1. Eindevaluatie Winteropvang 2025-2026 GGD

Informatievoorziening Tegen het einde van de Winteropvang en naarmate de Winterkouderegeling eindigde was het voor sommige bezoekers niet duidelijk waar zij daarna terecht konden komen. Bezoekers gaven aan behoefte te hebben aan meer begeleiding richting uitstroom, een duidelijk overzicht van de mogelijkheden die er voor hen zijn en tijdige ondersteuning.

7.3 Aandachtspunten Transformatorweg Op de Transformatorweg verliep de samenwerking met GPS stroever dan op de Barndesteeg, dit kwam onder andere doordat de aanwezigheid van GPS als controlerend werd ervaren, wat voor spanning zorgde in de samenwerking. Door deze punten bespreekbaar te maken verbeterde de samenwerking en het onderlinge begrip. Daarnaast had de Transformatorweg te maken met erge drukte en langere wachtrijen. Doordat beide locaties verschillen in schaal, infrastructuur en doelgroep blijft een één op één vergelijking lastig. Hygiëne Hygiëne was in alle bezoekersoverleggen op de Transformatorweg een terugkerend onderwerp. Bezoekers gaven aan dat de sanitaire voorzieningen regelmatig vies waren en dat de schoonmaak niet altijd voldoende was. Ook gaven ze aan dat toiletten kapot waren en dat douches niet goed werkten. Daarnaast hadden de bezoekers vaak last van kou en tocht. Er werd een oproep gedaan om meer verantwoordelijkheid te nemen voor het netjes achterlaten van de ruimtes, maar dat bleek voor sommigen lastig, bijvoorbeeld door verwarring of psychische problemen. Ook werd genoemd dat sommige bezoekers moeite hadden met de hygiëne van medebewoners, wat spanningen gaf op de gedeelde kamers. In de loop van de Winteropvang periode waren er naar aanleiding van deze signalen verbeteringen doorgevoerd.

Er werden meer schoonmaakuren ingezet en bezoekers kwamen ook zelf met voorstellen, zoals toegang tot schoonmaakmiddelen om zelf op te ruimen, meer toezicht door medewerkers, een controlesysteem om na te gaan of de schoonmaak goed werd uitgevoerd en het ’s nachts afsluiten van een deel van het sanitair zodat het in de ochtend schoon bleef.

30

Eten In het begin van de Winteropvang waren veel bezoekers kritisch over het eten. Maaltijden werden soms als smakeloos of niet vullend ervaren. Ook werd aangegeven dat er een gebrek aan variatie was, te weinig koolhydraten en fruit, twijfel over de kwaliteit van opgewarmde maaltijden en het ontbreken van de mogelijkheid om eigen eten mee te nemen. Tijdens het tweede bezoekersoverleg gaven de bezoekers aan dat dit duidelijk verbeterd was, de maaltijden waren gevarieerder geworden, er was meer fruit beschikbaar, tijdens de Ramadan ging de eetzaal eerder open en mochten bezoekers eten meenemen voor het vasten. Benodigdheden Ook benodigdheden en verzorgingsproducten kwamen in de bezoekersoverleggen op de Transformatorweg regelmatig ter sprake. Om veiligheidsredenen mochten bezoekers geen eigen verzorgingsartikelen meenemen, zoals shampoo, maar ook elektrische tandenborstels, nagelknippers en medicatie. Dit was niet altijd begrijpelijk voor de bezoekers en ervaarden ze als aantastend voor hun autonomie. Naar aanleiding van deze signalen werd het beleid tijdens de Winteropvang stapsgewijs aangepast en versoepeld. Bezoekers mochten verzorgingsspullen zoals shampoo en tandpasta mee naar binnen nemen, maar geen elektrische tandenborstels of nagelknippers.

Daarnaast waren er enkele praktische aandachtpunten, zoals behoefte aan meer uitleg over het gebruik van kluisjes, de wens om gesloten flesjes water of drinken mee te mogen nemen en de behoefte aan slippers. Nachtrust Slaap en rust kwamen regelmatig terug als belangrijke onderwerpen tijdens de bezoekersoverleggen. Veel bezoekers ervaarden slaapproblemen door geluidsoverlast op de kamers, medebewoners die laat gingen slapen, zieke kamergenoten, meerdere wek rondes in de ochtend en vroege uitchecktijden. Hierdoor gaven sommige bezoekers aan onvoldoende rust te krijgen. Daarnaast vonden meerdere bezoekers de stapelbedden ongeschikt voor volwassen mannen, vanwege het comfort maar ook de stevigheid. Ook het delen van kamers met meerdere personen kon regelmatig voor spanning en irritaties zorgen. Medische zorg Bezoekers waren positief over de aanwezigheid van verpleegkundigen binnen de opvang, maar gaven ook aan dat het niet altijd duidelijk was welke ondersteuning de verpleegkundigen konden bieden. Er waren vragen en zorgen over onder andere medische hulp tijdens de nacht, toegang tot medicatie, het gebruik van medische hulpmiddelen en ondersteuning bij ziekte op de kamers. Er werd toegelicht dat verpleegkundigen voornamelijk een signalerende en doorverwijzende rol hebben en geen medicatie mogen verstrekken, maar dat er wel ruimte is voor maatwerk rondom medicatiegebruik.

Bejegening en sfeer Bezoekers op de Transformatorweg deelden zowel positieve als meer kritische ervaringen over de sfeer en omgang binnen de Winteropvang. Er kwamen signalen naar voren over onduidelijkheid rondom de geldende regels en spanningen tussen bezoekers onderling. Daarnaast was er kritiek op de ervaren ongelijkheid tussen de Winteropvang en Winterkouderegeling bezoekers. Vooral de communicatie hierover zorgde voor verwarring, omdat niet voor iedereen duidelijk

31

was waarom bezoekers vanuit de Winteropvang mochten doorlopen terwijl bezoekers vanuit de Winterkouderegeling in de rij moesten blijven staan.

8. Schorsingen en klachten Schorsingen In 74 gevallen zijn bezoekers tijdelijk en slechts in 3 gevallen zijn bezoekers permanent geschorst wegens aanhoudende verbale of fysieke agressie richting begeleiding of beveiliging. Tijdens de Winterkouderegeling werd er voor deze groep een alternatieve opvangplek gerealiseerd. Dit benadrukt het uitgangspunt dat ook bij complexe situaties opvang beschikbaar blijft om gezondheidsrisico’s te voorkomen. Overlast/klachten De voetbalvereniging SDZ, gelegen naast de opvanglocatie aan de Transformatorweg, ervaart overlast in relatie tot de opvanglocatie. Het gaat daarbij om verschillende vormen van hinder en schade in en rond het terrein tijdens de Winteropvang, maar vooral wanneer de Winterkouderegeling van kracht is. De gemeente is hierover in contact met SDZ, vergoedt de opgelopen schade en houdt de situatie nauwlettend in de gaten. Alles is erop gericht om de opvang aan de Transformatorweg op een verantwoorde en beheersbare manier uit te voeren, met aandacht voor zowel de bezoekers als de directe omgeving.

32

9. Belangrijkste punten zorgaanbieders en ketenpartners Dit hoofdstuk worden de belangrijkste zaken genoemd uit een evaluatie met de zorgaanbieders en ketenpartners voor zover deze nog niet vermeld zijn in andere hoofdstukken uit dit rapport.

Recordaantallen had weerslag op de hulpverlening Het is met veel improviseren en flexibiliteit van medewerkers en vrijwilligers gelukt om extra opvangplekken te creëren. Hierbij zijn er veel verhuizingen geweest wat ook voor de bezoekers verwarrend was. De Regenboog Groep had elke paar weken een andere plek, de laatste locatie was in de Pieter van der Hoochstraat. Deze locatie voldoet goed en de wens bestaat om deze volgend seizoen weer te kunnen gebruiken. Het Leger des Heils kon via hun netwerk opvang in de kerk opschalen. Tijdens de koudste periode hebben politie en Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte (THOR) veel mensen kunnen overhalen om gebruik te maken van de opvang. Outreachende teams als pendeldienst In de tijd van drukte werd er vaak een beroep gedaan op de outreachende teams (Mobiel Team of Veldwerk) om mensen te vervoeren van de ene naar de andere locatie waar nog plek was. De communicatie over verplaatsing van voorzieningen (sporthal) is een aandachtspunt. Er is real time inzicht nodig over welke voorzieningen vol zitten en welke voorzieningen nog plaats hebben om dergelijke extra verplaatsingen te voorkomen. Veiligheid/beveiliging gaat beter dan vorig jaar Het beveiligingsteam “no kidding” melde tijdens de eindevaluatie dat er ondanks de drukte minder aangrijpende escalaties waren.

De beveiliging gaf aan dat het lastig is om gedragsproblemen als gevolg van drugs of psychiatrie te herkennen. Op advies van Arkin gaan zij hier een training voor opvolgen. Ook de Straatalliantie meldde dit jaar positieve signalen te hebben ontvangen over de beveiliging. Bezoekers uit een andere regio in Nederland Jaarlijks zijn er tijdens de Winterkouderegeling bezoekers die in een andere gemeente thuishoren maar kiezen voor een opvang in Amsterdam. Het is niet mogelijk om bezoekers tijdens de Winterkouderegeling periode te weigeren of voorwaarden aan hen te stellen. Er wordt gevraagd om hierover duidelijke afspraken te maken. Doorstroom is lastig De Winteropvang vindt plaats in een context van schaarste in de opvang. Winteropvanggesprekken gaan goed maar om het een vervolg te geven is moeilijker. Het is moeilijk om doorstroom te realiseren voor mensen die recht hebben op een plek in de Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf. Gebrek aan mogelijkheden voor doorstroom is een bron van frustratie. “Het lijkt weinig zinvol om mensen vier maanden te hebben opgevangen als de uitstroom niet lukt.” Toch was Leger des Heils positief over de samenwerking met buurtteams en is het ook gelukt om (meer zelfredzame) mensen naar passantenhotels, andere vormen van tijdelijke opvang of naar een woning (buiten Amsterdam) door te laten stromen.

33

Bezoekers met ernstige lichamelijke problemen Net als bij Dr. Valckenier bestaan er bij de aanbieders zorgen over chronisch zieke mensen die eigenlijk in aanmerking komen voor een voorziening binnen de Wet Langdurige Zorg. De opvang is hier niet geschikt voor. De doorstroom naar Wet Langdurige Zorg is nog moeilijker te realiseren dan naar de Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf keten. Ook bij de aanbieders komt de wens voor 24-uurs of pleisterbedden komt terug bij de aanbieders. Bezoekersoverleggen Door de straatalliantie zijn bezoekersoverleggen georganiseerd met een mooie opkomst van 20-30 mensen per keer. De aanbieders gingen echt aan de gang met feedback. Ook is er veel gedaan om bezoekers te durven laten praten. (Zie ook hoofdstuk 7en rapportage van de straatalliantie). Mourad (onafhankelijk belangenbehartiger) deed de suggestie om de bezoekersoverleggen ook bij de inloopvoorzieningen van de Regenboog Groep aan te bieden. Registratie Tenslotte zijn er zorgen over de registratie: Trajectus gaat er 1 januari uit. Wat komt ervoor in de plaats?

34

10. Inventarisatie inloophuizen De Regenboog Groep Jaarlijks wordt tijdens de Winterkouderegeling aan de bezoekers van de inloophuizen van De Regenboog Groep gevraagd waar zij de afgelopen nacht hebben doorgebracht. Dit jaar was het aandeel buitenslapers vergelijkbaar met voorgaande jaren (23%), evenals het deel dat gebruik maakte van de Winteropvang/ Winterkouderegeling (52%). De hogere bezetting van de Winteropvang/ Winterkouderegeling ten opzichte van de teldag van voorgaande jaren betekent dus niet dat het bereik van deze vorm van opvang onder de bezoekers van de inloopvoorzieningen groter is geworden. Op 9 januari is aan iedereen die gebruik maakt van de inloopvoorzieningen van De Regenboog Groep enkele vragen gesteld over waar zij de afgelopen nacht verbleven en waarom ze, als ze op straat hadden geslapen, geen gebruik hadden gemaakt van de Winteropvang of Winterkouderegeling. Die nacht werden de inloopvoorzieningen door 666 personen bezocht. Daarvan hebben 491 bezoekers enkele vragen beantwoord. Meer dan de helft (52%) van de bezoekers gaf aan gebruik te maken van de Winteropvang of Winterkouderegeling, 10% van een andere vorm van opvang die beperkt is tot een verblijf voor de nacht (Stoelenproject of nachtopvang voor economische dakloze EU-burgers op de Transformatorweg).

Ondanks dat tijdens de Winterkouderegeling iedereen gebruik kan maken van de opvang bleek nog 23% van de bezoekers ‘buiten’ te slapen. ontoereikende Instelling zelfstandige woonruimte; woonruimte; 2% (GGZ/VZ/PI); 2% 3% bij vriend/kennis/familie ; 3% hostel/hotel; 1%

overig; 0%

24-uurs voorziening/ opvangketen; 4%

nachtopvang; 10%

winteropvang; 52% ‘Buiten’ (straat, tent, bootje, publieke ruimte, auto etc.); 23%

Figuur 7: Vormen van huisvesting in de nacht van 8 op 9 januari van bezoekers van de inloopcentra van De Regenboog Groep

35

Dit zijn naar schatting 155 bezoekers van de inloophuizen van De Regenboog Groep. Aangezien niet iedereen die op 9 januari buiten heeft geslapen op die dag ook gebruik maakt van deze inloophuizen zal het werkelijk aantal mensen dat buiten heeft geslapen hoger zijn.20

Te laat of geschorst; 8,2

Onbekendheid; 10,3

Positief over buitenslapen; 16,5

Negatief over de opvang; 52,6

Neutraal; 12,4

Figuur 8: Opgegeven redenen voor het buitenslapen door bezoekers

Ondanks de inspanningen om de mensen die op straat verblijven op de hoogte te stellen van de Winterkouderegeling21, blijken niet alle buitenslapers bekend met de (mogelijkheden om gebruik te maken van de) Winteropvang/ Winterkouderegeling (10%). Een kleine deel (8%) was wel bekend met de opvang maar gaf aan dat ze te laat waren om van de opvang gebruik te maken of dat ze geschorst waren (2 mensen). Meer dan de helft van de buitenslapers (53%) is op de hoogte van de Winteropvang/ Winterkouderegeling maar is hier negatief over. Gebrek aan privacy, een onveilig gevoel, te veel regels (o.a. geen drank of druggebruik, als partners gescheiden te moeten slapen), te ver, gebrekkige hygiëne, lange wachttijd bij de poort, zijn redenen om geen gebruik van de opvang te maken. Een ander deel (12%) noemde geen duidelijke reden en gaf aan er de komende nacht wel gebruik van te willen maken. Een klein gedeelte van de mensen (16%) is juist positief over het buiten slapen. Ze prefereren de buitenlucht en geven aan een goede plek, tent of slaapzak te hebben.

20 Hoeveel groter is afhankelijk van de mate waarin de Inloophuizen van De Regenboog Groep de buitenslapers op 1 dag bereiken. Indien we

aannemen dat het bereik onder de buitenslapers net zo groot is als het bereik onder de groep die gebruik maakt van de Winteropvang/ Winterkouderegeling (52,6*666= … is 59% van 594 bezoekers van WKO/WKR). Dan zouden er op 9 januari ondanks Winteropvang/ Winterkouderegeling nog (155/0,59=) ±260 buitenslapers in Amsterdam zijn. 21 Waarschuwingen via Streeft life applicatie, winterkoudevlag bij inloophuizen, inspanningen veldwerk, politie en handhaving.

36

10.1. Vergelijking met eerdere jaren Het aandeel buitenslapers onder de bezoekers van de inloophuizen van De Regenboog Groep is met 23% iets hoger dan vorig jaar. Doordat ook het aantal bezoekers van de inloophuizen op de teldag hoger is, is ook het aantal buitenslapers dat in beeld is bij De Regenboog Groep hoger dan voorgaande jaren (namelijk naar schatting 155). Het hoger aantal bezoekers van de inloophuizen heeft mogelijk wel te maken met een uitbreiding van het aantal inloopvoorzieningen. Tabel 13: Aantal buitenslapers onder bezoekers van de inloophuizen van De Regenboog Groep Bezoekers inloophuizen

Buitenslapers onder bezoekers Regenboog

Aantal bezoekers WO/WKR

Aantal1

Aantal2

%

Aantal3

Feb '21 (tijdens WKR)

388*

97

25

350

Feb '22 (tijdens WKR)

473

113

24

199

Jan '23 (tijdens WKR)

515

125

24

457

Jan '24 (tijdens WKR)

538

152

28

493

Jan ’25 (tijdens WKR)

588

123

21

452

Jan ’26 (tijdens WKR)

666

155

23

594

1 Dit is het aantal unieke bezoekers dat is ingecheckt in de inloophuizen; hier zitten dus ook de personen bij die geen antwoord hebben gegeven op de vragen tijdens de inventarisatie. 2 Met correctie voor non-respons (op grond van percentage exclusief non-respons). 3 Op de nacht voorafgaand aan de inventarisatie. * lager aantal door corona-maatregelen.

Ook vorig jaar bleek 52% van de bezoekers van de inloopvoorzieningen gebruik te maken van de Winteropvang/ Winterkouderegeling. Onder deze groep is het bereik van de Winteropvang/ Winterkouderegeling dus niet hoger dan vorig jaar. Dit is een aanwijzing dat de niet zozeer het bereik van de opvang maar het aantal mensen dat dakloos is groter is dan voorgaande jaren. Vanuit de ketenpartners als Veldwerk is de indruk dat vooral mensen die drugs gebruiken geen gebruik van de Winterkouderegeling of Winteropvang maken omdat zij daar niet kunnen gebruiken. Door middel van een specifieke locatie met mogelijkheid voor gebruik van drugs zou deze groep mogelijk wel gebruik kunnen maken van de Winteropvang/ Winterkouderegeling. Belangrijk is om aandacht te blijven schenken aan deze groep op straat, de aandacht voor doorstroom bij de groep binnen de Winteropvang kan betekenen dat de mensen die nog op straat verblijven nog minder kans hebben in aanmerking te komen voor een plek in de dag- en nachtopvang.

37