Jaarstukken 2022

De inrichtingskosten ramen wij – zoals eerder gemeld - voorlopig op € 6 a € 8 miljoen, waarvoor wij, nadat de plannen zijn opgesteld, kredietaanvragen zullen voorleggen. De realisatie van de project A9 Badhoevedorp-Holendrecht is vertraagd met ruim een jaar. Dat zal leiden tot extra kosten voor de begeleiding van het project A9 door de ambtelijke organisatie voor omgevingsmanagement, communicatie, vergunningen etc. Voor de periode 2025-2028 verwachten we nog circa € 1.8 miljoen nodig te hebben (zie hiervoor bij "organisatiekosten"). Areaalvergroting A9 Door de levering van de diverse objecten vanuit het project A9 is sprake van areaalvergroting. De extra beheerslasten daarvan zijn nog niet verwerkt in de begroting. Amsteltram Het project Ombouw Amstelveenlijn is eind 2020 opgeleverd. In 2022 worden nog enkele werkzaamheden en restpunten uitgevoerd. De werkzaamheden voor het herstel van het groen langs de Amstelveenlijn zijn in 2022 afgerond. Eind 2022 is nog de nieuwe noordelijke toegang naar halte Meent aangelegd. Over de inrichting van de middeneilanden van de rotondes bij de ongelijkvloerse kruisingen bij de haltes Kronenburg, Zonnestein en Sportlaan zijn nieuwe inzichten ontstaan. De middeneilanden hebben een afwerking met geel beton.

De omgeving ervaart deze inrichting als stenig en stedelijk en er is een nadrukkelijke wens om de middeneilanden van de rotondes een groene inrichting te geven, die aansluit bij het herstel van de groenvoorzieningen langs de Beneluxbaan. Ook vanuit het perspectief van de verkeersveiligheid op de rotondes is geadviseerd om de middeneilanden van een groene inrichting te voorzien, omdat door het beperken van overzicht op de rotonde er minder snel gereden zal worden door gemotoriseerd verkeer. De exacte invulling hiervan moet nog vorm krijgen in 2023. In 2022 zijn de glazen panelen bij de drie rotondes vervangen door hekwerken met een open profiel. De glazen panelen beperkten de zichtbaarheid van het langzaam verkeer. In de komende jaren wordt in het kader van de Amsteltram (mee)gewerkt aan de Uithoornlijn en realisatie van de eindhalte bij de Zuidas in Amsterdam. Daar zal op korte termijn eerst een tijdelijke halte bij de Strawinskylaan gerealiseerd worden en later wordt de halte bij de Parnassusweg aangepast Stadshart De grondexploitatie Stadshart is op 2 juni geactualiseerd vastgesteld door de raad, waarin verschillende projecten in het Stadshart zijn opgenomen. Niet alle deelprojecten behorende bij de uitwerking van de ruimtelijke kaders Stadshart zijn ondergebracht in de grondexploitatie.

De kosten van herinrichting van de openbare ruimten, inclusief de pleinen en de vernieuwing van culturele gebouwen worden nader geconcretiseerd en samen met de inrichtingsplannen en mogelijke dekking ter goedkeuring aan de raad voorgelegd. 96

Jaarstukken 2022

Conclusie mobiliteit Het belang van grote projecten voor de Amstelveense samenleving is duidelijk. Naast uitgaven voor de projecten zelf leidt dit ook tot een middelenvraag voor ambtelijke kosten. Vervolgens moet na afronding van de projecten de structurele last voor bijvoorbeeld groenonderhoud en wegen worden ingevlochten in de gemeentebegroting. Bij de concrete vormgeving zijn tal van afwegingen aan de orde die tot een substantiële middelenvraag kunnen leiden. Zodra meer duidelijkheid bestaat over concrete projectkosten worden deze via Perspectiefnota of afzonderlijke voorstellen aan de raad voorgelegd. Gelet op de aard en omvang van de projecten vinden wij een extra risicobuffer van € 5 miljoen reëel. Resumé risicoprofiel en benodigde weerstandscapaciteit Hiervoor is ingegaan op de onderscheiden risico's van de gemeente en de beheersingsmaatregelen die in samenhang met deze risico's in het kader van de meerjarige budgettaire sturing, duurzame instandhouding en bedrijfsvoering worden genomen. Wat betekent deze risicoanalyse nu voor de weerstandscapaciteit in incidentele en in structurele zin? Structurele weerstandscapaciteit Voor de structurele weerstandscapaciteit geldt dat structurele tegenvallers via bezuinigingen en/of inzetten van onbenutte belastingcapaciteit ingepast moeten worden in de wettelijk voorgeschreven sluitende meerjarenbegroting.

Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele benodigde weerstandscapaciteit voor het opvangen van incidentele tegenvallers, dan wel het gefaseerd kunnen invoeren van structurele bezuinigingsmaatregelen, zijn als volgt gekwantificeerd:  Buffer van € 15 miljoen voor de normale bedrijfsrisico's (5% over begrotingstotaal van € 275 miljoen);  Additionele buffer van € 10 miljoen wegens grote onzekerheden met betrekking tot nieuwe ontwikkelingen in de financiële verhouding en decentralisaties;  Buffer van € 40 miljoen voor grondexploitaties (was in begroting 2023 € 34 miljoen);  Buffer van € 5 miljoen voor mobiliteit. In totaliteit betreft het € 70 miljoen incidenteel benodigde weerstandscapaciteit. Beschikbare weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit omvat de structurele en incidentele mogelijkheden van de gemeente om tegenvallers op te vangen. 1. Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit bezuinigen/ombuigingen en de “onbenutte belastingcapaciteit”. Het kwantificeren van de bezuinigingen/ombuigingen is in dit verband weinig relevant. Al is het alleen maar omdat de gemeente over een structureel sluitende meerjarenbegroting moet beschikken. De zogenoemde “onbenutte belastingcapaciteit” kan wel worden gekwantificeerd omdat daar maatstaven voor gelden.

Het benutten van deze weerstandcapaciteit is overigens een puur lokaal bestuurlijke aangelegenheid zolang geen sprake is van de zogenaamde artikel 12-status van een gemeente.

Jaarstukken 2022

97

De “onbenutte belastingcapaciteit” wordt bepaald door de actuele OZB opbrengst van een gemeente te vergelijken met de opbrengst van het gemiddelde in Nederland vermenigvuldigd met 1,2. Dit wordt gezien als een redelijk peil. Gemeenten die een beroep willen doen op de artikel 12-status (extra financiële ondersteuning) moeten om daarvoor in aanmerking te komen in elk geval hun OZBtarief op redelijk peil brengen (1,2 maal het gemiddelde tarief voor Nederland). Daarbij geldt als randvoorwaarde dat de afvalstoffenheffing en het rioolrecht kostendekkend moeten zijn. Voor zover dit (nog) niet geval is wordt dit als aanvullende correctie in de berekening meegenomen. De “onbenutte belastingcapaciteit” bedraagt voor Amstelveen op jaarbasis afgerond € 25,4 miljoen, waarvan € 1,5 miljoen betrekking heeft op onderdekking afvalstoffenheffing/rioolheffing. Dit laatste bedrag betreft vrijwel geheel de afvalstoffenheffing, de rioolheffing is vrijwel kostendekkend. De reële onbenutte belastingcapaciteit op sec de OZB, zonder effect afvalstoffenheffing/rioolheffing en zonder 20% artikel-12 opslag komt uit op € 15,6 miljoen. 2. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit bevat: 1. Algemene reserve 2. Bestemmingsreserves/egalisatiereserves 3.

Niet gerealiseerde boekwinsten en stille reserves 2.1 Algemene reserve De algemene reserve inclusief rekeningresultaat bedraagt afgerond € 53 miljoen per 31 december 2022. 2.2 Bestemmingsreserves/egalisatiereserves Bestemmingsreserves zijn door de raad ingesteld. Het aanwenden van deze reserves voor het opvangen van tegenvallers/calamiteiten is een raadsaangelegenheid. Vaak hebben deze reserves een specifiek doel waardoor een andere aanwending dan dit doel niet mogelijk is, zonder dat flankerende of compenserende maatregelen moeten worden getroffen. In de nota risicobeleid, reservebeleid en activabeleid Amstelveen 2021 wordt uitgebreid ingegaan op de functies van de verschillende bestemmingsreserves en egalisatiereserves en de relatie met de weerstandscapaciteit. In essentie komt de analyse erop neer dat het overgrote deel van de bestemmingsreserves/ egalisatiereserves niet tot de weerstandscapaciteit van de gemeente kan worden gerekend, omdat het bestuurlijk geoormerkte reserves betreft. Anderzijds is het in geval van calamiteiten mogelijk een deel van deze reserves als weerstandscapaciteit in te zetten. Consequenties van het benutten van deze reserves moeten dan overigens wel meerjarig in de begroting worden ingepast, al dan niet in combinatie met een bijstelling van ambities.

In totaliteit bedragen de bestemmingsreserves, egalisatiereserves en overige reserves zo’n € 210 miljoen per 31 december 2022. Hiervan bedraagt de reserve dekking kapitaallasten ongeveer € 135 miljoen. Deze reserve dient ter dekking van in het verleden uit eenmalige middelen gedekte investeringen en is ingesteld op grond van wettelijke voorschriften. Feitelijk is dit een administratieve reserve. Ook deze reserve voor structurele kapitaallasten kan echter vrijvallen, waarbij dit overigens wel tegelijkertijd een vervangende structurele dekking voor de openstaande kapitaallasten vereist. Het volume van de andere bestemmings-, egalisatie- en overige reserves bedraagt (na aftrek van de reserve dekking kapitaallasten) € 75 miljoen. Ingeval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven (“nood breekt wet”) en tot de weerstandscapaciteit te rekenen. Op grond van de huidige reservepositie en de verwachting omtrent de middellange termijn kan 50% van het huidige volume (exclusief reserve kapitaallasten), derhalve afgerond € 40 miljoen, tot de weerstandscapaciteit worden gerekend. Genoemde omvang die gerekend wordt tot de weerstandscapaciteit zal periodiek moeten worden herijkt op basis van de alsdan beschikbare reserves en hun oormerking.

De huidige beschikbare reserves zullen namelijk worden besteed waardoor het volume (en dus de weerstandscapaciteit) wordt beïnvloed. Aan de andere kant zullen in de toekomst wellicht nieuwe reserves worden gecreëerd. 98

Jaarstukken 2022

2.3. Niet gerealiseerde boekwinsten en stille reserves Begin 2022 bezit de gemeente afgerond 835.000 vierkante meter grond met een boekwaarde van afgerond € 2,3 miljoen. Onder de bestemmingsreserves (dekking kapitaallasten) staat € 1,0 miljoen ter dekking van de grondaankopen. De getaxeerde waarde (agrarisch gebruik) bedraagt € 3,7 miljoen. Wanneer deze gronden ontwikkeld gaan worden zal een hogere opbrengst in het verschiet liggen. Dit is naar de toekomst toe een potentiële risicobuffer. Voor dit moment wordt volstaan met het verschil tussen de boekwaarde (minus bestemmingsreserve) ten opzichte van de agrarische waarde. Dit saldo van afgerond € 2 miljoen wordt gerekend tot de weerstandscapaciteit (defensieve benadering). Resumé beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door:  De algemene reserve ad. € 53 miljoen;  Aangevuld met € 40 miljoen gelabeld aan bestemmingsreserves, egalisatiereserves en overige reserves;  Het verschil ad € 2 miljoen tussen de agrarische en boekwaarde van gemeentelijke gronden. In totaliteit bedraagt de incidentele weerstandscapaciteit per € 95 miljoen exclusief de reserve “dekking kapitaallasten” ad. € 135 miljoen.

Inzet van (een deel van) deze reserve als incidentele weerstandscapaciteit betekent dat tegelijkertijd structurele dekking moet worden gevonden voor de openstaande kapitaallasten, die gedekt worden uit deze reserve. Gelet op de grote onbenutte belastingcapaciteit (structurele weerstandscapaciteit) is dit in de Amstelveense situatie een reële optie. Conclusie paragraaf weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is zoals gezegd de mate waarin de gemeente Amstelveen in staat is om tegenvallers (risico's) op te vangen. Met het naast elkaar zetten van het in dit hoofdstuk geschetste risicoprofiel en weerstandscapaciteit kan worden geconcludeerd dat waar het de incidentele kant van het weerstandsvermogen betreft, de beschikbare weerstandscapaciteit exclusief de reserve kapitaallasten € 95 miljoen bedraagt tegenover een benodigde buffer van € 70 miljoen. Aan de structurele kant heeft Amstelveen een forse onbenutte belastingcapaciteit van € 25,4 miljoen, die enerzijds dient ter afdekking van structurele begrotingsrisico’s en die anderzijds een stevige aanvullende buffer op de incidentele weerstandscapaciteit biedt (doordat dit inzet van de reserve kapitaallasten mogelijk maakt). Daarnaast heeft de Amstelveense begroting veerkracht om structurele begrotingsrisico’s op te vangen door structurele ombuigingen.

Amstelveen heeft daarmee een goede basis om de toenemende risico's tegemoet te treden en het weerstandsvermogen is onverminderd goed. De weerstandsratio wordt berekend als weerstandscapaciteit gedeeld door risicoprofiel. Hierbij wordt de volgende betekenis toegekend aan de uitkomst: Weerstandsratio >= 2,0 1,4 < 2,0 1,0 < 1,4 0,8 < 1,0 0,6 < 0,8 <0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Jaarstukken 2022

99

Met inachtneming van de reserve kapitaallasten scoort Amstelveen uitstekend, ook andere jaarlijkse benchmarks over de financiële positie komen tot goede scores voor Amstelveen (VNG, BDO). Wel staat tegenover een zeer goede begrotings- en reservepositie een toenemend risicoprofiel van substantiële omvang, met name door een aantal grote, meerjarige en complexe grondexploitaties en overige projecten (Legmeer/BTAZ, mobiliteit, Stadshart, Kronenburg). Het behouden van een goede financiële positie is daarmee geen automatisme, maar vraagt een alert beleid. Kengetallen financiële positie Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeente (BBV) stelt vijf kengetallen verplicht. Doel hiervan is dat de gemeenteraad gemakkelijker inzicht krijgt in de financiële positie van hun gemeente. Een externe normering is niet aan de orde. Eén afzonderlijk kengetal zegt niet alles, de kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Als de combinatie een verontrustend beeld geeft kan dit betekenen dat de financiële positie onder druk staat en dat maatregelen noodzakelijk zijn om de situatie te verbeteren. In het kort is de betekenis van het percentage als volgt, waarbij ter indicatie in de kolom “betekenis %” de grenswaarde van het beste resultaat staat vermeld (zie https://www.findo.nl/dashboard/dashboard/gemeentelijke-rekening-kengetallen/ ):

Kengetal BALANS: Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

Grondexploitatie

EXPLOITATIE: Structurele exploitatieruimte

Belastingcapaciteit (lokale lasten)

100

Toelichting

betekenis %

Heeft de gemeente een hoge schuld exclusief verstrekte leningen? Dit is de netto schuldquote exclusief geleende gelden die zijn doorgeleend.

Hoe lager, hoe beter (<90%) Hoe lager, hoe beter (<90%)

Heeft de gemeente voldoende eigen vermogen om aan haar financiële verplichtingen te voldoen? Dit kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten. Wanneer de grond tegen de prijs van landbouwgrond is aangekocht, loopt een gemeente relatief gering risico.

Hoe hoger, hoe beter (>50%)

De structurele baten en lasten worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De woonlasten (OZB, rioolen reinigingsheffing) van Amstelveen worden gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde landelijke woonlasten van vorig jaar. Een percentage lager dan 100% betekent dat de woonlasten huidig jaar lager zijn dan de gemiddelde landelijke woonlasten vorig jaar.

Hoe hoger, hoe beter (>0%)

Jaarstukken 2022

Hoe lager, hoe beter (<20%)

Hoe lager, hoe beter (<95%)