1. Eindevaluatie Winteropvang 2025-2026 GGD
Tekst van het document
GGD Amsterdam
Eindevaluatie Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2025/2026
Marcel Buster, Fattana Koffy Afdeling Gezond Leven GGD Amsterdam Mei 2026 Fotograaf: Anne Reinke
Deze eindevaluatie beschrijft de uitvoering van de Winteropvang (WO) en Winterkouderegeling (WKR) in Amsterdam van midden november 2025 tot 1 april 2026 en is tot stand gekomen in opdracht van Directie Jeugd, Zorg en Diversiteit (JZD) van Gemeente Amsterdam-Amstelland. Met veel dank aan: afdeling Services & Data JZD, Veldregie, Dr. Valckenier, MGGZ, GGD, De Regenboog Groep, de Straatalliantie, Zorgtoeleiding Arkin, Team Veldwerk Amsterdam en perMens voor hun bijdragen aan deze rapportage; in het bijzonder Sasha Bertolini (analyses, hoofdstuk 3 en 4), David Rendell (perspectief, hoofdstuk 5), Hendrik Boon en Melissa Diaz (zorg, hoofdstuk 6), Malika Amghar (bezoekersoverleggen, hoofdstuk 7) en Aukje Polder (inventarisatie inloophuizen, hoofdstuk 9).
2
Inhoudsopgave 1.
Samenvatting en conclusies ..................................................................................................................... 4
2.
Bronnen voor deze evaluatie .................................................................................................................... 8
3.
De Winteropvang en Winterkouderegeling .............................................................................................. 9 3.1
4.
Winteropvang ..................................................................................................................................... 9
3.1.1
Dagelijkse openstelling Winteropvang ....................................................................................... 9
3.1.2
Screening ................................................................................................................................ 10
3.1.3
Plan en ondersteuning ............................................................................................................. 10
Bezoekers .............................................................................................................................................. 12 4.1
Aantallen Winteropvang en Winterkouderegeling ........................................................................ 12
4.2
Demografische kenmerken .......................................................................................................... 14
4.2.1
Winteropvang versus totale groep ........................................................................................... 15
4.2.2
Trends in nationaliteit .............................................................................................................. 16
4.3
Kenmerken Winteropvang Zelfredzaamheidsmatrix ..................................................................... 17
4.3.1
Financiën .................................................................................................................................. 17
4.3.2
Gezondheid ............................................................................................................................. 18
4.4
Overige kenmerken Winteropvang en Winterkouderegeling ........................................................ 20
4.4.1
Nieuwe bezoekers of oude bekenden? ..................................................................................... 20
4.2.1
Duur verblijf in Amsterdam ...................................................................................................... 21
4.5
5.
Doelgroepen ................................................................................................................................ 21
4.5.1
LHBTIQ+ ................................................................................................................................. 21
4.5.2
Gezinnen ................................................................................................................................. 22
Perspectief ............................................................................................................................................. 23 5.1
Winteropvanggesprekken ............................................................................................................ 23
5.2.
Daadwerkelijke doorstroom ......................................................................................................... 25
5.2.1. 6.
7.
Doorstroom Barndesteeg ........................................................................................................ 25
Zorg tijdens de Winteropvang ................................................................................................................ 27 6.1
Zorgtoeleiding Arkin .................................................................................................................... 27
6.2
Huisartsenzorg/Dr. Valckenier ...................................................................................................... 27
6.2.1.
Doorstroom naar voorzieningen .............................................................................................. 27
6.2.2.
Aandachtspunten en adviezen ................................................................................................. 28
Bezoekersoverleggen............................................................................................................................. 29 7.1.
Project GPS .................................................................................................................................. 29
7.2.
Aandachtspunten Barndesteeg .................................................................................................... 29
7.3
Aandachtspunten Transformatorweg ............................................................................................... 30
8.
Schorsingen en klachten ........................................................................................................................ 32
9.
Belangrijkste punten zorgaanbieders en ketenpartners ...........................................................................33
10. Inventarisatie inloophuizen De Regenboog Groep.................................................................................. 35 10.1.
Vergelijking met eerdere jaren ...................................................................................................... 37
3
1. Samenvatting en conclusies Opzet van de Winteropvang 2025-2026 Evenals vorig jaar is er onderscheid tussen de Winteropvang (WO) voor de duur van 4 maanden (tussen 1 december en 1 april) en een Winterkouderegeling (WKR). De Winterkouderegeling is een aanvullende opvang wanneer de gevoelstemperatuur nul graden Celsius of lager is. De Winteropvang is bedoeld voor specifieke doelgroepen geselecteerd op grond van kwetsbaarheid, verblijfsrecht en binding met Amsterdam. Behalve het bieden van bed, bad, brood worden mensen binnen de Winteropvang gekoppeld aan passende ambulante begeleiding om een vervolgstap te kunnen maken. Binnen de Winterkouderegeling wordt er bed, bad en brood geboden voor iedereen die dakloos is. Kernpunten evaluatie Winteropvang In samenwerking met de betrokken partijen is er door de GGD een tussenevaluatie en een eindevaluatie gedaan over de Winteropvang en Winterkouderegeling. Uit deze evaluatie komen onderstaande kernpunten naar voren. Extra opvang gedurende de winter is nog steeds noodzakelijk Zowel de Winteropvang en Winterkouderegeling voorzien in een duidelijke behoefte. Het aanhoudende koude weer in januari maakte dat de geplande capaciteit werd overschreden werd en er naast de geplande 500 bedden nog 140 extra opvangplekken moesten worden geregeld.
Hiervoor werden extra bedden ingericht in een kerkgebouw (De Hoop, 40 plekken), het Hogendorp Sportcentrum, sporthal Zeeburg, Sporthallen Zuid en Pieter van der Hoochstraat.1,2 Uiteindelijk zijn op 1 nacht maximaal 639 bezoekers geweest. Dit is in Amsterdam nog nooit eerder voorgekomen.2 Aantal bezoekers In totaal zijn er 2238 bezoekers geregistreerd bij de Winteropvang/WKR 2025/26. Hiervan hebben er 711 gebruik gemaakt van de Winteropvang. Kenmerken bezoekers Winteropvang én Winterkouderegeling Binnen de totale groep voor zowel Winteropvang én Winterkouderegeling valt op dat de demografische kenmerken tot nu toe weinig afwijken van die van voorgaande jaren. Het aandeel vrouwen is met 13% gelijk aan dat van vorig jaar. De gemiddelde leeftijd is 38 jaar (vorig jaar 39). Nationaliteit De verdeling naar nationaliteit is voor de gehele groep (Winteropvang én Winterkouderegeling) vrijwel gelijk aan die van vorig jaar. De grote meerderheid (75%) heeft een niet-Nederlandse nationaliteit waarbij de Poolse (14%) en Roemeense (10%) het meest voorkomende is. In totaal heeft 46% de nationaliteit van een ander EU-lidstaat dan Nederland. Over een langere periode (vanaf 2015/16) valt met name de stijging van de groep EU-burgers op. Nieuw of bekend De meerderheid van de bezoekers (53%) van de Winteropvang/WKR is nog niet eerder geregistreerd.
Een kleine groep (17%) heeft ook vorig jaar ook al gebruik gemaakt van de Winteropvang/WKR en 30% was op een andere manier geregistreerd in Trajectus, het clientvolgsysteem voor de maatschappelijke opvang. Het aandeel van deze laatste groep wordt geleidelijk groter (was 18% in ‘23/24, 23% in ‘24/25).
1
Zie ook: Parool 10 jan. '26 : extra opvang kerk de Hoop ; Parool 8 jan. 2026: Extra opvang sporthal Hogendorpstraat
2 Het vorige maximum stond op 560 bezoekers, destijds speelde een combinatie van een koude periode en een lock down met avondklok.
4
Kenmerken bezoekers Winteropvang Door de selectie voor de Winteropvang verschillen de kenmerken van de bezoekers van de Winteropvang van de totale groep. Evenals vorig jaar is het percentage jongeren tot 23 jaar in de Winteropvang met 10% relatief hoog. Deze groep wordt op grond van de leeftijd als kwetsbaar beschouwd en krijgt daardoor bij dakloosheid altijd toegang tot de Winteropvang. Ook het aandeel vrouwen is in de Winteropvang met 18% hoger dan in de totale groep die gebruik maakt van de Winteropvang/WKR (13%). Hoewel het aantal vrouwen dat dit jaar in de Winteropvang is gezien iets hoger is dan vorig jaar (respectievelijk 130 dit jaar vs. 119 vorig jaar) was het percentage toen wat groter (21%). Perspectief De Winteropvang fungeert niet alleen als noodvoorziening, maar geeft ook een gelegenheid om samen met de bezoeker te bepalen wat zijn/haar perspectief is en samen met een ambulante hulpverlener aan te werken. Tijdens het verblijf in de Winteropvang wordt met bezoekers een Winteropvanggesprek gevoerd waarin wordt gekeken naar de situatie en mogelijkheden voor vervolgstappen. Van de 251 bezoekers op peildatum 25 maart 2026 had 85% van de bezoekers zo’n gesprek gehad. Voor 41% van de mensen wordt naar aanleiding van het gesprek gewerkt aan doorstroom naar Begeleid Thuis of Beschermd Verblijf en bij 35% wordt toegewerkt naar een zelfstandige woning.
Overige perspectiefopties zijn onder trajecten voor ongedocumenteerden of EU-burgers (20%) een EU-perspectiefplek op de Transformatorweg (16%) maatwerktrajecten, GGZ-opname, toegang tot woonvoorzieningen binnen de Wet Langdurige Zorg of woonvoorzieningen via een Forensisch traject (IFZO). Opvallend is het lage percentage (4%) waarvoor repatriëring als doelstelling wordt genoemd. Mogelijk heeft dit te maken met de selectie van de doelgroep die in meerderheid langer in Nederland verblijft en, indien kwetsbaar, in aanmerking kan komen voor woonbegeleiding. Veldwerk heeft in de periode 47 mensen vanuit de winteropvang gerepatrieerd. Weinig doorstroom binnen de keten Ondanks de betere inventarisatie van perspectief zijn er gedurende de vier maanden weinig mensen doorgestroomd naar de keten voor Begeleid Thuis of Beschermd Verblijf (BTBV). Bezoekersoverleggen Tijdens de Winteropvang zijn op zowel de Barndesteeg als de Transformatorweg bezoekersoverleggen gehouden door de Straatalliantie om beide locaties te evalueren. Een directe vergelijking tussen de locaties is lastig, omdat ze verschillen in schaal, infrastructuur en doelgroep. De Transformatorweg had daarnaast te maken met grote drukte, lange wachtrijen en een moeizame samenwerking met GPS. Deze uitdagingen speelden op de Barndesteeg in mindere mate.
Uit de bezoekersevaluaties bij beide locaties kwamen terugkerende aandachtspunten zoals de kwaliteit van het eten en de mate van hygiëne die bezoekers ervaarden. Tijdens de opvangperiode hebben bezoekersoverleggen op beide locaties geleid tot verbeteringen. Bij de Barndesteeg werden bijvoorbeeld aan het einde van de periode voorstellen doorgevoerd om de hygiëne te verbeteren en meer variatie in de maaltijden te bieden. Bezoekers van de Barndesteeg waren daarnaast erg positief over de houding van het personeel en gaven aan dat zij zich zeer veilig voelden op de locatie.
5
Aan het einde van de opvangperiode zijn er ook op de Transformatorweg verbeteringen doorgevoerd op het gebied van hygiëne en maaltijden. Bezoekers noemden ook enkele locatie-specifieke aandachtspunten, zoals geluidsoverlast van medebewoners en de beperkte grootte van de stapelbedden. Buitenslapers Bij de inloopvoorzieningen van De Regenboog Groep werd op 9 januari tijdens de Winterkouderegeling aan zoveel mogelijk bezoekers gevraagd waar zij hadden overnacht. Daaruit bleek dat ruim de helft (52%) van de mensen gebruik maakt van de Winteropvang/ Winterkouderegeling en 10% gebruik heeft gemaakt van het Stoelenproject of nachtopvang voor economisch daklozen uit EU-landen op de Transformatorweg. Ondanks deze opvangmogelijkheden gaf 23% aan in de openbare ruimte (incl. bootje, tentje of auto) te slapen. Bij deze groep was de meest gehoorde redenen de negatieve indruk van de Winteropvang/ Winterkouderegeling (52%), door drukte, gebrek aan privacy en zorg om veiligheid of de regels die er gelden. Ondanks alle communicatie-inspanningen wist een beperkt deel van de mensen niet van het bestaan van de WKR, dachten ze dat het niet kon doordat zij niet tot de doelgroep behoorden, doordat het vol zat of doordat zij geschorst waren (8%).
Opvallend is dat de grotere bezetting van de Winteropvang/ Winterkouderegeling zich niet vertaald in een hoger bereik van de Winteropvang en een lager aandeel buitenslapers onder de bezoekers van de inloophuizen. Vorig jaar bleek 21% ondanks de Winterkouderegeling nog buiten te slapen. De 23% buitenslapers en 666 (unieke) bezoekers van de inloophuizen maakt dat er naar schatting 155 buitenslapers zijn onder deze bezoekers van de inloophuizen op 9 januari. Aangezien niet alle buitenslapers op die dag gebruik maakten van de inloophuizen zal het totaal aantal buitenslapers dat die nacht ondanks de Winterkouderegeling buiten heeft geslapen groter zijn.
Aandachtspunten voor komende winteropvang/WKR Capaciteit: Er zal met scenario’s rekening gehouden moeten worden waarbij er 700 personen per nacht kunnen worden ondergebracht. Bij voorkeur in een gebouw waar het aantal flexibel kan worden opgeschaald. Voor zieke bezoekers Er is behoefte aan mogelijkheden om bezoekers die te ziek zijn om overdag op straat verblijven door te verwijzen of ook overdag een passend verblijf te bieden. Bij voorkeur op een manier die niet ten koste gaat van de aanwezige voorzieningen voor deze groep in Amsterdam. De WKO/WKR is een vindplaats voor mensen met ernstige gezondheidsproblemen die dakloos zijn. Blijvend thema is hoe de WKO/WKR nog beter kan worden benut voor de signalering van gezondheidsproblemen, verwijzingen naar GGZ en verslavingszorg en de continuïteit van zorg. Combinatie met gebruikersruimte? De outreachende zorgpartijen herkennen dat er een groep buitenslapers is die geen gebruik maakt van het aanbod in de Winterkouderegeling en vullen aan dat het vaak gaat om mensen die (base-)cocaine gebruiken. Een voorziening met een gebruiksruimte zou hen mogelijk wel kunnen bewegen gebruik te maken van de Winterkouderegeling.
6
Winteropvang in een context van schaarste Er is behoefte om mensen sneller door te laten stromen naar beter passende voorzieningen. Echter prioriteit voor de één geeft weer een nadeel voor de ander. Zo zijn er signalen dat het voor de mensen die ondanks winteropvang op straat slapen nog moeilijker is om een plek in de Dag-Nachtopvang te krijgen. Winteropvang als tussenvoorziening Positief is dat er meer aandacht is geweest voor het perspectief van de mensen in de Winteropvang. Toch heeft dit slechts in beperkte mate gezorgd voor een daadwerkelijke doorstroom naar de dag- en nachtopvang (DNO) waardoor aan het eind van de Winteropvang voor zo’n 100 mensen opvang moest worden geregeld. Een nieuw concept? Voor de Winteropvang is de kortdurende nachtopvang (KDO) geïntroduceerd en deze vorm van opvang is na de Winteropvang als pilot weer opgestart. De kortdurende nachtopvang is bedoeld voor dakloze mensen die aangemeld worden door een zorgverlener met een vooraf bepaald doel en beperkte duur van verblijf. Een concept waarbij een actieve houding en blijvende betrokkenheid van de aanmelders (maatschappelijk werkers, buurteams, Veldwerk, Mobiel Team, De Regenboog Groep etc.) wordt verwacht. Momenteel wordt deze vorm van opvang uitgevoerd en geëvalueerd. Verwacht wordt dat de tijdelijke aard van de opvangperiodes het dichtslibben van de voorziening kan voorkomen.
Voor de winter 2026/2027 zou, afhankelijk van de evaluatie van de kortdurende nachtopvang, overwogen kunnen worden het concept voort te zetten voor de Winteropvang. Daarbij kan dan door middel van een uitbreiding tijdens de winterperiode geanticipeerd worden op een grotere vraag. Registratie De registratie in Trajectus bleek dit jaar incompleet. De aantallen in de dagrapporten bleken tijdens de periodes van Winterkouderegeling hoger dan terug te vinden in Trajectus. Voor de aantallen per dag zijn daarom de dagrapporten van Veldregie gebruikt terwijl voor de beschrijving van de kenmerken van de bezoekers gegevens van Trajectus zijn gebruikt. Aangeraden wordt om voor de dagelijkse monitoring van de situatie een dashboard te gebruiken gekoppeld aan de registratie van Trajectus waardoor er direct zicht is op de registratie. Als deze gedeeld kunnen worden met de verschillende ketenpartners kan hierop direct geanticipeerd worden bij het verwijzen naar een specifieke voorziening.
7
2. Bronnen voor deze evaluatie In deze evaluatie worden verschillende aspecten van de Winteropvang en Winterkouderegeling beschreven. De aantallen en kenmerken van de bezoekers zoals hier beschreven zijn tot stand gekomen door de analyse van de registratie van de Winteropvang/ Winterkouderegeling uit het registratiesysteem van Trajectus. Deze analyse is in samenwerking met de GGD, afdeling Gezond Leven, uitgevoerd door het datateam van de dienst Jeugd, Zorg en Diversiteit (JZD) van de Gemeente Amsterdam. Tijdens de rapportage bleek de registratie zoals weergegeven in Trajectus onvolledig. Tijdens de periodes met Winterkouderegeling week de Trajectus registratie aanzienlijk af van de eerder gegenereerde dagrapportage. Daarom is ervoor gekozen deze dagrapporten te gebruiken als maat voor het aantal bezoekers per dag, De informatie over het perspectief en mogelijke vervolgstappen na de Winteropvang was afkomstig van het team Veldregie van de afdeling Maatschappelijke en Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ) van de GGD. Voor de inventarisatie van de buitenslapers is samengewerkt met De Regenboog Groep die gedurende 1 dag aan alle bezoekers van de inloophuizen gevraagd hebben waar zij de voorafgaande nacht geslapen hebben. Voor de stem van de bezoekers zelf is in deze rapportage de informatie van de Straatalliantie gebruikt.
Zij hebben bezoekersoverleggen georganiseerd en waren als GPS (Gastfunctie, Peer support en Signalering) een intermediair tussen de bezoekers en de voorziening. De informatie over de somatische zorg en GGZ is afkomstig van respectievelijk Dr. Valckenier en Arkin Zorgtoeleiding, LdH, HVO.
8
3. De Winteropvang en Winterkouderegeling3 In dit hoofdstuk zal uitgelegd worden wat de Winteropvang en Winterkouderegeling inhoudt en wie hiervan gebruik kan maken.
3.1
Winteropvang
Dit winterseizoen zijn dezelfde opvanglocaties als vorig jaar in gebruik genomen: Transformatorweg 6 (T6), Barndesteeg 21–25 en diverse inloophuizen verspreid over de stad. Ook de betrokken zorgaanbieders zijn ongewijzigd: HVO-Querido, het Leger des Heils en De Regenboog Groep. Voor de Winteropvang zijn in totaal 270 Winteropvangplekken gerealiseerd: veilige overnachtingsplekken met een bed of slaapplaats, sanitaire voorzieningen, maaltijden en toegang tot zorg en begeleiding. Wanneer er sprake is van vrieskou, wordt de Winterkouderegeling afgeroepen en kan worden opgeschaald met nog eens 230 extra opvangplekken (tabel 2). De GGD besluit over de toegang tot de Winteropvang, via een screening op de Jan van Galenstraat. Bij de Winteropvang voorzien de aanbieders en ambulante hulpverleners niet alleen in opvang, maar wordt ook begeleiding geboden. Hiervoor wordt binnen 10 dagen een Winteropvanggesprek gevoerd en op basis hiervan wordt een plan gemaakt over de uitstroom uit de Winteropvang. Dit kan bijvoorbeeld door instroom in een woonvoorziening of woonbegeleiding maar ook door het vinden van huisvesting of repatriëring.
3.1.1
Dagelijkse openstelling Winteropvang
De Winteropvang is open van 1 december tot 1 april, zeven dagen per week. Mensen kunnen dagelijks tussen 16:30 en 22:00 uur bij de opvanglocatie naar binnen. Overdag verlaten de mensen de opvang uiterlijk om 09.30 uur. Medewerkers verwijzen de mensen naar inloopadressen die open zijn. Daarnaast zien ze erop toe dat de mensen niet in groepen blijven hangen bij de locatie. Ook de beveiliging van de locatie ziet hierop toe. De Winteropvang is alleen beschikbaar voor dakloze Amsterdammers en voor kwetsbare personen met een niet Nederlandse nationaliteit als zij tenminste 1 jaar in Amsterdam verblijven. Tabel 1: Toelatingscriteria voor de Winteropvang
Rechthebbenden
EU-burgers
Ongedocumenteerde burgers
• Kwetsbaar en 1 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam of regiogemeente • Niet kwetsbaar en 3 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam of regiogemeente • Jongvolwassenen van 18-23 jaar hebben direct toegang, ongeacht binding
• Kwetsbaar en 1 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam of regiogemeente • Niet kwetsbaar en 3 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam of regiogemeente; of 1 jaar bekend bij inloophuizen van De Regenboog Groep • Niet kwetsbaar en 3 jaar onafgebroken ingeschreven in Amsterdam of regiogemeente • Jongvolwassenen van 18-23 jaar hebben direct toegang, ongeacht binding
• Kwetsbaar en op wachtlijst Programma Ongedocumenteerden Amsterdam • Kwetsbaar en in aanmerking komend voor Programma Ongedocumenteerden Amsterdam of afdeling Tussen Wal en Schip van HVO-Querido • Jongvolwassenen van 18-23 hebben direct toegang
3 Draaiboek Winteropvang/ Winterkouderegeling 2025/2026
9
3.1.2
Screening
De GGD is verantwoordelijk voor de toelating tot de Winteropvang en screent bezoekers op onderstaande criteria. Op basis daarvan wordt de kwetsbaarheid beoordeeld en besloten of iemand toegang krijgt tot de Winteropvang. Het gaat het om mensen die vanuit psychiatrisch-medisch perspectief een complexe zorgbehoefte hebben. Vervolgens wordt iemands binding met Amsterdam onderzocht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen Amsterdamse kwetsbare daklozen, dakloze EU-burgers, dakloze ongedocumenteerde mensen (1 jaar binding met Amsterdam) en economische dak- en thuisloze mensen (3 jaar binding met de regio Amsterdam). Bezoekers die tenminste 1 jaar staan ingeschreven bij de regenbooggroep mogen dit met een bewijs van De Regenboog Groep bij de GGD aantonen. Wanneer iemand kwetsbaar is en binding heeft met een andere Nederlandse gemeente, wordt ingezet op een warme overdracht naar de stad waar diegene vandaan komt. Tot de overdracht naar de andere gemeente kan iemand in de Winteropvang verblijven. Als het gaat om een gemeente waar ook Winteropvang is, dan wordt diegene meteen verwezen. Bezoekers dienen mee te werken aan een overdracht, anders wordt de Winteropvang beëindigd. De GGD kan op basis van kwetsbaarheid een uitzondering maken op het bindingscriterium.
Bij de screening zal worden benadrukt dat mensen op voorlopige basis toegang krijgen en dat alleen bij perspectief en accepteren aanbod en/of kwetsbaarheid langer verblijf mogelijk is. Jongeren tussen de 18 en 23 jaar hebben direct toegang tot de Winteropvang. Ook bij hen wordt gekeken wat hun perspectief is in Amsterdam en/of Nederland.
3.1.3
Plan en ondersteuning
Op basis van de bevindingen van de screening, observaties tijdens verblijf en minimaal 1 gesprek met een Veldwerker samen met een medewerker van de organisatie van de locatie wordt uitgezocht en aangegeven wat het perspectief is voor de bezoeker en wordt er gekeken of de bezoeker ook gemotiveerd is voor hulpverlening. Ook wordt onderzocht of er al een zorgpartij betrokken is en of de bezoeker een huisarts heeft. Wanneer hier sprake van is zal Veldwerk de bezoeker met de zorgaanbieder in contact brengen voor het vervolgen van het perspectief. Het perspectief varieert afhankelijk van het verblijfsrecht, binding met Amsterdam en de mate en chroniciteit van kwetsbaarheid (zie ook hoofdstuk 5).
3.2
Winterkouderegeling
Als het tijdens de aaneengesloten Winteropvang écht te koud wordt om buiten te slapen, dan treedt de Winterkouderegeling in werking. Dit is bij een gevoelstemperatuur van nul graden of lager of extreem weer.4 Dan heeft iedereen die in Amsterdam dakloos is en geen onderdak kan vinden, toegang tot de Winteropvang om te voorkomen dat mensen letsel oplopen omdat ze buiten slapen. De Politie, Veldwerk en het Mobiel Team halen mensen actief van straat. De GGD Amsterdam bepaalt tegelijk met de gemeenten Utrecht, Rotterdam en Den Haag wanneer de Winterkouderegeling van kracht wordt.
4
Zie ook de website: Hulp en opvang regelen als u dakloos bent - Gemeente Amsterdam. Daarnaast wordt er bij de inloophuizen van De Regenboog Groep sinds vorig jaar een speciale vlag gehesen wanneer de Winterkouderegeling actief is.
10
Tabel 2: Capaciteit Winteropvang en Winterkouderegeling (draaiboek, 2025/2026) 1
Locatie + aanbieder Barndesteeg, Leger des heils
Aantal plekken Winteropvang
Aantal plekken WKR
90
60
Totaal Doelgroep Vrouwen, jongvolwassenen, 150 economisch daklozen
Transformatorweg, HVO Querido
130
110
Rechthebbende kwetsbare burgers (mannen), kwetsbare EU-burgers (mannen), 230 ongedocumenteerde burgers (mannen), medisch kwetsbaar (mannen)
Inloophuizen RBG, De Regenboog Groep
50
70
120 LHBTIQ+, brede doelgroep
270
230*
Totaal
500*
* Mogelijkheid met uitbreiding 40 plekken WKR (20 T6 HVO, 12 T6 LDH, 4 Instroomhuis en 4 Zuiderburgh LDH) Deze inschatting bleek te laag. Er heeft vervolgens uitbreiding plaatsgevonden in een kerkgebouw (De Hoop, 40 plekken), het Hogendorp Sportcentrum, sporthal Zeeburg, Sporthallen Zuid en Pieter van der Hoochstraat.
11
4. Bezoekers 4.1
Aantallen Winteropvang en Winterkouderegeling5
Figuur 1 geeft een overzicht van de bezoekers van de Winteropvang en Winterkouderegeling vanaf 19 november 2025 tot en met 1 april 2026, met daarin het aantal bezoekers per dag in de Winteropvang en de Winterkouderegeling.
700 600
Aantal bezoekers
500 400 300 200 100 0
WKO
WKR
Figuur 1: Aantal bezoekers Winteropvang/ Winterkouderegeling 2025/2026
In tabel 3 staan de kerncijfers van de Winteropvang/ Winterkoudereling vanaf 2014/2015. Er wordt gekeken naar hoeveel periodes de Winteropvang/ Winterkouderegeling van kracht is, hoeveel nachten dat zijn, wat het gemiddelde is per nacht, wat het maximumaantal bezoekers is geweest op een nacht en het cumulatief aantal bezoekers. Op 3 februari nam het dagelijks aantal bezoekers toe tot 639, hoger dan eerder in Amsterdam is gezien. Tot deze winter bedroeg het maximumaantal op 1 nacht 560 bezoekers, dat was tijdens een samenloop van vrieskou en een lock down met avondklok in verband met de Covid-pandemie. Het cumulatieve aantal bezoekers in 2025/2026 was met 2238 hoger dan het voorgaand jaar. Toen waren er 1778 unieke bezoekers gezien.6
5 Winterkouderegeling was in 2025/2026 van kracht in de volgende periodes: 19 t/m 27 nov, 30 nov t/m 3 dec, 22 dec t/m 1 jan.
6
Deels betrof het hier bezoekers die op eenzelfde datum zijn in- en uitgeschreven. Registratie van alle bezoekers en overnachtingen verdiend blijvende aandacht.
12
Tabel 3: Kerncijfers Winteropvang/ Winterkouderegeling 2025/2026 en voorgaande jaren Aantal bezoekers Winter
#Perioden
#Nachten
Gem. per nacht
Maximum
Cumulatief
$
1
87
176
263
785
2015/2016
*
1
122
215
274
932
2016/2017
*
1
124
272
362
1190
2017/2018
*
1
125
278
386
1316
*
2
133
206
338
1415
2019/2020#
3
249
283
379
1912
2020/2021#
3
192
354
560
1694
2021/2022#
7
86
244
316
1208
*
2
129
390
538
2146
2023/2024
2
130
331
551
1713
2024/2025
2
130
347
503
1778
2025/2026
2
130
381
639
2238
2014/2015
2018/2019
2022/2023
$ Slechts 3 maanden, cumulatief aantal niet vergelijkbaar met de latere jaren. # Deels opvang in kader van Corona. * Laatste jaar met een selectie achteraf op grond van kwetsbaarheid/binding tijdens verblijf in de Winteropvang.
Tabel 4 laat het aantal nachten, gemiddelde en maximumaantal bezoekers van de Winteropvang en Winteropvang/ Winterkouderegeling zien. Het maximum was met 639 hoger dan ooit. De geplande capaciteit van 500 bedden bleek dan ook te laag en is uitgebreid met een kerkgebouw (De Hoop, capaciteit 40 bedden), een sporthal (in de van Hogendorpstraat) en vervolgens Sporthal Zeeburg, Sporthallen Zuid en Pieter van der Hoochstraat (capaciteit max. 100 bedden). Er waren op die dagen extra outreach-werkers op straat (Veldwerk en Mobiel Team) om mensen die buitenslapen over te halen van de opvang gebruik te maken. Tabel 4: Aantal nachten, gemiddelde en maximumaantal bezoekers uitgesplitst naar nachten met enkel Winteropvang en tijdens nachten met zowel Winteropvang als Winterkouderegeling 2025/2026
WO+WKR*
Alleen WO
2025/2026
Aantal nachten
Gem.
50
236
Maximum Aantal nachten Gem. 273
80
474
Maximum 639
* Gemiddelde WO+WKR alleen de nachten meegenomen waarin Winterkouderegeling van kracht was.
In overeenstemming met de afspraken was er een groot verschil in het aantal bezoekers tijdens de periode met Winterkouderegeling en periodes waarbij enkel Winteropvang van kracht was (Tabel 4). Anders dan bij de Winteropvang zijn er tijdens de Winterkouderegeling geen toegangscriteria anders dan dakloosheid.
13
Aantal overnachtingen per organisatie 7 In tabel 5 wordt voor de belangrijkste voorzieningen aangegeven hoeveel overnachtingen er zijn geregistreerd in Trajectus en bij hoeveel bezoekers. Dit gaat om zowel de Winteropvang als de Winterkouderegeling. De helft van de bezoekers verbleef slechts kort (9 dagen of minder). Gemiddeld verbleven ze 23 dagen. Tabel 5: Overnachtingen per voorziening tijdens de Winteropvang/ Winterkouderegeling
Gemiddeld 18,7
Som 14165
Mediaan 7
Aantal Bezoekers 756
Barndesteeg, Leger des Heils
22,6
13450
8
595
Transformatorweg, HVO Querido
17,4
19137
6
1097
Totaal
22,9
46752
9
2038
Voorziening Inloophuizen Regenboog
4.2
Demografische kenmerken
In dit hoofdstuk worden de demografische kenmerken van het totaal aantal bezoekers van de Winteropvang/ Winterkouderegeling vergeleken met voorgaande jaren. De demografische kenmerken van de gehele groep verschilt slechts weinig van die van voorgaande jaren (tabel 6). Het aandeel mannen, vrouwen en de leeftijdsgroepen zijn gelijk aan voorgaande jaar. Het aandeel met Nederlandse nationaliteit is iets lager dan vorige winter. Terwijl het aandeel bezoekers uit Europa en daarbuiten zijn toegenomen. Tabel 6: Vergelijking van demografische kenmerken WO+WKR 2025/2026 met 2023/2024 en 2024/2025 WO+WKR 2023/2024 WO+WKR 2024/2025 WO+WKR 2025/2026 Unieke bezoekers (n) 1713 1778 2238 Man 90% 87% 87% Vrouw 10% 13% 13% Gem. leeftijd 39 jaar 39 jaar 38 jaar Leeftijd 18 t/m 22 6% 7% 7% Leeftijd 23 t/m 26 11% 10% 10% Leeftijd 27 t/m 64 81% 81% 81% Leeftijd 65+ 3% 2% 2% Nationaliteit8 Nederlandse nationaliteit 27% 27% 25% EU (lidstaten) 43% 44% 46% Buiten EU 30% 28% 29% Nationaliteit nr.2 Poolse: 14% Poolse: 12% Poolse: 14% Nationaliteit nr.3 Roemeense: 8% Roemeense: 10% Roemeense: 10% Nationaliteit nr.4 Marokkaanse: 6% Hongaarse 5% Marokkaanse:6% Nationaliteit nr.5 Algerijnse: 4% Marokkaanse: 5% Hongaarse:5% Nationaliteit nr.6 Hongaarse: 4% Spaanse: 2% Spaanse: 3%
7 Op basis van Trajectus: dit geeft waarschijnlijk een onderschatting. Tijdens de winterkouderegeling zijn niet alle overnachtingen
geregistreerd. De som van de dagrapporten geeft 47.631 overnachtingen. Bij 2238 bezoekers geeft dit een gemiddelde van 8 De percentages zijn gecorrigeerd voor het percentage waarvan de nationaliteit onbekend is. Nationaliteit onbekend WO+WKR 25/26 = 3%, WO+WKR 24/25 = 19%. Het laatst winterseizoen wordt nationaliteit beter geregistreerd.
14
Naast de Nederlandse nationaliteit komen de Poolse, Roemeense, Marokkaanse, Hongaarse en Spaanse nationaliteiten het meest voor. De nationaliteiten zijn gerangschikt op basis van percentages van hoog naar laag.
4.2.1
Winteropvang versus totale groep
De kenmerken van de bezoekers die alleen gebruik maken van de Winteropvang verschillen van die van de gehele groep die gebruik maakt van Winteropvang/ Winterkouderegeling (tabel 7). De bezoekers in de Winteropvang zijn vaker van Nederlandse nationaliteit (50% t.o.v. 25%). Ook zijn er meer vrouwen in de Winteropvang in vergelijking met de Winteropvang/ Winterkouderegeling (18% t.o.v. 13%). De gemiddelde leeftijd ligt hoger bij de Winteropvang (41 jaar t.o.v. 39 jaar). Ook is het aandeel jongeren tussen de leeftijd van 18 tot 27 jaar hoger (20% t.o.v. 17%). Dit komt doordat toegangscriteria soepeler zijn in de Winteropvang voor jongeren tussen de 18 en 23 jaar9. De kenmerken zijn in lijn met de doelstellingen van de Winteropvang om opvang te bieden aan de mensen met binding met de regio en de meer kwetsbare groepen. Bij vergelijking van de kenmerken van de Winteropvang dit jaar met die van vorige jaar, geeft aan dat het percentage mannen en het percentage jongvolwassenen is toegenomen. Verder is het aandeel vrouwen lager dan vorig jaar (18% t.o.v. 21%) maar is het aantal vrouwen iets hoger dan vorig jaar (130 t.o.v. 119). De gemiddelde leeftijd is iets afgenomen naar 41 jaar. De nationaliteit van de bezoekers in de Winteropvang is stabiel gebleven ten opzichte van de voorafgaande winterperiode. Tabel 7: Demografische kenmerken WO-vergelijking 2023/2024, 2024/2025 en 2025/2026
Unieke bezoekers (n) Man Vrouw Gem. leeftijd Leeftijd 18 tot 23 Leeftijd 23 tot 27 Leeftijd 28 tot 65 Leeftijd 65+ Nationaliteit10 Nederlandse nationaliteit EU (lidstaten) Buiten EU
WO 2023/2024 732 84 % 15 % 42 jaar 5% 6% 84% 4% 43% 30% 28%
WO 2024/2025
WO 2025/2026
576 79 % 21 % 42 jaar 11 % 7% 76% 5%
711 81% 18% 41 jaar 12% 8% 74% 5%
50% 22% 28%
50% 22% 28%
(Zie ook hoofdstuk 5 over perspectief.)
9 Wanneer het gaat om binding met Amsterdam, wel wordt gekeken of de persoon werkelijk dakloos is. 10
De percentages zijn gecorrigeerd voor het percentage waarvan de nationaliteit onbekend is. Nationaliteit onbekend WO+WKR 25/26 = 5%, WO+WKR 24/25 = 19%.
15
4.2.2 Trends in nationaliteit In de periode van de winter van 2015/2016 tot en met 2018/2019 en de winter van 2022/2023 werd de opvang op vergelijkbare manier uitgevoerd (gedurende een periode van 4 maanden toegang voor iedereen die dakloos was en vervolgens een vorm van selectie voor continuering van het verblijf). Over die jaren is er sprake van een stijging van het aantal en aandeel mensen met een niet Nederlandse nationaliteit met een piek in de winter 2022/2023. In de jaren daarna waren er (met uitzondering van de dagen met Winterkouderegeling) restricties op grond van binding met Amsterdam waardoor er minder mensen met een niet Nederlandse nationaliteit instroomden in de Winteropvang/ Winterkouderegeling. Opvallend dit jaar is dat, ondanks de beperkingen gedurende een deel van de winter (50 van de 130 dagen) het aantal mensen met een EU-nationaliteit anders dan de Nederlandse nationaliteit, hoger is dan in de winter van 2022/2023. Ook de Nederlandse groep neemt de afgelopen vier jaar in aantal toe. Op de langere termijn springt vooral de toename van de groepen met een niet Nederlandse nationaliteit in het oog.
2500
Totaal aantal bezoekers
2000
649 794
1500
514
504
966
737
791
386
480
483
491 262
1000
453
355
450 593
175 393 277
540
552
1029
405
478 538
500 610
560
480
536
15/16 (932)
16/17 17/18 18/19 19/20* 20/21* 21/22* 22/23 23/24* 24/25* 25/26* (1190) (1316) (1415) (1365) (1694) (1208) (2146) (1731) (1778) (2238)
421
410
437
266
0
Winterseizoen (totaal aantal bezoekers) NL
EU (buiten NL)
Buiten EU
Figuur 2: Jaarlijks aantal bezoekers naar nationaliteit (gecorrigeerd voor onbekende nationaliteit) 11
11
In sommige jaren is nationaliteit minder nauwkeurig geregistreerd.
16
4.3
Kenmerken Winteropvang Zelfredzaamheidsmatrix12
Tijdens de aanmelding voor de Winteropvang werd er op basis van de zelfredzaamheidsmatrix (ZRM) gekeken naar de financiën, huisvesting en gezondheid (lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en middelengebruik) van bezoekers. Medewerkers van de GGD stelden tijdens de aanmelding enkele vragen aan bezoekers en vulden aan de hand van de antwoorden de bovenstaande selectie van domeinen van ZRM in. Wanneer de Winterkouderegeling van kracht was, konden bezoekers zonder aanmelding toegang tot de opvang krijgen. Hierdoor betreft deze registratie voornamelijk de groep die gebruik maakt van de Winteropvang en is bij de vergelijking met vorig jaar de groep ook beperkt tot de Winteropvang.
4.3.1
Financiën
In figuur 2 is te zien dat het merendeel van de dak- en thuislozen in de Winteropvang kampt met financiële problemen. Tot nu toe lijk het aantal personen met acute problematiek (zonder legaal inkomen) met 34% lager dan afgelopen jaren (36% in 2024/2025 en 38% in 2023/2024). Het aantal mensen dat niet zelfredzaam is lijkt juist te zijn toegenomen vergeleken met afgelopen jaar (23% t.o.v. 20% in 2024/2025). Personen die beperkt zelfredzaam zijn (bijv. met een uitkering zonder grote en stijgende schulden) zijn stabiel gebleven.
Figuur 2: Vergelijking van financiën ZRM over 2023/2024 – 2025/2026 in percentages 13
12 Voor meer informatie over zelfredzaamheidmatrix: (https://www.zelfredzaamheidmatrix.nl/ ) 13 De screening wordt enkel voor toegang tot de Winteropvang gedaan en wordt daarom alleen voor de Winteropvang-groep
weergegeven. Overigens is het aantal Winteropvang-screeningen hier lager dan verwacht en moeten daarom met enige terughoudendheid worden geïnterpreteerd.
17
4.3.2 Gezondheid Figuur 3 laat de algemene gezondheidsbeoordeling zien bij de Winteropvang. Hierin is zowel de lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid als middelengebruik meegenomen. Opvallend is dat het percentage dat als niet zelfredzaam wordt gezien hoger is (34%) dan voorgaand winterseizoen (30% in 2024/2025) en vergelijkbaar met het jaar ervoor (35% in 2023/2024). Het percentage beperkt zelfredzaam was afgelopen jaar (2024/20205) gestegen, maar is weer gedaald naar hetzelfde niveau als de winter daarvoor (2023/2024). Zonder gezondheidsproblemen (alle domeinen zelfredzaam) is enigszins stabiel gebleven.
Figuur 3: Vergelijking van algemene gezondheid ZRM bij de Winteropvang over 2023/2024 – 2025/2026 in percentages
Gezondheid kan verder worden onderverdeeld in lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en middelengebruik (zie figuur 4). Uit de figuur blijkt dat bezoekers van de Winteropvang hun zelfredzaamheid op het gebied van lichamelijke gezondheid en middelengebruik grotendeels als voldoende of volledig zelfredzaam beoordelen. Met name het aandeel ‘volledig zelfredzaam’ is, vergeleken met voorgaande jaren, toegenomen binnen zowel de lichamelijke (van 14% naar 24%) als de geestelijke gezondheid (van 8% naar 12%). Binnen middelengebruik is dit iets afgenomen vergelen met voorgaande jaar (van 37% naar 35%). Voor geestelijke gezondheid is een groter aandeel bezoekers ‘beperkt’ of ‘niet zelfredzaam’. Dit laat een trend zien die aansluit bij eerdere jaren, waarin eveneens relatief hoog werd gescoord op ‘beperkt’ of ‘niet zelfredzaam’ binnen de geestelijke gezondheidszorg, al lijkt het dit jaar tot nu toe mee te vallen (40% 'beperkt zelfredzaam' t.o.v. 43% en 13% 'niet zelfredzaam' t.o.v. 16% in voorgaande jaren). Daarnaast is te zien dat de ‘acute problematiek’ over de jaren heen licht is toegenomen binnen de categorieën lichamelijke gezondheid en geestelijke gezondheid en iets afgenomen binnen de categorie middelengebruik.
18
Figuur 4: Vergelijking van lichamelijke gezondheid, geestelijke gezondheid en middelengebruik ZRM in percentages over 2023/2024 – 2025/2026
19
4.4
Overige kenmerken Winteropvang en Winterkouderegeling
4.4.1 Nieuwe bezoekers of oude bekenden? In figuur 5 is te zien of bezoekers het jaar ervoor ook gebruik hebben gemaakt van de Winteropvang en/of Winterkouderegeling of op een andere wijze in Trajectus geregistreerd zijn. Opvallend is dat het aandeel nieuwe registraties tijdens de Winteropvang sterk aan het afnemen is over de jaren (50% in 2023/2024 naar 33% in 2025/2026). De Winteropvang/ Winterkouderegeling heeft structureel meer nieuwe registraties, maar ook daar is een daling te zien (van 62% in 2023/2024 naar 53% in 2025/2026). Dit kan erop wijzen dat een groter deel van de mensen die dakloos zijn in Amsterdam ook langdurig dakloos blijven. Dat meer mensen op een andere manier bekend zijn in het registratiesysteem Trajectus kan ook samenhangen met een uitbreiding van de opvangmogelijkheden in voorzieningen als kortdurende nachtopvang. Ook hierbij is het van belang dat het om percentages gaat. In 2024/2025 waren het aantal mensen die het voorafgaande jaar ook al gebruik hebben gemaakt van de opvang 300, dit seizoen waren dat er 380.
Figuur 5: Vergelijking van de bekendheid van bezoekers met enkel Winteropvang en totale groep inclusief Winterkouderegeling over 2023/2024 – 2025/2026
20
4.2.1
Duur verblijf in Amsterdam
Er is ook gekeken naar hoe lang bezoekers van de Winteropvang in Amsterdam verbleven voorafgaand aan de winterperiode, zie figuur 6. De meeste bezoekers verbleven zowel dit jaar als voorgaande jaren al een jaar of langer in Amsterdam, dit blijft procentueel gelijk (79% in 2023/2024 en 78% in 2025/2026). De grote meerderheid van de bezoekers van de Winteropvang verblijft daarmee langdurig in Amsterdam, voor de Winteropvang geldt dan ook het bindingscriterium.
Figuur 6: Vergelijking van verblijfsduur in Amsterdam voorafgaand aan Winteropvang over 2023/2024 – 2025/2026 14
4.5
Doelgroepen
Om bezoekers van de Winteropvang te verdelen over de opvanglocaties, wordt er een indeling gemaakt aan de hand van verschillende doelgroepen, zoals ook te zien was in tabel 2 onder ‘Winterkouderegeling’. Bezoekers die behoren tot de meest kwetsbare doelgroep (met problemen op het gebied van lichamelijke of geestelijke gezondheid of verslaving) worden ingedeeld op de Transformatorweg. Op deze locatie worden ook dakloze EU-burgers en ongedocumenteerden opgevangen. ‘Economisch daklozen’, vrouwen en de jongvolwassenen doelgroep worden ingedeeld op de Barndesteeg. De LHBTQI-groep werd ingedeeld in de kleinschalige inloopvoorzieningen van De Regenboog Groep.
4.5.1
LHBTIQ+
De LHBTIQ+ doelgroep werd dit jaar weer opgevangen in de Princehof en Makom, twee inloopvoorzieningen van De Regenboog Groep. Inloophuis Princehof zag veel bekende gezichten terugkeren. Ook stroomden vijf van de tien bezoekers aan de Princehof van de Winteropvang door naar de kortdurende nachtopvang. Net als vorig jaar bestond de doelgroep uit mensen met uiteenlopende
14 In ‘25/’26 lijkt het aandeel bezoekers van de winteropvang met een screening kleiner.
21
problematiek en traumatische ervaringen, wat soms leidde tot spanningen in de gedeelde ruimtes. Voor deze groep is maatwerk en begeleiding nodig, maar dit is niet altijd voldoende beschikbaar. De samenwerking en korte lijnen met de GGD werden als prettig ervaren en ook het contact met huisartsenpost Dr. Valckenier verliep goed. Tegelijkertijd zagen de locaties mogelijkheden voor verbetering. De locaties gaven aan dat de screening bij de toegang tot de Winteropvang regelmatig als streng werd ervaren. Het bleek soms voor de LHBTIQ+ doelgroep met een niet Nederlandse nationaliteit en of binding met Amsterdam moeilijk om aan te tonen dat zij in aanmerking kwamen voor opvang. Verder werd genoemd dat de uitbreiding van het aantal beschikbare plekken wenselijk is. Inloophuizen moesten bezoekers nu soms doorverwijzen naar andere opvanglocaties die mogelijk minder veilig of passend zijn voor de LHBTIQ+ doelgroep. Daarnaast gaven hulpverleners aan dat zij vaak meer tijd nodig hebben om zicht te krijgen op de achterliggende problematiek van bezoekers. Een toegankelijkere en flexibelere aanmeldprocedure (zoals bij de kortdurende nachtopvang) zou hierbij kunnen helpen.
4.5.2 Gezinnen Tijdens de winterkouderegeling zijn er 35 gezinnen opgevangen via het team Gezinnen van het Stedelijk Economisch Daklozen Team (STED). De meerderheid van deze gezinnen werden aangemeld via Amsterdamse buurtteams en hadden vaak toegang tot de gewone noodopvang.
22
5. Perspectief Tijdens de Winteropvang vindt er een Winteropvanggesprek plaats om te kijken naar het perspectief van de bezoekers. Op basis van dit gesprek wordt een advies opgesteld door een ambulante begeleider over het traject waar mensen aan kunnen werken binnen de Winteropvang. Het is de bedoeling dat de Winteropvang mogelijkheden creëert voor professionals om trajecten te starten of voort te zetten bij personen die voorheen moeilijk te bereiken zijn. De GGD heeft, net als vorig jaar, tweemaal een ‘foto’ gemaakt van de Winteropvang-populatie. Dit betreft een momentopname van de bezoekers die op een peildatum gebruik maakten van de Winteropvang, gecombineerd met een inventariserend onderzoek. De nationaliteit van de bezoeker geeft een beeld, maar voor de GGD is de verblijfsstatus en verblijfsgeschiedenis van bezoekers belangrijk, zodat het recht op zorg bepaald kan worden. Sommige mensen met een buitenlandse nationaliteit hebben een (duurzame of tijdelijke) verblijfsstatus in Nederland waardoor ze, als er een indicatie voor is, recht hebben op zorg met woonbegeleiding. Tabel 8: Recht op verblijf in Nederland Peildatum Verblijfstatus in Nederland
25 maart 2026
5 januari 2026 Aantal
%
Aantal
%
Nederland/recht op zorg in Nederland
132
60%
146
57%
EU
59
27%
72
29%
Ongedocumenteerd
30
13%
33
13%
Eindtotaal
221
100%
251
100%
5.1
Winteropvanggesprekken
De aanbieder bespreekt binnen 10 dagen met de bezoeker zijn situatie, zijn toekomstplannen en zijn mogelijkheden. Hierbij wordt gekeken welke perspectieven zij hebben binnen Amsterdam/Nederland en wordt een perspectief aanbod gedaan. In dit gesprek wordt ook gekeken naar het professionele en informele netwerk van de persoon. Als er nog geen hulpverlener betrokken is, koppelt de aanbieder de bezoeker aan een ambulant begeleider. Als er wel hulpverlening betrokken is, stemt aanbieder af met de betrokken hulpverlener over de taakverdeling. Uit deze inventarisatie bleek dat de meerderheid (85%) van de groep bezoekers die op 25 maart gebruik maakte van de Winteropvang dit gesprek al gehad had.
23
Tabel 9: Winteropvanggesprekken met zorgaanbieders
Peildatum
5 januari 2026
25 maart 2026
Winteropvanggesprek gehad
Aantal
%
Aantal
%
Ja
158
71%
223
85%
Nee
63
29%
28
15%
Eindtotaal
221
100%
251
100%
De reden niet iedereen (binnen 10 dagen) een gesprek heeft gehad, is te verklaren door verschillende factoren: • De bezoeker is minder dan 10 dagen in de opvang; • Door de winterkouderegeling waren de begeleiders nodig voor andere zaken; • Bezoekers zijn niet op afspraken verschenen; • Sommige bezoekers, met name mensen met een verslaving, komen pas laat in de avond en vertrekken vroeg in de ochtend; • Er is een tussentijdse overplaatsing geweest naar andere voorziening. Uit de gesprekken komen verschillende hulpverleningsroutes naar voren, die samen met de bezoeker worden opgepakt. Voor (tenminste) 104 bezoekers (45%) geldt dat zij waarschijnlijk in aanmerking komen voor een Begeleid Thuis of Beschermd Verblijf (BTBV, WMO of via IFZO) of een indicatie voor een woonvoorziening binnen de Wet Langdurige Zorg (WLZ. Voor 16% was de uitkomst van het gesprek dat de bezoeker waarschijnlijk in aanmerking zou komen voor vervolgondersteuning voor EU-burgers of ongedocumenteerden. Tabel 10: Perspectief van cliënten uit Winteropvanggesprekken Peildatum 5 januari 2026 Perspectief uit Winteropvanggesprek BTBV (Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf) Eigen woning EU/ongedocumenteerde zorgketen Repatriëring naar land/regio van herkomst WLZ (verblijfsindicatie Wet Langdurige Zorg) IFZO (Forensische Zorg)/BTBV GGZ Opname Maatwerk
Peildatum 24 maart 2026
Aantal 58 46* 29 7 2 0 1 1
% 40% 32% 20% 5% 1% 0% 1% 1%
Aantal 95 80 37 10 5 4 0 0
% 41% 35% 16% 4% 2% 2% 0% 0%
Subtotaal perspectief bekend Geen gesprek of nog niet bekend
144 77
100% 35%
231 20
100% 8%
Totaal
221
100%
251
100%
* Waarvan 2 repatriëring als een eigen woning niet lukt.
Daarnaast werd voor 4% van mensen die op die 25 maart in de opvang verbleven repatriëring het meest geschikt geacht. Dit is vrij laag maar waarschijnlijk komen juist de mensen die alleen in de WKR verblijven in aanmerking voor repatriëring. In de periode van de Winteropvang zijn door veldwerk in totaal zo’n 47
24
mensen via de Winteropvang gerepatrieerd. Vanuit de Regenboog zijn in de periode van winteropvang 106 mensen geholpen met terugkeer naar hun land van herkomst.15 Bij 35% werd geconcludeerd dat zij zelfstandig (of met hulp van het buurtteam) huisvesting binnen of buiten Amsterdam dienen te regelen. Dit zijn de bezoekers die weliswaar dakloos zijn maar minder kwetsbaar worden geacht.
5.2. Daadwerkelijke doorstroom Het is in beperkte mate gelukt om mensen tijdens de winteropvang door te laten stromen naar een voorziening in de Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf keten of een voorziening voor EU-burgers of ongedocumenteerden. De meeste mensen die naar deze voorzieningen doorstroomden hebben gebruik gemaakt van de Winteropvang. Tabel 11: Doorstroom in de Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf keten (Trajectus) Winteropvang Aantal Dag- en Nachtopvang/ Trajectbedden Noodopvang de Regenboog Groep Transformatorweg TWS/ EU* Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf Totaal
%
Enkel WKR Aantal
%
Totaal Aantal
%
11
50%
8
67%
19
56%
4
18%
0
0%
4
12%
5
23%
1
5%
6
18%
2
9%
3
14%
5
15%
22
100%
12
55%
34
100%
* 24-uursopvang op de Transformatorweg voor ongedocumenteerden ‘Tussen Wal en Schip’ (TWS) of kwetsbare EU-burgers.
Opvallend was dat op één na, de mensen die vóór 1 april doorstroomden vanuit de Winteropvang naar een andere voorziening allen in november of december al van de Winteropvang gebruik maakten.
5.2.1. Doorstroom Barndesteeg In tabel 12 worden ook de opties voor een doorstroom naar een andere voorziening, repatriëring of vormen van (tijdelijke) huisvesting getoond. De grootste groep (57 mensen) bestaat uit bezoekers die doorstromen naar de kortdurende nachtopvang. Naast doorstroom in de keten (42 mensen, inclusief jongvolwassenen) Hebben het buurtteam en de Barndesteeg elkaar beter weten te vinden zijn er 30 bezoekers die naar een andere vorm van huisvesting of verblijf doorstromen16 . Daarnaast zijn er vanuit de Barndesteeg, samen met veldwerk, 10 mensen geholpen om terug te keren naar hun land of regio van herkomst. Tabel 12: Doorstroom Barndesteeg 15
Niet noodzakelijk vanuit de winteropvang
16
Er bestaat een discrepantie tussen tabel 11 op basis van Trajectus en tabel 12 van de Barndesteeg. De oorzaken hiervan konden niet op persoonsniveau worden achterhaald.
25
Aard doorstroom (exclusief straat/onbekend) Uitstroom in de Begeleid Thuis/ Beschermd Verblijf keten (dag- en nachtopvang) Voorziening Jongvolwassenen (Atlantisplein)
Aantal
%
32
23%
10
7%
Passanten hotel/ andere tijdelijke woning
10
7%
Huisvesting in eigen Netwerk
6
4%
Repatriëring buitenland/ eigen gemeente
10
7%
Andere duurzame huisvesting
10
7%
Amsterdams Centrum Ongedocumenteerden
2
1%
Verhuizing naar andere gemeente
1
1%
GGZ opname
2
1%
Vervolg Kortdurende Nachtopvang/ overbrugging
57
41%
Totaal
140
100%
26
6. Zorg tijdens de Winteropvang 6.1
Zorgtoeleiding Arkin17
De zorgtoeleiding van Arkin is op één avond op de Transformatorweg en één ochtend op de locatie aan de Barndesteeg aanwezig voor de psychiatrische beoordeling en indien noodzakelijk, verwijzing naar de psychiatrie. Tijdens de Winteropvang/ Winterkouderegeling zijn er ongeveer 75 personen aangemeld bij zorgtoeleiding. De meerderheid hiervan is ook beoordeeld, maar enkelen zijn voortijdig verdwenen. Acht van hen zijn via een crisismaatregel opgenomen (daarbij was er sprake van acuut ernstig gevaar voor zichzelf of anderen; waarbij de burgemeester akkoord heeft gegeven). Een vrijwillige opname is wegens drukte op noodbedden bijna onmogelijk te regelen. Zorgtoeleiding geeft het signaal dat er vaker sprake is een combinatie is van ernstige psychische en lichamelijke problemen.
6.2
Huisartsenzorg/Dr. Valckenier18
De Winteropvang biedt een kans om de (medische) problemen van de bezoekers in kaart te brengen, zorg op te starten en continuïteit van de zorg te bevorderen.
6.2.1. Doorstroom naar voorzieningen Dit jaar zijn de verpleegkundigen van HVO/Querido op de Transformatorweg het eerste aanspreekpunt bij klachten. Indien nodig kunnen zij de bezoekers daarover zelf adviseren of adviseren om contact op te nemen met de Huisartsen Post (HAP) van het OLVG, Dr. Valckenier (de huisartsenpost van de GGD) of de Kruispost. Bezoekers kunnen ook aangemeld worden voor het huisartsenspreekuur op locatie. Doordat mensen soms pas laat komen en weer vroeg weggaan is dit niet altijd even makkelijk. Spreekuur in de avonduren blijkt het beste te werken. Overdag worden mensen geacht de voorziening te verlaten. Dit blijft een moeilijk punt voor mensen met acute of chronische medische problemen. Er zijn uitzonderingen om op de locatie te verblijven (zogenaamde pleisterplekken). Er zijn in de Aak en de Majoor Bosshardt Burgh elk 2 bedden gereserveerd voor mensen uit de Winteropvang/Winterkouderegeling. Deze plekken zijn snel bezet en gaan ten koste van de capaciteit van deze voorzieningen. Daarbij komt dat deze bedden worden gebruikt voor mensen met een chronische zorgvraag, maar zonder specifieke ziekenboegzorg, elders zouden moeten worden ondergebracht. Dr. Valckenier noemt het prioriteren van de instroom naar 24-uursvoorzieningen en het maken van afspraken met nabijgelegen inloopvoorzieningen als mogelijke oplossingen.
17
Bezoekers kunnen ook door de crisisdienst beoordeeld en doorverwezen worden.
18 Dr Valckenier is de huisartsenpost voor mensen die dakloos zijn van de GGD, genoemd naar de locatie aan de Valckenierstraat.
27
6.2.2. Aandachtspunten en adviezen Dr. Valckenier stelt dat de verpleegkundige of huisarts betrokken moeten worden bij meldingen van onbegrepen gedrag, vooral wanneer dit kan leiden tot een schorsing. De verpleegkundige kan beoordelen of het nodig is om een partij zoals Vangnet van de GGD of een GGZ-instelling in te schakelen, aangezien verwardheid ook andere oorzaken kan hebben dan psychiatrische problemen. Daarnaast is het bij schorsing belangrijk om de continuïteit van zorg te waarborgen. Er is minder zicht op de gezondheidssituatie bij de Winterkouderegeling groep. Het inzetten van GGD’ers op Winterkouderegeling locaties (zoals de sporthallen) om mensen met medische problemen bij te staan werd gewaardeerd door de zorgaanbieders. Aandachtspunten om de continuïteit van zorg te waarborgen: •
•
•
•
•
De samenwerking tussen Dr. Vackenier, psychiatrie en verslavingszorg kan beter. Verslavingszorg is in principe onmogelijk voor mensen op de Winteropvang terwijl dit een mogelijkheid is om door te kunnen pakken en iemand toe te leiden naar zorg. Het is onduidelijk wie de hoofdverantwoordelijkheid draagt voor de zorg van een patiënt, bijvoorbeeld bij het aanvragen van een WLZ-indicatie voor mensen bij wie dit relevant is. Hier moet meer duidelijkheid over komen. Het wordt aanbevolen om alle personen in de Winteropvang een medische intake te laten ondergaan bij een verpleegkundige. Dit biedt de mogelijkheid om medische problemen vroegtijdig te signaleren en een gestructureerde aanpak voor vervolgzorg op te zetten. Het huidige beleid met betrekking tot ziekenboegbedden blijkt onvoldoende te voldoen aan de behoeften. Voor het volgende jaar is het noodzakelijk om (aanvullende) alternatieven te onderzoeken. Daarnaast dienen er duidelijke afspraken te worden gemaakt over de regie en coördinatie van de zorg voor deze doelgroep. Van belang is dat de verpleegkundigen bekend zijn met de doelgroep en bekend zijn met de mogelijkheden voor hulpverlening in Amsterdam. Als dat niet het geval is, zou de verpleegkundige een periode voorafgaand aan de Winteropvang meelopen met onder andere het spreekuur bij Dr. Valkenier, Kruispost of de Ziekenboeg.
28
7. Bezoekersoverleggen Tijdens de Winteropvang/Winterkouderegeling worden er bezoekersbijeenkomsten georganiseerd door project GPS van de Straatalliantie. Uit de evaluaties zijn onderstaande aandachtspunten naar voren gekomen.
7.1.
Project GPS
De Straatalliantie begeleidt tijdens de Winteropvang het Project GPS (Gastfunctie, Peer support, Signalering). Het gaat hier om het inzetten van mensen met ervaringskennis binnen de Winteropvang als een laagdrempelig aanspreekpunt en vraagbaak. Ervaringsdeskundigen kunnen bezoekers efficiënt doorverwijzen, signalen oppakken en neerleggen bij de aanbieders van de Winteropvang. Bezoekers weten hierdoor sneller waar ze terecht kunnen en waar ze aanspraak op kunnen maken. De samenwerking met de aanbieders loopt goed en knelpunten kunnen direct worden opgepakt. Tijdens de bezoekersoverleggen zijn ook de drie kernfuncties van het project opnieuw geëvalueerd: gastheerschap, peer support en signalering in het evaluatierapport van het GPS 19. Naar aanleiding hiervan is de rol binnen het project GPS aangevuld met o.a. ondersteuning en betrokkenheid ook buiten de opvang, bijvoorbeeld bij persoonlijke vraagstukken van bezoekers. Opkomst bezoekersoverleggen Dit jaar zijn er maandelijks bezoekersoverleggen georganiseerd op de Barndesteeg en Transformatorweg. De maandelijkse overleggen hadden een hoge opkomst van bezoekers die gebruik wilden maken van de mogelijkheid om signalen te delen. Ook zijn er signalen opgehaald bij Winterkouderegeling locaties van De Regenboog Groep.
Daarnaast zijn er twee bezoekersoverleggen georganiseerd na de Winteropvang om signalen op te halen en zijn inzichten van oud-bezoekers meegenomen die uitgenodigd waren voor lunchoverleggen van de GPS na 1 april. In totaal zijn er 8 lunchoverleggen gepland. Door signalen op te halen tijdens bezoekersoverleggen kon er tijdens de Winteropvang tijdig bijgestuurd worden in de sfeer en voorzieningen op de locaties en zijn sommige verbeterpunten in draaiboeken en werkwijze doorgevoerd.
7.2.
Aandachtspunten Barndesteeg
Op de Barndesteeg zijn signalen uit vorige jaren grotendeels opgepakt en doorgevoerd, zo hadden bezoekers de algemene hygiëne hoger gescoord dan voorgaande jaar en waren er kluisjes aanwezig. Hygiëne Hygiëne bleek niet alleen afhankelijk van schoonmaak, maar ook van het gedeelde gebruik van ruimtes, onderlinge aanspreekbaarheid en sociale veiligheid. De opvang werd over het algemeen als schoon ervaren, maar er was overlast door vuil en achtergelaten spullen in de douches door andere bezoekers. Bezoekers vonden het lastig om elkaar hierop aan te spreken uit angst voor conflicten, hoewel zij het prettig vonden dat ze zelf schoonmaakspullen konden pakken. Daarnaast werd de overlast door muizen als een structureel probleem ervaren, wat mede te maken had met de staat van het gebouw.
19
Zie Evaluatierapport GPS 2.0 winteropvang 2025/2026 van de Straatalliantie.
29
Eten Het eten werd wisselend beoordeeld op de Barndesteeg. Bezoekers waardeerden de verbeteringen richting het einde van de Winteropvang periode, zoals meer variatie in de maaltijden en vonden het fijn dat ze ook de mogelijkheid hadden hun eigen eten in de koelkast te bewaren. Er kwamen ook verschillende aandachtspunten naar voren, zo bleef de variatie beperkt (vooral bij het ontbijt), waren er klachten over de smaak en ervaarden sommige bezoekers lichamelijke klachten zoals buikpijn. Benodigdheden De benodigde spullen waren aanwezig en bezoekers vonden het fijn dat zij deze zelf konden pakken. Soms nam iemand meer mee dan bedoeld, waardoor de voorraad sneller opraakte. Om dit te voorkomen werden er afspraken gemaakt samen met de bezoekers rondom het gebruik van materialen. Bejegening Bezoekers ervaarden de bejegening door het personeel als zeer positief; vonden het personeel vriendelijk en behulpzaam en gaven aan zich over het algemeen veilig te voelen op de locatie. Voor sommige bezoekers was de Barndesteeg zelfs de meest geschikte plek om op dat moment te verblijven. Tegelijkertijd kwamen er ook aandachtspunten naar voren, zoals onderlinge spanningen en groepsvorming en uitsluiting van andere bezoekers.