1. Analyse Nieuw-West 2021.pdf

Lerarentekort en kwaliteit scholen

34

Kwaliteit van (lagere) scholen is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen, waarbij het belang van kwaliteit toeneemt naarmate de kinderen kwetsbaarder zijn. In een aantal kwetsbare buurten (waaronder Osdorp) is het lerarentekort hoger dan gemiddeld, waardoor het voor scholen lastiger is om voldoende kwaliteit te leveren. De grafiek laat de relatie zien tussen het percentage Havo/Vwo-adviezen per school in Nieuw–West, afgezet tegen het percentage leerlingen met risico op onderwijsachterstanden (de zogenaamde doelgroep leerlingen). Scholen met een hoger percentage leerlingen met risico op onderwijsachterstanden scoren in het algemeen significant lager op het percentage Havo/vwo-adviezen.

26: Z  ie o.a. Jaarrapport Integratie 2018 (CBS) en Monitor Vrouwenemancipatie 2017 (OIS)

35

Aandeel 10-jarigen dat lid is van een vereniging (exclusief sportclub) Nieuw-West, gebiedsniveau

Bron: Gezondheid in Beeld, 2017/2018

Aandeel 10-jarigen dat lid is van een sportclub Nieuw-West, gebiedsniveau Bron: OIS, 2020

3.6 Lagere kansen bij stages en overstap naar werk Jongeren en jongvolwassenen in Nieuw–West vinden moeilijk een stageplaats of een passende baan. Het ontbreken van een relevant netwerk, maar ook discriminatie, speelt ze parten. Nieuw–West kent een hoge werkloosheid van 10,4%. Veel jongeren verlaten school zonder startkwalificatie. Daardoor zijn hun kansen op de arbeidsmarkt lager. We zien vooral een mismatch tussen het grote arbeidspotentieel dat Nieuw–West heeft te bieden en het werk dat wordt aangeboden. Die mismatch begint al in het primair onderwijs. Daar al is de keuze voor het voortgezet onderwijs een eerste belangrijke stap naar een toekomstige baan. Vroegtijdige begeleiding op school rond beroepskeuzes en talentontwikkeling is dan cruciaal. Daarmee kunnen jongeren zich maximaal ontplooien — en helpt het ze om ook een baan op hun niveau te vinden. Beroepen met een vmbo-diploma zijn nog altijd onvoldoende in beeld. Hoofdstuk 4 gaat hier nader op in.

3.7 Vrije tijd: grotere afstand tot verenigingsen cultuurdeelname Vrijetijdsinvulling speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van kinderen. Sport en cultuur veraangenamen het leven en vullen wat op school geleerd wordt aan. In Nieuw-West ligt de deelname aan culturele activiteiten en lidmaatschappen van (sport)verenigingen onder het Amsterdams gemiddelde. Er zijn weinig cultuurvoorzieningen zoals bioscopen, dansscholen, podia, theaters en centra voor sport- en speluitleen in Nieuw-West. Daarnaast zijn de stadsdeelbewoners vaak niet tevreden over het aanbod van jongeren- en speelvoorzieningen. Speeltuinen zijn dan ook nogal eens het domein van de hangjeugd. Dit maakt de plek minder aantrekkelijk voor andere doelgroepen. Kinderen zijn veel binnenshuis na school, vaak in kleine woningen. Dat gegeven kan bijdragen aan een slechtere geestelijke gezondheid en overgewicht.

36

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

Aandeel boven leerplichtige jongeren (18 t/m 22 jaar) dat zonder startkwalificatie het onderwijs heeft verlaten Nieuw-West, buurtniveau

Bron: OIS, 2018

Dit schetst het beeld van een stadsdeel met een omgeving die in een aantal opzichten niet stimulerend is voor de (talent)ontwikkeling van kinderen. Dit gebrek aan ‘naschoolse activiteiten’, zoals sport, cultuur en huiswerkbegeleiding, is een gemiste kans voor kinderen en jongeren om informeel te leren en informeel sociale vaardigheden op te doen. Deze omgevingen verschillen van ‘met vrienden rondhangen’. Bij deze voorzieningen gelden meer regels. Hieraan meedoen vraagt ander gedrag en aanpassingsvermogen. In het stadsdeel zijn verschillende topsportaccommodaties aanwezig zoals het Sloterparkbad, de Velodroom en een sporthal met topsportafmetingen in het Calvijncollege. Deze kunnen jongeren stimuleren om lid te worden van een sportvereniging.

37

Veel kinderen in Nieuw-West groeien minder gezond en vitaal op dan kinderen in andere delen van de stad. Dit begint al voor de geboorte. Het geboortegewicht van baby’s in Nieuw-West is relatief laag ten opzichte van de rest van de stad, terwijl kinderen van drie jaar in Nieuw-West verhoudingsgewijs het hoogste gewicht hebben. Het welzijn en de gezondheid van moeder en kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal – juist ook op latere leeftijd. In vergelijking met andere gebieden wonen in Nieuw-West veel mensen met chronische ziekten en problemen met hun mentale gezondheid. Met name Geuzenveld/Slotermeer en Osdorp scoren relatief zeer hoog als het gaat om psychische aandoeningen en mentaal welbevinden. Inwoners in Nieuw-West worden nog te weinig bereikt met het preventieve aanbod. Dit zagen we ook al eerder bij jeugdhulp. De start van een nieuw leven is een belangrijk moment waarop het verschil gemaakt kan worden voor gezondheid op latere leeftijd. In de eerste 1000 dagen van het leven van een kind wordt de basis gelegd voor een gezonde en kansrijke toekomst. In die periode ontwikkelen de kinderen zich het snelst, zowel fysiek, cognitief als sociaal. In hun vroege jeugd leren veel kinderen in Nieuw-West te weinig Nederlands woorden.

Daardoor gaat het leren van de Nederlandse taal op latere leeftijd minder goed. In deze eerste periode moeten kinderen de juiste kansen krijgen. Ouders moeten daar waar nodig hulp bij kunnen krijgen.

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

3 Kansen voor de jeugd

3.8 Gezondheid en welbevinden kinderen onder gemiddeld

Als kinderen uit Nieuw-West eenmaal de basisschool leeftijd hebben, kampen ze nogal eens met emotionele problemen. Ze hebben bovengemiddeld vaak geen goede vriend(in) en komen minder buiten. Ze doen ook minder aan sport. De kinderen hebben meer dan gemiddeld overgewicht of obesitas en dat houdt aan bij het ouder worden. Het aantal kinderen met obesitas ligt in Nieuw-West hoger dan het stedelijke gemiddelde. We zien dat veel jongeren als ze puberen niet aan sport doen of een andere vrijetijdsbesteding hebben. Zorgwekkend is ook dat relatief veel pubers in aanraking komen met norm overschrijdend gedrag en criminaliteit. Ze lopen een bovengemiddeld risico om zonder startkwalificatie het volwassen leven tegemoet te gaan. Wel hebben jongeren uit Nieuw-West gemiddeld minder last van depressies en voelen zich niet veel eenzamer dan andere jongeren in de stad. Vaker dan op andere plekken in de stad houden ze zich afzijdig van ongezonde leefgewoontes als roken, drinken, drugsgebruik en onveilig vrijen. Ook zien we een sterke onderlinge band tussen verschillende groepen jongeren. Er is een groep adolescenten in Nieuw-West met sterke politieke en maatschappelijke betrokkenheid, bijvoorbeeld bij studiezalen of maatschappelijke participatie trajecten.

38

39

Werk en ondernemerschap

4.1 Economie: kansen via lokaal ondernemerschap Een sterke buurteconomie draagt bij aan de leefbaarheid, veiligheid, identiteit en sociale cohesie. Wanneer het goed gaat met de ondernemers in een straat of in een gebied, straalt dit af op de omgeving. Bijvoorbeeld omdat winkelpanden gevuld zijn, gevels goed onderhouden worden en ondernemers gezamenlijk werken aan het verbeteren van het straatbeeld. Vaak investeren ze in extra schoonmaak en buurtevenementen.

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

4

Stadsdeel Nieuw-West barst van het ondernemend talent, jongeren die hun gedrevenheid en skills willen inzetten om het stadsdeel te laten floreren. Het is zaak dat zij deze talenten kunnen benutten en dat belemmeringen worden geïdentificeerd en weggenomen. Barrières bestaan onder andere uit een beperkt netwerk, onvolledige toegang tot financiering, of een grote focus op beroepen en sectoren waarbij de werkzekerheid beperkt is (zoals de taxibranche). Daarnaast zijn er ook maatschappelijke belemmeringen, zoals discriminatie en institutioneel racisme, of ver doorgevoerde flexibilisering die de bestaanszekerheid aantasten.

Ondernemerschap in Nieuw-West is vaak kleinschalig met een zeer lokale oriëntatie. Er is geringe bekendheid met economische en fiscale groeimogelijkheden. De organisatiegraad van ondernemingen is relatief laag. Vergeleken met andere stadsdelen zijn er weinig Bedrijfsinvesteringszones (BIZ’en) en ondernemersverenigingen. Er is op het gebied van netwerken, ondernemerscollectieven en ondernemerspositionering nog ruimte voor groei. Ondernemerschap heeft een hoge status in Nieuw-West. Zelfstandig ondernemen wordt door bewoners met lagere kansen op de arbeidsmarkt als een goed alternatief gezien. Door het ontbreken van de juiste vaardigheden (ondernemersvaardigheden, digitale vaardigheden en taalvaardigheden) is dit echter kwetsbaar en een risico voor het verwerven van een volwaardig inkomen. Hierdoor staat een deel van de beginnende ondernemers bij de start al met 1-0 achter. Winkelgebieden kunnen een belangrijke rol vervullen in een buurt. Niet alleen voor de dagelijkse en niet-dagelijkse boodschappen, maar ook door de sociale meerwaarde als ontmoetingsplaats. De winkelgebieden in Nieuw-West worden gemiddeld genomen als matig beoordeeld: 56% van de bewoners is tevreden over de winkelgebieden. Bewoners noemen vooral de ongezellige sfeer en het weinig gevarieerde aanbod als redenen van ontevredenheid.

Betrokkenheid van vastgoedeigenaren die nodig is om verandering te realiseren in dit winkelaanbod. De winkelleegstand in Nieuw-West is gemiddeld te noemen ten opzichte van andere stadsdelen. Positief is de dalende trend in de leegstand (gemeten naar verkooppunten): van 6,4% in 2015 naar 4,6% in 2019.

40

Er zijn in Nieuw-West succesvolle voorbeelden van innovatieve concepten waarbij ondernemers en bewoners samen de buurt versterken met nieuwe vormen van samenwerking. De urban common ‘Wij zijn Plein 40-45’ is hiervan een goed voorbeeld. Het initiatief komt voort uit de internationale co-city aanpak die experimenteert met nieuwe ideeën over besturen en samenwerken. Een ‘common’ is een gezamenlijk goed, zoals een plein, park of speeltuin. De verantwoordelijkheid en het beheer van een gedeelde plek (in dit geval het plein) wordt gedragen in een collectieve samenwerking tussen bewoners, ondernemers, gemeente en wijkpartners met behoud van ieders rol en belang. De buurt speelt in deze vorm van zelforganisatie een actieve rol in het winkelgebied, dat op haar beurt de sociale kracht in de buurt kan bevorderen.

41

Nieuw-West heeft relatief veel bewoners die kwetsbaarder zijn op de arbeidsmarkt, zoals jongeren, praktisch opgeleiden of Amsterdammers met een migratieachtergrond. Ook heeft het stadsdeel veel bewoners die niet (meer) meedoen op de arbeidsmarkt en voor wie de stap van bijstand naar werk groot is - bijvoorbeeld door een taalachterstand of door beperkte digitale vaardigheden. Dat er ook daadwerkelijk veel bewoners in Nieuw-West aan de kant staan blijkt uit de cijfers. Het stadsdeel heeft een relatief hoge werkloosheid, 10,4% versus 9,8% voor het Amsterdams gemiddelde. In de gebieden Geuzenveld-Slotermeer en Osdorp is het werkloosheidspercentage respectievelijk 12,9% en 11,7%. Hetzelfde beeld geldt voor de arbeidsparticipatie: in Nieuw-West is deze lager dan het Amsterdams gemiddelde met negatieve uitschieters in Geuzenveld-Slotermeer en Osdorp. Kansen liggen er onder andere in het benutten van het verborgen arbeidspotentieel (met name vrouwen met een migratieachtergrond) in Nieuw-West. Jongeren hebben het bijzonder lastig op de arbeidsmarkt. Het vinden van een baan, of zelfs een stageplek, is een uitdaging. Zij hebben veel last van discriminatie bij het solliciteren. Jongeren kunnen in theorie profiteren van het aanbod in kansrijke sectoren (ICT en zorg en welzijn) en van de kansen die grootstedelijke ontwikkelingen op het gebied van energietransitie en duurzaamheid bieden.

Maar er lijkt een mismatch te zijn tussen de opleiding van jongeren en de vraag naar arbeid in en om Nieuw-West heen. Veel afgestudeerde jongeren zitten vast in een baan onder hun niveau. Hierdoor kunnen ze hun talenten niet optimaal benutten. Een goede aansluiting tussen opleiding en werk verhoogt de kans op een baan op niveau en voor werkgevers op goed geschoolde vakmensen. Dit geldt met name voor de technische sector. Dichtbij huis, in Nieuw-West en Westpoort, is er relatief weinig werkgelegenheid in sectoren waarin opleiding en werkervaring minder belangrijk zijn. Dit maakt het moeilijker voor praktisch opgeleiden en jongeren om een baan te vinden. Daarnaast is arbeidsmarktdiscriminatie aan de orde van de dag.

Aandeel personen dat geregistreerd werkloos is Nieuw-West, buurtniveau

42

Bron: OIS, 2020

4.3 Bestaanszekerheid door coronacrisis verder onder druk We zien al langer dat de bestaanszekerheid van een steeds grotere groep onder druk staat, terwijl dit voor mensen die nog niet aan het werk kunnen een belangrijk vangnet is. Onderzoek van het NIBUD uit 2019 liet al zien dat de bijstandsuitkering voor velen feitelijk te laag is om van rond te komen, zelfs in combinatie met de armoedevoorzieningen van de gemeente. Dit geldt met name voor gezinnen met kinderen ouder dan 12 jaar. Maar ook veel mensen met een inkomen iets boven het minimum (werkende armen) komen elke maand te kort en leven daarmee feitelijk onder het sociaal minimum. Dit wordt nog versterkt door de coronacrisis en de verwachte nasleep daarvan. Nieuw-West had voor de coronacrisis al een hoger dan gemiddeld percentage minimahuishoudens: 18,5% versus 16,5% voor heel Amsterdam. In Geuzenveld-Slotermeer en Osdorp ligt het aandeel minimahuishoudens boven de 20%. Dit aandeel groeit als effect van de coronacrisis.

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

4 Werk en ondernemerschap

4.2 Werk: aansluiting jongeren op arbeidsmarkt kan beter

Een ander probleem is dat leraren en gezondheidsmedewerkers door de markt worden weggekocht. De medewerkers krijgen een aanzienlijke loonsverhoging en een auto van de zaak. Diezelfde mensen worden vervolgens weer aangeboden aan de organisaties waar ze zijn weggekocht. Scholen en verzorgingshuizen ervaren daardoor een hogedruk op de personeelskosten.

De coronacrisis toont aan dat mensen met een flexibel contract, een tijdelijk contract en zelfstandigen extra kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt. Jongeren hebben vaker een flexibel contract dan andere leeftijdsgroepen. Onder jongeren van 23 tot 27 jaar in Nieuw-West is de grootste procentuele toename in bijstandsuitkeringen te zien (+37%). Daarnaast zijn er in Nieuw-West bijna 10.000 zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) actief, waarvan relatief veel in de bouwnijverheid en ‘transport en logistiek’. Met name de taxibranche is zwaar getroffen door de coronacrisis. Sinds het begin van de crisis is de landelijke Tozo regeling er voor zelfstandig ondernemers met en zonder personeel. Vooral zzp’ers doen een beroep op de financiële overbruggingsregeling. Hierbij zien we dat van alle stadsdelen Nieuw-West, met name de wijken van Geuzenveld-Slotermeer en de wijk Osdorp-Midden, het hoogste aantal Tozo uitkeringen telt in relatie tot het aantal zzp’ers dat in het stadsdeel gevestigd is. Het is een sterke aanwijzing dat relatief veel zzp’ers in het stadsdeel in de financiële problemen zijn geraakt doordat ze in een sector werken die hard is getroffen is door de crisis.

43

Bijlage A — Kerncijfers Amsterdam Nieuw-West

NW

AMS

159.522 70.417

872.497 449.982

20,3 % 18,5 % 36 %

16,7 % 16,6 % 29 %

14 % 11 % 23 %

12 % 10 % 14 %

73 % 69 % 10 % 17 %

79 % 51 % 9% 15 %

37 % 18,1 % 10,4 %

30 % 16,0 % 9,8 %

6,6 6,7 6,6

7,1 7,5 7,1

46 % 19 %

34 % 13 %

6,6 7,1 6,5 6,0

7,0 7,0 6,6 6,5

32 % 6,2

20 % 6,7

66 % 47 %

70 % 57 %

26 % 3,3

35 % 7,6

Algemeen Aantal inwoners (2021) Aantal woningen (2021)

Jeugd Aandeel 0–17 jarigen (2021) Minimajongeren (2019) Lage SES (2019)

Kwetsbare bewoners Meest kwetsbare bewoners (2019) Weinig regie over eigen leven (2020) Laaggeletterdheid (2015)

Gezondheid en welbevinden (Zeer) goede gezondheid (2020) Overgewicht volwassenen (2020) Ernstige psychiatrische klachten (2020) (Zeer) ernstig eenzaamheid (2020)

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

A

Kerncijfers Amsterdam Nieuw-West

Sociaaleconomisch Lage SES (2019) Minimahuishoudens (2019) Geregistreerde werkloosheid (2020)

Wonen Rapportcijfer onderhoud woningen in de buurt (2019) Rapportcijfer tevredenheid buurt (2019) Rapportcijfer buurtontwikkeling (2019)

Veiligheid Bewoners dat zich onveilig voelt in de buurt (2020) Bewoners dat zich wel eens gediscrimineerd voelt (2020)

Openbare ruimte Rapportcijfer uiterlijk woonomgeving (2019) Rapportcijfer uiterlijk groen (2019) Rapportcijfer aanbod speelvoorzieningen (2019) Rapportcijfer schone straten en stoepen (2019)

Verkeer Overlast te hard rijden (2020) Rapportcijfer parkeeroverlast (2019)

Sport en bewegen Aandeel 1 keer per week of vaker sporten (2021) Aandeel dat voldoet aan beweegnorm (2020)

Kunst en cultuur

44

Aandeel culturele participatie (2020) Cultuurvoorzieningen/1000 inw. (2021)

45

Bijlage B — Gebieden Amsterdam Nieuw-West

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

B

Gebieden Nieuw–West

Sloterdijken

Geuzenveld-Slotermeer

Osdorp Slotervaart

De Aker-Sloten Nieuw Sloten

46

47

Samen Nieuw–West — Waarom een Masterplan?

C

Buurten Nieuw–West

Bijlage C — Buurten Amsterdam Nieuw-West

48

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34.

De Heining Sloterdijk III West Sloterdijk III Oost Sloterdijk II Bretten West Bretten Oost Teleport Osdorper Binnenpolder Buurt 10 Buurt 9 Eendrachtspark Buurt 4 oost Buurt 3 Buurt 2 Buurt 8 Buurt 5 Noord Slotermeer Zuid Buurt 7 Buurt 6 Buurt 5 Zuid Noordoever Sloterplas Lucas/Andreasziekenhuis e.o. Osdorper Bovenpolder Ookmeer Sloterpark Oostoever Sloterplas Overtoomseveld Noord Rembrandpark Noord Bedrijvenpark Lutkemeer Bedrijvencentrum Osdorp Osdorp Midden Noord Wildemanbuurt Meer en Oever Emanuel van Meeterenbuurt

35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64. 65. 66. 67. 68.

Jacob Geelbuurt Overtoomseveld Zuid Rembrandpark Zuid De Punt Osdorp Midden Zuid Osdorpplein e.o. Middelveldse Akerpolder Zuidwestkwadrant Osdorp Noord Calandlaan/Lelylaan Osdorp Zuidoost Louis Crispijnbuurt Jacques Veldmanbuurt Johan Jongkindbuurt Schipluidenbuurt Koningin Wilhelminaplein Andreasterrein De Aker West De Aker Oost Zuidwestkwadrant Osdorp Zuid Nieuw-Sloten Noordwest Nieuw-Sloten Noordoost Medisch centrum Slotervaart Staalmanbuurt Delflandpleinbuurt West Delflandpleinbuurt Oost Dorp Sloten Nieuw-Sloten Zuidwest Belgieplein e.o. Nieuw-Sloten Zuidoost Park Haagseweg Riekerpolder Riekerhaven Sloterweg e.o. Nieuwe Meer

49