Document · PDF

02. Bijlage 1 bij het programmaplan Eindevaluatie WinteropvangWKR_2022_2023.pdf

Raadscommissie Sociaal, Economische zaken en Democratisering 13 september 2023, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Vaststellen Versterking Aanpak Dakloosheid (2023-2026) (VN2023-018363)10.828 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

afdeling EGZ

Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Auteur(s)

Marcel Buster Afdeling Gezond Leven GGD Amsterdam

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

GGD Amsterdam, afdeling Gezond Leven

Juni 2023

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Inhoud 1.0

Belangrijkste bevindingen:

2.0

De Winteropvang/Winterkouderegeling (WKR).

3.0

Informatiebronnen voor deze evaluatie.

4.0 Resultaten 4.1 Bezoekersaantallen, kenmerken en duur van verblijf. 4.1.1. Veel bezoekers in de winter ‘22/’23 4.1.2. Duur van verblijf in de winter(koude)opvang 4.1.3. Andere kenmerken van de bezoekers. 4.1.4 Kenmerken nieuwe versus bekende bezoekers 4.1.5. Jongvolwassenen en LHBTQ+-doelgroep 4.1.6. “Foto” of dwarsdoorsnede van de bezoekers van de Winteropvang 4.1.7. Overbruggingsvoorziening na de winteropvang 4.2 Gebruik van de Winteropvang, verdiepende screening en vervolg. 4.3 Extra zorg voor bezoekers met lichamelijke problemen 4.4 Bezoekersoverleggen/belangenbehartigers 4.5 buitenslapers tijdens de winterkoudeopvang (dd. 23-01-23) 4.6 Aandachtspunten/evaluatie door medewerkers Winteropvang

12 12 12 16 17 21 22 23 24 25 27 28 29 32

Bijlage: 1. Mogelijkheden voor vervolgtraject

34 34

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

1.0 Belangrijkste bevindingen: 

Hogere aantallen: in de winter ‘22/’23 hebben 2146 bezoekers gebruik gemaakt van de winteropvang/WKR. Het maximumaantal was 538 bezoekers op 1 nacht, het gemiddelde 390 bezoekers per nacht. Deze aantallen zijn zo’n 50% hoger dan tijdens de drie jaren met doorlopende winteropvang en WKR vóór de coronapandemie en ook hoger dan aantallen tijdens WKR/coronanoodopvang van vorig jaar (2021/22).



Alleen in de winter 2020/21 was maximum aantal bezoekers hoger dan dit jaar (n=560). Destijds was er sprake van een combinatie van coronanoodopvang, avondklok en een periode met vrieskou.

Organisatie van winteropvang algemeen: 

Iedereen die dakloos is in Amsterdam kan zich aanmelden voor de doorlopende winteropvang. De winteropvang was gepland van 1 december ’22 tot 3 april ’23. Tijdens de eerste 10 dagen krijgen mensen een verdiepende screening om te kijken wat hun perspectief is in Amsterdam en/of Nederland. Hieruit volgt een advies over het traject waar mensen aan kunnen werken binnen de winteropvang. Indien niet wordt meegewerkt aan het vervolgtraject kan dit betekenen dat de toegang tot de winteropvang gestopt wordt.



De winteropvang maakt dat er extra capaciteit is in de opvang en geeft professionals die in contact komen met mensen die dakloos zijn de gelegenheid deze tijdelijk onderdak te brengen (GGD-veldregie, politie, handhaving, veldwerk, mobiel team HVO/Querido). Met name geldt dit voor hulpverlening aan mensen die normaal gesproken niet direct toegang hebben tot de dagen nachtopvang; de Amsterdamse ‘economisch’ daklozen, de EU-burgers en ongedocumenteerden. Daarnaast biedt de Winteropvang een mogelijkheid voor professionals om een traject in te zetten of te continueren bij mensen die eerder moeilijk bereikbaar waren.



Bij een gevoelstemperatuur rond het vriespunt of kouder en/of bij extreme wind wordt de winterkouderegeling (WKR) afgekondigd. Dit gebeurt gelijktijdig met Utrecht, Den Haag en Rotterdam. In de periode van 22 november tot 6 april 2023 waren er 9 periodes van winterkouderegeling met een totale duur van 74 dagen. Daarnaast waren er 55 dagen waarbij enkel winteropvang van kracht was. Tijdens de WKR is de opvang zonder restricties geopend voor iedereen die dakloos is.



Voor de kwetsbare doelgroep die aan het eind van de Winteropvang 4 maanden nog niet is doorgestroomd naar een meer passende voorziening zijn op de Transformatorweg 6 (T6) en Atlantisplein (jongvolwassenen) negentig extra bedden (overbruggingsbedden) in stand gehouden. Deze blijven tot 3 juli 2023 operationeel. Het gaat hierbij om de doelgroepen rechthebbende Amsterdammers, kwetsbare EU-burgers en kwetsbare ongedocumenteerden die niet terecht kunnen in de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) en ongedocumenteerde mensen die daar op de urgente wachtlijst staan. 5

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23



De locaties voor winteropvang zijn verspreid over de stad; Transformatorweg (T6); hoofd- en bijgebouw, Slotermeerlaan, Nieuwe Looierstraat, Atlantisplein en de inloophuizen van de Regenbooggroep. Transformatorweg is voor kwetsbare dakloze mensen met meervoudige problematiek, het bijgebouw van de Transformatorweg is specifiek voor vrouwen, Atlantisplein voor Jongvolwassenen en LHBTQI-doelgroep, de Nieuwe Looierstraat voor de meer zelfstandige groep en de Slotermeerlaan voor dakloze mensen van buiten Nederland waarbij het grootste deel uit de EU afkomstig is.



Op Locatie Atlantisplein waren dit jaar meer bedden (n=20) voor kwetsbare Jongvolwassenen nodig dan verwacht terwijl het aantal bezoekers uit de LHBTQ groep achterbleef bij de verwachting (n=4).



De meerderheid van de bezoekers maakt kort gebruik van de Winteropvang/WKR: 28% niet meer dan 2 nachten, 51% niet meer dan negen nachten en 75% niet meer dan 32 nachten. Er waren 58 bezoekers (3%) die daadwerkelijk 4 maanden (121 nachten of meer) gebruik hebben gemaakt van de opvang. Gemiddeld maakten de bezoekers 23 nachten gebruik van de opvang.



Ondanks het grote aantal gebruikers van de Winteropvang/WKR zijn er geen opvallende incidenten geweest en is de Winteropvang en WKR rustig verlopen.

Kenmerken van de totale groep bezoekers:



Geslacht en leeftijdsverdeling zijn vergelijkbaar met vorig jaar: De demografische kenmerken van de totale groep bezoekers zijn vergelijkbaar met die van de Winteropvang/Coronanoodopvang in de winter ‘21/’22. De meerderheid is man (91%) en de gemiddelde leeftijd is 37 jaar.



Nationaliteit en rechthebbendheid: een minderheid van de totale bezoekers heeft de Nederlandse nationaliteit (18%). Er is vergeleken met eerdere jaren niet zozeer sprake van een daling van het aantal Nederlandse bezoekers maar eerder een stijging van het aantal bezoekers met Buitenlandse nationaliteit.



Uit een dwarsdoorsnede van 315 bezoekers van de winteropvang1 (d.d. 21 februari ’23) bleek dat 44% rechtmatig in Nederland verblijft. Deze discrepantie wordt veroorzaakt doordat een deel van de mensen met een buitenlandse nationaliteit een Nederlands woon/werkverleden en Nederlands Burgerservicenummer heeft en juist deze groep langer in de winteropvang verblijft. Uit dezelfde dwarsdoorsnede inventarisatie bleek dat 14% (44 personen) een indicatie heeft voor

Exclusief de bezoekers van de Regenbooggroep

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

een MOBW of WLZ-voorziening.2 Van deze 44 personen met een indicatie zouden er 15 voor de MO-Jongvolwassenen in aanmerking komen. 

Hoger percentage nieuwe mensen: de meerderheid van de bezoekers (68%) was voor de winterperiode nog onbekend in de registraties voor de Amsterdam opvang. Hoewel dit kenmerkend is voor de Winteropvang is het percentage hoger dan tijdens de voorgaande jaren (variërend van 53%-64%); het gaat daarbij om mensen die nieuw dakloos zijn geworden en/of het afgelopen jaar naar Amsterdam zijn gekomen. In de praktijk betekent dit dat, zelfs als iedereen die zich dit jaar bij de winteropvang meldt stabiele huisvesting zou krijgen, de winter(koude)opvang volgend jaar nog steeds nodig blijft. Op 31 maart 2023 maakten nog 353 mensen gebruik van de opvang. Dit betekent dat 84% (n=1793) van de 2146 unieke bezoekers al uitgestroomd was. De laatste vergelijkbare periode van winteropvang (pre-corona) was in 2018/19; ook toen was na 125 dagen 84% van de mensen uitgestroomd. Ook met betrekking tot financiën, duur van verblijf in Amsterdam en gezondheid zijn de kenmerken vergelijkbaar met de jaren ervoor. 3 Meer dan de helft (56%) had geen (legale) vorm van inkomsten,4 24% van de bezoekers verbleef minder dan een maand in Amsterdam. Bij de helft (50%) van de groep werd bij aanmelding geen gezondheidsprobleem opgemerkt.

Bij één op de acht personen (12%) was er volgens de GGD (op het eerste gezicht) sprake van een gezondheidsprobleem waardoor het functioneren ernstig beperkt werd (op gebied van middelengebruik, geestelijke- of lichamelijke gezondheid).5



Dr. Valckenier van de GGD heeft een huisartsenspreekuur (mede in het kader van het plan ‘OostEuropeanen’) ingesteld voor de (kwetsbare) bezoekers met medische problemen. Hierdoor is er beter zicht op mensen met lichamelijke problemen.6 Voor personen waarbij het onverantwoord is om overdag op straat te zijn bestaat er de mogelijkheid op locatie te blijven. Op de T6 wordt hier dagelijks door 3-5 mensen gebruik van gemaakt. Ook op Atlantisplein konden 4 tot 6 bezoekers ook overdag verblijven, hierbij ging het om Jongvolwassenen op de wachtlijst voor een voorziening van Beschermd Wonen of Wet Langdurige Zorg. Arkin Zorgtoeleiding heeft 40 mensen bij de crisisdienst aangemeld via de Winteropvang.

Het verschil in percentage kan worden verklaard doordat een deel van de mensen met buitenlandse nationaliteit rechtmatig in Nederland verblijft en deze groep langer gebruik maakt van de opvang dan de EU burgers waarbij dit niet het geval is. MOBW, WLZ: Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (binnen Wet Maatschappelijke ondersteuning), Wet Langdurige Zorg. 3 Vergelijkbaarheid van de gegevens staat onder druk doordat de screening slechts bij die mensen wordt ingevoerd die gebruik maken van “winteropvang”. Hierdoor zijn de achtergrondgegevens slechts voor de helft beschikbaar, ook nationaliteit ontbrak in de registratie bij een kwart van de bezoekers. 4 Geen legale bron van inkomsten (ZRM= “1”) 5 Gemeten met ZRM op tenminste 1 van de 3 gezondheidsdomeinen een score van 1 “acuut probleem” of 2 “niet zelfredzaam”. Blijft over een tussengroep met een score van 3 ‘ beperkt zelfredzaam’ op 1 of meerdere gezondheidsdomeinen maar niet minder dan “3”. (www.zelfredzaamheidmatrix.nl) 6 Hoewel volgens de ZRM het aandeel van bezoekers met lichamelijke gezondheidsproblemen iets hoger is, zal het hogere aantal bezoekers maar ook het aanbod van het spreekuur en de aanwezigheid van een verpleegkundige maken dat er meer mensen met lichamelijke klachten worden gezien.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23



Op de locatie Slotermeerlaan wordt extra ingezet op het begeleiden naar werk en/of repatriëren. Hierbij werd een beroep gedaan op hulpverleners van instellingen als Veldwerk (Permens), Mobiel Team (HVO/Querido), Dobre020 en AMOC (RBG). Door de grote aantallen deze Winteropvang bleek de reguliere capaciteit vanuit deze organisaties te beperkt. Bij een volgende Winteropvang 4 maanden zou hier specifiek naar gekeken moeten worden. Het regelen van documenten om legaal in Nederland aan het werk te kunnen kost tijd. Alleen voor EU-burgers die al een Burgerservicenummer hebben is het mogelijk om op korte termijn (officieel) werk te regelen (bijvoorbeeld met bemiddeling van “Back2work”, uitzendbureau gelieerd aan de Regenbooggroep).7

Buitenslapers ondanks de Winteropvang: 

Bij de inloopvoorzieningen van de Regenboog bleek op 23 januari 2023 (ten tijde van de WKR) dat 24% van de 515 bezoekers nog buiten had geslapen (naar schatting 125 buitenslapers onder deze bezoekers van de inloophuizen).



Opvallend is dat, ten opzichte van de inventarisatie tijdens de WKR in de februari 2022, het percentage buitenslapers binnen de inloopvoorzieningen in 2023 gelijk is, en het absolute aantal zelfs iets hoger is (113 vs. 125). Vorig jaar was er alleen een kortdurende winterkoudeopvang waar 199 mensen gebruik van maakten, terwijl ten tijde van deze inventarisatie 457 mensen gebruik maakten van de winterkoudeopvang.



Bijna 1 op de 5 buitenslapers in de inloopvoorzieningen meent geen toegang te hebben tot de winterkouderegeling. Dit terwijl tijdens de WKR iedereen toegang heeft, ook mensen waarbij het traject in de Winteropvang beëindigd is of die geschorst zijn bij de doorlopende Winteropvang. Mogelijk is er sprake van een misverstand over de toegang tijdens de koudere dagen. Voor andere buitenslapers zijn de drukte op locatie, gevoelens van onveiligheid, gebrek aan hygiëne en privacy in de winter(koude)opvang redenen om geen gebruik te maken van de opvang. Ook tijdens bezoekersbijeenkomsten door de straatalliantie zijn deze thema’s aan de orde geweest.

Wat kan er beter? Onderscheid tussen (toegang tot) opvang in het kader van WKR en doorlopende winteropvang lijkt niet bij iedereen duidelijk. Hierover kan duidelijker gecommuniceerd worden, zowel op de locaties van de Winteropvang als op de sites waar deze wordt aangekondigd. Vanuit belangenbehartiging en tijdens de bezoekersoverleggen werd ook aangegeven dat niet iedereen bij digitale informatie kan en hier in het kader van bereik naar gekeken zou moeten worden. Een andere, meer onderscheidende, naam voor (doorlopende) winteropvang zou de verwarring mogelijk kleiner kunnen maken.

7 https://www.netherlandsworldwide.nl/working-in-the-netherlands

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

De registratie van het plan van aanpak/doelstellingen voor mensen in de Winteropvang en de kenmerken van de bezoekers waarop dit plan van aanpak/doelstellingen gebaseerd is, kan beter. Om deze zaken te kunnen evalueren dient het ingebouwd te worden in het registratiesysteem. Hiervoor zouden de te registreren items enkele maanden voor aanvang al bekend moeten zijn.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

2.0 De Winteropvang/Winterkouderegeling (WKR). Deze rapportage beschrijft de kenmerken van de bezoekers en het reilen en zeilen van de (doorlopende) Winteropvang en de Winterkouderegeling (WKR) in het Amsterdam 2022/23. Iedereen die dakloos is in Amsterdam kan zich aanmelden voor de doorlopende winteropvang. De winteropvang was gepland van 1 december ’22 tot 3 april ’23. Tijdens de eerste 10 dagen krijgen mensen een verdiepende screening om te kijken wat hun perspectief is in Amsterdam en/of Nederland. Hieruit volgt een advies over het traject waar mensen aan kunnen werken binnen de winteropvang. Indien niet wordt meegewerkt aan het vervolgtraject kan dit betekenen dat de toegang tot de winteropvang gestopt wordt. De winteropvang maakt dat er extra capaciteit is in de opvang en geeft professionals die in contact komen met mensen die dakloos zijn de gelegenheid deze tijdelijk onderdak te brengen (GGD-veldregie, politie, handhaving, veldwerk, mobiel team HVO/Querido). Met name geldt dit voor hulpverlening aan mensen die normaal gesproken niet direct toegang hebben tot de dag- en nachtopvang; de Amsterdamse ‘economisch’ daklozen, de EU-burgers en ongedocumenteerden. Daarnaast biedt de Winteropvang een mogelijkheid voor professionals om een traject in te zetten of te continueren bij mensen die eerder moeilijk bereikbaar waren.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

3.0 Informatiebronnen voor deze evaluatie. Voor deze evaluatie worden verschillende aspecten van de winteropvang en haar bezoekers beschreven. Hiervoor is geput uit meerdere bronnen die in de verschillende hoofdstukken worden beschreven. 1) Met behulp van gegevens van Trajectus, het registratiesysteem van de MOBW (aangeleverd door datateam van OJZD), zijn de bezoekersaantallen in beeld gebracht en vergeleken met die van voorgaande jaren. 2) Voor de beschrijving van de kenmerken van de bezoekers is gebruik gemaakt van de screeningen voor de winteropvang die door de GGD wordt uitgevoerd (bron Trajectus). 3) Door medewerkers van Veldregie van de GGD is in samenwerking met de medewerkers van de locaties nagegaan wat het adviestraject is van de bezoekers die op 1 moment (“foto”) van de winteropvang gebruik maakten. Door Veldwerk van Permens is informatie verstrekt over het aantal repatriëringen vanuit de winteropvang. 4) Voor de uitstroomredenen bij de locatie Slotermeerlaan is gebruik gemaakt van informatie bij de Regenbooggroep. 5) Informatie van Dr. Valckenier ten aanzien van huisartsenzorg bij de Transformatorweg 6. 6) De belangrijkste punten die tijdens bezoekersoverleggen (uitgevoerd door de MDHG) aan de orde zijn gekomen. 7) De resultaten van een inventarisatie door de medewerkers van de inloopvoorzieningen van de Regenbooggroep op verzoek van de GGD op 23/1/23.

Nagegaan is hoe de bezoekers de nacht hebben doorgebracht en de reden dat een deel van de groep ondanks de winterkouderegeling op straat slaapt. 8) Beschrijving van de belangrijkste leerpunten die ter sprake zijn gekomen bij de evaluatie en tussenevaluatie met de medewerkers van de winteropvang, GGD, Zorg en belangenbehartiging.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.0 Resultaten 4.1

Bezoekersaantallen, kenmerken en duur van verblijf.8

4.1.1. Veel bezoekers in de winter ‘22/’23 In vergelijking met de voorgaande jaren zijn er hoge aantallen bezoekers voor de winteropvang en winterkouderegeling. Zeker wanneer de cumulatieve aantallen bekeken worden. In totaal werden in 129 nachten van winteropvang/WKR (Winterkouderegeling) zijn er 2146 unieke bezoekers geregistreerd. Het maximum aantal bezoekers van 538 is enkel tijdens de winter van 2020/21 waarbij een periode met vrieskoude samenviel met avondklok (toen waren er 560 bezoekers) overschreden. Het gemiddeld aantal per nacht bezoekers is met 390 eveneens hoger dan dat tijdens de eerdere doorlopende winteropvang was en vergelijkbaar met het gemiddeld aantal bezoekers in 2020/21 (coronanoodopvang/WKR)zie ook kerncijfers en figuur 1a). Deze aantallen waren zo’n 50% hoger dan op grond van de ervaring met doorlopende Winteropvang/WKR verwacht mag worden.9 Het hoge cumulatieve aantal kan deels verklaard worden door de relatief lange koudere periodes met winterkouderegeling, een betere registratie van de bezoekers van met name de inloophuizen van de Regenboog maar duidt mogelijk ook op een toename van het aantal daklozen in Amsterdam. De bezoekers wisselen van dag tot dag. De meerderheid van de bezoekers maakt kort gebruik van de winter(koude)opvang: 28% niet meer dan 2 nachten, 51% niet meer dan negen nachten en 75% niet meer dan 32 nachten.

Er waren 58 bezoekers (3%) die daadwerkelijk 4 maanden (121 nachten of meer) gebruik hebben gemaakt van de opvang. Gemiddeld maakten de bezoekers 23 nachten gebruik van de opvang(zie ook tabel 4). Bezoekers worden geregistreerd bij aanmelding voor de winterkouderegeling en/of Winteropvang. Bij de aanmelding voor de doorlopende Winteropvang wordt er een korte screening gedaan waarbij ingegaan wordt op de gezondheid en verblijf in Amsterdam. Binnen 10 dagen van verblijf in de doorlopende Winteropvang worden de bezoekers nogmaals gesproken en volgt er een advies ten aanzien van het vervolgtraject. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheden voor de persoon binnen Amsterdam en/of Nederland. Dit advies kan ook inhouden dat er geen mogelijkheden zijn in Nederland en geadviseerd wordt terug te gaan naar land van herkomst. Bij niet willen meewerken aan het vervolgtraject kan dit betekenen dat de toegang tot de Winteropvang gestopt wordt. Mensen kunnen dan nog wel gebruik maken van de winterkouderegeling. Hoewel een dergelijk beleid met een extra gesprek ter beoordeling van de continuering van verblijf in de Winteropvang ook in de jaren voor coronapandemie gevoerd werd is het verschil in bezoekersaantallen tussen periode van Winteropvang en winterkouderegeling dit jaar duidelijker terug te zien dan in de jaren voor corona.

Op basis van gegevens van Trajectus t/m 31/1/’23/ datateam OJZD.

In de winter ‘19/’20 werden na 65 dagen 953 unieke bezoekers geregistreerd geteld.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

600,00 500,00 400,00 300,00 200,00 100,00 0,00

Coronanoodopvang

Coronanoodopvang + Avondklok

WKR

Winteropvang

Figuur 1a: aantal bezoekers per dag 1-11-2020 t/m 5/4/2023, Winteropvang, WKR, coronanoodopvang. 2500

2000

1500

1000

500

aantal per dag '16/17

aantal per dag '17/18

aantal per dag '18/19

aantal per dag ('19/'20)

aantal per dag (22/23)

cumulatief ('16/17)

cumulatief ('17/18)

cumulatief ('18/19)

cumulatief ('19/'20)

Cumulatief (22/23)

Figuur 1b: aantal bezoekers per dag en cumulatief aantal bezoekers; vergelijking met voorgaande winters met doorlopende Winteropvang.

133

129

125

121

117

113

109

105

101

Dagen van openstelling opvang

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Tabel 1: kerncijfers winter(koude)opvang 2014/15 t/m 2022/23

Winter 2014/2015† 2015/2016 2016/2017 2017/2018 2018/2019 2019/2020# 2020/2021# 2021/2022# 2022/2023

#perioden #nachten 1 87 122 1 1 124 125 1 2 133 249 3 3 192 86 7 2 129

Bezoekers bezoekers bezoekers gem. per nacht maximum cumulatief 176 263 785 215 274 932 272 362 1190 * * * 278 386 1316 206 338 1415 283 379 1912 354 560 1694 244 316 1208 390 538 2146

†:vóór 2014/2015 was er enkel opvang tijdens periodes met vrieskou; vanaf dat jaar een aaneengesloten periode van opvang in de wintermaanden met eventueel opvang tijdens periodes van vrieskou buiten deze periode. *:2017/18: inclusief de naar schatting 50 bezoekers enkel bij Regenboog (excl.: 1266 personen) #: 2019/2020: 2 korte periodes in november; vanaf 1 december Winteropvang, overgegaan op Coronanoodopvang na 19-03-2020

Tabel 2: Demografische kenmerken bezoekers winter(koude)opvang

‘17/’18

‘18/’19

‘19/’20 (excl. corona)

20/'21 WKR/corona

‘21/22 WKR/Corona

‘22/’23

(n=1266)

(n=1415)

(n=1365)

(n=1694)

(n=1208)

(n=2146)

‘16/’17 (n=1190 ) % Man Gem. leeftijd

39 jr

38 jr

37 jr

38 jr

39 jr

37 jr

Nationaliteit10

Nederlands

EU ( lidstaten)

Buiten EU

57%

62%

64%

63%

56%

60%

68%

Nieuw in registratie

Demografie Wat betreft de demografische kenmerken van de bezoekers lijken er weinig verschillen met het voorgaande jaar (tabel 2). Evenals voorgaand jaar zijn 9 op de 10 personen man en is de gemiddelde leeftijd 37 jaar. Twee zaken vallen op het percentage bezoekers met een Nederlandse nationaliteit is nog nooit zo laag geweest (18%) en het aantal nieuwe bezoekers (mensen die op 31 oktober nog onbekend waren in de registratie van Trajectus (het gemeentelijke cliëntvolgsysteem voor maatschappelijke 10

In 2022/23 was bij 24% nationaliteit niet gespecificeerd indien mogelijk is dit aangevuld op basis van geboorteland in totaal was 8% niet gespecificeerd.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

opvang en beschermd wonen) nog nooit zo hoog (68%). Deze twee zijn gerelateerd. De nieuwe bezoekers hebben immers voor 91% een niet Nederlandse nationaliteit. Het gaat dus niet zozeer om een daling van de omvang van de Nederlandse groep maar een stijging van de omvang van de buitenlandse groep. Het is niet zo dat mensen zonder Nederlandse nationaliteit per definitie niet rechtmatig in Nederland verblijven. Hoewel dit niet volledig gecheckt kan worden bij de intake wordt wel geregistreerd of iemand een Nederlands Burgerservicenummer heeft. Op basis hiervan is de inschatting dat 1 op de 8 buitenlandse bezoekers in de Winteropvang rechtmatig in Nederland verblijft. Bij de bezoekers met een nationaliteit van de oude EU-lidstaten heeft 20% een Nederlands BSN en bij de bezoekers van de nieuwe EU-lidstaten of mensen van met een nationaliteit buiten de EU is dat bij 12% het geval. Inclusief deze subgroep heeft 25% van de totale groep een Nederlandse nationaliteit of BSN. Doordat bezoekers met een buitenlandse nationaliteit zonder BSN korter in de opvang verblijven dan de mensen uit Nederland of een bekend BSN (respectievelijk 20 nachten en 36 nachten) is het percentage met Nederlandse nationaliteit of BSN op een gemiddelde dag (WKR of Winteropvang) hoger (39%). De bezoekers hebben letterlijk honderd verschillende nationaliteiten.

De meest voorkomende nationaliteiten zijn weergegeven in de volgende tabel: Tabel 3: meest voorkomende nationaliteiten in winter(koude)opvang/corona-noodopvang per jaar

19/20

20/21

21/22

22/23

1 Nederland (32%)

Nederland (36%)

Nederland (22%)

Nederland (18%)

2 Polen (10%)

Polen (11%)

Polen (13%)

Polen (15%)

3 Roemenië (7%)

Roemenië (6%)

Marokko (12%)

4 Nigeria (7%)

Marokko (5%)

Roemenië (8%)

Roemenië (9%)

5 Eritrea (3%)

Hongarije (3%)

Hongarije (4%)

Algerije (5%)

6 Hongarije (3%)

Algerije (2%)

Duitsland (4%)

Hongarije (4%)

7 Marokko (2%)

Letland (2%)

Algerije (3%)

Spanje (3%)

De top 7 van de meest voorkomende nationaliteiten van de bezoekers bestaat met uitzondering van Spanje uit dezelfde landen dan voorgaand jaar over de jaren. Het aandeel van bezoekers met de Algerijnse of Marokkaanse nationaliteit stijgt gestaag. In 2023 kwam 17% kwam uit deze NoordAfrikaanse landen. Ook het aandeel mensen met de Poolse of Roemeense nationaliteit neemt geleidelijk toe, bijna een kwart van de totale groep (24%) en iets meer dan de helft (53%) van de niet Nederlandse Eu-burgers heeft de Poolse of Roemeense nationaliteit.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.1.2. Duur van verblijf in de winter(koude)opvang Het aantal bedden dat nodig is voor de opvang is niet alleen afhankelijk van het aantal personen dat zich aanmeldt maar ook gerelateerd aan de duur van verblijf van de bezoekers. Tabel 4 laat de duur van verblijf zien voor de totale groep en in de specifieke voorzieningen. Typerend voor de Winteropvang/WKR is het hoge aantal mensen dat slechts kortdurend van de voorziening gebruik maakt en een kleinere groep die er (bijna) alle dagen gebruik van maakt. Zo maakt 51% maximaal 9 van de 129 dagen gebruik van de opvang terwijl slechts een kleine minderheid er daadwerkelijk 4 maanden gebruik van maakt (3%, n=58 maakt 121 dagen of langer gebruik van maakt de Winteropvang/WKR). Het gemiddeld aantal nachten dat bezoekers er verblijven is 23. Tabel 4: aantal nachten van verblijf in de Winteropvang/winterkouderegeling (gemiddelde, kwartielen) 1e kwartiel

Mediaan

3de kwartiel

gemiddeld

Max. aantal dagen

Totaal (alle locaties)

129

T6 Nieuwe Looiersstraat Slotermeerlaan

129

BijgebouwT6

2 7 2

8 17 6

25 35 23

19 26 19

111 111 121

Regenboog

100

124

Atlantisplein

105

126

Locatie

1e kwartiel: tenminste een kwart van de bezoekers verblijft minder dan dit aantal nachten. Mediaan: tenminste de helft van de bezoekers verblijft minder dan dit aantal nachten. 3e kwartiel: tenminste driekwart van de bezoekers verblijft minder dan dit aantal nachten. Gemiddelde totaal aantal nachten/ aantal bezoekers Max. maximumaantal nachten t/m 31 januari 2023 Mogelijk: aantal nachten WKR/Winteropvang in de winter van 2022/23

Tabel 5: aantal en percentage van bezoekers dat op 31 maart 2023 nog gebruik maakt van Winteropvang naar locatie. Totaal Bezoekers11 Locatie Totaal T6 Nieuwe looiersstraat Slotermeerlaan BijgebouwT6 Regenboog Atlantisplein

2146 1609 373 328 404 147 46

Waarvan op 31/3/23 in WKR (alle locaties) % van t0taal 404 240 97 97 43 71 25

19% 15% 26% 30% 11% 48% 54%

Waarvan op 31/3/23 op specifieke locatie % van totaal 404 19% 148 9% 61 16% 86 26% 27 7% 59 40% 23 50%

T6 (Transformatorweg 6) en inloopvoorzieningen Regenboog reeds open tijdens WKR 18 t/m 20 november. Bijgebouw T6/Atlantisplein vanaf 1 december Nieuwe Looiersstraat vanaf 3 december Slotermeerlaan vanaf 15 december

Mensen kunnen van meerdere voorzieningen gebruik maken. Totaal van de voorzieningen is hoger dan het uniek aantal bezoekers.

% (kolom) van bezoekers op 31/3/2023 100% 37% 15% 21% 7% 15% 6%

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Tabel 5 laat zien in hoeverre de bezoekers van de verschillende locaties op 31 maart nog steeds gebruik maken van de Winteropvang en de specifieke locatie. Voor de T6 geldt dat dit voor veel mensen de eerste locatie van verblijf is. Daarna kan iemand doorstromen naar een andere voorziening. Het percentage dat op 31 maart nog steeds gebruik maakt van de opvang is onder bezoekers van de T6 dan ook kleiner dan bij andere locaties (15%) en dat geldt helemaal voor het percentage dat dan nog steeds (of wederom) in de T6 overnacht (9%). Bij het Atlantisplein (jongeren/LHBT) en inloophuizen van de Regenbooggroep is groep bezoekers stabieler. Op 31 maart maakt nog respectievelijk 50% en 40% van de mensen die in de gehele periode zijn gezien nog gebruik van deze locatie.

4.1.3. Andere kenmerken van de bezoekers.12 Duur van verblijf in Amsterdam Bijna de helft (46%) van de bezoekers was reeds een jaar of langer in Amsterdam. Dit is vergelijkbaar met vorig jaar en de Winteropvang voor de coronapandemie. Alleen tijdens het eerste jaar van de coronapandemie was dit percentage hoger, waarschijnlijk als gevolg van de geringere reismogelijkheden. Bijna een kwart (24%) van de bezoekers was minder dan een maand in Amsterdam.

WKO 2022/23

10,3%

19,3%

10%

16%

44%

WKO/Corona 21/22

11,9%

15,5%

13%

12%

48%

Corona 2020/21 (2)

10,2% 10,3%

Corona 2020 (1) WKO 2019/20

6,4% 7,9% 10%

13%

12,0%

13%

WKO 2018/19

14,5%

18,2% 0%

< 1 week

12%

10%

15,2% 20%

1 week;< 1 maand

30%

61% 62% 10%

50%

10%

40%

1; < 3 maanden

48%

50%

60%

70%

3 mnd; < 1 jaar

80%

90%

100%

1 jaar of meer

Figuur 2: Duur van verblijf in Amsterdam…ten tijde van de screening

In 2022/23 wordt de screening i.t.t. de jaren ervoor alleen uitgevoerd bij de mensen wordt gedaan die gebruik willen maken van de “doorlopende winteropvang” (65% van bezoekers). Dit kan invloed hebben op de vergelijkbaarheid van de resultaten.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Tabel 6: Typering van 100 bezoekers die minder dan een maand in Amsterdam verbleven.13 %

Typering

36%

Doorreizigers (via andere landen dan het land van herkomst/ via andere Nederlandse steden).

34%

EU-burgers vanuit herkomstland naar Nederland (vaak op zoek naar werk)

Arbeidsmigranten elders in Nederland dakloos geworden, recent verlies van werk én huisvesting.

Recent dakloos: ontslag/vertrek uit instelling elders in Nederland (AZC, Detentie)

Recent dakloos: vanuit andere regio in Nederland (bijv. na verbreken relatie)

Recent dakloos: na terugkeer uit buitenland (eerder in Amsterdam verbleven)

Andere verhalen…

De bezoekers die op moment van screening minder dan een maand in Amsterdam verblijven zijn op grond van de opmerkingen die bij de screening zijn opgetekend ingedeeld in enkele subgroepen (tabel 5). In 74% gaat het om mensen die op zoek zijn naar werk. Daarbij valt op dat het voor ongeveer de helft (36% van totaal) gaat om mensen die reeds via andere landen of steden in Amsterdam belanden (doorreizigers) en de andere helft (34% van totaal) direct vanuit het land van herkomst naar Amsterdam komt. Van enkele arbeidsmigranten (4%) werd opgemerkt dat zij recent (elders in Nederland) hun werk en daarmee ook de huisvesting verloren waren. Omdat woon en werkgeschiedenis niet structureel zijn uitgevraagd en geregistreerd zou dit ook voor een deel van de doorreizigers kunnen gelden. Financiën 100% 90%

3% 8%

3% 10%

4% 9%

4% 7%

4% 8%

80%

20%

17%

14%

19%

16%

20%

22%

17%

21%

49%

58%

53%

50%

WO 2018/19

WO 2019/20

Corona 2020

WKO/Corona 2020/21

70% 60%

15%

3% 7% 15% 19%

50% 40% 30% 20%

56%

10% 0%

1 Acute problematiek

2 Niet zelfredzaam

4 Voldoende zelfredzaam

5 Volledig zelfredzaam

3 Beperkt zelfredzaam

Figuur 3: Zelfredzaamheidscore op domein financiën

WKO/Corona WO/WKR 22/23 2021/22

Interpretatie op basis van vrije tekst, geen gestructureerde informatie.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Dakloosheid gaat gepaard met ernstige financiële problemen, meer dan de helft van de bezoekers (56%) geeft aan geen (legale) bron van inkomsten (werk of uitkering) te hebben.

Gezondheid Tijdens de aanmelding voor de Winteropvang wordt de gezondheid op verschillende deelaspecten (lichamelijke, geestelijke gezondheid en middelengebruik) beoordeeld. 14 Opvallend is dat evenals de voorgaande jaren ongeveer bij de helft (50%) van de groep géén gezondheidsproblemen worden geconstateerd. Bij 12% wordt beoordeeld dat er gezondheidsproblemen zijn die het functioneren ernstig belemmeren. Dit is vergelijkbaar aan de afgelopen 2 winters en, in het geval van ernstige belemmering van het functioneren, enigszins lager dan daarvoor. Bij de interpretatie moet er ook hier rekening mee gehouden worden dat de hogere totaalcijfers maken dat het absolute aantal mensen met gezondheidsproblemen in de opvang hoger is.

100% 90% 80%

49%

51%

54%

53%

50%

34%

29%

34%

38%

17%

16%

17%

13%

14%

12%

WKO/Corona '21/'22

WO/WKR '22/'23

70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% WKO 2018/19

WKO 2019/20 Corona 2020 (1) Corona 20/21 (2)

Alle domeinen 'zelfredzaam' Tenminste 1 domein beperkt zelfredzaam Tenminste 1 domein 'niet zelfredzaam' *: niet zelfredzaam betekent dat het functioneren ernstig belemmerd wordt als gevolg van de gezondheidsproblemen. (score 1 of 2 ZRM)

Figuur 4a: beoordeling gezondheid bij aanmelding Winteropvang.(combinatie ZRM-scores lichamelijke, geestelijke gezondheid en middelengebruik).

14 Gemeten met ZRM op tenminste 1 van de 3 gezondheidsdomeinen een score van 1 “acuut probleem” of 2 “niet zelfredzaam”. Blijft over

een tussengroep met een score van 3 ‘beperkt zelfredzaam’ op 1 of meerdere gezondheidsdomeinen maar niet minder dan “3”. Bij de ZRM wordt niet zozeer naar diagnoses gekeken maar vooral gekeken naar het functioneren van de persoon. (www.zelfredzaamheidmatrix.nl).

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

40%

38%

41%

18% 3%

16% 4%

50%

34%

41%

42%

40%

16% 12% 15% 3% 2% 2% WKO 2018/19 WKO 2019/20 Corona 2020 Corona 20/21 WKO/Corona (1) (2) 21/22

37%

39%

19% 4% WO/WKR '22/'23

Domein lichamelijke gezondheid 1 Acute problematiek 3 Beperkt zelfredzaam 5 Volledig zelfredzaam

2 Niet zelfredzaam 4 Voldoende zelfredzaam

Figuur 4b: beoordeling lichamelijke gezondheid bij aanmelding Winteropvang. (ZRM-score) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

27%

26%

31%

25%

28%

29%

39%

41%

40%

45%

43%

40%

25%

22%

24%

23%

24%

WKO 2018/19 WKO 2019/20 Corona 2020 Corona 20/21 WKO/Corona (1) (2) 21/22

WO/WKR '22/'23

Domein geestelijke gezondheid 1 Acute problematiek

2 Niet zelfredzaam

3 Beperkt zelfredzaam

4 Voldoende zelfredzaam

5 Volledig zelfredzaam

Figuur 4c: beoordeling geestelijke gezondheid bij aanmelding Winteropvang. (ZRM-score) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

42%

45%

38%

36%

42%

34%

32%

30%

37%

38%

33%

16% 8%

17%

15% 8%

18%

18% 6%

19%

WKO 2018/19 WKO 2019/20 Corona 2020 Corona 20/21 WKO/Corona (1) (2) 21/22

6% WO/WKR '22/'23

Domein verslaving/middelengebruik 1 Acute problematiek

2 Niet zelfredzaam

4 Voldoende zelfredzaam

5 Volledig zelfredzaam

3 Beperkt zelfredzaam

Figuur 4d: beoordeling verslaving/middelengebruik bij aanmelding Winteropvang. (ZRM-score)

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.1.4 Kenmerken nieuwe versus bekende bezoekers 2500

2000

1500

1455 1245

1000

500

936

900

245 46 134 86 2018/2019

706 330

304

300

87 158 93

68 256 100

155 55 159 117

105 161 125

2019/2020*

2020/21*

2021/22*

2022/23

Nieuw Afgelopen 2 jaar geen winter/noodopvang wel eerder bekend in Trajectus Twee jaar geleden in winter/noodopvang, niet laatste jaar Vorig jaar in winter/noodopvang (2 jaar geleden niet) Beide voorgaande jaren in winter/noodopvang

Figuur 5: bekendheid van de bezoekers en gebruik van Winteropvang in voorgaande jaren.

Figuur 5 geeft voor de afgelopen jaren een onderverdeling in bezoeker naar bekendheid en gebruik van de Winter(koude)opvang. Hierbij is “nieuw” de groep die op 31 oktober voorafgaand aan de Winteropvang nog onbekend was in de gemeentelijke registratie voor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (Trajectus). Deze bezoekers hebben in eerdere jaren geen gebruik gemaakt van de Winteropvang maar hebben zich ook niet eerder aangemeld voor Maatschappelijke Opvang of Beschermd Wonen in Amsterdam. Bovendien is specifiek gekeken naar de bezoekers die in de voorgaande twee winters ook gebruik hebben gemaakt van de Winteropvang/WKR (en, voor de jaren waarin dat betrof, de coronanoodopvang). In de Winteropvang in 2022/23 valt op dat een hoog aantal bezoekers dat op 31 oktober 2022 nog onbekend (“nieuw”) is. De meerderheid van de bezoekers van de Winteropvang/winterkouderegeling in 2022/23 was “nieuw”. (68%). Deze mensen zijn vaker minder dan een jaar in Amsterdam (27% vs. 81%), hebben minder vaak de Nederlandse nationaliteit (9% vs. 35%), hebben minder vaak gezondheidsklachten15 (36% vs. 60%) en verblijven korter in de Winteropvang (gemiddeld 18 t.o.v. 36 nachten bij de bekende groep). De groep is zeer mobiel op 31 maart verbleef nog maar 15% van deze nieuwe groep in de opvang.

Volgens screening bij aanmelding Winteropvang, 4,5 op de drie gezondheidsdomeinen (zie eerder in dit hoofdstuk).

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Daarnaast is er een kleinere maar in aantal langzaam stijgende groep mensen (n=125 in de Winteropvang/WKR ‘22/’23) die voor het derde jaar op een rij gebruik maakt van de winter(koude)opvang. Deze groep is gemiddeld ouder (45 jaar), vaker van Nederlandse nationaliteit (25%) /rechtmatig verblijf in Nederland (±38%). Zij maakt gemiddeld meer, 52 nachten, gebruik van de Winteropvang. Opvallend is dat een aanzienlijk deel van hen (n=49; 39%) tegen het einde van de Winteropvang (31 maart 2023) nog in de opvang verbleef. Toch heeft slechts een enkeling (n=4) na de Winteropvang van de overbruggingsbedden gebruik heeft gemaakt.

4.1.5. Jongvolwassenen en LHBTQ+-doelgroep De groep kwetsbare jongvolwassenen werd opgevangen op het Atlantisplein. Andere jaren zijn hier slechts acht bedden voldoende maar dit jaar zijn er uiteindelijk 20 bedden in gebruik genomen voor deze doelgroep. De andere doelgroep van het Atlantisplein was de LHBTQ+ doelgroep Eerdere winters waren er 8 plekken voor jongvolwassenen op het ATP tijdens de Winteropvang en WKR. Dit jaar 22/23 zijn we in eerste instantie uitgegaan van 10 plekken kwetsbare jongvolwassenen en 20 plekken LHBTQ+. Half december 2022 bleek dat er vanuit de LHBTQ+ groep weinig gebruik werd gemaakt van de Winteropvang en er wel veel vraag was naar plekken voor kwetsbare jongvolwassenen. Er zijn toen door Permens 20 plekken voor jongvolwassenen gecreëerd en 10 plekken voor LHBTQ+ groep. Deze 20 plekken zijn specifiek bezet geweest door de kwetsbare groep jongvolwassenen. Eventuele niet kwetsbare jongvolwassenen werden opgevangen in het bijgebouw op de T6. Bij Atlantisplein (voorziening voor kwetsbare Jongvolwassenen) was meer zwaardere meervoudige problematiek – niet passend bij de reguliere nachtopvang jongvolwassenen. Hierdoor verbleven meer jongeren ook overdag op ATP op verzoek van behandelaar en/of arts (4-6 jongeren gedurende de 4 maanden WO). Er waren 3 jongeren met BW-beschikking terwijl de reguliere nachtopvang hier niet voor gebruikt kan worden.

Bij 1 persoon met WLZ-indicatie is zorgkantoor verantwoordelijk gemaakt voor een overbruggingsplek. LHBTQ+-doelgroep: Om de Winteropvang goed in te richten voor de LHBTQ+ groep is er veel voorwerk voor gedaan en betrokken netwerken van deze doelgroep zijn geïnformeerd. Er is door deze groep echter maar weinig gebruik gemaakt van de opvang. Er werden maximaal vier personen gelijktijdig opgevangen. De vraag is hierbij of de doelgroep bereikt wordt tijdens de Winteropvang of dat mensen mogelijk afgeschrikt zijn doordat zij een negatief beeld hebben van de opvang op basis van ervaringen met de grootschalige opvang in het verleden.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.1.6. “Foto” of dwarsdoorsnede van de bezoekers van de Winteropvang16 Tabel 5: indeling van personen naar uitstroomperspectief die omstreeks 21 februari gebruik maakten van de Winteropvang.17

Aantal

% (totaal)

% subgroep

beschikking MOBW/MOJ/WLZ Indicatie MOBW nog niet bekend (advies screening/intake)

44 35

14%

(inclusief onbekend)

(excl. onbekend)

32%

Buurtteam, economisch daklozen

11%

26%

14%

33%

zelfstandig verder

overdracht andere regio onbekend

1% -

137

44%

100%

10%

13%

Tijdelijke verlenging verblijf (werk/repat)

13%

47%

58%

Enkel WKR verblijf

22%

27% 3%

Rechtmatig verblijf in NL

totaal Rechtmatig verblijf in EU Opvang T6EU/AMOC

Repatriëring (concreet)

Nog niet bekend (nog geen verdiepende screening)

18% -

totaal

28%

100%

Amsterdams Centrum Ongedocumenteerden/LVV

10%

37%

39%

T6WES (Tussen Wal en Schip)

10%

al LVV en T6WES gehad

Repatriëring (concreet)

Ongedocumenteerd/buiten EU

Asielaanvraag Ter Apel

Advies repat./werk/zelfstandig verder

30%

32%

Oekraïne keten

Enkel WKR verblijf

nog niet bekend (nog geen verdiepende screening)

6% -

totaal

28%

100%

T6 WES/EU: tussen Wal en Schip afdeling van Transformatorweg 6 voor kwetsbare dakloze ongedocumenteerden / kwetsbare EU burgers

Tabel 5 geeft een overzicht van de gewenste uitstroomopties tijdens de Winteropvang (niet tijdens winterkouderegeling) voor de verschillende doelgroepen. Daaruit blijkt 44% van de groep een rechtmatig

16 Veldregie / medewerkers winter(koude)opvang: inventarisatie d.m.v. een dwarsdoorsnede van bezoekers. Exclusief inloophuizen van de

Regenboog. 17

Deze inventarisatie is in de week na de 21ste februari buiten de WKR afgenomen. Bij een deel van de bezoekers was het verblijf inmiddels beëindigt.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

verblijf in Nederland te hebben. Dit percentage is aanzienlijk hoger dan het percentage met Nederlandse nationaliteit. Hierbij speelt mee dat: -

Een deel van de mensen met niet-Nederlandse nationaliteit wel rechtmatig in Nederland verblijft. Met name EU-burgers slechts tijdelijk toegang hebben gehad tot de doorlopende Winteropvang.

Opvallend is bovendien de relatief grote groep de gewenste uitstroomoptie een MOBW, MOJ of WLZvoorziening is. Het gaat hier voor een belangrijk deel (n=15) om Jong Volwassenen die op de voorziening Atlantisplein verblijven. Een klein deel van de EU-burgers (n=9) zou in aanmerking kunnen komen voor de dag en nachtopvang voorziening op de T6. Ditzelfde geldt voor de groep mensen van buiten de EU. Van deze laatste groep wordt de LVV (Landelijke Verblijfvoorziening) voor 39% als oplossing gezien (10% van totaal). Bij ongeveer de helft (47%) van de EU-burgers (13% van totaal) is afgesproken dat zij tijdelijk in de Winteropvang kunnen verblijven op zoek naar werk of ter voorbereiding van repatriëring. Daarnaast wordt bij 2 personen binnen de EU en 2 personen buiten de EU de repatriëring concreet voorbereid. Door de dynamiek van de bezoekerspopulatie laten deze cijfers van de dwarsdoorsnede zich overigens niet direct te vertalen naar het totaal aantal plaatsen dat nodig is in de vervolgvoorzieningen. Deze aantallen zullen hoger zijn. Ook het aantal repatriëringen is hoger; door Veldwerk vonden in januari en februari 2023 negen buitenlandse en één binnenlandse repatriëring plaats vanuit een voorziening van de Winteropvang /winterkouderegeling. Veldwerk heeft in die maanden, 34 buitenlandse en 3 binnenlandse repatriëringen verricht.

4.1.7. Overbruggingsvoorziening na de winteropvang Voor de kwetsbare doelgroep die aan het eind van de Winteropvang 4 maanden nog niet is doorgestroomd naar een meer passende voorziening zijn op de Transformatorweg 6 (T6) en Altlantisplen (jongvolwassenen) negentig extra bedden (overbruggingsbedden) in stand gehouden. Deze blijven tot 3 juli 2023 operationeel. Het gaat hierbij om de doelgroepen rechthebbende Amsterdammers, kwetsbare EU-burgers en kwetsbare ongedocumenteerden die niet terecht kunnen in de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) en ongedocumenteerde mensen die daar op de urgente wachtlijst staan.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.2

Gebruik van de Winteropvang, verdiepende screening en vervolg.

Het wel of niet uitvoeren van de verdiepende screening en de uitkomsten ervan zijn niet zodanig in Trajectus ingevoerd dat deze in de evaluatie meegenomen kunnen worden18. Om er toch een indruk van te krijgen is bij de totale bezoekers bekeken welk deel van de bezoekers zich heeft aangemeld voor de Winteropvang en hoe lang zij hier verbleven hebben. Daarnaast is voor de locatie Slotermeerlaan door de Regenbooggroep de stand van zaken omtrent de screening apart gerapporteerd. Winteropvang versus WKR en proxy voor continuering voor totale groep Van de bezoekers heeft 65% zich aangemeld voor de doorlopende Winteropvang, en 24% bezoekers heeft zich zowel aangemeld en verbleef langer dan gemiddeld (23 dagen) in de opvang. De omvang van deze laatste groep is gebruikt als een proxy voor de omvang van de groep waarbij de verdiepende screening aanleiding gaf voor een positief advies om langer in de Winteropvang te verblijven en begeleiding te krijgen bij het vinden van onderdak en werk. Bij de groep met een Nederlandse nationaliteit of Nederlands Burgerservicenummer hoorde 35% tot de groep met aanmelding en een langdurig verblijf, bij de overige groep was dit 22%.

559; 26%

824; 38%

763; 36%

geen aanmelding doorlopende winteropvang aanmelding doorlopende Winteropvang + verblijf van max 23 nachten aanmelding doorlopende winteropvang + verblijf > 23 nachten Figuur 6: aanmelding doorlopende Winteropvang en meer of minder dan gemiddeld aantal nachten verblijf.

Slotermeerlaan De locatie Slotermeerlaan is open geweest van 17 december 2022 tot de ochtend van 6 april 2023. Het is een leegstaand schoolgebouw, waarin 18 slaapzalen gecreëerd zijn, variërend in grootte van tweepersoonskamers tot zalen met zeven bedden. De Slotermeerlaan heeft een maximumcapaciteit van 100 personen, maar de Centrale Stad heeft met stadsdeel Nieuw West afgesproken dat er in principe niet meer dan 70 personen overnachten. Het grootste deel van de bezoekers w as

Wel zijn er in opmerkingenveld

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

zelfredzaam. Er werden geen mensen opgevangen met ernstige psychische/verslavings -/lichamelijke problemen. Op grond van de verdiepingsscreening die wordt uitgevoerd door de medewerkers van de Regenboog wordt bepaald wat iemands perspectief is binnen Amsterdam en/of Nederland. De Regenboog adviseert de GGD over het verblijf. Bij het geven van een advies wordt onderscheidt gemaakt tussen verschillende uitstroom richtingen op grond van de iemands recht op verblijf, kwetsbaarheid en mogelijkheden om binnen afzienbare tijd een baan te kunnen vinden. Op de Locatie Slotermeerlaan verblijven voornamelijk (niet Nederlandse) EU-burgers en ongedocumenteerden. Bij de voorziening op de Slotermeerlaan heeft de Regenboog een aparte registratie bijgehouden. Van de 340 personen die daar verbleven hebben er 194 een verdiepende screening gehad (57%). Anderen waren alleen aanwezig tijdens de winterkouderegeling of waren vertrokken voordat een verdiepende screening kon worden uitgevoerd. Op grond van de verdiepende gesprek kregen er 67 (20% van totaal) een positief advies waardoor langer verblijf in de Winteropvang met begeleiding mogelijk was, 85 personen kregen een negatief advies daarnaast waren er 42 personen (12% van 340 bezoekers van Slotermeerlaan) die eerder verlenging hadden gehad maar uiteindelijk een negatief advies kregen.

Tabel 6: Inventarisatie uitstroom Slotermeerlaan: 17–12-2022 – 06-04-2023; totale groep (n=340). aantal Uitstroom 250 nieuwe locatie onbekend/straat 27 Onderdak (eigen woning, DNO, NOIZ, MO) 21 doorgestroomd naar werk met huisvesting 12 Repatriëring 7 (Wachtlijst) Landelijk Vreemdelingen Voorziening (LVV) 6 Detentie 6 Overbruggingsbed na afloop Winteropvang (T6) 5 Overdracht elders Nederland 4 Ter Apel (AZC) DNO: Dag/Nachtopvang, NOIZ: nachtopvang in eigen beheer, MO: Maatschappelijke opvang.

Van de 340 personen die in de Slotermeerlaan verbleven bleef de locatie van verblijf na uitstroom bij 250 (74%) onbekend/straat, en is bij 24% een vorm van onderdak of vervolgvoorziening gerealiseerd, bij 6 personen (2%) was de vervolgvoorziening detentie. De andere specifieke vervolgvoorzieningen zijn weergegeven in tabel 6.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.3

Extra zorg voor bezoekers met lichamelijke problemen

Dit jaar is er een wekelijks spreekuur door Dr. Valckenier gekoppeld aan de Winteropvang/WKR op de Transformatorweg. Dr. Valckenier is de huisartspraktijk van de GGD voor mensen die dakloos zijn. Gemiddeld worden er zo’n 6 patiënten gezien per spreekuur. Vanaf de opening van de opvang is er een verpleegkundige aanwezig die het afgesproken medisch beleid vervolgt en mensen screent op medische problemen die aandacht behoeven. Ook buiten de spreekuren is er regelmatig contact tussen verpleegkundige en de Dr Valckenier over lopende zaken. Er blijven dagelijks 3 tot 5 mensen op de Winteropvang/WKR ook overdag omdat het voor hen niet verantwoord is om op straat te verblijven. Daarnaast zijn er op de ziekenboeg (de Aak (HVO/Querido; Majoor Bosshardtburgh Leger des Heils) bedden gereserveerd voor WKR-patiënten waarvan de zorg niet op WKO geleverd kan worden. Ongeveer de helft van de patiënten zijn nieuwe patiënten, de andere helft was al eerder bij Dr Valckenier in beeld. De meeste mensen hebben lang geen zorg gehad. De problematiek loopt sterk uiteen van mogelijke fracturen, complexe wonden, luchtwegproblemen, achterstallige zorg voor chronische problemen, verwaarloosde psychiatrische problematiek. Dr. Valckenier is er voor de meest kwetsbare groep. Zelfredzame mensen met enkelvoudige problematiek gaan naar de Kruispost of huisartsenpost van OLVG.

Evenals voorgaande jaren was ook zorgtoeleiding van Arkin aanwezig tijdens de Winteropvang. Zij hebben 40 personen ingestuurd naar de crisisdienst voor verdere behandeling.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.4

Bezoekersoverleggen/belangenbehartigers

Door de straatalliantie worden bezoekers-overleggen georganiseerd op de verschillende locaties. Thema’s die ter sprake kwamen zijn de onrust, veiligheid en onderlinge conflicten, hygiëne en gebrek aan privacy. Deze thema’s kwamen vooral aan de orde op de Transformatorweg 6 de meest grootschalige voorziening. In de meer kleinschalige voorzieningen spelen deze thema’s minder. Enkele suggesties: -

Huisregels duidelijk uitleggen (evt. met filmpje i.p.v. tekst) Conflicten zoveel mogelijk in samenwerking met medewerkers oplossen. Bezoekers medeverantwoordelijk maken voor hygiëne Vaker overleg tussen bewoners/ leiding Doelgroepen nog meer specificeren bijvoorbeeld mensen die wel/niet dagbesteding hebben, mensen die wel/niet verslaafd zijn bij elkaar op de kamer.

Algemeen werd door de straatalliantie toegevoegd dat er onduidelijkheid bestaat tussen Winteropvang en winterkouderegeling. De communicatie daarover zou beter kunnen. Door belangenbehartigers kon daaraan worden toegevoegd: 

Kleinschalige voorzieningen voor specifieke doelgroepen en voorzieningen met eigen ruimte zoals nu in de Nieuwe Looierstraat werd op prijs gesteld.



Betrekken van buurtteams bij de hulpverlening aan dakloosheid bij mensen met binding met Amsterdam.



Verbetering van de hulpverlening binnen de doorlopende Winteropvang. Door medewerkers van een ambulante hulpverleningsorganisatie of buurtteams te koppelen aan de bezoekers. Belangenbehartigers/ ervaringsdeskundigen laten meedenken over de omgeving en inrichting van een gebouw. De inrichting is immers bepalend voor de sfeer, gevoel van veiligheid en verbinding binnen de groep bezoekers.



GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.5

buitenslapers tijdens de winterkoudeopvang (dd. 23-01-23)

Op 23 januari van ’23 is aan de mensen die de inloophuizen van de Regenboog hebben bezocht gevraagd waar zij de afgelopen nacht geslapen hebben. Rekening houdend met het bereik van de enquête en een inschatting van bereik van de inloophuizen van de Regenboog onder de mensen die die nacht buiten hebben geslapen (geschat bereik van Regenboog inloopvoorzieningen: 50%-75%) is het aantal buitenslapers naar schatting 165 tot 250 personen. Ondanks dat er dit jaar in de nacht voorafgaand aan de telling veel meer mensen gebruik hebben van de winter(koude)opvang dan vorig jaar (457 t.o.v. 199 vorig jaar) is het bereik van deze winter(koude)opvang onder bezoekers van de inloophuizen van de Regenbooggroep ongeveer gelijk gebleven. Opvallend is dat een deel (19%) van de buitenslapers waarschijnlijk onterecht dacht geen toegang te hebben.

Achtergrond en vraagstelling van de inventarisatie Tijdens de winterkoudeopvang is de opvang gratis en zonder restricties toegankelijk. Toch maakt niet iedereen van deze vorm van opvang gebruik en slaapt een deel van de doelgroep ondanks deze vorm van opvang buiten. Om een inschatting te maken hoe groot deze groep buitenslapers is en wat hun beweegredenen zijn is deze inventarisatie uitgevoerd. De volgende vragen worden hier behandeld. 1) Welk deel van de bezoekers van de inloophuizen heeft tijdens de winterkoudeopvang op 22 januari “buitengeslapen”? 2) Waarom slapen zij buiten tijdens een periode van winterkoudeopvang? 3) Wat is het bereik van de buitenslapers onder de inloophuizen?

Methode: Aan alle bezoekers van de inloophuizen is op 23 januari gevraagd waar zij de afgelopen nacht (nacht van 22 op 23 januari 2023) verbleven hebben en, indien zij aangaven buiten te hebben geslapen (op straat, park een open bootje of ergens in een publieke ruimte), waarom zij geen gebruik hebben gemaakt van de Winteropvang.19

Welk deel van de bezoekers van de inloophuizen heeft buitengeslapen? Bijna kwart van de 515 bezoekers van de inloophuizen van de Regenboog (24%; 125 personen) slaapt ondanks de Winteropvang op straat. Een groter deel (45%) had de nacht doorgebracht in de winterkoude opvang, deels bij een inloophuis van de Regenbooggroep. Anderen maakten gebruik van andere vormen van opvang, hadden tijdelijke of ontoereikende huisvesting of verbleven in een voorziening. Slechts 3% van de bezoekers gaf aan zelfstandige huisvesting te hebben of permanent bij iemand in te wonen. 19

In de praktijk wordt de vraag niet aan iedereen gesteld en wil niet iedere bezoeker een antwoord geven. (389 respondenten, waaronder 102 personen die buiten hadden geslapen). Om te corrigeren voor non respons is per locatie het verwachte aantal bezoekers dat buiten slaapt berekend. Vervolgens is gecorrigeerd voor het aantal mensen dat gebruik maakt van meerdere voorzieningen op een dag. Totaal bezoekers: 630 opgeteld per inloophuis, 515 unieke personen.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Ontoereikende huisvesting, tijdelijk inwonend, hostel, camping; 9%

Eigen (huur)woning, permanent inwonend; 3%

DNO, Passantenhotel, MOBW, Opvang ongedocumenteerden, GGZ, VZ, Detentie; 7% Straat/bootje/openbare ruimte; 24% Nachtopvang (stoelenproject, AMOC NO, NOIZ); 12%

Winteropvang; 45%

Figuur 5: aard van verblijfplaats afgelopen nacht?

Waarom maken de buitenslapers geen gebruik van de winterkouderegeling? Opvallend is dat 19% van de buitenslapers geen toegang meent te hebben (gebrek aan rechten, schorsing, problemen met mensen van Jan van Galen). Dit is opvallend omdat tijdens de winterkouderegeling iedereen toegang heeft. Met personen die overlast hebben veroorzaakt worden soms extra afspraken gemaakt (bijvoorbeeld beperkt gebruik van gemeenschappelijke ruimtes). Waarschijnlijk is er bij een groot deel van de mensen die aangeven geen toegang te hebben tijdens de WKR sprake van een misverstand. Bij de helft (56%) worden negatieve ervaringen of ideeën over de Winteropvang als reden genoemd om buiten te slapen. Belangrijkste redenen daarbij zijn het gebrek aan rust en privacy, gevoelens van onveiligheid en gebrek aan hygiëne. In mindere mate wordt de ligging van de locatie (te ver), de huisregels (te streng: alcohol en drugs verboden) of openingstijden (door iemand die ’s avonds werkt) genoemd of, bij een heterostel, dat het niet mogelijk is een kamer te kunnen delen. Ongeveer 25% geeft aan het verblijf in de buitenlucht te verkiezen. Toch lijkt het buitenslapen slechts voor een enkeling een echt positieve keuze.20 Hoeveel mensen slapen er ten tijde van de winterkouderegeling nog buiten in Amsterdam? Deze exercitie geeft geen volledig overzicht van de buitenslapers tijdens de winterkouderegeling.

Ten eerste zijn er meer inloophuizen in Amsterdam dan die van de Regenboog en bovendien zal niet iedere buitenslaper op 23 januari gebruik hebben gemaakt van een inloophuis. De schatting van 125 buitenslapers binnen de inloopvoorzieningen van de Regenbooggroep kan beschouwd worden als een minimum. Het totale aantal is afhankelijk van het bereik van de inloophuizen. 20 Bijvoorbeeld respondent die aangeeft zich buiten één met de natuur te voelen.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

Voorgaand jaar was het percentage buitenslapers gelijk (24%) maar het aantal bezoekers en daarmee het aantal buitenslapers binnen de bezoekers aan de inloophuizen van de Regenbooggroep iets lager (n=113). Het bereik van de inloophuizen werd toen op 75% geschat en daarmee 0 kwam de schatting van het totaal aantal buitenslapers in Amsterdam ten tijde van de WKR op 150. Bij eenzelfde inschatting van het bereik zou dit aantal nu op 165 komen. Dit bereik van de inloophuizen (per dag) is echter onzeker en 75% is mogelijk aan de hoge kant. Een range van 50% tot 75% zou een realistischere inschatting geven met een totaal van 165-250 buitenslapers tijdens de winterkouderegeling.21

Tabel 8: aantal buitenslapers onder bezoekers van de inloophuizen van de regenboog. Bezoekers

Buitenslapers onder

Aantal bezoekers

Inloophuizen

bezoekers Regenboog

WKR

Aantal

Feb ’21 (tijdens WKR)

388

25%

350

Feb ’22 (tijdens WKR)

473

113

24%

199

Jan ’23 (tijdens WKR)

515

125

24%

457

Bezoekers WKR tijdens de nacht voorafgaand aan de inventarisatie

Het vergelijkbaar of zelfs hoger aantal buitenslapers is opvallend. Vorig jaar was er immers alleen een kortdurende winterkoudeopvang waar 199 mensen gebruik van maakten, terwijl ten tijde van deze inventarisatie 474 mensen gebruik maakten van de winterkoudeopvang.

Eenzelfde inschatting van het bereik zou voor het voorgaande jaar tot een schatting van 150-225 hebben geleid. Deze inschatting zou gemaakt kunnen worden door middel van gelijktijdige inventarisatie van het bereik van de inloophuizen onder buitenslapers in Amsterdam.

GGD Amsterdam Afdeling Gezond Leven Winteropvang en Winterkouderegeling in Amsterdam 2022/23

4.6

Aandachtspunten/evaluatie door medewerkers Winteropvang

Voorbereiding Winteropvang 

De korte voorbereiding op de Winteropvang (door late besluitvorming gemeente) gaf veel druk bij aanbieders en zorgde er ook voor dat er veel tijdelijk personeel moest worden ingehuurd. Hierdoor was het lastig om voorafgaand aan de Winteropvang het personeel maar ook het netwerk rondom de Winteropvang goed te instrueren. Tijdens de Winteropvang is dit alsnog gedaan maar werd dit vaak gekoppeld aan casuïstiek die op dat moment speelde.

Lichamelijke problemen/psychiatrie 

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13081330/1