1. CES NZKG 2022 spreads DEF

Hoeveel

Risico’s en ­afhankelijkheden

Besluit over aanlanding wind op zee (WoZ) in Den Helder wordt separaat genomen.

Mogelijke ­alternatieven

Indien de energie van de Noordzeewindparken aanlandt als waterstof moeten nut en noodzaak herijkt worden. Mogelijk volstaat dan een 2 circuit. Waterstofproductie in Den Helder geeft juist extra noodzaak tot deze verzwaring.

Capaciteit

4 circuits 380 kV verbinding met nieuwe transformatorstations of uitbreiding van bestaande transformatorstations.

De netverzwaring biedt dus indirect kansen om de industrie in NZKG verder te verduurzamen. In de verkenning voor een 380kV-verbinding richting de Kop van Noord-Holland (4 mei 2022) worden nut en noodzaak voor een 380 kV-verbinding richting de Kop van Noord-Holland verder beschreven. Hierin wordt rekening gehouden met andere ont­ wikkelingen in Noord-Holland Noord. Diverse ontwikkelingen maken dit project urgent. De beschreven ontwikkelingen gaan snel en worden continue bijgewerkt met nieuwe rapportages en bronnen. In de bovengenoemde verkenning is informatie opgenomen die beschikbaar was tot ca. medio februari 2022. In het kader van de CES NZKG 2022 is in augustus 2022 de verwachte vraag naar elektriciteit en waterstof van Tata Steel (TSN) geïnventariseerd. Deze vraag neemt toe (t.o.v van januari 2022) – zie Annex. Dit maakt de nut en noodzaak voor een 380kV-verbinding richting naar de Kop van Noord-Holland zoals die in opdracht van EZK en Provincie Noord-Holland in kaart is gebracht (4 mei 2022) groter.

Verwachte ­Investering Nut en Noodzaak

Technische: Welke projecten worden hiermee ­gefaciliteerd Brede Welvaart: Welke strategische voordelen worden hiermee ­gefaciliteerd Verwachte ­systeemeffecten Emissiereductie

70

Nog niet bekend Verduurzaming van de industrie NZKG (Zie CES NZKG 2022, o.a. waterstofroute TATA), Aanlanding Wind op Zee Den Helder, Datacenter ontwikkeling, Waterstofeconomie Noord-Zeekanaalgebied en Den Helder, Ontwikkeling zonne-atollen IJsselmeer.

Economische versterking NZKG en Noord-Holland Noord. Verduurzaming zal leefbaarheid verbeteren, energienetwerken faciliteren de energietransitie.

zie verkenning zie verkenning. Omdat de netverzwaring meerdere ontwikkelingen mogelijk maakt, is de emissiereductie niet te kwantificeren. Zie ‘welke technische projecten worden hiermee gefaciliteerd’.

71

MIEK PROJECT: NIEUW 380/150KV-INVOEDINGSPUNT TE REALISEREN TUSSEN DE STATIONS DIEMEN EN BREUKELEN Categorie

Vraag

Omschrijving

Wat

Project-omschrijving Voor een toekomstbestendige energie-infrastructuur in de regio Amsterdam is het noodzakelijk een nieuw 380/150kV-invoedingspunt te realiseren tussen de stations Diemen en Breukelen. Er kan namelijk geen voeding vanuit het bestaande 380/150kV-­ station Diemen worden gerealiseerd (het bestaande 380/150kV-station is vol. Dit kan door middel van realisatie van een 380/150kV-station in de nabijheid van de 380kV-­ verbinding Diemen – Abcoude, tussen de stations Diemen en Breukelen. Het nieuwe 380/150kV-station wordt gerealiseerd specifiek tbv voeding van de nieuwe stations in Amsterdam Zuidoost (meer specifiek Bijlmer Oost). Wellicht kan een 380/150kV-station ook dienen als invoeding voor ontwikkelingen van Weesp (o.a. Bloemendalerpolder en noodzakelijk transformatorstation Liander). De meest toekomstbestendige oplossing is het realiseren van een 380/150kV-station.

Categorie

Vraag

Omschrijving

Urgentie

Investeringsbesluit

Dit project is al opgenomen in de concept IP van TenneT voor realisatie na 2031. De wens is om dit versnellen. Van dit project is namelijk de woningbouwontwikkeling en verduurzaming van een groot deel van Amsterdam afhankelijk.

Duiding Nationaal belang

Operationeel/ beschrijving van urgentie

Het realiseren van nieuwe onderstations kent een lange doorlooptijd (5-7 jaar). Daarom is het noodzakelijk om te starten met de voorbereidingen van netuitbreiding lang voordat dat daadwerkelijke vraag vanuit Amsterdam Zuid-Oost er is (zie Annex 2)

Knelpunten

Gezien de opgave van een zorgvuldige ruimtelijke inpassing (natuur, landschap, andere ontwikkelingen in het gebied), als ook draagvlak in de omgeving en aandacht voor milieuruimte (gezondheid) is het complex om de benodigde ruimte voor dit station te vinden en aan te leggen.

Het gebied Amsterdam Zuidoost is geen industrieel gebied. Dit project faciliteert dus niet direct de elektrificatie van de industrie. Indirect faciliteert dit project echter wel de elektrificatie van de industrie. Een gedetailleerde netstudie laat zien dat voeding vanuit het oosten (dit project) ruimte vrijhoudt in westelijk Amsterdam om de elektrificatie van de industrie te faciliteren.

Ook andere factoren zoals financiering en de verdeling van rollen en verantwoordelijk­ heden tussen betrokken partijen gaan een steeds grotere rol spelen. Dit zorgt ervoor dat een meer samenhangende strategie nodig is waar alle partijen, ook buiten het NZKG, zich in kunnen vinden. Immers de energie-infrastructuur is niet gebonden aan geografische en bestuurlijke grenzen.

Bovenstaande project is grondig doorgerekend vanuit Amsterdams perspectief, maar moet nogmaals vanuit landelijke systeemperspectief doorgerekend worden. Vanwege het verwachtte systeembelang is opname in het MIEK en als ‘no-regret maatregelen’ voor de Taskforce Elektriciteit (Amsterdam) wenselijk om eventuele belemmeringen en knel­ punten bij de realisatie tijdig weg te nemen Waar

Locatie

Zie annex 1:

Wie

Projectpartners en cluster

TenneT en Liander zijn verantwoordelijk voor elektriciteit infrastructuur.

Lange doorlooptijden (noodzakelijke) planologische procedures. Beperkte uitvoeringscapaciteit.

De Overheid (o.a. provincie, gemeente) ondersteunt de verzwaring van het elektriciteitsnet door middel van de Taskforce Elektriciteit. Om daadwerkelijk tot uitvoering te komen, is gebleken dat het belangrijk is ­belemme­ringen in het planproces weg te nemen en zo te voorkomen dat projecten vertragen. Belemmeringen ontstaan vaak doordat meerdere trajecten en/of opgaven bij elkaar komen en nadere afstemming nodig is. De toegevoegde waarde van de overheid wordt gezien in: • Ruimtelijke reserveringen; meer duidelijkheid over waar wel/niet energie-­ infrastructuur kan komen, zowel bovengronds als ondergronds. En het inbedden van voldoende ruimte voor nutsinfrastructuur in ruimtelijke plannen. • Overzicht van beleidsprojecten die impact hebben op de netinfrastructuur: beleid op natuur/landschap/cultuurhistorie en dergelijke kan energie-infrastructuur beïnvloeden. • Het inzetten van juridisch planologische instrumenten, inzetten van procedures die bijdragen aan versnelling. • Het ontwerpen van een hybride energiesysteem van de toekomst: er is regie nodig op het verkrijgen van juiste energiemix, het koppelen van energiedragers en het maken van een integrale afweging van opgaven. • Meer eenduidigheid creëren in het aankoopbeleid voor grond ten behoeve van energie-infrastructuur tussen publieke organisaties. • Onderzoek naar verbetering regelgeving kabels & leidingen.

72

Risico’s en ­afhankelijkheden

Hieronder bij nut en noodzaak wordt aangeven welke projecten afhankelijk zijn van dit station. Het risico is dat de warmtetransitie in de stad Amsterdam en de elektrificatie van de mobiliteit vertraging oplopen.

Mogelijke ­alternatieven

De te realiseren infrastructuur wordt als een ‘voorwaardelijke’ maatregel gezien. Onder verschillende scenario’s zijn er eigenlijk geen goede alternatieven voor de verzwaring van het net op de knelpunten. Er is in Amsterdam Zuid-Oost weinig grootschalige flex-capaciteit (bijvoorbeeld ­elektrolyser) beschikbaar. Wel is er decentrale flex-capaciteit beschikbaar (laadpalen Electrische Voertuigen (EV)). Benutting van decentrale flex capaciteit zou nader onderzocht kunnen worden.

Hoeveel

Capaciteit

Verwachte ­Investering

Het nieuwe 380kV-station krijgt uiteindelijk 4 circuits met ieder een transportcapaciteit van 2635 MVA. De capaciteit van de koppeling naar het 150kV-station is maximaal 2000 MW Ordegrootte 250 miljoen euro

73

Categorie

Vraag

Omschrijving

Nut en Noodzaak

Technische: Welke projecten worden hiermee gefaciliteerd

Warmtetransitie: Verduurzaming van bestaande bouw (226 MW), horeca koken (113 MW) en hulpwarmtecentrales (19 MW).

ANNEX 1: LOCATIE VAN HET STATION

Mobiliteit: EV auto’s & EV bestelbusjes (262 MW), OV bus (56 MW), spoor (45 MW) en water (27 MW). Wind-op-Zee aanlanding: Technisch gezien zou het zelfs mogelijk zijn een zou het mogelijk zijn elektriciteit van WoZ te laten aanlanden op het station in Weesp (bron: voorverkenning VAWOZ 20302040). (Het nadeel is dat dit een lang tracé over land is). Programma Energie Hoofdstructuur (PEH) Vanuit PEH wordt de ‘potentiele ruimteclaim t.b.v. PEH’ onderzocht ‘binnen de hekken van het station Diemen’. Mogelijk wordt dit ook gefaciliteerd. Brede Welvaart: Welke strategische voordelen worden hiermee ­gefaciliteerd

De investering in de elektriciteitsinfrastructuur draagt bij aan de verduurzaming en versterking van het bedrijfsleven in de regio De verduurzaming van het bedrijfsleven zal de leefbaarheid in de regio verbeteren. Versteviging van positie NZKG en Schiphol als brandstofhub (met brandstof overslag). Elektriciteit-infrastructuur is ook belangrijk voor het versterken van het vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven (bijvoorbeeld datacenters).

74

Verwachte ­systeemeffecten

Systeemwaarde • Balancering duurzame/CO₂-arme energieproductie en energievraag • Vrijhouden van capaciteit voor de industrie om te verduurzamen • Verzwaring van het elektriciteitsnet maakt decentraal opgewekte duurzame energie (vanuit de RES-en) beter inpasbaar. • Mogelijke integratie offshore wind

Emissiereductie

Faciliteert CO₂-reductie in 2050 (358 MW warmtetransitie en 390 MW elektrische mobiliteit) mits de toegenomen elektriciteitsvraag door groene stroom wordt ingevuld.

75

ANNEX 2: PROJECTEN DIE IN STATION IN WEESP FACILITEERT:

MIEK PROJECT IMPORT TERMINAL WATERSTOF NZKG

Hieronder is het vraagscenario voor elektriciteit in Amsterdam zuid-oost toegelicht. De bron van deze data

Categorie

Vraag

Omschrijving

is de gedetailleerde netstudie van Liander en de Gemeente Amsterdam van februari 2021. Dit vraagscenario

Wat

Project-­ omschrijving

Voor de ontwikkeling van een waterstofmarkt en de toekomstbestendige leverings­ zekerheid van waterstof in het NZKG is import van waterstof per schip van cruciaal belang.

is ter illustratie en laat zien waar de knelpunten in het elektriciteitsnet zitten in Amsterdam zuid-oost. De in de grafiek genoemde sectoren maakten geen deel uit van de bedrijven die geinterviewd zijn voor de CES NZKG 2022.

De vraag naar waterstof in het NZKG is groot. Met de waterstofroute van Tata Steel en overige waterstoftoepassingen tbv verduurzaming van de luchtvaart en het haven­ industriecluster in het NZKG is al in 2030 zo’n 230 kton waterstof nodig in en in 2035 is dit reeds 550 kton.

Belangrijkste conclusies “Hoog” scenario

Daar komt de aanvullende vraag naar waterstof in het Europese (mn Duitse) achterland nog bij.

- Datacenters: zowel de bekende plannen (404 MW) van datacenters als de nog onbekende (415 MW) klanten (de scenario’s)

Doormiddel van 1) elektrolyse in het gebied (+/-150 kt/jaar), 2) aanbod via de nationale waterstofbackbone en 3) import via schip zal aan de vraag voldaan moeten worden. Daarnaast zal ook overslag van groene waterstof tbv verduurzaming van andere delen van Nederland mogelijk een belangrijke rol gaan spelen. Hoe de verhouding tussen de verschillende aanbodopties precies is, valt nu nog niet te zeggen. Dat alle opties in het NZKG ontwikkeld dienen te worden, is evident.

hebben de grootste impact. - Nieuwbouw: woningbouw (339 MW) heeft een groter aandeel dan niet wonen (251 MW). - Mobiliteit: mobiliteit weg (EV auto’s & EV bestelbusjes) heeft de grootste impact (262 MW), daarna OV bus (56 MW), spoor (45 MW) en water (27 MW). - Warmtetransitie: de verduurzaming van bestaande bouw heeft de meeste impact (226 MW), daarna horeca koken (113 MW) en hulpwarmtecentrales (19 MW).

Port of Amsterdam is nu al een van de grootste brandstoffen importhavens ter wereld en onderzoekt de mogelijkheden van grootschalige import en doorvoer van groene waterstof.

Belastingprognose (MW)

4000

Hiervoor kan een groot deel van de bestaande infrastructuur gebruikt worden. Het NZKG is een dichtbevolkt gebied en de Port of Amsterdam onderzoekt dan ook bewust niet-­ toxische waterstofdragers, zoals LOHCs, cryogene waterstof en groene methanol. Met deze waterstofdragers zijn tevens maximale synergie effecten te realiseren met de huidige brandstoffen infrastructuur die al in het havengebied vergaand aanwezig is.

3500 3000 2500

Vanwege het verwachtte systeembelang van de waterstofhub NZKG voor de regio als ook het achterland en de grote regionale waterstofvraag van Tata Steel en de daarmee gepaarde CO₂-reductie, is opname in het MIEK wenselijk. Hiermee kunnen eventuele belemmeringen en knelpunten bij de realisatie tijdig weggenomen worden.

2000 1500 Waar

Locatie

1000

Voor de hand ligt de bestaande opslag en transport-infrastructuur in de Port of Amsterdam (Westpoort) hier zoveel mogelijk voor te (her)gebruiken. Eventueel kan ook gekeken worden naar het Tata Steel Nederland terrein of in de nabijheid daarvan (Energiehaven).

500 0

2019

2020

Industrie Buiten Amsterdam

2025

2030

Planologisch Warmtetransitie

2035

2040

Molbiliteit Nieuwbouw

2045

2050

Datacenters Huidige belasting

De waterstofterminal komt in het NZKG komen en krijgt een directe aansluiting op het nationale en regionale waterstofnetwerk.

Hierover zijn nog geen besluiten genomen. Nadere studie loopt. Wie

Projectpartners en cluster

Belangrijkste projectpartners zijn de Port of Amsterdam, op- en overslagbedrijven EVOS en Zenith Energy en Tata Steel en Schiphol) als belangrijkste (toekomstige) afnemers van de waterstof. Daarnaast werken Port of Amsterdam en EVOS samen met Duisport en Duitse partners en afnemers in die regio aan de ontwikkeling van een LOHC importketen.

Bron: gedetailleerde netstudie Liander en Gemeente Amsterdam (februari 2021)

76

77

Categorie

Vraag

Omschrijving

Urgentie

Investeringsbesluit

Dit project staat aan de start van de feed fase. Investeringsbesluit zal naar verwachting 2026 worden genomen. Om zoveel mogelijk aanbod van waterstof al in 2029 (start DRI-installatie) beschikbaar te hebben moet de terminal dan operationeel zijn. Om dit mogelijk te maken is een ­investeringsbeslissing nodig in 2026.

Categorie

Vraag

Omschrijving

Nut en Noodzaak

Technische: Welke projecten worden hiermee gefaciliteerd

Groen staal en circulaire industrie

Schone brandstoffen voor lucht- en scheepsvaart (o.a. productie van synthetische kerosine, brandstof voor nieuwe voortstuwingstechnologie etc.)

De wens is dan ook het project te versnellen. Hierbij is opname in het MIEK zeer behulpzaam. Operationeel/ beschrijving van urgentie

Duiding Nationaal belang

Knelpunten

Het realiseren van een waterstofterminal kent een lange doorlooptijd en er zijn nog veel onzekerheden over de verschillende niet-toxische dragers en over bijbehorende milieu en veiligheidscontouren. Daarom is het noodzakelijk om te starten met de voorbereidingen van de terminals lang voordat dat daadwerkelijke vraag vanuit Tata Steel en de rest van het NZKG er is (zie Annex x). En lang voordat het aanbod van overzee specifiek in beeld is. De ontwikkeling van verschillende waterstofdragers en cryogene waterstof, zowel op technisch gebied als ook de ontwikkeling van de verschillende business cases, is op dit moment in volle gang. Daarmee is de keuze voor specifieke dragers nog niet evident. Snelle verdere verduidelijking van deze keuzes is cruciaal voor het nemen van relevante besluiten. Gezien de beperkte fysieke ruimte (boven- en ondergronds) als ook milieuruimte is het uitdagend om de benodigde ruimte in het fysieke domein te vinden om waterstofinfrastructuur aan te leggen (of uit te breiden).

Zwaar wegtransport op waterstof Brede Welvaart: Welke strategische voordelen worden hiermee gefaciliteerd

Risico’s en ­afhankelijkheden

Hoeveel

De ontwikkeling van een grootschalige importterminal hangt nauw samen met de tijdige beschikbaarheid van waterstoftransportinfrastructuur. Dit geldt voor de aantakking van lokale afnemers (regionale waterstofbackbone en lokale distributienetten) als ook voor de verbinding van de terminal met het nationale waterstofnet.

Hiermee kan bestaande industrie verduurzamen en nieuwe duurzame industrie zich vestigen. Ook faciliteert het de verduurzaming van de brandstoffen haven Amsterdam en levert het een bijdrage aan de verduurzaming van de luchtvaart op Schiphol.

Verwachtte systeemeffecten

Een waterstofinstructuur (inclusief importterminals) ondersteunt de netbalancering en de inpassing van variabele duurzame energiebronnen (zoals zon-PV en wind) in het elektriciteitsnet.

Emissiereductie

De huidige EU-benchmark voor waterstofproductie is 8,85 kg CO₂/kg H2. Indien groene waterstof wordt gebruikt in plaats van grijze waterstof, kan dit gezien worden als emissiereductie (zie handreiking berekening CO₂-effecten CES NZKG juli 2022). De partijen in het NZKG hebben grotendeels behoefte aan groene waterstof. 200 kton groene waterstof import geeft een emissiereductie van 1.77 Mton CO₂ per jaar.

De volgende tabel geeft de energievraag en -aanbod van TSN voor de relevante energiedragers van de Cluster Energie Strategie NZKG weer, zoals geïnventariseerd in januari 2022 en augustus 2022. Tabel 1: Verwachte energievraag en CO₂/warmte-aanbod TSN (peildatum januari 2022) TSN 2019-2025

DRI-technologie 2030

DRI-technologie 2035 en verder

Capaciteit

Ordegrootte: 200 kton per jaar

Huidige situatie

Opgave addendum CES januari 2022

Opgave addendum CES januari 2022

Verwachte ­investering

Dit wordt duidelijk in de Feed fase. Hierover moeten door POA nog nadere besluiten worden genomen.

3 TWh

6-7 TWh

8 TWh

Niet meegenomen

Niet meegenomen

4-15 TWh

8 TWh

Aardgas

100-150 kton

400 kton

CO2-afvang

Max. 1-2 Mton

Max. 1-2 Mton

Restwarmte

Wordt nog onderzocht: 5-15 MW beschikbaar

Elektriciteit (direct) Elektriciteit (indirect) 3 TWh

78

Met waterstofinfrastructuur (inclusief importterminals) wordt de ontwikkeling van de waterstofmarkt in het NZKG gefaciliteerd.

Met bijbehorende positieve effecten voor werkgelegenheid, milieu, gezondheid en leefomgeving.

Ook is nog veel onduidelijk over milieu en veiligheidscontouren, financiering en de verdeling van rollen en verantwoordelijkheden tussen betrokken (internationale) partijen gaan een steeds grotere rol spelen. Dit zorgt ervoor dat een meer samenhangende strategie nodig is waar alle partijen, ook buiten het NZKG, zich in kunnen vinden. Immers de energie-infrastructuur is niet gebonden aan geografische en bestuurlijke grenzen. Lange doorlooptijden (noodzakelijke) planologische procedures. Om de terminal tijdig operationeel te hebben is het nodig vroegtijdig te starten.

(o.a. DRI route Tata Steel; industriële afnemers waterstof NZKG; afnemers in achterland)

79

Ten opzichte van januari 2022 onderzoekt Tata Steel aanvullende mogelijkheden om waterstof in het NZGK te produceren, bijvoorbeeld bij Tata Steel. Daarom is de verwachte (indirecte) elektriciteitsvraag toegenomen. Dit resulteert in het volgende actuele vraagscenario. Tabel 2: Verwachte energievraag en CO₂/warmteaanbod TSN (peildatum augustus 2022) TSN 2019-2025

80

DRI-technologie 2030

DRI-technologie 2035 en verder

Huidige situatie

Opgave voor CES NZKG 2022

Opgave voor CES NZKG 2022

3 TWh

6,5 TWh

8,5 TWh

Elektriciteit (direct) 0 TWh

3,5 TWh

3,5-7,5 TWh

Elektriciteit (indirect) 3 TWh

8-14 TWh

8-17 TWh

Aardgas

150-200 kton

400 kton

CO2-afvang

Max. 1-2 Mton

Max. 0,5-2 Mton

Restwarmte

Wordt nog onderzocht: 5-15 MW beschikbaar

81

82