. We participeren in Europese en wereldwijde netwerken en voeren projecten uit met andere steden. Samen leren we wat wel en niet werkt en versnellen zo de transitie. Er moeten nog plannen en oplossingen komen voor de benodigde extra reductie. Hiervoor is innovatie en samenwerking nodig.

• Nieuwe subsidieregeling opgezet

• Integrale innovatieagenda duurzaamheid

(SESA-HIP) om innovatieprojecten binnen duurzame groeisectoren (circulaire economie, energietransitie, mobiliteit, gezondheid) te stimuleren. Per januari 2022 zijn 5 subsidies toegekend, met een totaalwaarde van 1.459.384 euro. • Innovatiekansen in beeld gebracht voor reductie van piekbelasting elektriciteitsnetwerk. Hieruit zijn projectvoorstellen voortgekomen. Met enkele, zoals het slim laden van elektrische auto’s, is reeds gestart. • Verkenning uitgevoerd voor een agenda en aanpak voor innovatie binnen de warmtetransitie. • LEAP-coalitie van 40 partijen voor duurzame digitalisering hebben gewerkt aan een white paper, infographic en 5 projecten gericht op vermindering van energie- en materiaalgebruik in de hele digitale keten. • De deelname aan het EIT Climate KIC programma Green Light District is aan het einde van 2021 na 3 jaar succesvol afgerond. • Binnen EU-project ATELIER zijn de bouwactiviteiten van de duurzame innovatieprojecten gestart. Ook zijn Innovatie Ateliers ontwikkeld.

(gericht op energie, circulair, groen & gezond) om onze innovatiekracht beter te richten en te benutten. • Nieuwe prijsvraagmethodiek, genaamd Innovatielab, met als doel jonge ondernemers te helpen hun oplossingen ten behoeve van onze duurzaamheidsdoelstellingen verder te ontwikkelen. In 2022 zal voor dit project 150.000 euro voor 2 tot 6 ondernemers beschikbaar zijn. • Binnen het Startup in Residence programma Sustainability & Circularity werken we met startups aan 7 specifieke uitdagingen van de gemeente. • Pilot warmtewinning in de kademuur en Living Lab ‘Kademuur als energiefabriek’, om een nieuwe warmtevoorziening voor de binnenstad te onderzoeken. • Uitvoering van de aanbevelingen met betrekking tot innovatie in de programma’s Warmte voor de Stad en Elektriciteitsvoorziening Amsterdam. • Doorstart Green Light District, onafhankelijk van EIT Climate KIC. De gemeente Amsterdam blijft betrokken. • De gemeente heeft een Europese aanvraag ingediend voor New European Bauhaus. Deze subsidie heeft als doel om de Green Deal dichter bij de burger te brengen met een focus op duurzaamheid, esthetiek en inclusie. • Vanuit het EU-project ATELIER wordt o.a. meer samengewerkt met ontwikkelgebieden.

Het verder steunen van projecten van het Green Light District is van belang om de opgedane kennis en het netwerk te borgen.

Klimaatrapportage 2022

62

Randvoorwaarden

Pijler 19

Aandachtspunten • Innovatiekracht van de regio optimaal benutten om onze duurzaamheidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Een integrale kennis- en innovatieagenda voor de lange termijn is belangrijk, met daarin meerjarige missiegedreven innovatieprogramma’s. • Innovatie vereist creativiteit en een open blik binnen de gehele gemeentelijke organisatie, waarbij er tijd en ruimte is om risico’s te nemen en te experimenteren.

Klimaatrapportage 2022

63

Mobiliteit Randvoorwaarden

Pijler 20

Ruimte voor energietransitie en infrastructuur Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Voor opwekking, transport en levering van elektriciteit, warmte, (groen) gas, CO2 en waterstof is een energie-infrastructuur nodig. Denk aan ondergrondse leidingen en bovengrondse installaties. Het aanpassen van de energie-infrastructuur is een grote opgave. Er is veel ruimte nodig terwijl er zowel boven als onder de grond juist weinig ruimte is in compact en groeiend Amsterdam. We zoeken naar slimme combinaties en kansen die efficiënt zijn en goed passen in de stad. Dat betekent dat er keuzes nodig zijn.

• Omgevingsvisie Amsterdam 2050 vastge-

• Opstellen Omgevingsprogramma Duurzame

steld. Aandacht voor ruimtelijke inpassing energietransitie, benodigde aanpassing en uitbreiding van energie-infrastructuur en opwek duurzame energie. • RES 1.0 duidt voor Noord-Holland Zuid waar opwek van duurzame energie in stad en regio mogelijk is. • RIB (Regional Integrated Backbone) Noordzeekanaalgebied als eerste infrastructuurproject Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK) opgenomen in landelijke waterstofinfrastructuur. • Ontwikkelkader Elektriciteitsvoorziening 2035 maakt inzichtelijk waar in de stad elektriciteits-infrastructuur moet worden ingepast.

Energie. Ambities Omgevingsvisie concretiseren tot planbare maatregelen en afspraken. • Opdrachtgunning Warmtestructuurplan. Scenariomodellering totale warmte-infrastructuur Amsterdam en strategische uitvoeringsagenda. • Ontwikkelen strategie middenspanningsinfrastructuur met Liander. • Vernieuwen Cluster Energie Strategie 1.0. Maakt inzichtelijk: elektriciteitsvraag en -aanbod (waaronder van wind op zee) en waterstofproductie, -distributie en -import. • Onderzoek gemeentelijke sturing op gebruik grote bedrijfsdaken zonne-energie. • Ruimtelijke reserveringen voor geothermie, opsporingsvergunning en vooruitkijken.

We werken aan uitvoeringsstrategieën voor de ruimtelijke inpassing en tegelijk zijn we gestart met projecten voor het aardgasvrij maken van de stad, zonnepanelen, windmolens en het verzwaren van de elektriciteitsinfrastructuur. We spelen een grote rol in de ruimtelijke ordening, de inrichting en het werken in de openbare ruimte en de regie op de ondergrond.

In 2021 is de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 vastgesteld.

Aandachtspunten • Omgevingswet is uitgesteld. • Beter inzicht in en management van de ondergrondse infrastructuur.

• Drukte in de ondergrond en openbare ruimte eist keuzes en prioritering op gebied van de ruimtevraag door de energietransitie. • Hierbij verder vooruit kijken (naar 2050) en meer concretisering (om op stedelijk en gebiedsniveau te kunnen plannen). Klimaatrapportage 2022

64

Mobiliteit Weesp

Weesp

De energietransitie in Weesp Wat en hoe

Terugkijken

Weesp streeft ernaar om binnen afzienbare tijd klimaatneutraal te zijn. Weesp heeft een CO2-uitstoot van circa 100 kiloton per jaar. Relatief veel CO2-uitstoot komt vanuit de industrie in Weesp. Op 24 maart 2022 is de gemeente Weesp gefuseerd met de gemeente Amsterdam. Vanaf dan geldt het Amsterdamse beleid ook voor het stadsgebied Weesp.

Duurzame energieopwekking: • In 2021 is de Regionale Energiestrategie (RES) vastgesteld. • Onder leiding van de Participatie Coalitie (bestaande uit verschillende maatschappelijke organisaties, waaronder de Natuur en Milieufederaties en Energie van Noord-Holland) en in samenwerking met de bewonersvereniging Weesp Duurzaam zijn 10 mogelijke locaties onderzocht voor het realiseren van mogelijke zonneprojecten, in sommige gevallen in combinatie met natuurontwikkeling en versterking van de biodiversiteit. • In 2021 is de zonnekaart voor Weesp opgesteld. Op de kaart worden de dakvlakken getoond van beschermd stadsgezicht van Weesp waarop mogelijk zonnepanelen gerealiseerd zouden kunnen worden. • In het project WeesperZon2021 van de energiecoöperatie Weesp Eco Energie zijn 3 Postcoderoosprojecten gebundeld tot één project. Het gaat hier om 3 daken waar bewoners van Weesp, als leden van de coöperatie, gezamenlijk zonne-installaties op gaan realiseren. • In het kader van de RES werken gemeenten uit de regio Gooi en Vechtstreek samen aan een tweejarig project Zonwinst om zonnepanelen op daken van (grotere) bedrijfsgebouwen te stimuleren en versnellen.

• De toenmalige gemeenteraad van Weesp heeft begin 2021 de zoekgebieden voor windenergie geschrapt. Er zijn momenteel geen zoekgebieden in Weesp. Energiebewustwording en -besparing: • De energiecoöperatie Weesp Eco Energie (WEE) die in 2019 met steun van de gemeente is opgericht, heeft ook in 2021 in belangrijke mate bijgedragen aan de energietransitie. Resultaten 2021: • 6 energiecoaches opgeleid. • 209 energiecoachgesprekken gevoerd, waarvan 111 met huurders. • 32 Weespers hebben zich aangemeld voor de collectieve inkoop zonnepanelen en 16 voor de collectieve inkoop isolatiemateriaal. • 43 warmtescans uitgevoerd. • In oktober is de gemeente gestart met een voucheractie voor energiebesparende producten ter waarde van 70 euro. Er zijn 1.250 vouchers beschikbaar gesteld voor minima. • De opbouwwerker energietransitie/ duurzaamheid heeft 81 huis-aan-huis gesprekken gevoerd met bewoners en heeft verschillende buurtbijeenkomsten georganiseerd. De gesprekken en bijeenkomsten hebben als doel om met name huurders te informeren en te ondersteunen in de energietransitie en om zich te gaan organiseren op dit thema.

Relatief veel CO2-uitstoot komt vanuit de industrie in Weesp.

Klimaatrapportage 2022

65

Weesp

Weesp

Vooruitkijken • In oktober 2021 is de bewustwordings-

• Het proces Wijken Aardgasvrij Maken!

campagne energietransitie opgestart om de bewustwording van (de noodzaak van) de energietransitie te versterken en te verbreden. Het doel is om Weespers aan te zetten tot energiebesparende en energie opwekmaatregelen. De campagne loopt door tot de fusiedatum. • Het project Stimulerend Toezicht maakt de energiebesparingsplicht op een eenvoudige manier inzichtelijk en ondersteunt bedrijven om hieraan te voldoen. 18 bedrijven hebben zich aangemeld en worden de komende 3 jaar begeleid. • De subsidieregeling Duurzame Energie­ projecten Weesp, voor het verduurzamen van maatschappelijke organisaties en het opstarten van collectieve energieprojecten, liep tot aan de fusiedatum.

(WAM!) wordt opgestart in het gebied waar de startkans voor een warmtenet is geïdentificeerd in de Transitievisie Warmte. Tijdens het WAM!-proces wordt de haalbaarheid van een warmtenet in deze buurt verder onderzocht. • Extra duurzaamheidsmaatregelen sociale woningvoorraad van woningbouwcorporaties. • Er is budget vrijgemaakt in 2022 om de FIX brigade op te kunnen zetten in Weesp. De fixers van de FIX brigade komen bij mensen met een laag inkomen thuis geven informatie over energiebesparing en voeren kleine energiebesparende maatregelen uit, zoals het plaatsen van tochtstrippen en radiatorfolie.

Warmtetransitie: • Op 16 december 2021 is de Transitievisie Warmte vastgesteld door de gemeenteraad van Weesp.

Daarnaast krijgen onder andere de volgende lopende projecten in 2021 een vervolg in 2022: • Project Zonwinst wordt vanuit de regio Gooi en Vechtstreek tot 31 december 2022 gecoördineerd • Voucheractie energiebesparende producten (tot fusiedatum). • Stimulerend Toezicht (dit project wordt overgenomen door Omgevingsdienst NZKG). • Uitvoeringsprojecten van Weesp Eco Energie (o.a. energiecoaches, collectieve inkoopacties, collectieve zonnestroomproject). • Opbouwwerker energietransitie/ duurzaamheid.

Aandachtspunten • Integratie van Weesper projecten in het Amsterdamse ambtelijke stelsel.

• Heldere communicatie naar Weespers over de duurzaamheidsmogelijkheden na fusiedatum, zowel over lopende projecten alleen voor Weespers als over projecten die vanaf fusiedatum ook voor Weespers gelden.

Klimaatrapportage 2022

66

Bijlagen

Bijlagen

Klimaatrapportage 2022

67

Mobiliteit Bijlagen

CO2-uitstoot per transitiepad in Amsterdam in kton CO2-equivalenten

6000

5000

Gebouwde Omgeving

Elektriciteit

Mobiliteit

Haven & Industrie

890

4000

3000

720 1.960

770

790

1.320

1.190

1.690

800 800 1.380 1.240

2000 870

820

1.250

2018

740

730

770

1.210

1.170

1.200

1.280

2019

2020

630

370 700 190

1000 1.080

960

0 2021

(lage raming)

2021

(hoge raming)

2025

(raming)

2030

(raming)

Bron: OIS, CE Delft

Naar verwachting vindt tot 2030 relatief de grootste afname van CO2-uitstoot plaats binnen de transitiepaden Haven en Industrie en Mobiliteit. De grootste absolute afname zit bij het transitiepad Elektriciteit.

Klimaatrapportage 2022

68

Mobiliteit Bijlagen

CO2-uitstoot per portefeuille in Amsterdam in kton CO2-equivalenten

Economische zaken Bouwen en wonen Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit Duurzaamheid Zorg Onderwijs Gemeentelijk vastgoed Sport en recreatie Grondzaken Kunst en cultuur

2019

Lucht- en zeehaven

2025 (raming)

Water

2030 (raming)

0

500

1000

1500

2000

Bron: OIS, CE Delft

De meeste CO2-uitstoot vindt plaats binnen de portefeuilles Economische Zaken, Bouwen en wonen, Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit en Duurzaamheid.

Klimaatrapportage 2022

69

Mobiliteit Bijlagen

Verdeling energielabels woningen Amsterdam

100 23%

26%

30%

80 16%

17%

16%

60 24%

23%

17%

16%

15%

10%

9%

5% 4%

5% 4%

8%

vierde kwartaal 2019

vierde kwartaal 2020

22%

40

20

0

Bron: RVO

A t/m A++

4% 4%

vierde kwartaal 2021 B

C

D

E

F

G

Eind 2021 had circa tweederde (68%) van de woningen in Amsterdam het een geregistreerd energielabel een label van C of beter. Twee jaar daarvoor lag dit aandeel nog op 63%.

Klimaatrapportage 2022

70

Mobiliteit Bijlagen

Totale aardgasverbruik woningen Amsterdam in miljoen m3

400

350 300 250 200 150 100 50 0

2017 Bron: Regionale Klimaatmonitor

2018

2019 niet temperatuur-gecorrigeerd

2020 temperatuur-gecorrigeerd

Het totale jaarlijkse aardgasverbruik van de woningen in Amsterdam was in 2020 circa 5% lager dan in 2017. Het CBS corrigeert het verbruik voor temperatuursveranderingen. Bij een warmer jaar wordt in principe minder aardgas verbruikt. Als hiermee rekening wordt gehouden, is het aardgasverbruik tusen 2017 en 2020 met 4% toegenomen.

Klimaatrapportage 2022

71

Colofon Klimaatrapportage 2022

Ambtelijke opdrachtnemer Directie Ruimte en Duurzaamheid, Gemeente Amsterdam Vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders april 2022

Fotografie Beeldbank gemeente Amsterdam Roos Trommelen Edwin van Eis Tom Feenstra Ontwerp Ontwerpwerk Tekstredactie Shirley Brandeis

amsterdam.nl/klimaatneutraal

ONT2021098

Bestuurlijk opdrachtgever Wethouder Mw. M. van Doorninck (Duurzaamheid)