PLECK 5.0 en Evaluatie Leidraad duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen

DUURZAAM AMSTELVEEN Hoe staat de stad ervoor?

PLECK 5.0

Plan voor Energietransitie, Circulaire economie en Klimaatadaptatie 5.0 Inclusief Evaluatie Leidraad Duurzaam Bouwen en Gebiedsontwikkelen November 2023

Inhoudsopgave Samenvatting

3

Hoofdstuk 1 Inleiding Energietransitie Klimaatadaptatie Circulariteit Duurzaam bouwen

5 5 5 6 6

Hoofdstuk 2 Doelstellingen Energietransitie Circulaire economie Klimaatadaptatie

7 7 7 7

Hoofdstuk 3 Wat gebeurt er om ons heen? Europese Unie Nederland

8 8 9

Hoofdstuk 4 Waar staat de gemeente nu? Energietransitie langs 8 werksporen CO2-uitstootvrije organisatie Circulaire economie Klimaatadaptatie Natuur- en milieu educatie (NME)

11 11 22 23 25 25

Hoofdstuk 5 De effecten van het beleid (monitor) Prestatieladder CO2-uitstoot (vastgoed en mobiliteit) Energietransitie CO2-uitstoot Grondstoffen huishoudelijk afval

26 26 30 36 38

Hoofdstuk 6 Vooruit naar 2024 en verder Algemeen en structureel Energietransitie Circulaire economie Klimaatadaptatie Natuur- en milieu-educatie (NME)

40 40 40 46 46 47

Hoofdstuk 7 Werkagenda’s

48

Hoofdstuk 8 Financiën duurzaamheid

50

Bijlage 1 Evaluatie Leidraad Duurzaam Bouwen en Gebiedsontwikkelen Samenvatting Hoofdstuk 1. Inleiding Hoofdstuk 2. Het afwegingskader Hoofdstuk 3. Wat gebeurt er om ons heen? Hoofdstuk 4. Toetsing projecten Hoofdstuk 5. Evaluatie afwegingskader Hoofdstuk 6. Het vervolg

52 53 54 55 56 59 69 72

Bijlage 1.1 Aanpassingen Leidraad

73

Bijlage 2 Begrippenlijst

75

2

Samenvatting PLECK 5.0 is de vijfde versie van het Plan voor Energietransitie, Circulaire economie en Klimaatadaptatie. In deze versie is ook de evaluatie van de Leidraad Duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen opgenomen. PLECK is het duurzaamheidsprogramma van de Gemeente Amstelveen. Er zijn doelstellingen verwoord die gericht zijn op 3 pijlers: energietransitie, circuxlaire economie en klimaatadaptatie. Daarbij wordt zoveel mogelijk integraal gewerkt aan allerlei onderwerpen die binnen de gemeente relevant zijn, zoals groen en biodiversiteit en gezonde leefomgeving.

Hoe duurzaam de stad Amstelveen op dit moment is beschrijven we in tekst (hoofdstuk 4) en in cijfers (hoofdstuk 5). Ook laten we zien hoe onze eigen organisatie werkt aan het verminderen van de CO2 uitstoot. De gemeente heeft in april 2023 het certificaat CO2-Prestatieladder ontvangen voor de stappen die er tot dan toe zijn gezet om de CO2 uitstoot te verlagen. In vergelijking met 2021 is in 2022 3% minder CO2 uitgestoten door de gehele organisatie. De footprint van 2022:

Om de energietransitie voor elkaar te krijgen wordt gewerkt langs 8 werksporen. In de hoofdstukken 4 en 5 is te lezen hoe het er met elk van de sporen voor staat. In deze samenvatting volstaan we met een greep uit de activiteiten:  We helpen bewoners en bedrijven om energie te besparen door tal van instrumenten: subsidies, voorlichting, gezamenlijke inkoopacties, energiecoaches, -fixers, Belklus en aanpak energiearmoede.

 Middels de gebiedsaanpak zoomen we in op specifieke buurten, waar energieteams aan de slag gaan.  Bedrijven worden gestimuleerd, geholpen en verplicht om te verduurzamen.  De gemeente verduurzaamt haar eigen vastgoed.  De gemeente hanteert de Leidraad duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen om projecten zo duurzaam mogelijk te maken.  We zetten vol in op de ontwikkeling van energiebronnen en energie-infrastructuur. Denk aan energiebronnen als warmtenetten, aquathermie, geothermie en warmte-koude­ opslag. Uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk is essentieel voor de verduurzaming van de stad.  Opwek van duurzame energie in de gemeente wordt gestimuleerd door te werken aan Solar Carports, zon op gevel, zon op dak en een zonnepark langs de A9.  Mobiliteit verduurzamen we door onder meer goede laadpaalfaciliteiten en kwaliteitsverbetering van fietsroutes.  Middels communicatie stimuleren en ondersteunen we duurzaamheid onder bewoners en bedrijven.

3

CIRCULAIRE ECONOMIE De gemeente heeft de verplichting om te werken aan het scheiden van afval. Dat doen we door het uitvoeren van het Grondstoffenplan 2022-2026. Om meer afval te kunnen scheiden zijn extra textiel-, papier-, GFT/E- en glascontainers geplaatst en worden containers vaker geleegd. We hebben in 2022 10% van onze inkopen circulair gedaan en werken hard om dat percentage te verhogen. We zetten in op circulair bouwen en gebiedsontwikkelen. Dat geldt voor het gemeentelijk vastgoed, voor de inrichting van de stad en voor ontwikkelingen die anderen bouwen. De Leidraad duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen geeft inzicht in hoe het duurzaam bouwen zich ontwikkeld (bijlage 1).

NATUUR- EN MILIEU EDUCATIE (NME) NME geeft kennis en inzicht over natuur, milieu en duurzaamheid in de eigen omgeving aan kinderen. Er is in 2022 350 keer gebruik gemaakt van lessen en leskisten voor het basisonderwijs.

VOORUITBLIK De gemeente gaat door met de duurzame aanpak die we hebben ingezet. We besteden de klimaat­gelden van het rijk goed en passen de formatie van het energieteam aan op intensivering van de inzet. Ook op de thema’s klimaatadaptatie, circulaire economie en duurzaam bouwen gaan we door op de ingeslagen weg en verstevigen de inzet waar nodig. In hoofdstukken 6 en 7 is de insteek voor 2024 en verder nader uitgewerkt.

KLIMAATADAPTATIE Amstelveen moet in 2050 klimaatrobuust zijn ingericht en hoe we dat doen is vastgelegd in het Actieplan Klimaatadaptatie 2021-2026. De thema’s daarin zijn watertekort, -overlast, hittestress en waterveiligheid. De aanpak heeft 2 richtingen: openbare ruimte en bewoners-agenda.

4

HOOFDSTUK 1

INLEIDING

Duurzaamheid staat stevig op de Amstelveense agenda en ook op de Nederlandse en Europese agenda’s. De (inter)nationale discussies in de media en politiek gaan vaak over klimaatverandering, de gevolgen ervan en hoe daarmee om te gaan (klimaatadaptatie) en hoe erger te voorkomen (energietransitie en circulaire economie). Mondiale geopolitieke ontwikkelingen hebben gevolgen voor de leveringszekerheid van brandstoffen en andere grondstoffen en dat is sinds de oorlog in Oekraïne steeds duidelijker geworden. Om minder afhankelijk te worden van andere landen en werelddelen is een systeemverandering nodig, een fundamentele verandering in cultuur, structuur en werkwijze. Dit zijn grote transities, die 25 tot 50 jaar duren en waarbij niet in één vloeiende lijn naar het einddoel wordt bewogen. Soms zit het mee, maar soms zit het tegen, omdat het ingewikkeld is of omdat de juiste wet en regelgeving nog niet zijn ontwikkeld. Als gemeente vinden we een duurzame stad belangrijk en we bewegen mee met de nodige transities, we duwen mee en geven zo veel mogelijk het goede voorbeeld.

We geven ieder jaar een update van de activiteiten die bijdragen aan het behalen van de doelstellingen. Zo kunnen we zien of we voldoende inspanningen leveren of dat er een schepje bovenop moet en of de financiële middelen goed worden besteed.

zelf over beschikken. We zetten door waar het gaat om de energietransitie en alle sporen die daarbij horen, van isolatie tot bedrijfsaanpakken en het inzetten op ontwikkeling van energiebronnen. Waar mogelijk maken we gebruik van subsidies van hogere overheden.

ENERGIETRANSITIE De energietransitie vergt de grootste inspanning van de gemeente. Het hele systeem transformeren van een fossiel gevoed systeem naar een systeem met hernieuwbare energie is een grote stap. Het ‘energieteam’ van de gemeente breidt uit en ieder jaar worden er meer subsidies verstrekt, voorlichting gegeven, buurtprojecten opgestart. Sinds 2023 hebben we mid-delen gekregen uit het Klimaatakkoord, in elk geval tot en met 2025. Nog niet alle door de gemeente ondernomen acties en initiatieven, beschreven in hoofdstuk 4, zijn zichtbaar in de cijfermatige monitor die in hoofdstuk 5 wordt beschreven. Enerzijds komt dat doordat de cijfers vertraagd zijn, de statistieken van de Klimaatmonitor over 2021 zijn medio 2023 beschikbaar voor sommige onderdelen. Anderzijds zitten we ook nog in de opstartfase van veel projecten: we onderzoeken kansen voor groot­schalige opwek en we zijn gestart met buurtaanpakken, maar die werpen niet direct in hetzelfde jaar vruchten af en zijn nog niet meetbaar in besparing op stroom en gas bijvoorbeeld. We houden waar mogelijk de indicatoren bij waar we

5

KLIMAATADAPTATIE Dat wij ons middels klimaatadaptatie maatregelen moeten aanpassen aan veranderende weersomstandigheden wordt steeds zichtbaarder en komt ook steeds dichterbij voor veel mensen. Nieuws over overstromingen en hitte hebben er voor gezorgd dat er geen ‘komkommertijd’ was in de zomer 2023. Het zet aan tot nadenken over hoe we Nederland kunnen aanpassen om overstromingen te voorkomen, om water vast te houden en niet zo snel mogelijk af te voeren en om onze omgeving te vergroenen om ons door natte én door droge tijden heen te helpen. Hoe Amstelveen inzet op een klimaatrobuuste omgeving wordt in dit programma beschreven en gemeten waar mogelijk.

CIRCULARITEIT Circulaire economie is wat we noemen een ‘weerbarstig probleem’, een taai vraagstuk dat moeilijk op te lossen is. In de circulaire economie bestaat bijna geen afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt. Wij kunnen dat als gemeente niet alleen. Een gemeente kan een belangrijke rol spelen door het goede voorbeeld te geven, eisen te stellen aan inkoop en bouw maar ook door bedrijven en inwoners te inspireren en te zorgen voor verbinding en een goed ondernemersklimaat waarin verspilling en grondstoffen zo veel mogelijk wordt tegengegaan. We doen wat we kunnen op het gebied van grondstoffen, inkoop- en aanbesteding, grondbank en bouwen. We werken samen met de MRA waar dat oplossingen biedt. Vanuit het Rijk kan invulling gegeven worden aan zaken als producentenverantwoordelijkheid en wet- en regelgeving. Bedrijven en consumenten kunnen ook hun steentje bijdragen door goed afval te scheiden en proberen afval te voorkomen.

DUURZAAM BOUWEN Duurzaam bouwen is door de gemeenteraad in 2021 als ambitie vastgelegd in de Leidraad Duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen. Na 2 jaar gewerkt te hebben met de leidraad is een evaluatie gemaakt. Deze is als onderdeel van dit rapport opgenomen, het hele rapport is te lezen in de bijlage (1). Verder werken we zoveel mogelijk integraal. We stemmen af met zoveel mogelijk aanpalende onderwerpen die ook relevant zijn voor de duur­ zaamheid, zoals groen, gezonde leefomgeving, omgevingsvisie etc. Voorliggend programma gaat over wat we in 2022/2023 hebben bereikt en hoe we de verduur­ zaming van de stad aan blijven pakken. De inhoud van dit Plan voor Energietransitie, Circulaire economie en Klimaatadaptatie 5.0 (PLECK):  In hoofdstuk 2 herhalen we onze doelstelling.  In hoofdstuk 3 kijken we wat er om ons heen gebeurt.  In hoofdstuk 4 geven we een uitgebreid inzicht in hoe we er als gemeente voor staan.  In hoofdstuk 5 vervolgen we dat inzicht met een cijfermatige monitor.  In hoofdstuk 6 kijken we vooruit naar 2024 en verder.  In hoofdstuk 7 stellen we een werkagenda op.  In hoofdstuk 8 is een overzicht van de financiën opgenomen.  In de bijlagen staan de Evaluatie Leidraad duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen en een begrippenlijst.

6

HOOFDSTUK 2

DOELSTELLINGEN

De gemeente heeft zowel harde als zachte doelstellingen voor duurzaamheid bepaald. Hard wil zeggen dat ze goed meetbaar zijn; zacht wil zeggen dat je ze niet makkelijk in cijfers kunt uitdrukken. Voor zover mogelijk zijn onze doelstellingen meetbaar en hebben we ze opgenomen in de monitor duurzaamheid. De doelstellingen zijn gebaseerd op het beleid van de Europese Unie en de Nederlandse overheid. De gemeente heeft deze algemene CO2-doelen:  De gemeentelijke organisatie is in 2030 onafhankelijk van fossiele brandstoffen en werkt CO2-uitstootvrij.  In 2040 wil Amstelveen 95% minder CO2 uitstoten ten opzichte van 1990.

Voor de 3 grote transities zijn de doelen als volgt geformuleerd:

ENERGIETRANSITIE  De gemeentelijke organisatie is in 2030 onafhankelijk van fossiele brandstoffen.  Het gemeentelijk vastgoed is in 2030 gasloos;  In 2040 wil het bestuur van de stad onafhankelijk van fossiele brandstoffen functioneren, dan is alle energie die we in Amstelveen gebruiken is dan afkomstig van hernieuwbare energie­ bronnen. Het gaat om vervoer, energiegebruik in woningen en gebouwen en energiegebruik door bedrijven en instellingen.

CIRCULAIRE ECONOMIE In een circulaire economie worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt en is er (bijna) geen afval. De aanpak voor een Circulaire economie is verdeeld in 4 onderwerpen: Inkoop en aanbesteding  10% van de inkopen in 2022 is circulair, en 50% in 2025. Grondstoffen  In 2022 hergebruiken we 75% van onze grondstoffen die vrijkomen uit huishoudens.  Er is maximaal 100 kilo restafval per inwoner per jaar in 2022. Doel van het Landelijk Afvalbeheer Plan is 30 kilo restafval per inwoner per jaar in 2025.  Bedrijfsafval beter scheiden.

Circulair bouwen  Ervaring opdoen met circulair bouwen.

KLIMAATADAPTATIE  Sinds 2020 wordt de stad klimaat­ bestendig ingericht, om de stad aan het veranderende klimaat aan te passen. In 2050 zal heel Amstelveen klimaatrobuust ingericht zijn. Het gaat om de onderdelen: wateroverlast, droogte, hitte en waterveiligheid. De gemeente pakt verschillende rollen op de doelen te halen:  We doen het zelf.  We voeren regie over activiteiten die anderen uitvoeren.  We leveren financiële bijdragen aan activiteiten van anderen. Alles wat we doen draagt bij aan het halen van de doels­tellingen. Daarbij vraagt de energietransitie de meeste inzet van de organisatie en de meeste financiële middelen. Er zijn risico’s en onzekere ontwikkelingen die in de weg kunnen staan bij het halen van de doelstellingen: zijn er voldoende alternatieve bronnen voor warmte? Doen alle partners mee? Kunnen leveranciers hun producten en diensten circulair en CO2-neutraal leveren? Kunnen we alles kwijt in de beperkt beschikbare ruimte of moeten er keuzen worden gemaakt? Dit soort vragen en dilemma’s spelen mee in de uitvoering van elk project.

7

HOOFDSTUK 3

WAT GEBEURT ER OM ONS HEEN?

In dit hoofdstuk schetsen we een beeld van de ontwikkelingen in EU en op Rijksniveau. Het is geen uitputtende opsomming, maar beschrijft enkele ontwikkelingen die van invloed (kunnen) zijn op gemeentelijk beleid of projecten. Deze context bepaalt de richting waarin wij kijken en voor een groot deel de gemeentelijke inzet.

EUROPESE UNIE De EU begon als een vredesproject en nog steeds is de belangrijkste taak om vrede nu en in de toekomst te waarborgen. Extreme klimaatomstandigheden bedreigen de gezondheid van het welzijn van mensen. Daarom wordt een Europese visie op bedreigingen voor de vrede en veiligheid als gevolg van klimaatverandering opgesteld. En er wordt gewerkt aan het voorkomen van meer klimaatverandering en het aanpassen op klimaatverandering. De Europese Green Deal en het daaruit voortvloeiende Fit for 55 pakket met maatregelen wordt gestaag uitgewerkt. In 2023 zijn er (onder meer) besluiten genomen over:  De Natuurherstelwet, met als doel om verslechterende natuurgebieden in Europa beter te beschermen  Het goedkeuren van nieuwe Nederlandse regels om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan, te weten de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE++ subsidieregeling) En er zijn plannen gemaakt voor:  Het beschermen van planten en de bodem als bron voor de landbouw en een gezonde omgeving, de zogeheten Bodemgezondheidswet.  Het vergroenen van vervoer van goederen per trein en vrachtwagen. Sinds 1 juli 2023 moet worden betaald voor wegwerpbekers en -bakjes die plastic bevatten. Zo wil de overheid zorgen voor minder zwerfafval en plasticgebruik. Op 1 januari 2024 mogen geen wegwerpbekers en -bakjes niet meer gebruikt worden in bedrijven kantoren en instellingen.

De gemeentelijke organisatie gaat voor 1 januari over op afwasbare bekers. Deze maatregelen komen voort uit de Europese Single-Use-Plastics richtlijn. Per 1 juli van

dit jaar geldt de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor textiel. Deze wet regelt dat producenten die kleding op de Nederlandse markt brengen, verantwoordelijk zijn voor de inzameling en verwerking van oude kleding en textiel. Voorheen regelden gemeenten dit met textielcontainers. Door de verantwoordelijkheid - en de kosten voor de verwerking - bij de producenten zelf neer te leggen, hoopt men dat de producenten kleding en textiel gaan maken die langer meegaan. Dat is duurzamer en zorgt uiteindelijk voor minder kosten. Wij proberen de kennis die elders in de EU wordt opgedaan naar Amstelveen te halen door samen te werken met partners. Op deze manier kan Amstelveen samen met andere steden, kennisinstellingen en bedrijven innovaties ontwikkelen om de uitdaging die de verduurzaming biedt aan te gaan. Voor samenwerking en netwerkontwikkeling heeft Amstelveen zich het afgelopen jaar aangesloten bij een aantal netwerken. Amstelveen is o.a. aangesloten bij een Nederlands netwerk in oprichting rondom de EU missie: Climate-Neutral and Smart Cities. Ook is Amstelveen één van de 70 Europese Craftcities, een EU project gericht op kennisuitwisseling op het vlak van klimaatneutraliteit, leefbaarheid en inclusiviteit tussen de steden. Daarnaast zijn vanuit verschillende consortia projectvoorstellen ontwikkeld voor nationale en Europese innovatiesubsidies.

De consortia bestaan uit overheden, bedrijven en kennisinstellingen. De zeer competitieve subsidietrajecten zijn tot nu toe niet toegekend, maar zijn alsnog belangrijk geweest in het definiëren van samenwerkingsprojecten en de impact die ze genereren. De inzet is daarom om deze lijn door te trekken en de scherper gedefinieerde projecten met nieuwe projectenaanvragen alsnog gefinancierd te krijgen. Naast financiering is een belangrijke doelstelling hiervan om kennis en expertise voor Amstelveense projecten in te zetten.

8

NEDERLAND Van een energiesysteem dat vrijwel geheel draaide op kolen, olie en gas, gaan we naar een heel divers systeem met vrijwel alleen maar hernieuwbare bronnen. Met het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) brengt het kabinet in kaart hoe het energie­ systeem van de toekomst eruit moet zien en wat er voor nodig is om daar te komen. Het kabinet zet in op een meer sturende rol voor de Rijksoverheid op het gebied van energieaanbod en -infrastructuur, ruimte, verdeling en besparing. Dit betekent bijvoorbeeld:

 Maximaal inzetten op aanbod van energie: binnenlandse opwek, import en bouwen van infrastructuur.  Energiebesparing: vanaf 1 juli 2023 aans­cherping energiebesparingsplicht voor bedrijven en instellingen.  Inzet van schaarse energie op plekken waar geen goed of betaalbaar alternatief is. Waterstof wordt vooral ingezet voor de verduurzaming van de industrie en (zware) mobiliteit.  Internationale samenwerking en verbinding van onze energiesystemen.  Een goede ruimtelijke inpassing van het energiesysteem.

Minister Jetten (Klimaat en Energie): “Energie besparen is de snelste manier om als bedrijf weerbaarder te worden tegen de schommelende energieprijzen en de CO2-uitstoot te verlagen. Door de energie­besparingsplicht en informatieplicht aan te scherpen én de onderzoeksplicht in te voeren, zorgen we dat onbenut energie­ besparingspotentieel dat er vaak nog is, inzichtelijk wordt en bedrijven en instellingen daar ook hun voordeel mee kunnen doen.” 29 juni 2023, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat 9

Het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) is nauw verbonden met het NPE en richt zich op de benodigde ruimte voor infrastructuur van nationaal belang. Het stuk ligt nog voor inspraak voor op moment van dit schrijven. In het Klimaatfonds is € 9 miljard gereserveerd voor subsidies voor elektrolyse om opschalen van zowel de vraag- als de aanbodkant van waterstof te realiseren. Het PEH moet zorgen dat er plekken in Nederland worden aangewezen voor elektrolysers (waterstoffabrieken). Ook geeft dit aan waar de zogeheten backbones waterstof gaan komen. Voor Amstelveen is mogelijk relevant dat onderzocht wordt of er een aftakking van de backbone richting Schiphol en Greenport Aalsmeer kan komen. Voor de gebouwde omgeving zal er naar verwachting alleen waterstof beschikbaar komen voor woningen en gebouwen waar geen alternatieven voor aardgas zijn in 2050. Voor woning- en gebouweigenaren in Amstelveen is het daarom onwaarschijnlijk dat er waterstof beschikbaar zal komen. Circulariteit en Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Recentelijk heeft de minister voor Klimaat en Energie met 34 (internationale) organisaties uit de hernieuwbare energiesector het IMVO-convenant ondertekend voor een maatschappelijk verantwoorde energietransitie.

Organisaties die hieraan meedoen nemen verantwoordelijkheid voor de effecten die de bedrijfsactiviteiten hebben op mens, milieu en maatschappij. Een circulaire levenscyclus van zonne­ panelen verlaagt de voetafdruk van zonnepanelen. Die innovatieve kennis is in Nederland aanwezig. Onder andere daarom is het belangrijk dat de productie en doorontwikkeling van hoogwaardige circulaire zonnepanelen ook meer in Nederland gaat plaatsvinden. Vanuit het Nationaal Groeifonds trekt het kabinet trekt het kabinet € 412 miljoen uit voor de ontwikkeling van circulaire zonnepanelen, waarvan € 277 miljoen voorwaardelijk. Dit project moet ervoor zorgen dat zonnepanelen van minder kritieke grondstoffen worden gemaakt en dat Nederland minder afhankelijk wordt van de buitenlandse productie van panelen.

De Raad van State heeft op 2 augustus 2023 bepaald dat er voor het isoleren van spouwmuren eerst ecologisch onderzoek moet worden verricht. Als een eigenaar van een bestaande woning de spouw­ muren wil isoleren, moet hij eerst voldoende ecologische onderzoek laten doen om vast te stellen of er vleermuizen in deze muren kunnen zitten. Alleen een endoscopisch onderzoek (met een camera in de spouwmuur kijken) is onvoldoende. Via de G40 en de VNG wordt met het ministerie gesproken over een werkbare oplossing en voldoende middelen om de oplossing vorm te geven. De provincie Noord-Holland gaat beleid ontwikkelen. Naar verwachting kan de oplossing gevonden worden in een Soorten management plan (SMP). Het isoleren van de woningen zal hierdoor vertraging oplopen. Het wetsvoorstel Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) treedt naar verwachting op 1 juli 2024 in werking. Dit voorstel geeft gemeenten de mogelijkheid om lokale regels te maken om de overgang van aardgas naar duurzame vormen van energie uit te voeren. Het doel is om gemeenten juridisch instrumentarium te verschaffen om te komen tot verduurzaming van de gebouwde omgeving. En last but nog least: de omgevingswet gaat in op 1 januari 2024. In de Amstelveense Omgevingsvisie werken wij ons duurzaamheidsbeleid uit.

10

HOOFDSTUK 4

WAAR STAAT DE GEMEENTE NU?

Op alle fronten is in 2023 gewerkt aan duurzaamheid. Veel nadruk ligt daarbij op het verder vormgeven van de energietransitie; projecten zoals de gebiedsaanpak krijgen concreet vorm, er zijn voor 3 jaar middelen door het Rijk toegezegd en het team groeit in aantal en kennis. We zijn inmiddels 2 jaar bezig met het uitvoeren van de Leidraad duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen en hebben de evaluatie daarvan opgenomen in de bijlage. Verder komen circulaire economie en klimaatadaptatie aan bod in dit hoofdstuk en sluiten we het af met een zicht op de raakvlakken die duurzaamheid heeft met andere beleidsvelden. In dit hoofdstuk beschrijven we de voortgang van de duurzame activiteiten en in hoofdstuk 5 komen de cijfers van de monitor aan bod.

ENERGIETRANSITIE LANGS 8 WERKSPOREN

2W  oningen en inwoners ondersteuning (individuele aanpak) Informatie en advies Het regionaal energieloket is de plek waar inwoners vragen kunnen stellen over het verduurzamen van hun woning. In 2022 is de website van het REL 23.819 keer bezocht. De Kennisbank van het REL is in 2022 in totaal 142.290 bezocht. Hierbij zijn 242.156 pagina’s bekeken (https://kennisbank.regionaalenergieloket.nl/).

1 Gebiedsaanpak Afgelopen jaar zijn twee buurtenergie­ plannen opgeleverd, voor de Zeestratenbuurt en voor Randwijck-West. De energieplannen beschrijven hoe woningen in beide buurten verduurzaamd en aardgasvrijklaar kunnen worden. De plannen zijn ontwikkeld met inachtneming van buurtspecifieke kenmerken. Beide plannen zijn ontwikkeld in samenwerking met een vertegenwoordiging van bewoners uit de buurt. Voor de uitvoering van het energieplan is het Energieteam Zeestratenbuurt opgestart. Het team gaat samen met de bewoners de uitvoering vormgeven. De uitvoering is in Q4 gestart. In de volgende 2 buurten, naar verwachting Randwijk-Oost en de Heldenbuurt, is het traject om tot buurtenergieplannen te komen opgestart.

Actie:

Nationaal Isolatie Programma (NIP) In het kader van het Nationaal Isolatie Programma is een plan gemaakt om de komende jaren de woningen met een D,E,F,G label te verduurzamen. Isoleren & andere acties Er zijn in 2023 4 collectieve acties geweest om bewoners te helpen met het inkopen van verduur­ zaming van hun woning:

Aantal aangevraagde offertes

Goedgekeurde offertes

Zonnepanelen

518

60

Isolatie

438

Nog onbekend

HR++ Glas

91

Nog onbekend

Hybride Warmtepomp

247

Nog onbekend

11

In de eerste helft van 2023 zijn er 194 subsidie aanvragen bij de gemeente ingediend voor het verduurzamen van woningen. Hiervoor is een bedrag van € 165.466,- uitgekeerd dat onder andere is besteed aan isolatie, warmtepompen en inductiekookplaten.

Energiearmoede In juni 2022 is het Plan van aanpak energiearmoede Amstelveen 2022-2023 door het college van B&W vastgesteld. Het plan van aanpak energiearmoede is een integrale aanpak waarin de verschillende domeinen binnen de gemeente, woningcorporaties en intermediaire organisaties nauw met elkaar samen werken. Er wordt gewerkt langs 3 sporen: inkomensondersteuning, energiebesparing woningniveau, energiebesparing inwonersniveau. Het Rijk heeft middelen beschikbaar gesteld om het plan van aanpak uit te voeren.

Het subsidieplafond kwam daarmee in beeld (€ 220.000,-) en is door het college van B&W op 25 juli j.l. verhoogd tot € 370.000 uit het budget van Het Nationaal Isolatieprogramma 2022. Amstelveners weten ook de landelijke subsidieregeling te vinden, de ISDE of SEEH subsidie voor warmte­ pompen, oftewel Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing. In 2021 werd deze 47 keer aangevraagd en in 2022 142 keer. De ISDE subsidie mag gestapeld worden op de gemeentelijke subsidie.

Actie

2022

Energietoeslag uitgekeerd

2023 tot medio juli 3.972 totaal

Energiefixers

528 sinds okt 22

Belklus

415

99

Energiecoaches

330

227

Studenten Uilenstede

39 woongroepen +

20 afspraken Witgoedactie

927 vouchers gebruikt

Daarnaast is in samenwerking met Participe Amstelland in 2022 en 2023 het project ‘energiearmoede kwetsbare groepen’ uitgevoerd. Het project heeft bijgedragen aan het verspreiden van informatie onder de energiearmoede doelgroep en organisaties die met hen in contact staan.

12

Servicepunt VvE’s Sinds medio 2022 heeft de gemeente 98 VvE’s ondersteund met subsidie voor advies en procesbegeleiding, informatieavonden, nieuwsbrieven en het beantwoorden van vragen. In totaal zijn er ruim 500 VvE’s en 349 daarvan hebben een slecht indicatief energielabel (DEF of G). Huurwoningen Met de woningbouwcorporaties zijn in het kader van de Prestatie-afspraken, afspraken gemaakt over het verduurzamen van de slechte label woningen. In lijn met de landelijke afspraken moeten deze slechte label woningen voor eind 2028 verduurzaamd zijn. 3 Bedrijven en utiliteitsbouw In 2022 is het provinciale energiebesparingsakkoord vastgesteld. Als uitwerking daarvan heeft het college het Uitvoeringsplan energiebesparing bedrijven 2022-2025 vastgesteld. Binnen het plan zijn diverse acties uitgevoerd. In samenwerking met de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied zijn onder andere de volgende acties uitgevoerd:  De verplichting voor kantoorgebouwen om minimaal energielabel C te hebben per 1 januari 2023 wordt door de gemeente gemonitord. Van de 109 kantoren die aan deze verplichting moeten voldoen, hebben 55 kantoren dit label nog niet per 1 februari 2023. Na een aanschrijving van de gemeente blijken een aantal wel te voldoen/ niet hoeven te voldoen etc. Een aantal Last onder dwangsommen is in voorbereiding.

 De Omgevingsdienst heeft met de 50 grootste bedrijven (qua energiegebruik) afspraken gemaakt over de energiebesparingsplicht.  De Omgevingsdienst heeft de bedrijven die vallen onder de informatieplicht aangeschreven om de energiegegevens aan te leveren.  Bij het Regionale Energieloket is een bedrijvenpagina ingericht. De pagina is in 2022 226 keer bezocht.  Voor bedrijven zijn gratis energiescans beschikbaar gesteld. In 2022 is bij 106 bedrijven een energiescan uitgevoerd. De bedrijven krijgen een jaar begeleiding bij het uitvoeren van de geadviseerde maatregelen. In totaal is 35% van de geadviseerde maatregelen uitgevoerd.

 Voor 2023 e.v. is een aanbesteding georganiseerd zodat we ook voor de komende jaren energiescan kunnen uitvoeren. Zon op dak Top 50 aanpak, daken met grootste onbenutte potentie voor zonne-energie zijn geanalyseerd. De eigenaren van deze daken zijn benaderd door de gemeente met informatie over wat gemeente, provincie en rijk te bieden heeft aan subsidies.

OER (energieroute RWS) Nadat het college in november 2022 de ‘Intentieverklaring Opwek Energie langs A9, A5, A22 & A2 en A1’ heeft ondertekend is binnen Amstelveen de locatie tegenover de Krijgsman, op het water in de oksel van de A9, uitgekozen als voorkeursvariant. Overigens is bij de Krijgsman al een zonnepark in het bestemmings­plan mogelijk gemaakt, als onderdeel van het VEENIX traject.

Bedrijventerrein Bovenkerk De gemeente Amstelveen gaat samen met Project­ bureau Herstructurering Bedrijventerreinen (PHB) een campagne beginnen om bedrijventerrein Bovenkerk te verduurzamen. Het doel van de campagne is het ondersteunen van de bedrijven op het terrein bij het verduurzamen en richt zich op 3 aspecten: 1. Wettelijke noodzaak 2. Economische prikkels 3. Collectieve maatregelen en samenwerkings­ verbanden Naar verwachting wordt de campagne aan het eind van 2023 afgerond en geëvalueerd. 4 Maatschappelijk vastgoed De gemeente verduurzaamt haar eigen vastgoedportefeuille. In 2023 hebben zijn tot medio augustus 2267 PV-panelen aangebracht, verspreid over 21 van onze ‘eigen’ locaties. Samen heeft dit een geprog­ notiseerde opbrengst van 650 MWh, vergelijkbaar met het verbruik van 230 huishoudens. Er is en wordt gewerkt aan een routekaart met als doel om het gemeentelijk vastgoed uiterlijk 2030 van het aardgas af te hebben.

13

De Leidraad Duurzaam Bouwen en Gebiedsontwikkelingen is toegepast op nieuwe projecten van de gemeente, zoals bij nieuwbouw op Zorgvlied en in de Scheg. Er is gebruikt gemaakt van DUMAVA subsidie (duurzaam maatschappelijk vastgoed) voor het renoveren van enkele panden. De gemeente voldoet aan de Energiebespaarplicht voor bedrijven en instellingen, waarbij alle energiebesparende maatregelen worden genomen die binnen 5 jaar kunnen worden terug­verdiend. 5 Gebiedsontwikkeling en nieuwbouw De Leidraad Duurzaam bouwen en gebiedsontwikkelen is in november 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. De complete evaluatie van deze leidraad is in de bijlage toegevoegd (bijlage 1).

6 Energiebronnen en -infrastructuur

Energiebronnen Om de transformatie naar een fossielonafhankelijke gemeente te kunnen realiseren is afbouw van de afhankelijkheid van aardgas een belangrijke stap. Het grootste deel van het aardgasverbruik wordt ingezet voor het verwarmen van gebouwen. Duurzame alternatieven voor het verwarmen van gebouwen vormen dan ook een belangrijke schakel naar een fossielonafhankelijk Amstelveen. Zoals uit de transitievisie warmte (2020) al bleek kent Amstelveen slechts beperkte alternatieve (collectieve) warmtebronnen en vraagt de ontsluiting van deze bronnen om warmtenetten en medewerking van de ‘bronhouders’. Individuele warmteoplossingen hebben over het algemeen een grotere impact op het elektriciteitsnet. (zie paragraaf over uitbreiding elektriciteitsnet)

Aquathermie Aquathermie is de verzamelnaam van mogelijkheden de waterketen in te zetten als warmte- en koudebron voor de gebouwde omgeving. We onderscheiden thermische energie uit oppervlakte water, thermische energie uit afvalwater (o.a. riolen) en thermische energie uit drinkwater.

We hebben onderzocht hoe duurzaam projecten in Amstelveen zijn, daartoe is een aantal grote gebouwen en 2 gemeentelijke projecten tegen het licht gehouden. Concluderend kan worden gesteld dat het goed mogelijk is om duurzamer te bouwen dan wettelijk is vereist en dat dit ook al gebeurt. De markt loopt voor op wet- en regelgeving. Met name op gebied van energie en circulariteit wordt vaak beter gebouwd dan de wet vereist, maar ook mobiliteit en groen gaat vaak redelijk goed. Duurzaam bouwen hoeft ook niet altijd duurder te zijn, als rekening gehouden wordt met lagere kosten voor onderhoud, de lagere energierekening en de eindopbrengst van de materialen. Voor een aantal gebieden wordt gewerkt aan een gebiedsaanpak voor de energietransitie. Met name voor Nieuw Legmeer, Alleman kwartier en de Zone A9.

Bij aquathermie is veelal een combinatie nodig met warmte- en koude opslag nodig om over voldoende warmte of koude op het juiste moment te kunnen beschikken. Belangrijke partner voor Amstelveen in de waterketen is Waternet. Waternet is beheerder van de RWZI (in de Middelpolder), mede beheerder van de WRK-leiding (Waterleiding Rijn - Kennemerland) en belangrijke adviseur voor vergunningverlening WKO’s. Zowel bij de RWZI als ook de WRK speelt de juridische kwestie opgeworpen door het zogeheten Didam-arrest. Samengevat dient een overheid in geval van schaarsgoed een openbare aanbesteding te doen wie dit goed mag gebruiken. De thermische energie uit zowel de RWZI als de WRK kan als schaars goed worden beschouwd. Vanuit de gebiedsontwikkeling Nieuw Legmeer wordt met Waternet gewerkt naar een oplossing. Bij de RWZI lag het voor de hand dat Eneco als warmtenet-exploitant betrokken zou zijn. Dit omdat voor de afname een warmtenet nodig is die hoge aanvangsinvesteringen vraagt. Voor een eventuele nieuwe partij is het zeer waarschijnlijk niet concurrerend om naast het bestaande warmtenet een nieuw warmtenet aan te leggen. 14

De voorgenomen Wet collectieve warmte, die volgens de Kamerbrief1 van 6 juli 2023 beoogd is om per 1 januari 2025 in werking te treden, stelt dat een nieuw warmtenet minimaal voor 51% in publieke handen zijn. Het wetsvoorstel over een publiek meerderheidsbelang heeft ervoor gezorgd dat energiebedrijven als Vattenfall en Eneco voorlopig geen investeringen doen in nieuwe netten. Daardoor ligt ook de ontwikkeling van de RWZI als warmtebron vooralsnog stil. Warmtenet Amstelveen Noord Ondertussen zijn er tussen Eigen Haard en Eneco afspraken gemaakt over het aansluiten van ruim 800 corporatiewoningen. In juli heeft een eerste informatieavond hierover voor de huurders plaatsgevonden. Deze avond was druk bezocht en biedt een goede start om het project dat ‘warm Amstelveen’ is genoemd verder in uitvoering te brengen. Omdat de overgang naar aardgasvrij financiële gevolgen heeft voor de huur en energierekening is 70% instemming van de huurders benodigd. Geothermie Amstelveen werkt in provinciaal verband aan de ontwikkeling van geothermie en neemt deel aan de werkgroep versnelling aardwarmte MRA. De mogelijkheden voor Amstelveen zijn nog niet duidelijk. In 2024 start er een proefboring in de gemeente Ouder-Amstel om de ondergrond beter in kaart te brengen.

Het ministerie EZK heeft voor het grond­ gebied van Amstelveen opsporingsvergunning Aardwarmte verleend aan twee verschillende samenwerkingsverbanden van partijen.

Naar aanleiding van onvrede van bewoners uit Westwijk Zuid-West over warmtetarieven en interpretatie van de warmtewet ondersteunt de gemeente gesprekken tussen bewonersafvaardiging en energieleverancier. Het betreft hier woningen die aangesloten zijn op een collectief WKO-net. De exploitant heeft bewoners inmiddels voorstellen gedaan de tariefstructuur te wijzigen, zodat deze volgens exploitant voldoen aan de Warmtewet. Naar verwachting zal een uitspraak van de ACM 2e helft 2023 verdere duidelijkheid geven over deze gehanteerde tarieven. Voor het bestaande WKO-net in Westwijk Zuid-Oost staat de gemeente in contact met de Belangenvereniging WKO Westwijk Zuid-Oost. Deze belangenvereniging treedt namens de aangesloten woningeigenaren op als gesprekspartner en belangenvertegenwoordiger naar de exploitant van het WKO-net. Het uitbreiden van het elektriciteitsnetwerk Ook in Amstelveen staat het elektriciteitsnetwerk onder druk. In augustus 2023 heeft de netbeheerder (Liander) bekend gemaakt dat er beperkte transportcapaciteit beschikbaar is voor leveren van elektriciteit door het net. Er is nog wel capaciteit beschikbaar, maar de netbeheerder ziet op basis van zijn voorspellingen en uitstaande aanvragen dat er binnen afzienbare tijd transportschaarste zou kunnen ontstaan. Deze beperking geldt voor zakelijke aansluitingen groter dan 3x80 ampère.

Voor terugleveren aan het net, bijvoorbeeld door middel van zonnepanelen op daken, is geen transportbeperking voorzien. De hoge elektriciteitsvraag zorgt dat lokaal duurzaam opgewekte energie lokaal gebruikt wordt.

WKO (Warmtekoude opslag) Om bewoners te ondersteunen bij het ontwikkelen van een collectief warmte project is de Notitie “Eigenaarschap, gemeentelijke sturing en de rol van burgerinitiatieven in de warmte transitie” opgesteld. Deze notitie is met de raad gedeeld als bijlage bij de Raadsbrief. Afdoening motie warmer hart voor Amstelveen amstelveen - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl)

1 https://open.overheid.nl/documenten/ae2241ee-b13f-4e57-b494-14dd5d2c250f/file

15

Bron: Transportcapaciteit Noord-Holland | Liander

Prognoses van Liander laten dus zien dat het elektriciteitsnetwerk snel volloopt en uitbreidingen daarom noodzakelijk zijn. Het elektriciteitsnetwerk moet meegroeien met de ontwikkelingen in en van de stad. Zowel bewoners als bedrijven elektrificeren (een deel van) hun warmtevoorziening en hun mobiliteit. Dit vergroot de vraag naar elektra. Woningen hebben kleinverbruikersaansluitingen en worden niet direct geraakt door de transportbeperking, bij bedrijven of collectieve energievoorzieningen kunnen echter knelpunten ontstaan wanneer er onvoldoende transportcapaciteit voorhanden is. Daarnaast is er aanvullende energievoorziening nodig voor Nieuw Legmeer en BTAZ. De keuze voor de warmte-

voorziening in deze gebieden is mede van invloed op de benodigde elektrainfrastructuur. Amstelveen werkt binnen de taskforce energieinfrastructuur Noord-Holland met netbeheerders, gemeenten en Provincie aan 3 sporen om een toekomst bestendige energie-infrastructuur te realiseren: 1. versnellen van de aanleg van energieinfrastructuur 2. beter voorspellen en prioriteren aan de hand van integraal programmeren 3. implementeren van slimme oplossingen. Voor de gebiedsontwikkelingen Nieuw-Legmeer en BTAZ is een mix van de bovengenoem-de 3 sporen nodig.

16

Op provinciaal niveau is het provinciaal Meer­ jarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) vastgesteld. Uitbreiding van het Onderstation Amstelveen (locatie aan Langs de Akker) en nieuwbouw van Onderstation Amstelveen-Zuid (voorzien ten Noorden van BTAZ) zijn opgenomen in deze pMIEK als belangrijke projecten, zowel voor Amstelveen als de regio. Gemeente Amstelveen werkt met TenneT en Liander aan het cluster ‘Amstelveen’ binnen de taskforce energieinfra Noord-Holland. Deze taskforce waarin ook de

Provincie Noord-Holland betrokken is, is opgericht om noodzakelijke netuitbreidingen waar mogelijk te versnellen en knelpunten vroegtijdig te signaleren en op te lossen. Belangrijk aandachtspunt is dat het Landelijke hoogspanningsnet eveneens uitbreiding nodig heeft om op haar beurt de regionale netten te kunnen voeden. Deze onderlinge afhankelijkheden worden binnen de pMIEK en het landelijke MIEK afgestemd. Ook als alle uitbreidingen volgens planning verlopen, zal er op meerdere plaatsen netcongestie kunnen ontstaan.

(Bron: Liander)

17

In Amstelveen zijn 3 150 Kv stations in voorbereiding:  In samenwerking met Tennet en Liander wordt het ontwerp bestemmingsplan voor de locatie Langs de Akker en de locatie Amstelveen Zuid inclusief het verbindende kabeltracé in 2023 ter inzage gelegd.  Het locatieonderzoek voor het uitbreiden van de locatie Bolwerk is door Liander afgerond. Liander heeft in juli 2023 het college verzocht medewerking te verlenen aan uitbreiding van het bestaande station op de locatie Bolwerk. Voorbereidingen zijn hiervoor ingang gezet waarbij streven is voor 2030 de uitbreiding afgerond te hebben. In samenwerking met Liander wordt gewerkt aan de ontwikkeling van het “energiesysteem actieplan” ESAP. Dit is een instrument om de uitbreiding van het electriciteitsnetwerk slim te programmeren. Binnen de ESAP wordt met regiogemeenten samengewerkt. Het elektriciteitsnetwerk is immers gemeentegrens overschrijdend. Deze ESAP vormt belangrijke input voor werkspoor 2 binnen de taskforce energieinfrastructuur Noord-Hollend. Naast hiervoor genoemde hoogspanningslocaties is het noodzakelijk dat het elektriciteitsnetwerk in alle wijken uitgebreid wordt. Naar verwachting zullen er 250 middenspanningsruimten (MSR) bijgeplaatst moeten worden. In samenwerking met Liander is een plan gemaakt om de benodigde uitbreidingen programmatisch in te plannen.

Liander en gemeente ondertekenden hiertoe een intentie-overeenkomst tot samenwerking, waarbij aan een toekomst­ bestendig elektriciteitsnetwerk wordt gewerkt. Opwek duurzame energie In provinciaal verband is Amstelveen onderdeel van de Regionale Energiestrategie (RES NH zuid). De gemeenten in de RES regio zijn aan de slag om de benoemde zoekgebieden uit te werken in concrete projecten. De onderstaande projecten zijn de Amstelveense uitwerking daarvan. Er wordt gewerkt aan de herijking van de RES. De RES 2.0 wordt in 2024 in de raad geagendeerd. Lokaal opwekken, lokaal gebruiken Om de opwek van duurzame energie in de regio verder te stimuleren wil Gemeente Amstelveen duurzame energie van lokale bedrijven afnemen.

Het achterliggend idee is het opwekken van duurzame energie te versnellen door lokale opwekkers meer leveringszekerheid te geven. Daarom koopt de gemeente sinds 1 januari 2023 samen met 6 andere gemeenten uit de regio stroom op een vernieuwende energiemarktplaats in. De gemeenten werken met een zogenaamd ‘Dynamisch Aankoopsysteem (DAS)’. Het platform dat hiervoor gebruikt wordt is ‘Groendus Energiemarktplaats’. Hier komt vraag en aanbod van duurzame energie samen; bedrijven kunnen aangeven dat ze energie beschikbaar hebben en de gemeenten geven aan wat ze nodig hebben. Nog niet eerder kochten gemeenten energie op deze wijze in. Ondernemers die groene stroom opwekken worden opgeroepen om stroom die ze opwekken, maar zelf niet verbruiken, aan de samenwerkende gemeenten te verkopen. Naast de zekerheid die dit voor de producent oplevert, worden de afnemers gestimuleerd energie te gebruiken op moment dat deze beschikbaar is, dit draagt bij aan stabiliseren van het elektranet. Voorwaarde voor deelname aan deze marktplaats is dat zowel stroomopwekker, als stroomafnemer beiden over een grootverbruikersaansluiting beschikken. Solar Carports Het afgelopen jaar onderzochten we waar zonne­ panelen boven parkeerterreinen in Amstelveen leiden tot een haalbare business case en koppelkansen met andere doelen.

Wij hebben de volgende inventa­risatie uitgevoerd:  Alle parkeerplaatsen met potentie voor een solar carports zijn in kaart gebracht via de, door de Provincie mogelijk gemaakte toolkit Park the Sun. In Amstelveen zijn dit in totaal 480 parkeerterreinen.  Van de 480 beschikbare parkeerterreinen zijn de parkeerplaatsen met een potentieel vermogen van boven de 200 kWp geselecteerd. Dit zijn in totaal 38 locaties. Al deze locaties hebben volgens de genoemde tool een positieve businesscase.

Belangrijke voorwaarde voor de businesscase is dat de opgewekte elektriciteit grotendeels lokaal wordt gebruikt. De huidige consumentenprijs is namelijk vele malen gunstiger dan het terug leveren van elektriciteit aan het net voor een kaal tarief per kWh.

18

 De 38 parkeerplaatsen met de grootste opwekpotentie zijn vervolgens beoordeeld op wenselijkheid, waaronder de ligging naast woningen en omringende bijzonderheden, zoals nabijgelegen gemeentelijk vastgoed of een grootgebruiker van energie. Uit deze analyse zijn diverse locaties geselecteerd. Voor 5 locaties is inmiddels een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd.

OER (energieroute RWS) Nadat het college in november 2022 de ‘Intentieverklaring Opwek Energie langs A9, A5, A22 & A2 en A1’ heeft ondertekend is binnen Amstelveen de locatie tegenover de Krijgsman, op het water in de oksel van de A9, uitgekozen als voorkeursvariant. Overigens is bij de Krijgsman al een zonnepark mogelijk binnen het bestemmingsplan, als onderdeel van het VEENIX traject 7 Duurzame mobiliteit In het kader van het mobiliteitsbeleid van de gemeente zijn veel taken uitgevoerd in 2023:

Zon op gevel Gelet op de opgave voor de energietransitie is zon op alle daken nog niet voldoende om deze te bereiken. Zon op gevels is bij sommige gebouwen een goede optie. Om dit in de praktijk mogelijk te maken is het belangrijk dat de procedures, randvoorwaarden en mogelijkheden rondom zon op gevel voor gebouweigenaren duidelijk zijn. Daarom wordt er een uitnodigingskader zon op gevel opgesteld. De provincie financiert het opstellen van het kader, dat na afronding beschikbaar komt voor andere gemeenten in de RES regio. Zon op dak In de zogeheten Top 50 aanpak zijn de daken met grootste onbenutte potentie voor zonne-energie geanalyseerd. De eigenaren van deze daken zijn benaderd met informatie over wat gemeente, provincie en rijk te bieden hebben aan subsidies. Op 10 van de grote daken zijn inmiddels zonnepanelen geïnstalleerd. Zoals beschreven in paragraaf 4 zijn ook op de grote gemeentelijke daken inmiddels zonnepanelen geïnstalleerd.

De gemeentelijk organisatie  In het kader van het bevorderen van duurzame mobiliteit van medewerkers van de gemeente zijn in 2022 nieuwe dienstfietsen geleased en kunnen de dienstfietsen en auto’s via een app geboekt worden, waarmee het gebruiksgemak is vergroot. Daarnaast heeft HRM in 2023 de arbeidsvoorwaarden voor niet-automobilisten verbeterd: OV-reizen worden 100% vergoed en de bijdrage voor de aanschaf van een elektrische fiets via het Individueel keuze Budget is verhoogd. In mei van dit jaar is meegedaan aan de regionale “Fiets Fun Actie” waar medewerkers 2 weken lang gratis een e-bike uit konden proberen. Deze actie liep drie maanden.  In het kader van de CO2 uitstootvrije organisatie worden voor 2030 alle werkvoertuigen fossielvrij. Raadhuis en Oude Dorp  In juni van dit jaar is een mobiliteitsonderzoek uitgevoerd onder werknemers en bezoekers van het Raadhuis om meer inzicht te krijgen in de vervoermiddelkeuze (nul-meting). Rondom het Oude Dorp en het Raadhuis is het erg druk en de bereikbaarheid en parkeersituatie zijn onderzocht. De resultaten zijn nog niet beschikbaar. Elektrisch laden  In 2022 heeft de gemeente een pilot opgezet voor verlengd privaat laden waarbij inwoners middels een kabelgoot vanuit hun huis de elektrische auto op de openbare weg op kunnen laden. Dit is een snellere en efficiëntere methode dan het plaatsen van een laadpaal.

Deze werkwijze is een succes en gaan we verder uitrollen.

19

 In 2023 heeft Amstelveen zich aangesloten bij MRA-Elektrisch. Binnen het project MRAElektrisch werken overheden in Flevoland, Noord-Holland en Utrecht samen om elektrisch vervoer te stimuleren en een netwerk van publieke oplaadpunten te realiseren Via MRA-Elektrisch worden gezamenlijke aanbestedingen voor openbare laadpalen uitgevoerd die de gemeenten via het projectbureau doen. Die creëren volume, waardoor marktpartijen eerder in staat zijn aantrekkelijke biedingen te doen. Dat jaagt het elektrisch rijden aan. Hierdoor verloopt het proces van aanvraag tot realisatie van laadpalen efficiënter en korter.  In samenwerking met MRA-Elektrisch wordt in 2023 een laadkaart opgesteld met potentiële locaties voor laadpalen, rekening houdend met de verwachte groei van het aantal elektrische voertuigen in de gemeente. Deze kaart zal middels participatie met de inwoners worden besproken. Afstemming met Liander over de elektra infrastructuur is hierbij van belang.  In 2023 is door de inzet van extra capaciteit de ontstane achterstand in het verwerken van aanvragen voor publieke elektrische laadpalen ingelopen. Dit jaar is ook gestart met het opstellen van een nieuwe visie op elektrisch laden. Dit is noodzakelijk door het grote aantal ontwikkelingen in de wereld van elektrisch laden. We werken hierbij in lijn met MRA elektrisch.

De concept visie Elektrisch laden 2024-2030 zal ter bespreking aan de gemeenteraad worden voorgelegd en uitgewerkt in actuele beleidsregels. Fiets  Er is een Mobiliteitsvisie 2020 en een Fietsbeleidsplan uit 2006 dat veel aanknopingspunten biedt en op basis waarvan fietsen in de stad wordt verbeterd. Hoewel deze nota nog niet in gaat op veel nieuwe typen (snelle) fietsen en de bijkomende problematiek is de nota nog wel grotendeels actueel. Een recenter beleidsstuk is de Mobiliteitsvisie Amstelveen.  Het stimuleren en beter faciliteren van het fietsgebruik wordt het beste zichtbaar via de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s verkeer die vanaf 2012 worden opgesteld en sinds 2018 worden verwerkt in het Meerjarenprojectenplan Buitenruimte. Er wordt hierbij geïnvesteerd in

de kwaliteitsverbetering van fietsroutes (toepassen gesloten verharding, verbreden, verlichten, voorrang instellen door toepassen van rotondes en het aanleggen van fietsstroken waar deze nog ontbreken). Bij de Perspectiefnota 2024 is besloten om gedurende meerdere jaren een extra budget van € 500.000 per jaar beschikbaar te stellen voor het verbeteren van fietspaden. Er wordt onder andere gewerkt aan het verbeteren van de fietspaden langs de Beneluxbaan (asfalteren), langs de museumspoorlijn (MRA-hoofdfietsroute) en diverse andere vrijliggende fietspaden. Daar waar mogelijk worden verkeerslichten vervangen door rotondes, om fietsers en voetgangers voorrang te geven zodat zij niet meer hoeven te wachten. Zo werkt de gemeente aan het comfortabel en veilig doorfietsen op het hoofdfietsnet.  Het verzoek van de raad over kansen voor plastic roads (motie Innovatie en duurzame infrastructuur) wordt onderzocht en de uitkomsten worden nog in 2023 teruggekoppeld. Deelmobiliteit  Deelmobiliteit bestaat uit een aantal onderdelen: fietsen, scooters en auto’s. Amstelveen heeft de City Deal Elektrische deelmobiliteit in stedelijke gebiedsontwikkeling mede ondertekend (2018).

Amstelveen neemt deel met onder andere de pilot aan de Biesbosch 225 waar elektrische deelauto’s, elektrische deel(bak)fietsen en goede verbinding met de tramhalte moeten bijdragen aan duurzamere mobiliteit en afname van individueel autogebruik.  In 2022 is een studie uitgevoerd naar verschillende varianten van een mobiliteitshub bij de Sacharovlaan. In de verschillende varianten wordt ook rekening gehouden met deel-mobiliteit. Deze studie wordt meegenomen bij de verdere uitwerking van de plannen voor Nieuw-Legmeer.  Deelmobiliteit is onderdeel van de Leidraad Duurzaam Bouwen en Gebiedsontwikkelen en wordt gestimuleerd om mee te nemen bij nieuwbouw.

20

8 Communicatie en participatie De Gemeente Amstelveen richt zich communicatief vooral op het stimuleren en ondersteunen van duurzame acties voor en door inwoners en bedrijven. Dat doet de gemeente richting inwoners, in samenwerking met het Energieloket Amstelveen, op verschillende manieren zoals het promoten van subsidies, collectieve inkoopacties en uitvoer van projecten vanuit het Servicepunt Energie-advies voor collectieven en organisaties. De in 2021 ontwikkelde communicatiestrategie en beeldmerk gebruiken we om inwoners en bedrijven op een eenduidige en herkenbare wijze te benaderen. Het doel van de strategie is om inwoners en bedrijven steeds meer te betrekken bij de duurzame stappen in de gemeente en ze te enthousiasmeren met duurzaamheid aan de slag te gaan.  Sinds dit jaar zijn er duurzame kanalen op Instagram en Facebook waar we inwoners informeren over acties, evenementen, subsidieregelingen en laagdrempelige tips delen. Het aantal volgers groeit gestaag en we promoten

het via onze offline communicatie (pers­berichten, krant). Met betaalde campagnes over specifieke onderwerpen of acties bereiken we behoorlijk veel inwoners. Gemiddeld bereiken we dan zo’n 15.000-17.500 unieke personen per dag.  Een keer per twee maanden geven we de gratis nieuwsbrief Duurzaam Amstelveen uit Nieuwsbrief ‘Duurzaam Amstelveen’. Deze versturen we naar 1.850 inwoners. De nieuwsbrief Duurzame VvE versturen we vier keer per jaar naar 800 adressen Nieuwsbrief ‘Duurzame VvE’ (amstelveen.nl).  Gedurende het hele jaar zijn er geïntegreerde inwonerscampagnes ter promotie van acties in samenwerking met het Energieloket Amstelveen. Hierbij kan je denken aan isolatie-, zonne­panelen- en hybridewarmtepompacties, maar ook promotie rond de gratis Energiefixers, Energiecoaches of Gratis advies aan huis voor woningen met energielabel G. Dit zijn campagnes op lokale media als sandwichborden, digitale promotieborden, in AmstelveenZ, het Amstelveen Nieuwsblad en online.

De gemeente heeft in april 2023 het certificaat CO2Prestatieladder ontvangen voor de stappen die er tot dan toe zijn gezet om de CO2 uitstoot te verlagen. De eerste stap was het onderzoeken van de eigen CO₂-footprint (of CO2-voetafdruk) om inzicht te krijgen in de mogelijkheden om het verbruik te verminderen. Een CO2-footprint is de berekening van de totale uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt door een organisatie. Bij alle activiteiten, zoals mobiliteit, transport en energieverbruik, komen er CO2 en andere broeikasgassen vrij. De gemeente wil in 2030 een uitstootvrije organisatie zijn en er is als tussendoel geformuleerd dat we in 2026 een reductie realiseren van 40%.

21

Op basis van de eerste opgestelde footprint in 2022 zijn plannen gemaakt om het wagenpark van de gemeente te elektrificeren. Deze plannen zijn inmiddels door de gemeenteraad bij het vaststellen van de Perspectief­ nota aangenomen. Voor het gemeentelijk vastgoed wordt een zogeheten routekaart opgesteld, waarin

staat wat nodig is om gasloos te kunnen worden. De Amstelveense organisatie heeft gas bespaart door de temperatuur in de gebouwen 1 á 2 graden lager te zetten in gemeentelijke gebouwen, wat tot een gemiddelde besparing van 15% heeft geleid

Amstelveen Sport onderzoekt haar mogelijkheden om de CO2 uitstoot omlaag te brengen. 22

CIRCULAIRE ECONOMIE Er wordt op 4 manieren gewerkt aan het hergebruik van grondstoffen: 1. Grondstoffenplan 2022-2026 2. Circulair inkopen en aanbesteden 3. Circulair bouwen 4. Grondbank 1 Het grondstoffenplan 2022-2026 Het grondstoffenplan is geïmplementeerd in de gemeente. De doelstellingen uit het Grondstoffenplan zijn 75% afvalscheiding en 100 kilo restafval per inwoner per jaar. De maatregelen uit het plan sluiten aan bij de uitgevoerde evaluatie van het afvalbeleid en het verhogen van service voor inwoners:  Plaatsen van extra textiel-, papier-, GFT/E- en glascontainers.  Sinds januari elke drie weken legen van de aangeboden rolcontainers voor papier en karton in plaats van elke vier weken.  Vanaf half maart tot half oktober wordt er wekelijks GFT/E ingezameld. Na half oktober wordt de frequentie weer teruggebracht tot één keer per twee weken. Met de nieuwe maatregelen zetten we er op in om de doelstellingen uit het Grondstoffenplan 2022-2026 te behalen. We monitoren jaarlijks de resultaten van de inzameling. We verwachten dat met de implementatie van bovengenoemde maatregelen de hoeveelheid ingezameld restafval verder zal afnemen. Inwoners scheiden hun afval steeds beter. 2 Circulair inkopen en aanbesteden Circulair inkopen is in ontwikkeling. Het doel van 10% circulair inkopen in 2022 is behaald.

Via een meerjarenblik op inkopen wordt inzichtelijk gemaakt welke circulaire onderwerpen per wanneer kunnen worden aanbesteed. Circulair inkopen vraagt meer voorbereidingstijd dan het reguliere inkopen. Een meerjarenblik biedt inkopende afdelingen de gelegenheid om tijdig voorbereidingen te treffen, bijvoorbeeld in relatie tot budgetten. Er is een nieuw inkoopbeleid opgesteld gericht op Maatschappelijk Verantwoord Inkopen waar ook circulair inkopen een plaats in heeft gekregen.

Amstelveen is samen met Haarlem bestuurlijk trekker van het onderwerp Circulair binnen MRA en deelt kennis en werkt waar mogelijk samen binnen de MRA (Metropoolregio Amsterdam). Op deze manier is bijvoorbeeld een aanbesteding voor duurzame bedrijfskleding en verkeersborden gerealiseerd. De samenwerking vindt plaats op basis van de Intentieverklaring circulair inkopen & opdrachtgeverschap van de MRA, waarin de doelen tot en met 2025 zijn geformuleerd. In dat kader wordt jaarlijks het percentage circulair inkopen gemeten. Dit gebeurt via de meetmethodiek van de MRA-roadmap. Het uitgangspunt van de methodiek is het meten op spendniveau aan de hand van verschillende procesindicatoren. Het voordeel van het meten op spendniveau en niet op basis van (jaarlijkse) aantallen, is onder andere dat dit naast het aantal inkopen inzicht geeft in de omgang in euro’s en dat aanbestede inkooppakketten met lopende overeenkomsten ook mee­tellen. Verhoudingsgewijs ligt de focus bij circulair inkopen met name op inkooppakketten waar directe invloed op kan worden uitgeoefend. Het gaat hier om invloed op de circulariteit van het hoofdbestanddeel van de opdracht, vaak een fysieke component. Bijvoorbeeld bij de aanbesteding van een brug. Indirecte invloed wil zeggen dat de invloed op circulariteit zich richt verderop in de keten bij de leverancier.

Bijvoorbeeld door eisen te stellen aan de interne duurzaamheid van een ingehuurd bedrijf. De stap van proces­indicatoren naar effectindicatoren is nog in ontwikkeling. Dit wordt binnen de MRA gemonitord in afstemming met nationale ontwikkelingen op dat terrein. Gezamenlijk wordt ook bekeken of de doelen haalbaar blijven in samenhang met (markt)ontwikkelingen. Amstelveen richt zich conform de uitgangspunten van het rijk op 100% circulair inkopen in 2050.

23

3 Circulair bouwen In november 2021 is de Leidraad Duurzaam Bouwen en Gebiedsontwikkelen vastgesteld door de gemeenteraad. Sindsdien zijn we aan de slag gegaan met de ambitie om duurzamer te bouwen en hebben we onderzocht hoe duurzaam projecten in Amstelveen zijn. De meeste projecten blijken al duurzamer ontwikkeld te worden dan wettelijk vereist. In het ontwerp zijn veel duurzame aspecten meegenomen, met name op gebied van energie, circulair, mobiliteit, ecologie en groen. De projecten zijn een voorbeeld voor toekomstige projecten; blijkbaar is het goed mogelijk om duurzamer te bouwen dan minimaal vereist op dit moment. Het gemeentelijke school­project aan de Landtong is geëvalueerd in het kader van Cirkelstad. De hele evaluatie is te vinden in Bijlage 1.

bereiken zijn diverse onderzoeken en projecten gestart en uitgevoerd. Onze gemeente is het meest gebaat bij het versterken van de spons- werking van de stad, oftewel het maximaal gebruik maken van de bovenste meters van de bodem. Dit vraagt om een juiste balans tussen de maatregelen: vasthouden, bergen en afvoeren van regenwater in de openbare ruimte. Daarbij wordt in 2 richtingen gewerkt: de openbare ruimte en de bewonersagenda. In juli heeft u hierover deze brief: Document amstelveen - Raadsbrief Stand van zaken uitvoering actieplan klimaatadaptatie - iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl) ontvangen waarin een overzicht van de belangrijkste acties, projecten en onderzoeken zijn opgenomen

4 Grondbank De grondbank is in het leven geroepen om grond­ stromen te beperken door verwerken en opslaan van vrijgekomen gronden, groenafval en bagger. Deze worden weer hergebruikt in renovaties van beheer en projecten.

NME geeft kennis en inzicht over natuur, milieu en duurzaamheid in de eigen omgeving. Daardoor krijgen kinderen interesse en gaan ze meer natuur- en milieubewust leven. In het schooljaar 2022-2023 zijn in de gemeente Amstelveen 267 lessen en 79 leskisten afgenomen door het basisonderwijs (in de regio in totaal 1231 lessen en leskisten). Daarnaast is in samenwerking met de afdeling Jeugd en Samenleving een extra programma voor scholen samengesteld rondom het thema gezond leven en gezonde (duurzame) voeding, zoals bijvoorbeeld 'Het lekkere insecten lespakket'. Ook de leskist 'Leren Isoleren' was nieuw in het programma.