1. Klimaatrapportage 2022

Nieuw Amsterdams Klimaat Klimaatrapportage 2022

Inhoudsopgave Inleiding Terugkijken Vooruitkijken Tijdlijn

3

5

7

12

Gebouwde Omgeving

Gebouwde omgeving

Pijler 1  Opschalen van de wijk-voor-wijk aanpak aardgasvrij Pijler 2  Ontwikkelen van duurzame bronnen voor het warmtenet Pijler 3  Doorgroeien naar een stadsbrede warmteinfrastructuur Pijler 4 Energiezuinig maken van woningen Pijler 5 Energiezuinig maken van zakelijke markt Pijler 6  Energiezuinig maken van maatschappelijke gebouwen Pijler 7 Energieneutraal bouwen

Mobiliteit

13 18 20 22 23 25 27 28

Mobiliteit

30

Pijler 8 Beperken vervuilende verkeerbewegingen Pijler 9  Verschonen van alle vervuilende voer- en vaartuigen

32

Haven & Industrie

Haven en Industrie Pijler 13  Transformeren van de haven naar de duurzame batterij Pijler 14  Ontwikkelen groene waterstofeconomie Pijler 15  CO2-uitstoot afvangen, opslaan en hergebruiken Pijler 16 Energie besparen in de industrie

Randvoorwaarden

47 49 51 52 54

Pijler 17 Bouwen aan beweging in de stad 58 Pijler 18  Werken aan een klimaatrechtvaardige energietransitie 60 Pijler 19  Stimuleren kennisontwikkeling en duurzame innovatie 62 Pijler 20 Ruimte voor energietransitie en infrastructuur 64 Weesp

33

45

De energietransitie in Weesp

Bijlagen

65 67

Colofon Elektriciteit Elektriciteit

Pijler 10  Maximaal opwekken van zonne-energie op daken Pijler 11 Optimaal benutten potentie windenergie Pijler 12  Werken aan een toekomstbestendige elektriciteitsinfrastructuur

36 38 40 42 Klimaatrapportage 2022

2

Inleiding

Inleiding Met de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal hebben we in 2020 vastgesteld wat onze ambitie is voor de Amsterdamse energietransitie. Samen zijn we al jaren bezig met energie besparen en duurzame energie opwekken, maar er is meer nodig en het moet sneller. De wereldwijde effecten van klimaatverandering zijn nu al ingrijpend en deels onomkeerbaar, zo concludeert het IPCC in het recente rapport uit februari 2022. Dat betekent dat de tijd om maatregelen te nemen, om nog ernstiger consequenties te voorkomen, snel opraakt. De verbranding van fossiele brandstoffen en de uitstoot van broeikasgassen moeten nog sneller dan gedacht worden teruggebracht. Amsterdam werkt daarom samen met bewoners, bedrijven en organisaties in de stad, maar ook met de regio, de provincie, het Rijk en Europa. Met deze jaarlijkse Klimaatrapportage laten we, twee jaar na de vaststelling van de Routekaart, zien waar we staan.

Op het moment van schrijven van de Klimaatrapportage is de oorlog in Oekraïne in volle gang. De verwoestingen zijn enorm en de bevolking heeft zwaar te lijden. De effecten van de oorlog beperken zich niet tot Oekraïne zelf. Europese landen nemen een ongekend aantal vluchtelingen op. Naast de verschrikkelijke rechtstreekse gevolgen van het oorlogsgeweld zal ook wereldwijd de impact op de prijzen van energie en voedsel en op de economie groot zijn. De oorlog geeft ook voeding aan de discussie over de wenselijkheid van energieonafhankelijkheid. Welke consequenties dit zal hebben voor het klimaatbeleid is nu niet te voorzien.

Klimaatrapportage 2022

3

Mobiliteit Inleiding

De energietransitie kan niemand alleen Terugkijken

Leeswijzer

In de Klimaatrapportage rapporteren we jaarlijks over alle acties en maatregelen die impact hebben op de reductie van CO2-uitstoot van de stad. Aan de hand van indicatoren (waaronder de CO2-uitstoot) en uitgevoerde maatregelen kijken we terug op de voortgang van de uitvoering van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. Zo kunnen we leren van wat er werkt en wat anders en beter kan. Weesp maakt ondertussen deel uit van de gemeente Amsterdam. Bij de resultaten van de meeste indicatoren is Weesp nog niet meegenomen.

De Klimaatrapportage bestaat uit meerdere delen. In het eerste, algemene deel kijken we terug op 2021 en vooruit naar 2022 en verder. Vervolgens blikken we in het tweede deel per transitiepad en pijler (mede aan de hand van indicatoren) terug op 2021 en vooruit op wat we de komende periode gaan doen en welke aandachtspunten er zijn. Tot slot beschrijven we de voortgang op een aantal essentiële randvoorwaarden en de resultaten van het klimaatbeleid van Weesp.

Vooruitkijken

turen Bijs

Routekaart 2020

oting egr tb aa

Ac t

aatregelen u nm itv se o ie

Kl im

Ook kijken we vooruit met geactualiseerde prognoses voor 2025 en 2030. Deze prognoses actualiseren we jaarlijks aan de hand van nieuwe informatie over concretisering van plannen en autonome ontwikkelingen. Zo weten we of we op koers liggen of dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de doelstelling van 55% CO2-reductie in 2030 te realiseren.

Hiernaast publiceert de gemeente ook via aparte rapportages over onder andere de voortgang van het verduurzamen van de gemeentelijke organisatie, het aardgasvrij maken van de stad, het Actieplan Schone Lucht, de monitor Amsterdam Circulair, de lessen en aanbevelingen uit het ‘innovatie- & uitvoeringsprogramma circulaire economie 2020-2021‘, het Programma Autoluw en het Duurzaam-herstelplan.

en er

Uitvoering Routekaart Continu gesprek met de stad

Kennisontwikkeling en innovatie

2020

2021 2025

2030

2040

2050 Klimaatrapportage 2022

4

Terugkijken

Terugkijken De CO2-uitstoot van de stad daalt sterk en het algemene draagvlak van Amsterdammers voor de overstap naar duurzame energie blijft hoog. We zijn trots op de in 2021 gerealiseerde resultaten en tegelijk ervaren we hoe weerbarstig de praktijk kan zijn. Zodra de plannen concreter worden, komt het voor bewoners dichterbij en kunnen er vragen of zorgen ontstaan. Dat schuurt soms. Het zoekproces naar geschikte locaties voor windturbines aan de randen van de stad heeft dat duidelijk gemaakt en leidde tot een stevig maatschappelijk debat dat nog voortduurt.

Klimaatrapportage 2022

5

Mobiliteit Terugkijken

Resultaten in 2021

Houding van bewoners

De CO2-uitstoot is in 2021 zo’n 25% lager dan de piek uit 2010 en is al bijna op het niveau van 1990 terechtgekomen. De uitstoot in Amsterdam daalt dus sterk, al is de uitstoot in 2021 mogelijk iets hoger dan in 2020. Ten opzicht van 2018 is de uitstoot in 2021 circa 15-20% lager. In de bijlage is de reductie per transitiepad te zien. In 2021 is een groot aantal acties en maatregelen uitgevoerd. Dit heeft tot mooie resultaten geleid.

Het aandeel Amsterdammers dat positief is over de overstap naar duurzame energie is gestegen naar 85%, zo blijkt uit de nieuwe enquête van OIS uit februari 2022 (van voor de Oekraïne-oorlog). Ook over een aardgasvrij Amsterdam in 2040 is de meerderheid van de inwoners en organisaties positief. Tegelijkertijd zien we dat draagvlak voor beleid niet automatisch draagvlak voor concrete maatregelen betekent. We merken dat in de wijken waar we in gesprek zijn over aardgasvrij en in de zoektocht naar geschikte locaties voor windenergie, in de meeste zoekgebieden veel bewoners kritisch zijn over het plaatsen van windturbines nabij hun eigen buurt en zich zorgen maken over de effecten van windturbines op hun leefomgeving en gezondheid.

Het totale opgestelde vermogen zonnepanelen in Amsterdam is in 2021 met 30% gegroeid in één jaar tijd. Er zijn substantieel meer VvE’s ondersteund dan was beoogd. Ook is een mantelovereenkomst gesloten met woningcorporaties, Vattenfall en Westpoort Warmte die ervoor zal zorgen dat 10.000 woningen voor eind 2026 van het aardgas afgaan. Begin 2022 zijn strengere eisen voor Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) vastgesteld door de gemeenteraad. Het plan voor duurzaam herstel is in uitvoering. Er is een Taskforce congestie opgericht en ruim 38.000 bewoners hebben cadeaubonnen aangevraagd om te besteden aan energiebesparende producten. Het aantal initiatieven in de stad neemt toe, bewoners(collectieven) zijn actief aan de slag. Mensen vragen energieadvies aan en bedrijven investeren in verduurzaming van hun pand of bedrijfsproces. In de gemeentelijke Verduurzamingsrapportage 2022 wordt uitgebreider stilgestaan bij de acties die de gemeentelijke organisatie heeft uitgevoerd op het gebied van CO2-reductie en energiebesparing.

Amsterdammers zijn betrokken bij hun stad en als iets je aan het hart gaat dan maak je je daar druk om. En dus schuurt het soms in de uitvoering. Juist dan is het belangrijk dat we als gemeente blijven luisteren, weerstand serieus nemen en achterhalen welke perspectieven en drijfveren hieraan ten grondslag liggen. In 2021 hebben we bijvoorbeeld met het mini-burgerberaad en de reflectiefase windenergie op vernieuwende wijze met de stad gezocht naar manieren om hiermee om te gaan.

In de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 is beschreven voor welke CO2-uitstoot Amsterdam verantwoordelijk is. Bij het klimaatneutraal maken van de stad wordt gekeken naar de uitstoot in Amsterdam (de zogenaamde scope 1 en 2). De uitstoot buiten Amsterdam veroorzaakt door consumptie in Amsterdam telt hierbij niet mee. Dit wordt de scope 3 uitstoot van de stad genoemd. De zogenaamde ‘verborgen impact’ van ons consumptiegedrag. Uit de ‘Monitor Amsterdam Circulair’ die op 8 februari in B&W is vastgesteld blijkt op basis van nieuwe voorlopige schattingen dat waarschijnlijk circa 70-90% van de totale Amsterdamse uitstoot buiten Amsterdam plaatsvindt. Het is aan het volgende college om te besluiten hoe hiermee om te gaan bij het klimaatneutraal maken van de stad.

Klimaatrapportage 2022

6

Vooruitkijken

Vooruitkijken Ieder jaar actualiseren we onze raming voor 2030 en kijken we of we op koers liggen richting onze doelstelling van 5% CO2-reductie in 2025 en 55% reductie in 2030 (beide ten opzichte van 1990). De gemaakte plannen zijn in uitvoering en de komende jaren werken we aan de verdere vertaling van doelstellingen naar nog meer concrete plannen, projecten en instrumentarium. We zijn positief over wat er tot nu toe is gerealiseerd, gaan verder met energiebesparing, het aardgasvrij maken van buurten en we stimuleren de opwek van duurzame energie.

Klimaatrapportage 2022

7

Mobiliteit Vooruitkijken

Geactualiseerde prognose voor 2030 De CO2-doorrekening voor 2030 is geactualiseerd. Met de tot nu toe concreet gemaakte plannen, projecten en instrumenten kan een CO2reductie van 2% (in 2025) en 42% (in 2030) gerealiseerd worden (beide ten opzichte van 1990). Door de groei van de stad was de uitstoot tussen 1990 en 2010 flink toegenomen. Naar verwachting is de uitstoot vanaf 2025 dus weer lager dan in 1990 het geval was. In de doorrekening is gewerkt met een bandbreedte aangezien een voorspelling van toekomstige ontwikkelingen altijd onzekerheden in zich heeft. De doorrekening laat zien dat de doelen nog steeds binnen bereik zijn. Positief is ook dat de verwachte reductie groter is dan een jaar geleden was ingeschat.

Risico’s Bij de uitvoering van de noodzakelijke maatregelen zien we ook enkele risico’s: • Sinds eind 2021 zien we een sterke stijging van de prijs voor gas en elektriciteit. Hierdoor zullen vermoedelijk meer Amsterdammers te maken krijgen met energiearmoede. Aanvullend op de maatregelen die door het Rijk zijn genomen, is een gemeentelijke aanpak nodig voor zowel korte als langere termijn. De gestegen energieprijzen zijn tegelijk een extra stimulans voor het nemen van verduurzamingsmaatregelen. • Congestie op het elektriciteitsnetwerk heeft een grote impact op de ontwikkeling van de stad. Om dit op te lossen zijn soms onconventionele maatregelen nodig. Alliander, TenneT, het Havenbedrijf Amsterdam en de gemeente werken via een Taskforce samen aan het oplossen van congestie. • De realisatie van de ambities staat of valt met de beschikbaarheid van voldoende vakmensen. Samen met ondernemers en opleiders werkt Amsterdam aan het stimuleren van instroom in de technieksector. • Een gebrek aan middelen op de gemeentebegroting is ook een risico bij de realisatie van de CO2-reductieambities van de stad. Klimaatrapportage 2022

8

Mobiliteit Vooruitkijken

CO2-uitstoot in Amsterdam In kton CO2-equivalenten Bron: OIS/CE Delft

2050

-5%

-55%

-95%

-12%

-42% -58%

Realisatie Raming

2035

2040

2045

2050

CO2-uitstoot Weesp is 101 kton (in 2019).

Het onafhankelijke adviesbureau CE Delft heeft een actualisatie van de CO2-doorrekening uitgevoerd. In de raming (middenwaarde) zijn de effecten van het voorgenomen beleid (met voldoende mate van concreetheid) van Amsterdam en het Rijk betrokken. Ook autonome ontwikkelingen (zoals de groei van de stad) maken hier onderdeel van uit.

-10%. Voor 2030 is de bandbreedte van de uitstootreductie (ten opzichte van 1990) -12% tot -58%. In de ondergrens van de bandbreedte zijn alleen de effecten van het vastgestelde beleid meegenomen. In de bovengrens het voorgenomen beleid met het maximale of volledig beoogde effect.

De CO2-uitstoot van Amsterdam daalt in 2025 naar verwachting tot 3.750 kton (2% onder de uitstoot van 1990). In 2030 is de uitstoot naar verwachting verder gedaald tot 2.200 kton (42% lager dan in 1990). Vanwege onzekerheden over de toekomst is bij de doorrekening gewerkt met een bandbreedte. Voor 2025 is de bandbreedte +8% tot

De CO2-uitstoot in Amsterdam komt naar verwachting lager uit dan een jaar geleden was ingeschat in de Klimaatrapportage 2021 (37% reductie in 2030). De landelijke verduurzaming van de elektriciteitsproductie gaat volgens PBL sneller dan een jaar geleden ingeschat. Ook is de uitgangssituatie (de uitstoot in Amsterdam in 2019) gunstiger dan eerder was ingeschat. Klimaatrapportage 2022

9

Mobiliteit Vooruitkijken

Extra inzet is nodig We weten steeds preciezer waar we staan in de opgave richting onze doelen van 5% CO2-reductie in 2025 en 55% in 2030. We zijn er echter nog niet en om de doelen te halen moeten we nog een deel invullen met extra plannen en concrete maatregelen. Ook is er na 2030 een opgave richting een klimaatneutrale stad in 2050. De gemeente heeft hiervoor niet alle sleutels in handen en is hierbij in sterke mate afhankelijk van partners en andere overheden. We signaleren een aantal kansen in de stad en we hebben ook Amsterdammers middels het mini-burgerberaad om maatregelen gevraagd. De 10 maatregelen die met voldoende steun van de deelnemers voortkomen uit het mini-burgerberaad kunnen een bijdrage leveren aan de reductie van CO2-uitstoot in Amsterdam en kunnen tot een extra potentiële reductie leiden van 7 procentpunt in 2030. Er zijn ook 4 maatregelen die een concrete uitwerking betreffen van bestaande maatregelen uit de Routekaart. Het college draagt deze maatregelen een warm hart toe en wil het volgende college oproepen hier een vervolg aan te geven.

Maatregelen mini-burgerberaad • Amsterdam kleurt diepgroen • AETF-fonds voor huurwoningen • Versneld verduurzamen gebouwde omgeving • Duurzame bedrijven coalitie • Duurzame opwek met zonnepanelen • Airco van de stad • OV aantrekkelijker maken dan bezit auto • Afvangen CO2-uitstoot Afval- en Energie Bedrijf (AEB) • OZB-korting • Goede OV-verbinding Nieuw-West • Duurzame Coöperaties • Alle cruiseschepen op groene walstroom • Maximaal oppervlakte daken • Versnellen en stimuleren van elektrisch rijden

Andere nieuwe potentiële maatregelen die opgenomen kunnen worden betreffen CO2-afvang en -opslag bij AEB uitbreiden naar het biogene deel van de emissies, een lokaal stoomnet in de haven op warmte van AEB en energiebesparing bij datacenters. Deze maatregelen zijn afkomstig uit het rapport 'De Amsterdamse klimaatambitie. Aanvullende maatregelen om te komen tot 55% CO2-reductie in 2030' van adviesbureau Berenschot. Over deze maatregelen wordt momenteel al nagedacht en in de komende collegeperiode kan hier nader onderzoek naar worden gedaan. Daarnaast zijn recent energiebesparende maatregelen geïnventariseerd die de afhankelijkheid van aardgas uit Rusland kunnen verminderen. Deze ideeën kunnen ook tot extra CO2reductie leiden.

Extra inzet is nodig om klimaatdoelen te halen

CO2-uitstoot in Amsterdam (kton CO2-equivalenten) Bron: CE Delft Realisatie

Extra benodigde inzet

Reductie voorgenomen beleid

Streefwaarde

1.790

3.990

490

1.710

2020

2030 Klimaatrapportage 2022

10

Mobiliteit Vooruitkijken

Kansen vanuit de EU en het Rijk De Europese Commissie heeft op 14 juli 2021 het Fit-for-55-pakket gepresenteerd met daarin 13 wetsvoorstellen die klimaatopwarming moeten tegen gaan. De besluitvorming over deze wetsvoorstellen moet nog plaatsvinden, maar de richting van de plannen is wel helder; belasting op CO2 en fossiele brandstoffen, tegengaan van energiearmoede, een energiezuinige woningmarkt en bedrijfsleven. Deze plannen ondersteunen de Amsterdamse aanpak. In het landelijke coalitieakkoord 2021-2025 zijn ook ambitieuze plannen opgenomen voor het thema klimaat en energie. Er komt onder andere een klimaat- en transitiefonds van in totaal 35 miljard euro tot 2030, in aanvulling op de huidige Subsidieregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++). Dat Nederland koploper wil zijn bij het tegengaan van de opwarming van de aarde sluit goed aan op de geformuleerde ambities in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. In het algemeen zien we veel aanknopingspunten in het coalitieakkoord. Veel plannen moeten nog verder worden uitgewerkt. De realisatie van deze plannen zou in Amsterdam kunnen leiden tot extra CO2-reductie bovenop de doorrekening zoals is uitgevoerd door CE Delft.

Het is belangrijk dat het Rijk snelheid maakt bij het beschikbaar stellen van voldoende financiële middelen en passende regelgeving, zodat wij lokaal de uitvoering verder kunnen vormgeven en opschalen. We vragen het Rijk expliciet om: • Voldoende middelen voor de uitvoeringskosten van het klimaatakkoord. • Voldoende financiële instrumenten om de warmtetransitie te realiseren. • Meer mogelijkheden voor experimenten en lokaal initiatief in de warmtetransitie. • Dwingende maatregelen, zoals een wettelijke bevoegdheid voor gemeenten tot beëindiging van aardgaslevering na het gereedkomen van een alternatieve warmtevoorziening. • Wetgeving voor lokale bevoegdheden om zonnepanelen op grote bedrijfsdaken te verplichten. • Geschikte subsidieregelingen (SDE) voor middelgrote daken en woningcorporatiebezit voor zon op dak. • Label A-plicht voor kantoren en doorzetten CO2-heffing voor de industrie, zodat deze een steviger prikkel gaat geven om over te stappen op duurzame alternatieven. • Ook CO2-afvang en -opslag van biogene oorsprong te stimuleren. • Aansluiting op de landelijke waterstofbackbone. • Milieuzones voor extra categorieën en gebieden. De start van een nieuw collegeperiode zal tot aanpassingen in het Amsterdamse klimaatbeleid kunnen leiden. De noodzaak om verduurzaming van de stad voortvarend uit te voeren blijft onverminderd groot.

Aanvullende maatregelen waaronder de door het miniburgerberaad voorgestelde, kunnen ons dichter bij de gestelde doelen brengen.

Klimaatrapportage 2022

11

Vooruitkijken

Tijdlijn 2023 2025 2030 2040 2050

> CO2-uitstoot woningcorporaties verminderd van 1,5% in 2019 tot 3% in 2023 > 350 MW zonne-energie opgewekt

> 5% CO2-reductie (t.o.v. 1990) > 65% non-fossiele omzet in de haven > Een uitstootvrij gebied binnen de Ring A10 voor alle voertuigen m.u.v. personenauto’s en motoren

> 55% CO2-reductie (t.o.v. 1990) > 127 MW windenergie opgewekt > De helft van alle geschikte daken wordt benut voor zonne-energie: 550 MW > Gemeentelijke organisatie klimaatneutraal > Een uitstootvrij gebied binnen de Ring A10 voor alle soorten verkeer > Label A voor kantoren

> Alle gebouwen in Amsterdam aardgasvrij

> Alle gebouwen in de stad zijn CO2-neutraal > Haven & Industrie klimaatneutraal en circulair > 95% CO2-reductie (t.o.v. 1990)

Klimaatrapportage 2022

12

Gebouwde omgeving

Gebouwde omgeving In 2040 moeten alle gebouwen in de stad op een duurzame manier worden verwarmd. Vervanging van aardgas door alternatieve warmtebronnen en energiebesparing staan daarom centraal. Achter elke voordeur, achter elke gevel en in elke straat staat iets te gebeuren. Tegelijk moeten we zorgen dat door de groei van de stad de CO2-uitstoot niet verder toeneemt.

Klimaatrapportage 2022

13

Mobiliteit omgeving Gebouwde

Aardgasvrij

Aardgasvrij

Aardgasvrij

Totaal aantal woningequivalenten aangesloten op het warmtenet (per eind van het jaar)

Aantal woningequivalenten waarvoor haalbaarheidsfase van aanpak Wijken Aardgasvrij Maken is gestart

Aantal woningequivalenten waarvoor investeringsbesluit aardgasvrij is vastgesteld (in betreffende jaar)

+5.388

Realisatie

7.032

Streefwaarde Realisatie

950

Streefwaarde Realisatie

15.000 108.152

10.000

113.540 12.883

100.068 92.681

10.000

5.000

7.032 5.000

3.000 2.148

2.362 950 222

2018

2019

2020

2021

Bron: Vattenfall

Het aantal woningequivalenten dat is aangesloten op het warmtenet is in 2021 met ruim 5.000 toegenomen. Niet alle warmtenetaansluitingen zijn aardgasvrij. Daarnaast zijn er ook gebouwen zonder aardgasaansluiting die op een andere manier worden verwarmd dan via het warmtenet (bijvoorbeeld via een Warmte- en Koudeopslag (WKO) of warmtepomp). Het totaal aantal aardgasvrije woningequivalenten (afkomstig uit 2019 of eerder) is volgens Liander/OIS momenteel circa 120.000.

2019

2020

2021

2022

Bron: R&D, gemeente Amsterdam

In totaal is in 2021 voor ruim 7.000 woningen de haalbaarheidsfase gestart. Dit is iets lager dan verwacht. Met de ondertekening van de mantelovereenkomst Amsterdamse Warmtemotor in november 2021 is wel een stap gezet naar versnelling en commitment bij alle partijen. De fase van leren lijkt voorbij te zijn. Het moet nu een fase worden van standaardiseren en opschalen. Voor de woningen van de Warmtemotor is de haalbaarheidsfase niet meer nodig en wordt direct een investeringsbesluit voorbereid.

2019

2020

2021

2022

Bron: R&D, gemeente Amsterdam

Het aantal investeringsbesluiten is in 2021 Het aantal investeringsbesluiten is in 2021 opnieuw lager dan verwacht. Dit komt doordat een aantal initiatieven langzamer verliep dan was ingeschat. Voor 2022 is de verwachting dat voor 4.000 tot 5.000 woningen investeringsbesluiten worden vastgesteld (via de Warmtemotor, particuliere initiatieven en renovaties van complexen). De in de Routekaart geformuleerde streefwaarde voor 2022 van 10.000 woningen met een investeringsbesluit is bij nader inzien aan de hoge kant en was achteraf gezien te hoog ingeschat. De ambitie blijft om in 2040 aardgasvrij te worden.

Klimaatrapportage 2022

14

Mobiliteit omgeving Gebouwde

Woningcorporaties

VvE's

VvE-woningen

Jaarlijkse reductie in CO2-uitstoot corporatiewoningen (t.o.v. voorgaand jaar)

Aantal VvE's per jaar ondersteund

Aantal woningen (behorende bij een VvE) per jaar ondersteund

Streefwaarde

Streefwaarde

Realisatie

Realisatie

1.381

Streefwaarde Realisatie

21.918

3% 1.381

2%

1.425 21.918

23.000

18.000 2%

1,4%

11.000

668

8.135 400 300

2019

2020

2023

Bron: AFWC

Het cijfer over de realisatie in 2021 is op z’n vroegst vanaf mei 2022 beschikbaar bij woningbouwfederatie AFWC. Uit de monitor van AFWC blijkt dat de reductie in 2020 2% was (t.o.v. 2019). De woningcorporaties liggen op koers voor de ambitie voor 2023. De werkelijk gerealiseerde CO2-reductie ligt hoger, omdat o.a. de reductie door zonnepanelen nog niet wordt meegeteld.

2020

2021

2022

Bron: R&D, gemeente Amsterdam

Er zijn in 2021 meer VvE’s ondersteund dan ingeschat. Het programma van online webinars, cursussen en netwerkbijeenkomsten voor VvE’s is in 2021 flink uitgebreid. Deze worden goed bezocht. Ook waren er in 2021 meer VvE’s die gebruik hebben gemaakt van financiële regelingen zoals de Amsterdamse Energielening.

2020

2021

2022

Bron: R&D, gemeente Amsterdam

Ook het aantal ondersteunde woningen behorende bij een VvE lag hoger dan ingeschat. In de Klimaatrapportage 2021 stond per abuis als streefwaarde voor 2021 38.000 in plaats van 18.000 opgenomen.

Klimaatrapportage 2022

15

Mobiliteit omgeving Gebouwde

Zakelijke markt

Zakelijke markt

Aantal controlebezoeken

Aantal uitgevoerde energiescans (zakelijke markt)

Maatschappelijke gebouwen Aantal uitgevoerde energiescans (maatschappelijke gebouwen)

1.959

Streefwaarde Realisatie 1.988

1.988

1.550

231

Streefwaarde Realisatie

32

Streefwaarde Realisatie 200

1.959

1.589

625

1.300

350 231

50

125

24

19

32

28

2019

2020

2021

Bron: Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied

Vanwege corona zijn er in 2021 iets minder controles uitgevoerd dan in 2020 (in totaal 1.959). Er zijn minder integrale controles en meer themacontroles uitgevoerd dan in 2020. Omdat themacontroles minder tijd kosten is het totaal aantal uitgevoerde controles in 2021 hoger dan de streefwaarde. Voor het jaar 2022 is nog geen streefwaarde beschikbaar. Er wordt gewerkt aan een nieuwe opzet van de prestatie-indicator en rapportage rondom controles op het gebied van duurzaamheid en energietransitie. In 2022 worden naast integrale controles minimaal 1.000 energie specifieke controles uitgevoerd.

2019

2020

2021

2022

Bron: Klimaatroute

In 2021 zijn minder energieadvies en -begeleidingstrajecten uitgevoerd dan gepland als gevolg van de coronacrisis. Van de bedrijven die een energieadvies hebben gehad, investeert gemiddeld 38% in het eerste jaar in duurzame maatregelen zoals LED, isolatie en zonnepanelen. In 2022 worden ook energieadviezen specifiek voor de label C verplichting van kantoren aangeboden.

2019

2020

2021

2022

Bron: Klimaatroute

De ambitie voor het aantal uitgevoerde energiescans bij maatschappelijke gebouwen was achteraf te hoog en is door organisatorische aspecten niet gehaald. Het aantal uitgevoerde scans was in 2021 wel hoger dan in 2020. De streefwaarde voor 2022 is omlaag bijgesteld.

Klimaatrapportage 2022

16

Mobiliteit omgeving Gebouwde

Nieuwbouw

Nieuwbouw

Gemiddelde energie­ prestatiecoëfficiënt (EPC) opgeleverde nieuwbouw­woningen

Gemiddelde BENG 2-waarde (aandeel fossiele energie in het energiegebruik, in kWh/m2/jaar) bij tenders nieuwbouwwoningen

0,33

Streefwaarde Realisatie

-2

Streefwaarde Realisatie

20

0,36 0,28

0,33

0,31

0,15

-2 0

2015 '17-'18 '18-'19 '19-'20

'20-'21

Bron: Projectenboek gemeente Amsterdam

De EPC-waarde drukt de energieprestatie van het gebouw uit. Wettelijk gold voor nieuwbouw woningen een EPC < 0,4. De afgelopen jaren is in Amsterdam beter gepresteerd dan landelijk vereist, alleen nog niet conform de Amsterdamse streefwaarde. Vanaf 1 januari 2021 gelden de Bijna Energieneutraal (BENG) eisen. De gemiddelde BENG 3-waarde (het aandeel hernieuwbaar op te wekken energie) was in 2021 bij alle ingediende vergunningaanvragen 68% (bron: Omgevingsdient Noordzeekanaalgebied). De landelijke eis ligt op 40% en de nieuwe norm in Amsterdam (met verwachte ingangsdatum 1 januari 2023) is 70%.

2021 Bron: G&O, gemeente Amsterdam

In 2021 was de gemiddelde BENG 2-waarde van 7 tenders (voor 825 woningen) -2 kWh/m2/jaar. Dit is lager dan de nieuwe Amsterdamse eisen op dit gebied. In totaal waren 6 tenders energieneutraal dan wel –leverend.

Klimaatrapportage 2022

17

Gebouwde omgeving

Pijler 1

Opschalen van de wijk-voor-wijk aanpak aardgasvrij Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

De gebouwde omgeving wordt aardgasvrij. Alle woningen en gebouwen (zakelijke of maatschappelijke) die nu nog afhankelijk zijn van aardgas, moeten in 2040 op een andere manier van warmte worden voorzien. Dit doen we door wijk-voor-wijk een alternatief voor aardgas te creëren. De huidige wijk-voor-wijk aanpak van de Amsterdamse City Deal partners (woningcorporaties, particuliere verhuurders, huurdersverenigingen, energiebedrijven en gemeente) is actief in 28 buurten en wordt uitgebouwd tot een stadsbrede planmatige aanpak met een proces dat steeds sneller verloopt. Basis van deze grootschalige operatie is de Transitievisie Warmte waarin staat welke wijk wanneer van het aardgas afgaat en welke alternatieve warmtetechniek de voorkeur heeft. In 2040 zijn alle bestaande 650.000 woningen of andere gebouwen in de stad aardgasvrij.

• Vijfjarig werkplan opgesteld waarin zowel

• Het verder uitwerken van het selectieproces

de buurten staan die in de Amsterdamse Warmtemotor (AWM) vallen als de buurten waar sprake is van een particulier/ buurtinitiatief. • Mantelovereenkomst AWM met woningcorporaties en Vattenfall/Westpoort Warmte ondertekend. Dit betekent dat in naar verwachting 10-15 buurten in totaal 10.000 woningen voor eind 2026 van het aardgas afgaan. Dit met een gemeentelijk subsidie van 5.000 euro per woning. • Buurtuitvoeringsplannen voor de Gentiaanbuurt, Molenwijk en Banne Noord opgesteld waardoor de 1e fase van het aardgas vrijmaken van de buurt kan starten of waardoor de uitvoering die gaande is de 2e fase in kan. • Particuliere initiatieven zijn verder gebracht van verkenning naar haalbaarheidsfase (bijv. Kantershof, Universiteitskwartier) en van haalbaarheidsfase naar ontwerpfase (Reigersbos, Plantagebuurt/Artis en co, WG-terrein/Ketelhuis en Middenmeer). • Ondanks de coronabeperkingen is de participatieve wijkaanpak voorgezet middels onlinebewonersbijeenkomsten, waarmee ook nieuwe doelgroepen zijn bereikt. • Subsidieregeling voor maatschappelijk vastgoed en ondernemers ingesteld.

om buurten in het vijfjarig werkplan van potentiële AWM-buurt te promoveren tot definitieve AWM-buurt. • Samenwerking in Wildemanbuurt, Bloemenbuurt en Waterlandpleinbuurt tussen nutsbedrijven, gemeente en warmteleveranciers (één gezamenlijk ontwerp, één aanbesteding en één directievoering). • Het verbreden van het buurtuitvoeringsplan (aandacht voor isolatie en andere maatregelen), dienstverlening aan VvVE, particulieren in wijkaanpak (financiële ondersteuning, informatie en collectieve acties) en komen tot nieuwe constructie met (externe) financiers in warmtenetten.

De overeenkomst met woning­ corporaties, Vattenfall en Westpoort Warmte zal ervoor zorgen dat 10.000 woningen voor eind 2026 van het aardgas afgaan.

Klimaatrapportage 2022

18

Gebouwde omgeving

Pijler 1

Aandachtspunten • Draagvlak en met name de betaalbaarheid onder particulieren (bij koophuis en beperkte middelen). • De mogelijkheid om binnen tijdvak van enkele jaren over te gaan tot aansluiten op collectieve warmtevoorziening. • Kwetsbare en minder digitaal vaardige bewoners zijn moeilijker te bereiken. • Voortzetten van Klimaatfonds en financiële ondersteuning. Zonder deze stimulans geen voortgang. Hierbij aansluiting zoeken bij rijksmiddelen Wijkaanpak Aardgasvrij. • Cruciale factoren voor opschaling/versnelling zijn: meer gestandaardiseerde aanpak, collectieve warmteoplossingen, aanwijzen van buurten en gerichte participatie (zeker indien nationale politiek deze koers mogelijk maakt). • Blijven experimenteren met technieken anders dan stadswarmte (aquathermie, riothermie, etc.)

Klimaatrapportage 2022

19

Gebouwde omgeving

Pijler 2

Ontwikkelen van duurzame bronnen voor het warmtenet Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Door opschaling van de wijk-voor-wijk aanpak aardgasvrij groeit de vraag naar duurzame warmte. Daarin moet worden voorzien. Er moet aandacht zijn voor diversiteit aan bronnen, zodat een robuust systeem ontstaat. Het huidige warmtenet wordt gevoed door de Afvalverbrandingsinstallatie (AVI) van het Afval Energie Bedrijf (AEB) en de Diemercentrale van Vattenfall. Deze bronnen leveren voldoende warmte, maar kunnen op termijn niet voorzien in de groeiende vraag en zijn nog niet volledig duurzaam. Nieuwe bronnen die een rol kunnen spelen zijn geothermie, aquathermie en restwarmte van industrie en datacenters.

• Met de partners van de Amsterdamse

• In 2022 wordt een actieplan duurzame

citydeal aardgasvrij is in beeld gebracht welke warmtevraag er wordt voorzien en met welke duurzame bronnen in deze vraag kan worden voorzien. • Samen met de provincie, Vattenfall en Eneco is een opsporingsvergunning voor geothermie aangevraagd. Landelijk SCANonderzoek naar kwaliteit ondergrond is gefaciliteerd. • Voor een aantal gebieden heeft de gemeente een gebiedsgericht collectief lage temperatuur warmtenet geïnitieerd (o.a. Centrumeiland, Overamstel, Strandeiland en Hamerkwartier). • Met Westpoort Warmte is onderzoek gestart naar de invoeding van datacenter restwarmte in het bestaande warmtenet. • De gemeente is toegetreden als aandeelhouder van Westpoort Warmte. Er zijn afspraken gemaakt over verduurzaming van het bestaande warmtenet vóór 2040. • De gemeente is samen met Westpoort Warmte een evaluatie van de concessies gestart met als doel afspraken te maken over duurzame oplossingen voor de nieuwbouw in concessiegebieden.

warmtebronnen opgesteld. Met Westpoort Warmte en Vattenfall worden afspraken gemaakt over de route richting 100% duurzame warmte in bestaande warmtenetten. • In de zomer 2022 komt er meer duidelijkheid over de geschiktheid van de Amsterdamse bodem voor de winning van geothermie. • Er vindt besluitvorming plaats over de inzet van warmte uit datacenters aan de west- en oostzijde van de stad. • Uitwerking van meest geschikte (collectieve) warmtevoorziening voor Havenstad en besluitvorming warmtevoorziening in meerdere gebiedsontwikkelingen. • De evaluatie van de concessies van Westpoort Warmte wordt afgerond. Er worden afspraken over warmtesystemen voor nieuwbouw in concessiegebieden gemaakt. • Vattenfall besluit in 2022 of de bouw van de tijdelijke biomassacentrale in Diemen doorgang vindt. • Vattenfall start met de bouw van een 150 MW e-boiler op duurzame elektriciteit.

In verschillende gebieden binnen Amsterdam gaat een lage temperatuur­ warmtenet gerea­ liseerd worden.

Klimaatrapportage 2022

20

Gebouwde omgeving

Pijler 2

Aandachtspunten • Warmtebedrijven besluiten over de inzet van warmtebronnen. De gemeente kan alleen een faciliterende rol op zich nemen. • Het tempo van aansluiten van woningen en bedrijven op een warmtenet bepaalt hoeveel nieuwe warmtebronnen kunnen worden ingevoed op collectieve warmtenetten. Het aanbod van warmte uit de afvalverbrandingsinstallatie is nu groter dan de vraag naar warmte op het net van Westpoort Warmte. • De aanleg van warmtenetten vraagt lange termijn investeringen met onzekere terugverdientijden. Dit vertraagt de invoeding van nieuwe bronnen. • Restwarmte uit energiecentrales leidt volgens de landelijke rekenregels tot minder CO2-uitstoot dan restwarmte uit datacenters. Hierdoor is het voor warmtebedrijven minder aantrekkelijk datacenter restwarmte in te voeden.

Klimaatrapportage 2022

21

Gebouwde omgeving

Pijler 3

Doorgroeien naar een stadsbrede warmte-infrastructuur Wat en hoe

Terugkijken

Aandachtspunten

Om Amsterdam aardgasvrij te maken in 2040 is het nodig dat de warmte-infrastructuur tegen die tijd is uitgegroeid tot een stadsbreed netwerk dat de juiste warmte op de juiste plek brengt. Daarnaast ontstaan steeds meer lokale netten, gevoed vanuit decentrale bronnen. Aandachtspunt is dat de infrastructuur zich niet alleen ontwikkelt in wijken met de laagste kosten. Elke Amsterdamse woning en elk gebouw moet aardgasvrij kunnen worden. De impact van de aanleg van deze nieuwe infrastructuren op de openbare ruimte in de stad is groot. We groeien tot 2040 van een hoog- en middentemperatuur stadswarmtenet naar een infrastructuur met lokale warmtenetten en elektriciteitsinfrastructuur om zo slimme uitwisseling van energie (warmte, gas en elektriciteit) mogelijk te maken.

• Per 1 maart 2021 is de gemeente 50%

• Onduidelijkheid over aangekondigde

aandeelhouder in warmtebedrijf Westpoort Warmte. • Einde 2021 hebben woningbouwcorporaties, warmteleveranciers en de gemeente een mantelovereenkomst getekend die tot doel heeft in 2040 110.000 woningen aan te sluiten op stadswarmte (de Amsterdamse Warmtemotor). • De integrale aanbesteding Middenmeer Noord is succesvol afgerond. Er is daarmee een aannemer geselecteerd die in de buurt ook een warmtedistributienet gaat aanleggen.

relevante nieuwe wetgeving en de vrijblijvendheid van bestaande wetgeving belemmert het maken van afspraken met particuliere eigenaren en commerciële verhuurders. • Aardgasvrij worden kan niet kostenneutraal. Rijkssubsidieregelingen zijn ruimschoots onvoldoende om gebouweigenaren te compenseren. De gemeente heeft onvoldoende middelen om dit voor de hele stad op te vangen. • Met name de Amsterdammers met een laag of middeninkomen mogen door de gestegen energieprijzen niet in financiële problemen komen. Vanwege wettelijk niet-meer-dan-anders-kader zal de eindverbruiker in een aardgasvrij pand niet meer betalen dan in de gassituatie. Om de acceptatie van warmte te verhogen, helpt het als dit goedkoper is dan aardgas.

Vooruitkijken • Uitrol van de Warmtemotor: vaststellen van buurtovereenkomsten voor de eerste circa tien buurten waarna de werkzaamheden daar kunnen beginnen. • Start uitvoering van aardgasvrij worden in ten minste twee buurten die vallen binnen de Amsterdamse Warmtemotor (Molenwijk en Gentiaanbuurt).

Aanbesteding warmtenet Middenmeer Noord is afgerond.

Klimaatrapportage 2022

22

Gebouwde omgeving

Pijler 4

Energiezuinig maken van woningen Wat en hoe

Terugkijken

Woningen verwarmen zorgt voor 14% van de CO2-uitstoot in Amsterdam. Het verbruik van elektriciteit en warmte moet omlaag. In Amsterdam staan nu ongeveer 450.000 woningen, waarvan 30% in eigendom van bewoners, 42% woningcorporatiebezit en 28% in bezit van particuliere verhuurders. Het is belangrijk dat elke woningeigenaar energiemaatregelen treft op momenten dat groot onderhoud plaatsvindt, maar bij voorkeur eerder, want het tempo moet omhoog. We werken toe naar de situatie waarin alle woningeigenaren, waaronder alle Verenigingen van Eigenaren (VvE), advies hebben ontvangen en aan de slag zijn gegaan. Het uiteindelijke doel is dat alle woningeigenaren hun bezit energie-efficiënt en aardgasvrij maken.

• 54 VvE’s hebben een gratis energieadvies

• Met behulp van de Regeling Reductie

gekregen. Er zijn 7 webinars georganiseerd voor VvE-leden. 780 VvE’s hebben hieraan deelgenomen. • 60 VvE’s hebben meegedaan aan een cursus van 3 avonden over verduurzaming. Ruim 60 VvE’s volgden een webinar over het belang en het opstellen van een Groen Meerjaren Onderhoudsplan. • 83 bewonersgroepen zijn door stichting !WOON ondersteund bij woningverbetering en energiebesparing in huurcomplexen en gemengde VvE’s (circa 5.500 woningen). • Circa 4,8 miljoen aan energieleningen gegund voor verduurzaming van woningen. Hiermee is o.a. bij 252 woningen isolerend glas toegepast en 168 woningen zijn voorzien van zonnepanelen. In totaal zijn er bij 536 woningen maatregelen genomen, waarvan circa twee derde binnen VvE’s vallen.

Energiegebruik Woningen (RREW) hebben ruim 38.000 bewoners (voornamelijk huurders) cadeaubonnen à 70 euro aangevraagd om te besteden aan energiebesparende producten. • De resultaten van de samenwerkingsafspraken met de corporaties op het gebied van duurzaamheid zijn grotendeels in lijn met de gemaakte afspraken. In 2020 is 2% CO2-reductie behaald als gevolg van beperking van het gasverbruik. De CO2-reductiedoelstelling over de periode 2020-2023 is verhoogd van 8% naar 9%.

Circa 4,8 miljoen euro aan energie­ leningen gegund voor verduurza­ mingsmaatregelen bij 536 woningen.

Klimaatrapportage 2022

23

Gebouwde omgeving

Pijler 4

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• In de tweede helft van 2022 zullen de

• De sterke stijging van de gasprijzen heeft

eerste woningen worden voorzien van energiebesparende maatregelen (in kader van Regeling Isolatietrein). • In 2022 zullen minimaal 35.000 woningeigenaren via collectieve inkoopacties worden benaderd voor verduurzamingsmaatregelen. In 2023 t/m 2025 jaarlijks minimaal 50.000. • 12.000 huishoudens worden huis-aan-huis benaderd waarbij direct energieadvies wordt gegeven en energiebesparende producten worden overhandigd. • Plan voor vergaande renovatie van slechte woningen wordt verder uitgewerkt. • Continueren en uitbreiden VvE-aanpak. • Verlagen van de verhuurderheffing vanaf 2022 en het afschaffen in 2023 geeft corporaties extra investeringsruimte voor verduurzaming van hun woningvoorraad. • We zetten 8 miljoen euro (rijksmiddelen) in om huishoudens die het hardst getroffen worden door de hogere energierekening op korte termijn te ondersteunen met energiebesparende maatregelen. • Het in het regeerakkoord aangekondigde nationaal isolatieprogramma biedt mogelijk kansen om woningen sneller en slimmer te isoleren.

gevolgen voor vele huishoudens. Het terugdringen van de warmtevraag door renovatie en isolatiemaatregelen zijn daardoor nog belangrijker geworden. • Om de isolatie-/renovatieopgave op de lange termijn te realiseren, is structurele financiering nodig. • Energiezuinig maken van woningen bij voorkeur in samenhang met woningkwaliteit en overige (duurzaamheids)opgaven oppakken. • Tekort aan arbeidskrachten en grondstoffen/ materialen.

Klimaatrapportage 2022

24

Gebouwde omgeving

Pijler 5

Energiezuinig maken van zakelijke markt Wat en hoe

Terugkijken

Alle zakelijke gebouwen moeten aardgasvrij en klimaatneutraal worden. De zakelijke markt kent verscheidene branches en wordt gekenmerkt door een grote diversiteit aan panden: kantoren, horeca, winkels, bedrijfsverzamelgebouwen en bedrijfshallen. Elke branche kent eigen kansen en uitdagingen. Verduurzaming van de zakelijke markt vraagt om energiebesparende maatregelen in de gebouwen en om aansluiting op duurzame warmte-infrastructuren. Hierbij gaat het ook over het energiezuiniger maken van de bedrijfsprocessen. Handhaving vanuit de Wet milieubeheer en Energy Efficiency Directive (EED) wordt geïntensiveerd, het hulpaanbod aan bedrijven is uitgebreid en krijgt een meer structureel karakter. Per 2023 wordt een verplicht energielabel C voor kantoren ingevoerd en gehandhaafd. Zie ook pijler 10 over zonne-energie.

De focus in 2021 was het uitbreiden van het aanbod aan bedrijven, het opzetten van samenwerkingsverbanden en het intensiveren van handhaving. Het volgende is gerealiseerd: • Opschaling van het aantal energieadviezen: 231 bedrijven hebben gratis advies gekregen en zijn begeleid bij het nemen van maatregelen. Deze bedrijven hebben reeds 280 ton CO2 bespaard. • Uitbreiding van het aanbod met gratis C-label energieadvies voor kantoren, energieadvies voor aardgasvrij ondernemen en een gratis online energieadvies (www.deb.nl/amsterdam). • Stimulerende stadsbrede en gebieds­ gerichte subsidie voor het aardgasvrij maken van bedrijfspanden en -processen beschikbaar gesteld, in navolging van een subsidie voor bewoners. • Collectieve isolatieactie opgezet in samenwerking met MKB-Amsterdam en het Regionaal Energieloket.

• Collectieve samenwerking op bedrijventerreinen opgezet, waaronder Sloterdijken 3 en De Heining. Op De Heining zijn in fase 1 481 zonnepanelen op zes bedrijvendaken gelegd. • Nieuwe koplopersgroep duurzame ondernemerscollectieven is gestart. In deze tweede ronde werken zeven ondernemerscollectieven aan een duurzame ambitie in hun gebied. • Intensivering van controles en handhaving door de Omgevingsdienst: er zijn 2.077 controles uitgevoerd bij bedrijven én 5.000 kantooreigenaren en -gebruikers zijn per brief geïnformeerd over de verplichting van minimaal energielabel C voor kantoren per 2023. • Samenwerking met datacenters: er is structureel overleg gestart met de datacenter sector om afspraken te maken over de ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. Op MRA-niveau wordt samengewerkt om via LEAP de transitie naar een duurzame digitale infrastructuur te versnellen.

In 2021 zijn 231 gratis advies- en begeleidingstra­ jecten uitgevoerd om bedrijfspanden energiezuiniger te maken.

Klimaatrapportage 2022

25

Gebouwde omgeving

Pijler 5

Vooruitkijken

Aandachtspunten

De focus in 2022 is het opschalen van reeds in gang gezette initiatieven en het stimuleren van bedrijven om energieadviezen uit te voeren en te investeren in duurzame maatregelen: • Opschalen van gerichte energieadviezen en -begeleidingstrajecten voor ondernemers. • Opschalen van collectieve samenwerking en collectieve (inkoop)acties op bedrijventerreinen. • Voortzetten van de informatiecampagne over de minimale verplichting per 2023 van energielabel C voor kantoorpandeigenaren. Daarnaast gaat de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied per 2023 hier actief op handhaven. • Begeleiden tweede ronde Koplopersgroep Duurzame Ondernemerscollectieven én twee netwerksessies met duurzame ondernemerscollectieven (delen verduurzamingsideeën en ervaringen). • Verdere intensivering van controles en handhaving door de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied. Het provinciaal Energiebesparingsakkoord, dat in januari 2022 getekend is, stelt hiervoor middelen beschikbaar. • Datacenters: herijken van het vestigingsbeleid en afspraken over verduurzaming (januari 2022), mede op basis van de duurzaamheidsmonitor.

Lobby richting het Rijk voor het aanscherpen van wettelijke verplichtingen, waaronder het uitbreiden van de doelgroep die verplicht is energiebesparende maatregelen te treffen in het kader van de wet Milieubeheer.

Klimaatrapportage 2022

26

Gebouwde omgeving

Pijler 6

Energiezuinig maken van maatschappelijke gebouwen Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Het energieverbruik in buurthuizen, scholen, sportvoorzieningen, ziekenhuizen en kunst- en cultuurpodia moet omlaag. Deze circa 3.000 gebouwen hebben ook een voorbeeldfunctie in de energietransitie door bezoekers te inspireren om hun woning te verduurzamen. Maatschappelijke gebouwen kennen veel variaties qua type gebouw, gebruik en eigenaarschap. Gebouweigenaren (waaronder de gemeente zelf) en gebruikers zijn verantwoordelijk voor de verduurzaming van de gebouwen. Er wordt daarbij in toenemende mate gebruik gemaakt van het ondersteuningsaanbod dat bestaat uit energiescans, subsidies en leningen met een lage rente. In 2021 zijn al veel plannen in gang gezet en goede resultaten behaald.

• Door goedkeuring van een nieuwe

• Het stimuleringspakket verduurzaming van

subsidieregeling kunnen ook bedrijven en maatschappelijke instellingen met ingang van 2022 een subsidiebijdrage aanvragen voor de dekking van de meerkosten voor het aardgasvrij maken van het gebouw en vervanging van productiemiddelen. • 32 maatschappelijke instellingen hebben een energiescan gekregen en verduurzamingsmaatregelen genomen. De helft hiervan zijn religieuze instellingen. • Het Koninklijk Instituut voor de Tropen heeft een ambitieus plan gepresenteerd voor verduurzaming en aardgasvrij worden van hun vastgoed (hotel en museum). Het gaat om een investering van 3 miljoen euro. • In het primair en voortgezet onderwijs zijn voor 10 schoolgebouwen verduurzamingsplannen uitgewerkt. • Bij verschillende gemeentelijke gebouwen en sportvoorzieningen zijn verduurzamingsstappen gezet, zoals aardgasvrij worden, opwekken van duurzame elektriciteit via zonnepanelen, energiebesparing door installeren van LED-verlichting, aanleg van een slim blauw-groen dak en hergebruik van de oude sportvloer. In totaal gaat het om 54 gebouwen en 21 sportvoorzieningen. • Samen met Eigen Haard en Waternet is een aanvraag Proeftuin Aardgasvrij ingediend voor het De Mirandabad en omliggende wooncomplexen. Deze aanvraag is afgewezen.

schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs wordt in de gemeenteraad besproken. Met het gereserveerde bedrag kunnen 20 scholen een aanvraag indienen voor een substantiële verduurzaming van hun schoolgebouw. • De GGD en de gemeente Amsterdam verkennen de mogelijkheid om zich aan te sluiten bij de Green Deal Duurzame Zorg 3.0, die zich o.a. richt op CO -besparing, vermindering van afvalstromen en vermindering van medicijnresten in het afvalwater. • 50 nieuwe maatschappelijke instellingen krijgen een energiescan en werken plannen uit voor energiebesparing en verduurzaming. • Bij 20 sportvoorzieningen en gemeentelijke gebouwen zijn duurzaamheidsplannen uitgewerkt. 2

In 2022 met minstens 90 maatschappelijke instellingen en gemeentelijke gebouwen werken aan verduur­ zaming.

Aandachtspunten • Door de aanhoudende coronacrisis blijft de druk op culturele instellingen en zorginstellingen hoog. Dit kan effect hebben op de realisatie van duurzaamheidsambities. • Veel maatschappelijke instellingen hebben ambities voor verduurzaming. De hiermee verbonden investeringen vragen om nieuwe financiële arrangementen. Het tot stand brengen hiervan wordt bemoeilijkt door bestaande sectorale regelingen. Klimaatrapportage 2022

27

Gebouwde omgeving

Pijler 7

Energieneutraal bouwen Wat en hoe

Terugkijken

Aandachtspunten

Er is maar één moment om nieuwbouw in de stad de kwaliteit te geven die nodig is en dat is als deze wordt gebouwd. De CO2-opgave mag niet worden vergroot door gebouwen die de komende jaren worden opgeleverd. In de toekomst bouwen we uitsluitend energie-neutraal tot energieleverend (goed geïsoleerd, met zonnepanelen en aangesloten op duurzame warmte). Ook tijdens de bouw wordt een bijdrage geleverd door de inzet van uitstootvrij bouwmaterieel en logistiek. We werken toe naar ambitieuze normen voor energieprestatie van nieuwbouw die voor iedereen gelden bij de omgevingsvergunning. Dit willen en doen we in Amsterdam al jaren. Helaas ontneemt het Rijk ons voor 2022 de mogelijkheden om ons eerdere beleid hierop te continueren. Vanaf inwerkingtreding Omgevingswet gaan we door op de ingeslagen weg. Tegelijk blijven we de markt uitdagen via tenders voor nieuwbouwgronden.

• Besluitvorming aanscherping BENG-eisen

• Wettelijke grondslag voor lokaal maatwerk

voor woningbouw (Besluitvorming Amsterdamse Bijna Energieneutrale Gebouwen) voorbereid inclusief een Uitzonderingsregeling, overgangsregeling en subsidieregeling voor sociale woningbouw. • Bij de kaveltenders voor nieuwe woningen zijn veelbelovende resultaten bereikt. De ingediende voorstellen zijn architectonisch aantrekkelijk en zijn in 80% van de gevallen energieneutraal of zelfs energieleverend.

en datum inwerkingtreding Omgevingswet. • Stapeling van duurzaamheidsambities en -eisen bij nieuwbouw.

Amsterdam zet zich met de duurzame tenders (inter)nationaal op de kaart met mooie, duurzame gebouwen.

Vooruitkijken • Invoering aanscherping BENG voor woningbouw in Omgevingsplan Amsterdam voorbereiden. • Continuering van aandacht voor duurzame bouw en opname van broeikasgassen in biogene materialen zoals houtbouw.

Klimaatrapportage 2022

28

De Amsterdammer aan het woord

Jerrel Oron Opbouwwerker duurzaamheid in stadgebied Weesp “Als opbouwwerker help ik de mensen in mijn wijk om zich voor te bereiden op de energietransitie. Mijn eerste contact met bewoners is door middel van gesprekken huis-aan-huis. Ik doe een flyer in de brievenbus waarop staat dat ik als opbouwwerker langskom om een gesprek te voeren. Ik zeg dan nog niks over duurzaamheid. Ik vind het belangrijk dat ik eerst goed begrijp in welke situatie een bewoner zich bevindt, voordat ik ga praten over bijvoorbeeld energie besparen. Om dit werk te kunnen doen moet ik in direct contact staan met de bewoners. En om dat voor elkaar te krijgen, doe ik mijn werk vooral in de buurt. Ik haal dan op wat er in de buurt speelt. In Weesp heb ik in een bepaalde wijk ongeveer één derde van de bewoners persoonlijk gesproken. De energietransitie is een technische én een sociale transitie. Zonder de technische ontwikkelingen van de afgelopen jaren, kan deze transitie niet succesvol worden uitgevoerd. Maar ik geloof wel dat het sociale deel meer dan 50% van de transitie is. Mijn advies wat ik aan iedereen wil meegeven is om je huis zo snel mogelijk te isoleren. Dat is voor sommigen lastig aangezien zij afhankelijk zijn van een woningcorporatie. Bekijk dan of je zelf kieren en gaten kunt dichten met behulp van tochtstrippen. Bekijk ook je eigen energiegedrag.

Zet de radiator uit als je niet in de kamer bent of gaat slapen. Ook met korter douchen kan je flink wat kosten op de energierekening besparen. Besparen is goed voor de portemonnee en je draagt bij aan de energietransitie.”

Klimaatrapportage 2022

29

Mobiliteit

Mobiliteit Er komen steeds meer inwoners, bezoekers en banen bij in Amsterdam. Meer mensen betekent ook meer verplaatsingen. Als we niets doen, leidt dat tot meer CO2-uitstoot. Daarom vragen we elke voertuigbezitter of bestuurder om bewust te kiezen voor een duurzame vorm van vervoer. Als gemeente stimuleren, faciliteren en waar nodig reguleren we deze overstap.

Klimaatrapportage 2022

30

Mobiliteit

Elektrisch rijden

Laadpunten

% van kilometers gemotoriseerd verkeer op Amsterdamse wegen

Totaal aantal publieke elektrische (snel)laadpunten in Amsterdam

Streefwaarde Realisatie

+1,4

+373

Realisatie

%-punt 95%

5.019 4.646

3.267

3,1%

4,3%

5,7%

2019

2020

2021

2030

Bron: TNO/gemeente Amsterdam

Het deel van de gereden kilometers door het gemotoriseerde verkeer dat elektrisch is, is in de eerste helft van 2021 toegenomen tot bijna 6%. Bij kilometers door OV-bussen (19%) en brom- en snorfietsen (18%) is dit aandeel het hoogst. Door het Actieplan Schone Lucht is het mogelijk om de streefwaarde in 2030 te halen.

2019

2020

2021

Bron: R&D, gemeente Amsterdam

Per einde van het derde kwartaal is het totaal aantal publieke laadpunten in 2021 toegenomen met 373.

Klimaatrapportage 2022

31

Mobiliteit

Pijler 8

Beperken vervuilende verkeerbewegingen Wat en hoe

Terugkijken

Vooruitkijken

Het hoofddoel is zo weinig mogelijk vervuilende kilometers om daarmee de CO2uitstoot door mobiliteit in Amsterdam terug te dringen. Onze aanpak bestaat uit drie elementen: • Stimuleren van de overstap naar duurzame vervoermiddelen. • Faciliteren van voldoende duurzame alternatieven. • Reguleren door opheffen van parkeerplaatsen en het afsluiten van straten voor gemotoriseerd verkeer.

• Er zijn ruim 1.500 autoparkeerplaatsen

• Doordat thuiswerken ook dit jaar nog

opgeheven in 2021. • Er zijn 1.300 deelfietsen en 100 buurtbakfietsen geplaatst in 2021. • Betaald parkeren is uitgebreid naar Geuzenveld en op zondag in De Pijp en het Museumkwartier. • Het vergunningplafond is verlaagd in ‘Autoluw’-gebieden. • Er is beleid ingevoerd gericht op het stimuleren van fietsgebruik in Zuidoost, Noord en Nieuw-West. • Nota Veren is vastgesteld met duurzame doelstelling. • Er zijn inmiddels in totaal 10 verschillende buurthubs geopend in Amsterdam. Hier kunnen bewoners verschillende soorten elektrisch deelvervoer huren. • De Hubvisie is vastgesteld door de gemeenteraad.

deels de norm is, worden personen­ verkeersbewegingen vermoedelijk tijdelijk teruggedrongen. Hoe dit zich verder ontwikkelt, is op dit moment nog niet bekend. • Er wordt verder gewerkt aan de implementatie van de Agenda Autoluw. • Voorbereidingen voor pilot knip Weesperstraat in 2023.

Zo werken we aan duurzame vervoersvormen zoals meer en sneller openbaar vervoer en meer ruimte door minder autoparkeren en slimme mobiliteit.

Er zijn inmiddels in totaal 10 verschil­ lende buurthubs geopend in Amsterdam.

Aandachtspunten • Door de effecten van de coronacrisis staat de exploitatie van het openbaar vervoer nog steeds onder druk. • De druk op de openbare ruimte is hoog. Door bijvoorbeeld onderhoud aan bruggen en kademuren is de vrijgekomen ruimte door opgeheven parkeerplekken minder te gebruiken voor fietsinfra of vergroening.

Klimaatrapportage 2022

32

Mobiliteit

Pijler 9

Verschonen van alle vervuilende voer- en vaartuigen Wat en hoe

Terugkijken

De auto blijft voor veel Amsterdammers, bedrijven en bezoekers een belangrijk vervoermiddel. De overstap naar 100% uitstootvrij vervoer vraagt een bijdrage van alle partijen in de stad. We zetten in op minder, slimmer en vooral schoon verkeer. Dit doen we op drie manieren: • Stimuleren van uitstootvrij vervoer door subsidies en privileges voor schone voertuigen. • Faciliteren van uitstootvrij vervoer door speciale parkeerplekken en laadinfrastructuur. • Reguleren van fossiel aangedreven voertuigen door het instellen van milieuzones.

• Mede dankzij maatregelen uit het Actieplan

• Onder de Subsidieverordening sloop en

Schone Lucht is het aantal (vervuilende) verkeersbewegingen verder teruggedrongen, waardoor voor het eerst overal in Amsterdam wordt voldaan aan de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. • De Uitvoeringsagenda Stadslogistiek is landelijk ondertekend. Hierin wordt de route naar uitstootvrije stadslogistiek in 2030 uitgestippeld en zijn afspraken gemaakt voor het invoeren van uitstootvrije zones per 2025. • De Zero-emissie Taxi Routekaart is landelijk ondertekend, een grote stap richting een uitstootvrije zone voor taxi’s per 2025. De gemeente Amsterdam voert lobby voor het kunnen invoeren van uitstootvrije zones. • Total Energies is de nieuwe contractpartij die tot 2023 de benodigde groei van het publieke laadnetwerk gaat realiseren. De eerste palen binnen de concessie zijn geplaatst.

schoon alternatief vervoer Amsterdam zijn 1.385 vervuilende dieselvoertuigen gesloopt. • De Subsidieregeling Duurzame Amsterdamse Vervoermiddelen is verlengd. Ondernemers kunnen tot 2023 subsidie aanvragen voor de aanschaf van een uitstootvrij bedrijfsvoertuig. • De OV-bussen van het GVB worden in batches (groepen bussen) verschoond. Inmiddels rijden in totaal 2 van de 6 batches in Amsterdam uitstootvrij. • 1 nieuwe hybride veerpont in de vaart genomen op het IJ en 2 volledig emissievrije veren in het Noordzeekanaal. • Alle nieuwe bestellingen en leasecontracten voor personenauto’s van het gemeentelijke wagenpark zijn per 2021 uitsluitend elektrisch.

Ons doel is dat in 2025 al het verkeer – met uitzondering van personenauto’s en motoren – binnen de Ring A10 uitstootvrij is. Voor bromen snorfietsen geldt de gehele bebouwde kom. Het streven is dat in 2030 al het verkeer op Amsterdamse wegen uitstootvrij is.

Per 1 januari 2022 is de Amsterdamse (diesel)milieuzone voor vrachtauto’s, autobussen en touringcars aangescherpt.

Klimaatrapportage 2022

33

Mobiliteit

Pijler 9

Vooruitkijken

Aandachtspunten

• Per 1 januari 2022 is de (diesel)milieuzone

• Het faciliteren van de transitie naar uitstoot-

voor vrachtauto’s, autobussen en touringcars aangescherpt tot emissieklasse 6. • De uitstootvrije zone voor stadslogistiek per 2025 zal vanaf 2022 worden voorbereid. • De landelijke evaluatie van de harmonisatieregeling voor milieuzones vindt in 2022 plaats. Amsterdam is voor het mogen invoeren van uitstootvrije zones voor autobussen, touringcars en personenauto’s afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie. De gemeente Amsterdam voert lobby voor het kunnen invoeren van uitstootvrije zones.

vrij met een dekkend publiek laadnetwerk wordt bemoeilijkt door de congestie op het energienet. De gemeente zoekt met o.a. netbeheerder Liander naar oplossingen voor deze problematiek. • Gewichtsbeperkingen voor stadslogistiek kunnen de transitie naar elektrische voertuigen in de weg staan. De benodigde accu’s maken de voertuigen significant zwaarder. Met het communicatieplatform Logistiek 020 heeft de gemeente een belangrijke stap gezet om relevante ontwikkelingen voor stadslogistiek eenduidig te delen met stakeholders. • Door het voortduren van de coronacrisis staat de exploitatie van het OV en daarmee de verschoning van OV-bussen onder druk.

Klimaatrapportage 2022

34

De Amsterdammer aan het woord

Nora Stoppelenburg Oprichter Rijschool Zero, eerste duurzame rijschool in Amsterdam “Eind 2019 viel mijn werk als DJ stil door de corona­ maatregelen, maar ik werkte toen nog wel als rijinstructeur in Amstelveen. Tijdens de eerste lockdown kreeg ik meer ruimte in mijn hoofd om na te denken. Ik zag al langer dat er steeds meer interesse is voor elektrisch vervoer. Zo is bijvoorbeeld de elektrische motorscooter steeds populairder geworden in en om de stad. Niet zo gek want je kunt gratis parkeren, je hebt geen last van files en je bent met de automaat snel en wendbaar, op de ring en in de binnenstad. Die mensen willen daar dus ook les in hebben. Ik heb destijds aan mensen in mijn omgeving gevraagd of ze interesse hadden en al snel had ik tien geïnteresseerden voor lessen op de elektrische motorscooter. Ik schreef een ondernemingsplan voor de eerste duurzame rijschool van Amsterdam, regelde de financiering en bestelde een elektrische auto, motorscooter en scooter. Helaas zijn er voor de duurzame rijschool geen subsidies, zoals die er voor elektrische taxi’s en bestelbusjes wel zijn. Desondanks is het gelukt. En zo ben ik gestart met Rijschool Zero. Bij mijn rijschool draait het om nul uitstoot. In de praktijk hebben ook de meeste mensen in een automaat de helft minder lessen nodig dan in een schakelauto.

En met elektrisch rijden stappen we uiteindelijk allemaal over op de automaat. Ik merk dat duurzaamheid voor steeds meer mensen een serieuze overweging is. Daarnaast heeft het ook voordelen voor je portemonnee. Om de wereld schoner te maken moet er echt wat gebeuren. Daar help ik graag aan mee.”

Klimaatrapportage 2022

35

Elektriciteit

Elektriciteit Elektriciteit heeft een sleutelrol in de energietransitie. Door de overgang naar een aardgasvrije stad, de groei van het aantal elektrische voertuigen en de groei van de stad met extra woningen en bedrijven is er veel meer elektriciteit nodig. Deze elektriciteit moet duurzaam worden opgewekt. In Amsterdam hebben we veel daken die geschikt zijn voor de opwekking van zonne-energie. We zien ook kansen om met windturbines duurzame energie op te wekken.