Eindrapport- onderzoek sportbeleid Amstelveen
Tekst van het document
Eindrapport
Bewegen en sporten Een onderzoek van de rekenkamercommissie naar het sport- en beweegbeleid in Amstelveen.
Leeswijzer Het voorliggende rapport bestaat uit drie delen.
Deel 1 De Kern
Deel 1 kan eigenstandig gelezen worden en bevat de hoofdlijnen. Het bevat de inleiding, de conclusies en aanbevelingen en een korte beantwoording van de deelvragen. • In het hoofdstuk ‘conclusies’ worden lessen getrokken uit het onderzoek, de centrale vraagstelling van het onderzoek wordt beantwoord. • In het hoofdstuk ‘aanbevelingen’ worden de aanbevelingen gedaan. • In het hoofdstuk ‘beantwoording deelvragen op hoofdlijnen’ worden alle onderliggende deelvragen zo kort als mogelijk beantwoord.
Deel 2 De Bevindingen
Deel 2 bevat een uitgebreidere beantwoording van alle deelvragen.
Deel 3 De Bijlagen
Dit deel bevat de bijlagen.
Colofon Deze rapportage is opgesteld in opdracht van de rekenkamercommissie Amstelveen. De rapportage geeft zicht op het beleid en de realisatie van het sportbeleid binnen de gemeente en de lessen die daaruit getrokken kunnen worden. De rapportage is opgesteld door drie onderzoekers van het bestuurskundig onderzoeks- en adviesbureau Partners+Pröpper: Ing. Peter Struik MBA, Mirjam van Haeften BSW en Riem Abdel Wahed MSc. Noordwijk, 28 november 2023
Inhoudsopgave Deel 1
De Kern ...................................................................................... 2
1
De inleiding .............................................................................................3
2
De vraagstelling ...................................................................................... 4
3
De conclusies .......................................................................................... 5
4
De aanbevelingen ................................................................................... 8
5
Korte beantwoording van de deelvragen op hoofdlijnen .......................... 9
Deel 2
De Bevindingen ......................................................................... 18
6
Het beleid en het uitvoeringsprogramma ............................................... 19
6.1 6.2 6.3
De beleidsdoelen .....................................................................................................19 De vertaling van beleid naar uitvoeringsprogramma of -plannen ............................ 21 De financiële middelen ............................................................................................25
7
De uitvoering ......................................................................................... 27
7. 1 7.2 7.3 7.4 7.5
De inspanningen van de gemeente ......................................................................... 27 Samenwerking met maatschappelijke partners uit de lokale samenleving..............30 Ervaringen van sportaanbieders .............................................................................. 35 Ervaringen van inwoners .........................................................................................39 Knelpunten.............................................................................................................. 41
8
De resultaten ......................................................................................... 43
8.1 8.2 8.3
Zicht op het gebruik en de kosten van de sportaccommodaties ..............................43 Realisatie van de beleidsdoelen.............................................................................. 44 Aansluiting op toekomstige ontwikkelingen ...........................................................45
9
Sturing en rol van de raad ...................................................................... 47
9.1 9.2
Informatievoorziening en sturing ............................................................................ 47 De rl van de raad..................................................................................................... 48
Deel 3
De Bijlagen ................................................................................50
Bijlage 1
Activiteiten en projecten Sportakkoord Amstelveen .................. 51
Bijlage 2
Het uitvoeringsprogramma van Amstelveen ..............................54
Bijlage 3
Respondenten en schriftelijke bronnen ..................................... 59
Pagina 2
Deel 1
De Kern
1 De Kern
Pagina 3
1
De inleiding De rekenkamercommissie Amstelveen heeft op 13 december 2022 een sessie met raadsleden georganiseerd om onderzoeksonderwerpen te inventariseren. Uit deze sessie kwam naar voren dat er onder andere draagvlak is binnen de raad voor een onderzoek naar de uitvoering van het sportbeleid in Amstelveen. Dit om inzicht te krijgen in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid. De rekenkamercommissie heeft uiteindelijk besloten om dit onderwerp te selecteren voor onderzoek. In het voorliggende rapport worden de bevindingen uit het onderzoek gepresenteerd, alsmede de lessen die daaruit getrokken kunnen worden.
Pagina 4
2
De vraagstelling Centrale vraag In hoeverre is de sportinfrastructuur in de gemeente Amstelveen doelmatig en doeltreffend? Om de centrale vraag te kunnen beantwoorden zijn onderstaande deelvragen geformuleerd. Deelvragen BELEID EN UITVOERINGSPROGRAMMA 1 Welke beleidsdoelstellingen heeft Amstelveen op het terrein van bewegen en sport? 2 Hoe zijn die vertaald naar een uitvoerings- en/of samenwerkingsprogramma en benodigde (financiële) middelen? UITVOERING EN MONITORING 3 Welke inspanningen, subsidies of andersoortige bijdragen, zijn er door de gemeente Amstelveen geleverd ten behoeve van de realisatie van het sportbeleid? 4 Hoe is daarbij samengewerkt met partners uit de lokale samenleving en wat is de bijdrage van deze partners? In het bijzonder: > Welke afspraken zijn er met Amstelveen Sport en wat zijn de uitvoeringsprestaties van dit sportbedrijf? > Hoe wordt Amstelveen Sport gefinancierd en wat is daarbij de bijdrage van de gemeente? 5 Hoe ervaren sportaanbieders de samenwerking met de gemeente en met Amstelveen Sport in het bijzonder? 6 Zijn er knelpunten in de uitvoering van het sportbeleid en zo ja, welke zijn dit? > In het bijzonder ten aanzien van de toegankelijkheid van sport voor mensen die een belemmering (hebben) ervaren om te sporten en te bewegen.
7 In hoeverre hebben de raad en het college zicht op het gebruik, de kosten en het beheer van de sportinfrastructuur? RESULTATEN 8 In hoeverre zijn of worden de doelen van het sportbeleid gerealiseerd? 9 In hoeverre voldoet de sportinfrastructuur aan de huidige en toekomstige behoefte van inwoners? > In het bijzonder met betrekking tot de doelgroep die de gemeente extra wil faciliteren en stimuleren om te sporten en te bewegen? STURING 10 Hoe sturen college en raad op de realisatie van doelen van het sportbeleid, de uitvoering en op Amstelveen Sport in het bijzonder? > Hoe wordt de raad geïnformeerd over het halen van de doelstellingen op het gebied van het sportbeleid en de uitvoeringsprestaties van Amstelveen Sport? 11 Op welke wijze geeft de raad vorm aan de kaderstellende en controlerende rol en wordt de raad daarvoor door het college voldoende in positie gebracht?
Lessen en aanbevelingen 12 13
Welke lessen kunnen worden getrokken? Wat zijn aanbevelingen, vanuit de kaderstellende en controlerende rol van de raad, om de sportinfrastructuur voor de inwoners van Amstelveen verder te verbeteren?
Pagina 5
3
De conclusies In dit hoofdstuk wordt de centrale vraag van het onderzoek beantwoord. Hiermee wordt tevens deelvraag 12 beantwoord: welke lessen kunnen worden getrokken? Centrale vraag In hoeverre is de sportinfrastructuur in de gemeente Amstelveen doelmatig en doeltreffend?
Kernconclusie Amstelveen heeft als ambitie ‘Heel Amstelveen in beweging’ en weet deze ambitie ook te grotendeels te realiseren. De sportinfrastructuur is daartoe doeltreffend en doelmatig, want: • Amstelveen staat ten opzichte van andere gemeente hoog in de lijst als meest sportende gemeente. Strikt genomen liggen de ambities van de gemeente weliswaar hoger, de streefwaarden zijn nog niet bereikt, maar de prestatie van de gemeente is hoog te noemen. • Amstelveen staat wat betreft het aanbod van sportfaciliteiten hoog op de lijst van vijftig grootste gemeenten. De gemeente heeft een ruim aanbod en de accommodaties worden ook bijzonder goed benut. Dat blijkt uit eerder onderzoek dat is uitgevoerd door het gespecialiseerde bureau ‘Mulier Instituut’. Amstelveen heeft ook als ambitie dat iedereen mee kan doen. Dat geldt nog niet in voldoende mate voor mensen die een belemmering ervaren om te gaan sporten en bewegen. Daartoe is de sportinfrastructuur nog niet voldoende doeltreffend en doelmatig, want: 1 De gemeente heeft nog onvoldoende zicht op de doelgroep mensen die een belemmering ervaren om te sporten; 2 De gemeente voert nog onvoldoende regie met oog op samenwerking met en tussen uitvoeringspartners; 3 De raad wordt nog onvoldoende in positie gebracht om te sturen op deze ambitie. We werken de bovenstaande drie punten verder uit in de onderstaande deelconclusies.?
Deelconclusie 1: de gemeente heeft nog onvoldoende zicht op de doelgroep De gemeente heeft nog geen zicht op de totale omvang en aard van de doelgroep van mensen die een belemmering ervaren om te sporten en beleidsindicatoren rondom deze doelgroep ontbreken. De gemeente spreekt in de uitvoeringsplannen wel de ambitie uit om daar meer zicht op te krijgen. Hiertoe wil de gemeente informatie inwinnen bij inwoners, sportaanbieders, maatschappelijke partners en partners in de uitvoering. Dat is tot op heden nog niet op een structurele wijze gedaan en ook nog niet gevraagd aan uitvoeringspartners om dat te doen. Deelconclusie 2: de gemeente voert nog onvoldoende regie met als doel om samenwerking met en tussen uitvoeringspartners te stimuleren. DE GEMEENTE WIL REGIE VOEREN De gemeente geeft in de uitvoeringsplannen wel aan meer regie te willen voeren door: > Een programmatische aanpak binnen het gemeentehuis door op de beleidsvelden sport, zorg, welzijn en onderwijs meer integraal beleid te formuleren en daarmee te komen tot een eenduidige beleidsopdracht. Hiermee wil de gemeente de samenwerking met de uitvoeringspartners effectiever inzetten; > Intensievere samenwerking tussen betrokken maatschappelijke- en uitvoeringspartners;
Pagina 6
>
AmstelveenSport en Participe te vragen de concrete betrokkenheid van sportaanbieders en andere maatschappelijke partijen mee te nemen in hun doelgroep specifieke programmavoorstellen voor sportstimulering. Uitvoeringspartners vragen om gezamenlijke project- of programmavoorstellen te doen voor wijkprogramma’s, waarin niet alleen het aanbod maar ook hun samenwerking is uitgewerkt. De samenwerking is nu nog kwetsbaar en vaak ad hoc. Daarom wil de gemeente inzetten op een verdere versteviging van de samenwerkingsverbanden. Dit wil de gemeente doen door bijvoorbeeld succesvolle projecten uit het Lokaal Sportakkoord te ondersteunen.
REGIEVOERING KOMT ECHTER NOG ONVOLDOENDE UIT DE VERF De voorgaande punten komen nog onvoldoende uit de verf waardoor het veelal neerkomt op initiatieven die sportaanbieders zelf autonoom ondernemen om mensen met een belemmering om te sporten te laten sporten. Daar zijn goede voorbeelden van maar de sportaanbieders ervaren daarbij weinig hulp van de gemeente en de samenwerking tussen sportaanbieders en zorg- en welzijnsorganisaties is nog incidenteel en verder niet geïntensiveerd.
Er zijn verschillende verklaringen voor onvoldoende regie vanuit de gemeente: 1 Het vraagt binnen de gemeente zelf nog om een inspanning om sporten en bewegen goed aan te sluiten op het beleid in het sociaal domein (Jeugd, Wmo en Participatie). In gesprekken in het kader van dit onderzoek wordt bijvoorbeeld aangegeven dat het medewerkers binnen Jeugdhulp en Wmo zou helpen om beter zicht te hebben op het aanbod van sport en bewegen voor kwetsbare doelgroepen. Ook wordt aangegeven dat de samenwerking tussen welzijnsorganisaties en sportaanbieders nog incidenteel van aard is en verder kan worden geïntensiveerd. 2 De gemeente stuurt AmstelveenSport en Participe nog te weinig aan om een zichtbare en bijzondere rol te spelen om de kwetsbare doelgroep te stimuleren te gaan sporten en te bewegen, en de sportaanbieders te helpen allerlei barrières die zij ondervinden te beslechten. Sportaanbieders en ook ouders van kwetsbare kinderen geven bijvoorbeeld verschillende knelpunten aan die zij ondervinden om de kwetsbare doelgroep te laten sporten en bewegen, zie beantwoording deelvraag 6 in hoofdstuk 5 verderop in dit deel van het rapport. 3 Het vraagt van sportaanbieders nog teveel om samenwerkingsprojecten te ontwikkelen waarmee volledig wordt voldaan aan alle eisen om subsidie te verkrijgen.
Er moet bijvoorbeeld sprake zijn van samenwerking tussen minimaal twee organisaties, waarbij één organisatie een Amstelveense sportaanbieder is. Daarnaast dient de aanvrager te zorgen voor cofinanciering d.m.v. een financiële bijdrage of een bijdrage in natura (diensten/goederen). Het vraagt veel inspanning om dit te ontwikkelen en te organiseren. Subsidies, en gelden die beschikbaar zijn uit het Lokaal Sportakkoord, worden in hun ogen daarom nog onvoldoende benut. TYPERING VAN REGIEVOERING Als laatste merken we hierbij op dat er verschillende typen van regievoering bestaan, die wij ook zien binnen de gemeente Amstelveen. Zo is er tegelijkertijd sprake van: > Een beheersingsgerichte stijl van regievoering door bijvoorbeeld uitvoeringspartners te vragen project- of programmavoorstellen te doen waarin hun samenwerking is uitgewerkt of eisen rondom samenwerking te stellen met betrekking tot het toekennen van subsidies; > Een meer facilitaire stijl van regievoering door bijvoorbeeld te ondersteunen bij de ontwikkeling van een Lokaal Sportakkoord en het ter beschikking stellen van subsidieregelingen; > Een meer visionaire of inspirerende stijl van regievoering door samenwerking (en de successen) onder de aandacht te brengen maar het vooral verder over te laten aan initiatieven van sportaanbieders zelf.
Alle mogelijke stijlen worden ingezet waarbij bestuurlijk vooral de inspirerende stijl wordt gehanteerd. De meer beheersingsgerichte stijl is minder dominant.
Pagina 7
Deelconclusie 3: de raad wordt nog onvoldoende in positie gebracht om te kunnen sturen op de ambitie om kwetsbare doelgroepen te laten sporten en bewegen. De raad ontvangt onvoldoende informatie over in hoeverre het de gemeente lukt om mensen die een belemmering ervaren om te sporten te laten sporten, maar vraagt tegelijkertijd ook het college niet om dat te doen. De raad heeft, zoals eerder genoemd, geen zicht op de omvang van deze groep gedifferentieerd naar aard van de belemmering. Denk aan fysieke of verstandelijke belemmeringen, financiële belemmeringen of maatschappelijk sociale belemmeringen. De raad heeft vervolgens ook geen evalueerbare doelen vastgesteld waarmee kan worden gecontroleerd in welke mate het lukt om deze doelgroepen te laten sporten en bewegen. Verder heeft de raad ook geen overzicht wat in uitvoering is om deze doelgroep te bereiken en te laten sporten.
Pagina 8
4
De aanbevelingen In dit hoofdstuk doen we, in aansluiting op de conclusies, aanbevelingen aan de raad. Hiermee geven we antwoord op deelvraag 13. Wat zijn aanbevelingen, vanuit de kaderstellende en controlerende rol van de raad, om de sportinfrastructuur voor de inwoners van Amstelveen verder te verbeteren? AANBEVELINGEN AAN DE RAAD 1 Organiseer een thematische beeldvormende sessie waar het stimuleren van sporten en bewegen, van mensen die hiertoe een belemmering ervaren, op de agenda staat.
Vraag het college om ter voorbereiding op deze beeldvormende sessie inzicht te bieden in: > De omvang en aard van deze doelgroep en de mate waarin het tot op heden lukt om deze groep te laten sporten en bewegen; > Hoe de uitvoeringsagenda er momenteel uit ziet om deze doelgroep te bereiken en te stimuleren en wat hiertoe de afspraken zijn die gemaakt zijn met AmstelveenSport en Participe; > Wat hierin de plek is van het Lokaal Sportakkoord en wat de voortgang en resultaten zijn van dit akkoord. 2
Vraag het college om de regisserende rol van de gemeente te versterken met focus op de doelgroep mensen die een belemmering ervaren om te sporten en hiertoe een voorstel aan de raad te doen met tenminste de volgende kerningrediënten: > Een beschrijving van de opgave ten aanzien van de doelgroep: het verschil tussen de huidige situatie en gewenste situatie; > De wijze waarop regie kan worden gevoerd en kan worden samengewerkt met en tussen partners, en hoe daarbij uitvoeringsorganisatie aangestuurd kunnen worden. Het gaat hierbij om een integrale benadering waarbij sport wordt verbonden met de het brede sociaal domein en onderwijs; > In welke situatie welk type regie wordt ingezet. Overweeg hierbij zowel inspirerende en facilitaire stijlen van regievoering maar schuw ook niet om, daar waar het kan en nodig is, ook meer beheersingsgericht te regisseren; > Hoe de toegang tot sport voor mensen die een belemmering ervaren kan worden verlaagd, dit gedifferentieerd naar aard van de belemmering; > Wat geïnvesteerd moet worden in de sportinfrastructuur om sporten voor deze doelgroep mogelijk te maken. Vat de term ‘sportinfrastructuur’ breed op: het kan gaan over de inrichting en aanpassingen van accommodaties maar ook over het opbouwen van een netwerk voor samenwerking, het begeleiden van mensen met een belemmering, vervoer et cetera.
3
Vraag het college een voorstel te doen over beleidsindicatoren die opgenomen kunnen worden in de P&C-producten, en waarmee de raad in staat wordt gesteld om tussentijds te controleren in hoeverre het lukt om mensen die een belemmering ervaren om te sporten te laten sporten.
4
Als laatste is het verstandig om de onderzoeken met betrekking tot de huidige en toekomstige vraag en aanbod van sportaccommodaties regelmatig te actualiseren. Vraag het college om dit te doen en stem daarbij af welke frequentie zinvol is. Dit met oog op de bevolkingsgroei, veranderende behoeften van inwoners en ruimteclaims rondom wonen die concurreren met die van sportaccommodaties.
Pagina 9
5
Beantwoording van de deelvragen op hoofdlijnen In dit hoofdstuk beantwoorden we alle deelvragen op hoofdlijnen. In het volgende deel 2 van dit rapport worden de deelvragen meer in detail beantwoord. ONDERZOEKSVRAGEN 1 Welke beleidsdoelstellingen heeft Amstelveen op het terrein van bewegen en sport? 2 Hoe zijn die vertaald naar een uitvoerings- en/of samenwerkingsprogramma en benodigde (financiële) middelen? TOEGEPASTE NORMEN
• • • •
1
De gemeente heeft een door de raad vastgesteld sportbeleid en dat beleid bevat evalueerbare maatschappelijke doelen. Het beleid en de doelen sluiten aan op de huidige en toekomstige behoefte van de inwoner. Het beleid is vertaald naar een uitvoeringsprogramma en/of samenwerkingsafspraken met zicht op: uitvoeringsdoelen, samenwerkingspartners, (financiële) bijdragen en inspanningen van de gemeente en de samenwerkingspartners, planning, gemeentelijke baten en lasten. De gemeente heeft afgewogen of de ambities in verhouding staan tot de financiële lasten, met oog op een doelmatige besteding van middelen. Welke beleidsdoelstellingen heeft Amstelveen op het terrein van bewegen en sport?
In 2013 werd de sportnota ‘Amstelveen Beweegt Gezond!! 2013-2020’ vastgesteld door de raad en deze is opgevolgd in 2021 door de sportnota ‘Amstelveen Beweegt Nog Meer!!’. Uit deze laatste nota volgen de beleidsdoelen van de gemeente, te weten: 1 Heel Amstelveen in beweging: Amstelveen faciliteert sport en bewegen optimaal. 2 Iedereen kan meedoen: Amstelveense inwoners die extra stimulans en ondersteuning nodig hebben om gezond te bewegen en te sporten, krijgen die ook. 3 Topsporttalent wordt (h)erkend: jonge topsporttalenten kunnen blijven rekenen op ondersteuning en worden nog meer zichtbaar voor andere inwoners van Amstelveen. 4 Sport- en beweegstimulering met focus op samenwerking: meer dan voorheen nemen wij regie op gerichte, goed passende sport- en beweegstimulering voor die inwoners die wij nu nog onvoldoende bereiken met sport- en beweegaanbod. Daarbij vragen wij intensievere samenwerking van onze uitvoeringspartners met elkaar en met maatschappelijke partners. Het beleidsdoel ‘Heel Amstelveen in beweging’ is evalueerbaar omdat het is voorzien van beleidsindicatoren per leeftijdsgroep en streefwaarden. Alle andere beleidsdoelen zijn niet evalueerbaar want het ontbreekt aan beleidsindicatoren en streefwaarden.
Dat is een zwaarwegend punt, omdat de gemeente met name wil inzetten op verdere sportdeelname door een deel van de Amstelveense inwoners voor wie sport en bewegen nog niet vanzelfsprekend is. Dit kan allerlei oorzaken hebben. Denk aan een lichamelijke beperking maar ook aan sociale- en financiële drempels. Dit is dan ook een van de speerpunten in de nieuwe sportnota. 2
Hoe zijn beleidsdoelstellingen vertaald naar een uitvoerings- en/of samenwerkingsprogramma en benodigde (financiële) middelen?
De gemeente heeft een strategisch meerjarenplan voor sportaccommodaties waarin vraag en aanbod op elkaar zijn afgestemd. Verder zijn alle vier beleidsdoelen zoals hierboven gepresenteerd vertaald naar een uitvoeringsprogramma met uitvoeringsdoelen en acties. We lichten dat hieronder op hoofdlijnen verder toe.
Pagina 10
Voor het beleidsdoel ‘Iedereen kan meedoen’ en ‘Sport- en beweegstimulering’ zijn de uitvoeringsdoelen en acties gereconstrueerd en komen we tot vier hoofdonderwerpen waarlangs deze kunnen worden gecategoriseerd: focus op de doelgroep, samenwerking en regievoering, accommodaties en het verlagen van toegangsdrempels. Elk hoofdonderwerp bevat doelen die de gemeente wil realiseren en acties de gemeente wil nemen. Verder heeft de gemeente het onderwerp ‘samenwerking en regievoering’ handen en voeten gegeven door het afsluiten van een Lokaal Sportakkoord waar allerlei partijen zoals AmstelveenSport , Participe en sportaanbieders een bijdrage aan leveren. Partijen kunnen in het kader van dit akkoord subsidie aanvragen voor projecten en acties. Daarbij werken zij samen om de beleidsdoelen voor de doelgroepen te realiseren, met onder andere focus op de doelgroep van mensen die een belemmering ervaren om te sporten en te bewegen. De beleidsdoelen en het uitvoeringsprogramma zijn vertaald naar investeringen en structurele lasten en baten. Deze zijn te vinden in de perspectiefnota, de programmabegroting en het jaarverslag van de gemeente. Zo voorziet de gemeente in de Perspectiefnota 2024 een investering van in totaal circa €31 mln. voor accommodaties. De gemeente voorziet in de programmabegroting voor het jaar 2023 een saldo structurele lasten-baten van - €6,8 mln.
voor uitvoering van het sportbeleid, sportactivering en -accommodaties. De programmabegroting bevat ook een overzicht van beschikbare subsidies voor 2023. Voor dat jaar is in totaal €403 K aan subsidies begroot. Daarvan is een groot deel (€200 K) is bestemd voor Amstelveense verenigingen voor het nemen van maatregelen ter verduurzaming van sportaccommodaties. Ook in het jaar 2022 is dat budget beschikbaar, maar het is nauwelijks benut (6%). Een ander deel (€71 K) is bestemd voor sportstimulering en projectmatige activiteiten. Ook daar zien we dat in 2022 het budget nauwelijks is benut (circa 33%). Voor de uitvoering van het Lokaal Sportakkoord heeft AmstelveenSport over de jaren 2020 t/m 2022 een budget van €244,3 K. Met dit budget worden algemene organisatieactiviteiten gefinancierd en concrete projecten voor de realisatie van de ambities van het Lokaal Sportakkoord. Lokale partners kunnen aanspraak maken het budget door aanvragen in te dienen. Er moet dan sprake zijn van samenwerking tussen minimaal twee organisaties, waarbij één organisatie een Amstelveense sportaanbieder is. Daarnaast dient de aanvrager te zorgen voor cofinanciering d.m.v. een financiële bijdrage of een bijdrage in natura (diensten/goederen). T/m 2022 is ruim 20% van het budget uitgegeven aan projecten in het kader van ‘inclusief sporten en bewegen’, zie de tabel in bijlage 1.
Deze projecten zijn gericht op de doelgroep mensen die een belemmering ervaren om te sporten en bewegen.
Pagina 11
ONDERZOEKSVRAGEN 3 Welke inspanningen, subsidies of andersoortige bijdragen, zijn er door de gemeente Amstelveen geleverd ten behoeve van de realisatie van het sportbeleid? 4 Hoe is daarbij samengewerkt met partners uit de lokale samenleving en wat is de bijdrage van deze partners? In het bijzonder: > Welke afspraken zijn er met Amstelveen Sport en wat zijn de uitvoeringsprestaties van dit sportbedrijf? > Hoe wordt Amstelveen Sport gefinancierd en wat is daarbij de bijdrage van de gemeente? 5 Hoe ervaren sportaanbieders de samenwerking met de gemeente en met Amstelveen Sport in het bijzonder? 6 Zijn er knelpunten in de uitvoering van het sportbeleid en zo ja, welke zijn dit? > In het bijzonder ten aanzien van de toegankelijkheid van sport voor mensen die een belemmering (hebben) ervaren om te sporten en te bewegen. TOEGEPASTE NORMEN • De gemeente en samenwerkingspartners realiseren de gestelde doelen en activiteiten uit het uitvoeringsprogramma. • Er is een constructieve samenwerking met en tussen samenwerkingspartners.
3
Welke inspanningen, subsidies of andersoortige bijdragen, zijn er door de gemeente Amstelveen geleverd ten behoeve van de realisatie van het sportbeleid?
Allereerst heeft de gemeente een sportnota beleid ontwikkeld en vastgesteld, alsmede een strategisch meerjarenplan voor de sportaccommodaties. Voor de laatste heeft de gemeente onderzoek laten uitvoeren door het gespecialiseerde bureau ‘Mulier Instituut’ om de huidige match tussen vraag en aanbod in beeld te krijgen alsmede toekomstige ontwikkelingen die daarop van invloed zijn, zoals de langere termijn bevolkingsgroei van Amstelveen. Als laatste is het beleid van de gemeente, zoals beschreven in de sportnota vertaald naar een Lokaal Sportakkoord met lokale partners. De gemeente heeft verder financiële middelen ter beschikking gesteld voor het uitvoeren van het beleid. Het gaat daarbij om investeringen in accommodaties, structurele middelen voor de uitvoering en subsidies. Daarbij merken we op dat de beschikbare subsidies nog matig worden benut door partners uit de lokale samenleving. Zie de beantwoording van de voorgaande vragen. Voor ouders met een laag inkomen heeft de gemeente de Amstelveenpas, waarmee zij onder andere een financiële bijdrage van de gemeente kunnen vragen om hun kinderen te laten sporten en te bewegen. Ouders kunnen een aanvraag doen voor een Amstelveenpas door een formulier te downloaden van de gemeentelijke website.1 Ook kunnen zij bij het Amstelveenloket terecht voor vragen over inkomensondersteuning, welzijn en zorg.
Doelgroepen worden echter niet vanuit preventie actief geïnformeerd.2 Informatie over de Amstelveenpas is ook te vinden op een webpagina van de gemeentelijke website. Daar ligt de nadruk echter op culturele en sociale activiteiten; een financiële bijdrage voor sport wordt niet expliciet onder de aandacht gebracht. Momenteel ligt een nieuwe minimanota bij de raad ter besluitvorming. In deze nota is aangekondigd dat er een sportaanbod wordt gerealiseerd voor volwassenen, gekoppeld aan de Amstelveenpas.
1 Bron: https://www.amstelveen.nl/home/publicatie/aanvraagformulier-amstelveenpas 2 Bron: interviews
Pagina 12
Verder heeft de gemeente gelden aangevraagd en ontvangen in het kader van De Brede Regeling Combinatiefuncties en financiert daarmee de inzet van verschillende functionarissen zoals de buurtsportcoaches, de combinatiefunctionaris onderwijs, beweegcoaches et cetera. Het beleidsinstrumentarium, de uitvoeringsplannen en middelen zijn hiermee beschikbaar maar Amstelveen heeft hogere ambities. Zo wil de gemeente: > Meer investeren in het verbinden van sporten en bewegen met de beleidsdomeinen Jeugdhulp en Wmo; > Het verder verbreden van sporten en bewegen naar de gezondheidsnota en het armoedebeleid; > De samenwerking tussen sportaanbieders, en tussen sportaanbieders en welzijns- en zorginstellingen, verder versterken door daar meer regie op te voeren. 4
Hoe is daarbij samengewerkt met partners uit de lokale samenleving en wat is de bijdrage van deze partners? In het bijzonder: welke afspraken zijn gemaakt met AmstelveenSport?
Per 16 mei 2019 is Sportbedrijf Amstelveen omgezet van een stichting naar een besloten vennootschap AmstelveenSport BV, met als enig aandeelhouder de gemeente Amstelveen. De gemeente is eigenaar van zwembaden en sportaccommodaties. De gemeente investeert hierin en draagt de kapitaallasten. De gemeente verhuurt deze accommodaties aan AmstelveenSport. AmstelveenSport exploiteert en onderhoudt vervolgens de accommodaties (deels) op eigen risico, met een exploitatiebijdrage van de gemeente (€4,2 mln. in 2022 inclusief subsidies). Hiertoe hebben de gemeente en AmstelveenSport een exploitatieovereenkomst afgesloten. AmstelveenSport heeft op hoofdlijnen de volgende drie kerndoelen: 1 De (commerciële) exploitatie van de zwembaden en accommodaties en faciliteiten voor sporten en bewegen; 2 Het in opdracht uitvoeren van het sport- en beweegbeleid van de gemeente Amstelveen; 3 Het verrichten van werkzaamheden en verlenen van diensten (zoals geven van adviezen) op het gebied van sporten en bewegen, waaronder het organiseren van evenementen. 5
Hoe ervaren sportaanbieders de samenwerking met de gemeente en met AmstelveenSport in het bijzonder?
Voor de sportaanbieders en scholen is de (commerciële) exploitatie van zwembaden en accommodaties, alsmede het organiseren van evenementen, het meest zichtbare dat AmstelveenSport uitvoert. Uit gesprekken in het kader van dit onderzoek geven zij aan dat AmstelveenSport hier het accent op legt. Het uitvoeren van het sport- en beweegbeleid, als het gaat om inwoners die een beperking ervaren om te sporten en te bewegen te stimuleren en te faciliteren, is voor scholen en sportaanbieders minder zichtbaar. AmstelveenSport voert hier ook geen verbijzonderd beleid op en geeft aan in alle gevallen inclusief te handelen. Zo neemt AmstelveenSport bij alle sportevenementen die zij organiseert deze doelgroep integraal mee en daar zijn ook verschillende voorbeelden van. Dit vanuit het uitgangspunt dat sportevenementen toegankelijk moeten zijn voor iedereen, met of zonder beperking. Daarnaast neemt AmstelveenSport deel aan projecten in het kader van het Lokaal Sportakkoord en werkt daarbij samen met partners zoals de gemeente, scholen, Participe, de Rabobank en Zorg en Zekerheid. Deze projecten richten zich op de doelgroepen kinderen en ouderen, of in het algemeen op alle inwoners van Amstelveen. De samenwerking tussen de gemeente en AmstelveenSport met scholen, welzijns- en zorginstellingen en sportaanbieders, voor de doelgroep mensen die een beperking ervaren, is nog incidenteel.
Dat blijkt uit meerdere gesprekken die zijn gevoerd in het kader van dit onderzoek, alsmede de matige benutting van subsidies die zijn bedoeld om via samenwerking mensen die een beperking ervaren te laten sporten. Wel nemen in de wijkteams van Participe ook mensen van
Pagina 13
AmstelveenSport deel, maar de aansluiting met sportaanbieders is ook hier nog incidenteel. Scholen en sportaanbieders richten zich hoofdzakelijk op eigen initiatief op deze doelgroepen en daar zijn binnen Amstelveen ook veel goede voorbeelden van. 6 Zijn er knelpunten in de uitvoering van het sportbeleid en zo ja, welke zijn dit? In gesprekken in het kader van dit onderzoek zijn verschillende knelpunten aangeven en in sommige gevallen ook oplossingsrichtingen. We vatten deze in de onderstaande tabel samen. Suggesties/knelpunten Focus op de doelgroep • Uit een evaluatie van het beleid over de periode t/m 2020 geeft de gemeente aan dat een verdere groei van ambities nog mogelijk is door de doelgroep ‘inwoners met een beperking’ meer te faciliteren. • AmstelveenSport speelt nog geen zichtbare rol om de kwetsbare doelgroep te stimuleren om te sporten. Het beeld is dat AmstelveenSport zich met name bezig houdt met het (technisch) beheer en de exploitatie van accommodaties en een breed programma dat daarmee is gericht op alle inwoners van Amstelveen. Daarmee is er dus geen focus op de specifieke doelgroep van mensen die een belemmering ervaren om te sporten en bewegen. Samenwerking en regievoering Integraal werken: • Het zou helpen als er meer zicht is bij de werkvelden Jeugdhulp en Wmo op het aanbod van sport en bewegen voor kwetsbare doelgroepen.
De samenwerking tussen welzijnsorganisaties en sportaanbieders is namelijk nog incidenteel van aard en kan verder worden geïntensiveerd. • Het is belangrijk om bij ruimtelijke ontwikkeling ook ruimte te claimen voor sporten en bewegen. De ruimte binnen het grondgebied van Amstelveen is namelijk schaars. Wijkgericht werken: • Een meer wijkgerichte aanpak is nodig en door een programmatische aanpak van projecten kunnen activiteiten meer in samenhang worden uitgevoerd. Probeer eenmalige projecten en acties om te buigen naar een duurzaam programma voor de langere termijn. Wijkteams en buurtsportcoaches kunnen hierbij een rol spelen. Uitvoeringskracht: • Het is voor vrijwilligers van sportaanbieders niet makkelijk om met aanvragen aan te sluiten op de gelden die beschikbaar zijn vanuit het Lokaal Sportakkoord. Er is te weinig bekend over het aanvraagproces, onduidelijkheid over wat er ingediend moet worden en het vraagt veel inspanning om een aanvraag te doen. • Het begeleiden van teams van mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking vraagt specifieke kennis, vaardigheden en ervaring van trainers en coördinatoren. Het aantal mensen die dit kunnen doen is beperkt en er zijn dan ook zorgen over de continuïteit. • Om aan te sluiten op het Lokaal Sportakkoord is het nodig om projecten en activiteiten in samenwerking te ontwikkelen en uit te voeren.
Dit vraag om een behoorlijke inspanning van het bestuur en vrijwilligers van sportaanbieders, echter de capaciteit en ruimte in deze groep is beperkt. Verlagen van toegangsdrempels • De informatie en de toeleiding vanuit de gemeente en AmstelveenSport is nog te beperkt. Ouders van kinderen met een beperking, of de mensen met een beperking zelf, vinden hun weg door eigen ervaringen of tips van anderen. Het is veelal een zoektocht en het zou helpen als er een platform is waar informatie, kennis en ervaringen worden uitgewisseld en waar vraag en aanbod makkelijker bij elkaar komen. • Probleem is het vervoer van mensen van en naar de trainingen en wedstrijden. Sportaanbieders betalen dit nu zelf en krijgen geen ondersteuning van de gemeente. Accommodaties en aanbod • De doelgroep kwetsbare mensen is relatief klein. De schaal is onvoldoende is om te investeren in aangepaste voorzieningen en accommodaties. Hiertoe is meer samenwerking en bundeling van krachten nodig. • Het wordt als een gemis ervaren dat de verplichte zwemlessen bij scholen zijn afgeschaft. Zwemlessen wordt gezien als een basis om al op jonge leeftijd te sporten en te bewegen en er worden meerdere doelen tegelijkertijd mee gerealiseerd.
Pagina 14
ONDERZOEKSVRAGEN 7 In hoeverre hebben de raad en het college zicht op het gebruik, de kosten en het beheer van de sportinfrastructuur? 8 In hoeverre zijn of worden de doelen van het sportbeleid gerealiseerd? 9 In hoeverre voldoet de sportinfrastructuur aan de huidige en toekomstige behoefte van inwoners? TOEGEPASTE NORMEN
• •
7
De beoogde maatschappelijke doelen worden gerealiseerd. De sportinfrastructuur voldoet een de huidige en toekomstige behoeften van inwoners.
In hoeverre hebben de raad en het college zicht op het gebruik, de kosten en het beheer van de sportinfrastructuur?
ZICHT OP DE KOSTEN De gemeente heeft door het gespecialiseerde bureau Mulier Instituut onderzoek laten doen naar de financiële stromen binnen de sport in de gemeente Amstelveen. Hierbij zijn de gemeentelijk sportuitgaven, de dienstverleningsbijdrage aan het sportbedrijf AmstelveenSport, de kostendekkendheid van de sportaccommodaties, de huurtarieven en de contributies in kaart gebracht. Deze zijn vergeleken met gemeenten met een vergelijkbaar extern verzelfstandigd sportbedrijf en gemeenten in de regio. De conclusie uit het onderzoek is dat de contributies relatief te hoog zouden zijn ten opzichte van andere gemeenten. De gemeente Amstelveen onderschrijft deze conclusie echter niet. De gemeente is wel in gesprek met AmstelveenSport om het tarievenbeleid aan te passen. De tarieven zijn nu nog gebaseerd op historische tarieven en dat vraagt om actualisering. Tot op heden hebben de gesprekken nog niet geleid tot een nieuw tarievenbeleid. ZICHT OP HET GEBRUIK EN HET AANBOD De gemeente heeft door het Mulier Instituut ook onderzoek laten doen naar de capaciteit en het gebruik van binnen- en buitensportaccommodaties. Daaruit bleek dat de gemeente een ruim aanbod heeft. De mate waarin de binnensportaccommodaties worden benut is bijzonder goed. Ook scoort het zwembad De Meerkamp met het gemiddeld bezoekcijfer goed in vergelijking met landelijke cijfers.
Ten aanzien van de sportparken ligt voornamelijk de druk op tennisbanen en voetbalvelden; bij bevolkingsgroei zullen er capaciteitsproblemen ontstaan.
8
In hoeverre zijn of worden de doelen van het sportbeleid gerealiseerd?
Heel Amstelveen in beweging: uit de sportnota blijkt dat Amstelveen inmiddels op nummer 8 staat als meest sportende gemeente en op nummer 1 wat betreft de sportfaciliteiten voor georganiseerde sport in de lijst van vijftig grote gemeenten. In dat licht is het beleidsdoel ‘Heel Amstelveen in beweging’ gerealiseerd. Het ambitieniveau van de gemeente ligt echter nog hoger. Zo zijn de streefwaarden voor de verschillende leeftijdsgroepen nog niet geheel gerealiseerd. Iedereen kan meedoen: dit beleidsdoel is niet gerealiseerd. In de sportnota wordt daarom ook aangegeven dat er nog aandachtspunten bestaan. Er is namelijk ook een deel van de Amstelveense inwoners waarbij sport en bewegen nog niet vanzelfsprekend is. Dit kan allerlei oorzaken hebben, zoals een lichamelijke of verstandelijke beperking of sociale- en financiële drempels. Het probleem is echter dat de gemeente nog geen zicht heeft op de totale omvang van deze doelgroep en hiervoor ook nog geen beleidsindicatoren heeft vastgesteld. Dit is nog nodig om te bepalen in hoeverre de gemeente haar beleidsdoel voor de komende jaren weet te realiseren.
Pagina 15
Topsporttalent wordt herkend: ook hier ontbreken beleidsindicatoren om een uitspraak te doen in hoeverre dit beleidsdoel wordt gerealiseerd. Sport- en beweegstimulering met focus op samenwerking: Het Lokaal Sportakkoord zet in op samenwerking tussen allerlei partijen. In bijlage 1 presenteren we een overzicht van samenwerkingsactiviteiten/-projecten die tot op heden een financiële bijdrage ontvangen vanuit het uitvoeringsbudget van het Sportakkoord Amstelveen. Daaruit blijkt dat er al allerlei zaken in samenwerking worden opgepakt maar dat dit, gezien de lage benutting van het budget voor samenwerkingsprojecten, nog intensiever kan. Er is er nog veel ruimte voor verdere doorontwikkeling van samenwerking. 9
In hoeverre voldoet de sportinfrastructuur aan de huidige en toekomstige behoefte van inwoners?
De gemeente heeft door het Mulier Instituur onderzoek laten doen naar een duurzame match tussen vraag en aanbod van buitensportaccommodaties in de periode tot 2040. De gemeente Amstelveen groeit de komende jaren namelijk in inwonertal. De belangrijkste conclusies van het onderzoek waren: > Er is een tekort aan zaalruimte. De komst van een extra sporthal bij het Keizer Karel College en de nieuwe sportfaciliteiten van het Herman Wesselink College gaan een tekort aan zaalruimte oplossen; > Bestaande tennisbanen bieden onvoldoende ruimte voor de verwachte bevolkingstoename. De gemeente wil samen met de tennisverenigingen bekijken hoe dit op te lossen; > Het aantal voetbalvelden is in vergelijking met andere gemeenten laag en door de verwachte bevolkingstoename ontstaat een tekort.
Pagina 16
ONDERZOEKSVRAGEN 10 Hoe sturen college en raad op de realisatie van doelen van het sportbeleid, de uitvoering en op Amstelveen Sport in het bijzonder? > Hoe wordt de raad geïnformeerd over het halen van de doelstellingen op het gebied van het sportbeleid en de uitvoeringsprestaties van Amstelveen Sport? 11 Op welke wijze geeft de raad vorm aan de kaderstellende en controlerende rol en wordt de raad daarvoor door het college voldoende in positie gebracht? TOEGEPASTE NORMEN
• • •
10
De raad wordt door het college in staat gesteld om vooraf kaders te stellen en tussentijds te controleren in hoeverre de beleidsdoelen binnen de gestelde kaders worden gerealiseerd. De raad ontvangt hiervoor van het college tijdig volledige en juiste informatie. Op basis van de informatie stuurt de raad bij, in het geval dat nodig is.
Hoe wordt de raad geïnformeerd over het halen van de doelstellingen op het gebied van het sportbeleid en de uitvoeringsprestaties van AmstelveenSport?
De raad heeft met de jaarstukken van de gemeente geen helder zicht op de maatschappelijke effecten van het beleid en of dat in lijn ligt met de beleidsdoelen. Met de jaarstukken is het niet mogelijk de volgende vragen te beantwoorden: in welke mate lukt het nu om de mensen, die een belemmering ervaren om te sporten en te bewegen, ook daadwerkelijk te stimuleren en te helpen om dat wel te doen? Ook de informatie van AmstelveenSport is hiertoe ontoereikend. Er wordt geen verbinding te gemaakt tussen beleidsdoelen en maatschappelijke effecten. Het bevat verder geen gegevens over het aantal gebruikers van accommodaties, doelgroepen in het algemeen en kwetsbare doelgroepen in het bijzonder, gebruikerstevredenheid et cetera. De raad heeft ook geen scherp beeld van hoe groot de kwetsbare doelgroepen zijn waarvoor sporten en bewegen een belemmering is, zoals mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, mensen met een sociale belemmering om te sporten en mensen met een laag inkomen. De gesproken raadsleden geven tegelijkertijd aan dat de raad zelf ook verantwoordelijkheid draagt voor een goede informatievoorziening. Zij geven het volgende aan: > Woordvoerders van de fracties kunnen elkaar meer informeren en opzoeken. Dat is vooral voor nieuwe raadsleden belangrijk want zij kennen vaak niet de historische context.
> Voorheen was de commissiestructuur daarbij helpend maar dat is losgelaten. Hiervoor zijn thematische beeldvormende sessies in de plaats gekomen. De raadsleden ervaren dat als teveel ‘hap snap’. > De raad zal zelf ook in beeld moet hebben wat relevante informatie is voor de raad, en daar vervolgens ook vragen over stellen aan het college: wat willen we bereiken, hoe kunnen we meten of we dat ook bereiken, willen we dat per doelgroep weten of willen we enkel een algemeen beeld? 11
Op welke wijze geeft de raad vorm aan de kaderstellende en controlerende rol en wordt de raad daarvoor door het college voldoende in positie gebracht?
KADERSTELLENDE ROL De raad heeft de sportnota vastgesteld en daarmee zijn kaderstellende rol ingevuld. Verder is in het strategisch meerjarenplan 2023-2040 voor de sportaccommodaties vastgelegd hoe de gemeente wil omgaan met de fysieke voorzieningen voor de georganiseerde sport in Amstelveen. De aanleiding
Pagina 17
om een meerjarenplan op te stellen was een aangenomen motie van de raad in december 2021. De raad verzocht het college een meerjarenplan te maken voor binnen- en buitensportaccommodaties en dit plan elke vier jaar aan de raad voor te leggen. Er vinden rondom het onderwerp sporten en bewegen geen beeldvormende sessies plaats, zoals dat bijvoorbeeld ten aanzien van Ruimtelijke Ontwikkelingen en Cultuur wel regelmatig gebeurt. Er spelen tussentijds wel politieke vraagstukken. Het gaat dan met name om vraagstukken waarbij accommodaties een claim leggen op de openbare ruimte en daarbij concurreren met andere claims, bijvoorbeeld woningbouw. CONTROLERENDE ROL Zoals eerder beschreven in de voorgaande paragraaf ontvangt de raad onvoldoende informatie van het college om te controleren in hoeverre de beleidsdoelen worden gerealiseerd. Het gaat dan met name om de maatschappelijke effecten van het beleid. Beleidsindicatoren ontbreken: bijvoorbeeld hoeveel mensen behoren tot de kwetsbare doelgroep en hoeveel daarvan sporten en bewegen regelmatig? Daarnaast heeft de raad geen zicht op de mate waarin uitvoeringsdoelen worden gerealiseerd. Raadsleden geven aan geen zicht te hebben op de prestatieafspraken met AmstelveenSport en in welke mate deze worden gerealiseerd. Zij geven tevens aan geen zicht op de voortgang van het uitvoeringsprogramma van de gemeente of het Lokaal Sportakkoord.
Pagina 18
Deel 2
De Bevindingen
2
De bevindingen
Pagina 19
6
Het beleid en het uitvoeringsprogramma In dit hoofdstuk worden deelvragen 1 en 2 beantwoord. In paragraaf 6.1 behandelen we deelvraag 1 en in paragrafen 6.2 en 6.3 deelvraag 2. Elke paragraaf starten we met een samenvattend antwoord op de deelvraag waarna een verdere verdieping volgt. ONDERZOEKSVRAGEN 1 Welke beleidsdoelstellingen heeft Amstelveen op het terrein van bewegen en sport? 2 Hoe zijn die vertaald naar een uitvoerings- en/of samenwerkingsprogramma en benodigde (financiële) middelen?
6.1 De beleidsdoelen Welke beleidsdoelstellingen heeft Amstelveen op het terrein van bewegen en sport? Samenvattend antwoord op de deelvraag. De gemeente wil dat heel Amstelveen sport en beweegt en ziet daarbij dat sommige inwoners extra ondersteuning nodig hebben omdat zij een belemmering ervaren om te sporten en te bewegen. De gemeente wil deze inwoners extra ondersteunen en daarbij samenwerken met uitvoeringspartners. De sportnota In 2013 werd de sportnota ‘Amstelveen Beweegt Gezond!! 2013-2020’ vastgesteld door de raad en deze is opgevolgd in 2021 door de sportnota ‘Amstelveen Beweegt Nog Meer!!’. Uit deze laatste nota blijkt dat Amstelveen inmiddels op nummer 8 staat als meest sportende gemeente en op nummer 1 wat betreft de sportfaciliteiten voor georganiseerde sport in de lijst van vijftig grote gemeenten. Tegelijkertijd wordt in de laatste sportnota aangegeven dat er nog aandachtspunten bestaan. Er is namelijk een deel van de Amstelveense inwoners waarbij sport en bewegen nog niet vanzelfsprekend is. Dit kan allerlei oorzaken hebben. Denk aan een lichamelijke beperking maar ook aan sociale- en financiële drempels. Dit is dan ook een van de hoofddoelen en speerpunten in de nieuwe sportnota, zie het onderstaande kader.
Sportnota ‘Amstelveen Beweegt Nog Meer!!’ VIER HOOFDDOELEN EN DRIE SPEERPUNTEN VAN AMSTELVEEN 1 Heel Amstelveen in beweging: Amstelveen faciliteert sport en bewegen optimaal. 2 Iedereen kan meedoen: Amstelveense inwoners die extra stimulans en ondersteuning nodig hebben om gezond te bewegen en te sporten, krijgen die ook. 3 Topsporttalent wordt (h)erkend: jonge topsporttalenten kunnen blijven rekenen op ondersteuning en worden nog meer zichtbaar voor andere inwoners van Amstelveen 4 Sport- en beweegstimulering met focus op samenwerking: meer dan voorheen nemen wij regie op gerichte, goed passende sport- en beweegstimulering voor die inwoners die wij nu nog onvoldoende bereiken met sport- en beweegaanbod. Daarbij vragen wij intensievere samenwerking van onze uitvoeringspartners met elkaar en met maatschappelijke partners. Speerpunt 1: ervoor te zorgen dat Amstelveners kunnen sporten en bewegen zoals hij of zij dat kan en wil. Daarbij hebben vitale sportverenigingen een cruciale functie. Samen met vrijwilligers zijn zij het fundament voor een goed sportklimaat in Amstelveen. Daarnaast is het ook belangrijk om Amstelveense sporters die niet in verenigingsverband sporten te faciliteren met goede voorzieningen in de openbare ruimte en in de sportaccommodaties. Een sterkere verbinding tussen het sportaanbod in verenigingen en de ongeorganiseerde sport is daarbij van belang.
Pagina 20
Speerpunt 2: het wegnemen van fysieke en sociale drempels voor deelname aan sport en bewegen. Inwoners met een beperking moeten kunnen sporten binnen de faciliteiten en het regulier sportaanbod; inwoners met een laag inkomen mogen geen financiële drempel hebben om te sporten; inwoners uit de LHBTI+-gemeenschap moeten zich welkom voelen bij elke sportaanbieder in de stad. Speerpunt 3: Een derde speerpunt is om de rol van topsport als inspiratiebron te versterken: onze topsporttalenten moeten nog meer dan voorheen zichtbaar zijn voor andere inwoners, ambitieuze verenigingen moeten de ruimte krijgen om zich te ontwikkelen; onze topsportevenementen moeten de ruimte en de zichtbaarheid krijgen die zij verdienen. De eerste ambitie ‘Heel Amstelveen in beweging’ is verder uitgewerkt in concrete maatschappelijke doelen. De gemeente Amstelveen doet dit met zogeheten effectindicatoren en met streefwaarden voor deze indicatoren. Daarmee worden de doelen evalueerbaar, zie de onderstaande tabel. Rondom de tweede ambitie ‘Iedereen kan meedoen’ bevat de sportnota verder geen vertaling naar concrete maatschappelijke doelen die met effectindicatoren en streefwaarden evalueerbaar worden gemaakt.
In de sportnota wordt als reden gegeven dat de focus van de gemeente lag bij kinderen en jongeren.3 Er wordt aangegeven dat de komende jaren nadrukkelijker zal moeten worden ingezet op inwoners met een beperking. Naast blijvende aandacht voor kinderen en jongeren, is rondom de doelgroep inwoners met een beperking nog de ‘grootste’ winst te behalen, want Amstelveen staat inmiddels hoog op de lijst van meest sportende gemeente. In het voorliggende onderzoek besteden we dan ook verder vooral aandacht aan het beleid en de uitvoering rondom deze doelgroep. Effectindicator 5 tot 11-jarigen bewegen minimaal 1 uur per dag
Nulmeting Streefwaarde Bron (jaar) 2024 54% 60% Gezondheidsmonitor (2018) GGD
12 tot 19-jarigen zijn elke dag minimaal 1 uur actief
46% (2018)
50%
Emovo Gezondheidsmonitor GGD Jongeren in beeld GGD
12 tot 19-jarigen voelen zich gezond
84% (2018)
86%
Volwassenen voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen
56% (2016)
60%
Gezondheidsmonitor GGD
65+ voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen
63% (2016)
65%
Gezondheidsmonitor GGD
55 tot 86-jarigen sporten tenminste 1 keer per maand
52% (2019)
55%
Stadspeiling
Tabel 6.1 Deel II: doelen en normen rondom de ambitie ‘Heel Amstelveen in beweging’. Bron: Sportnota Heel Amstelveen in beweging
De wettelijke kaders voor het bewegingsonderwijs De wettelijke verplichting van de gemeente op het terrein van sporten en bewegen beperkt zich tot het zorgdragen voor voldoende accommodaties om het bewegingsonderwijs te faciliteren. Elke leerling, vanaf 6 jaar, in het basis- en voortgezet onderwijs moet de mogelijkheid hebben om 90 minuten per week bewegingsonderwijs te krijgen. Kinderen in het speciaal onderwijs hebben recht
3 Bron: Sportnota ‘Amstelveen Beweegt Nog Meer!!’
Pagina 21
op 135 minuten per week. Kinderen jonger dan 6 jaar hebben recht op vijf lessen van 45 minuten per week.
6.2 De vertaling van beleid naar uitvoeringsprogramma of -plannen Hoe zijn de beleidsdoelen vertaald naar een uitvoerings- en/of samenwerkingsprogramma? Samenvattend antwoord op de deelvraag. De gemeente heeft een strategisch meerjarenplan voor sportaccommodaties, waarin vraag en aanbod op elkaar zijn afgestemd. Verder zijn alle vier de beleidsdoelen vertaald naar een uitvoeringsprogramma met uitvoeringsdoelen en acties. Voor het beleidsdoel ‘Iedereen kan meedoen’ en ‘Sport- en beweegstimulering’ hebben we in dit onderzoek de uitvoeringsdoelen en acties gereconstrueerd en komen tot vier hoofdonderwerpen: focus op de doelgroep, samenwerking en regievoering, accommodaties en verlagen toegangsdrempels . Elk hoofdonderwerp bevat doelen die de gemeente wil realiseren en acties de gemeente wil nemen. Het hoofdonderwerp ‘samenwerking en regievoering’ is handen en voeten gegeven door het afsluiten van een Lokaal Sportakkoord waaraan allerlei partijen zoals AmstelveenSport , Participe en de sportaanbieders een bijdrage leveren. Strategisch Meerjarenplan Sportaccommodaties 2023-2026 De gemeente heeft een meerjarenplan opgesteld, omdat de verwachting is dat Amstelveen tussen 2023 en 2040 zal groeien met 15.000 inwoners. Dat is een groei van circa 17% ten opzicht van het aantal inwoners per 1 januari 2023 (94.418 inwoners).4 Daarbij is er sprake van vergrijzing.
Het aantal inwoners jonger dan 20 jaar neemt met 4% toe en het aantal inwoners van 65 jaar en ouder neemt met 31% toe. In het strategisch meerjarenplan voor de sportaccommodaties is vastgelegd hoe de gemeente hierop wil aansluiten met de fysieke voorzieningen voor de georganiseerde sport in Amstelveen. Het meerjarenplan richt zich op (a) de binnensportaccommodaties zoals sporthallen, sportzalen en gymzalen waar zaalsporten worden beoefend. Andere typen overdekte sportaccommodaties zoals denksportcentra vallen buiten de reikwijdte; (b) een selectie van buitensportaccommodaties voor de beoefening van atletiek, hockey, honk- en softbal, korfbal, rugby, tennis en voetbal. Niet meegenomen zijn de accommodaties van commerciële sportaanbieders en de ongeorganiseerde sport in de buitenruimte. Belangrijke uitgangspunten van het meerjarenplan zijn: 1 Alle nieuw te bouwen accommodaties moeten voldoen aan de duurzaamheidseisen van de gemeente; 2 Alle nieuw te bouwen accommodaties moeten voldoen aan de toegankelijkheidseisen van de gemeente. De accommodaties moeten toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Deze eis wordt overigens verder niet uitgewerkt in het strategisch meerjarenplan. Verder bevat het meerjarenplan een uitgebreide analyse van het huidige aanbod van sportaccommodaties en de toekomstige behoefte.
Daaruit blijken een aantal knelpunten en eventuele benodigde investeringen om deze op te lossen:
4 Bron: www.allecijfers.nl
Pagina 22
>
> >
Er is een tekort aan zaalruimte. De komst van een extra sporthal bij het Keizer Karel College en de nieuwe sportfaciliteiten van het Herman Wesselink College gaan een tekort aan zaalruimte oplossen; Bestaande tennisbanen bieden onvoldoende ruimte voor de verwachte bevolkingstoename. De gemeente wil samen met de tennisverenigingen bekijken hoe dit op te lossen; Het aantal voetbalvelden is in vergelijking met andere gemeenten laag en door de verwachte bevolkingstoename ontstaat een tekort. De gemeente verwacht dat dit de komende vier jaar met het huidige aanbod, maar door een betere verdeling van vraag en aanbod, valt op te lossen. Daarnaast wil de gemeente plannen maken voor het toevoegen van extra kunstgrasvelden waar tekorten ontstaan.
De komende vier jaar zet de gemeente dus niet in op extra investeringen maar wil meer aandacht voor de verdeling en benutting van het aanbod (veldverdeling en -bezetting) en daarbij fusiekansen tussen verenigingen en als nodig verhuizingen ondersteunen. Als laatste is er een toenemende vraag naar padelbanen. Het probleem is dat dit conflicten met omwonenden met zich mee kan brengen door een toename van geluidsoverlast. Tevens zou dit dat het ten koste kunnen gaan van reguliere tennisbanen omdat tennisverenigingen padelbanen als een lucratieve inkomstenbron zien. De gemeente wil dit kritisch volgen en de aanleg van padelbanen in de buitenlucht niet proactief stimuleren. De wettelijke kaders voor het bewegingsonderwijs Er is binnen Amstelveen ruim voldoende capaciteit aan accommodaties om het bewegingsonderwijs te faciliteren. Wel zijn er meer gymnastieklokalen nodig omdat de afstand die leerlingen moeten overbruggen niet te lang mag zijn. Daarom bevat het strategisch meerjarenplan voor de sportaccommodaties een vraag-aanbod analyse op wijkniveau. Daaruit blijkt het volgende: > De geplande sporthal bij het Keizer Karel College helpt om het huidige capaciteitstekort op te lossen; > In de wijk Bovenkerk-Westwijk Noord gaat door de komst van een nieuwe school een tekort ontstaan. De nabijgelegen accommodaties in de aangrenzende wijken bieden voldoende uitwijkmogelijkheden.
De vertaling van de sportnota De vier hoofddoelen zijn in de sportnota verder uitgewerkt naar allerlei uitvoeringsdoelen en acties. Dit beschouwen wij als een uitvoeringsprogramma, want hiermee worden doelen immers vertaald naar concrete acties in de uitvoering. In de tabellen van bijlage 2 presenteren we dit programma. We hebben daarbij acties die zijn gericht op de doelgroep die drempels ervaren om te kunnen sporten en bewegen en waarbij de gemeente wil inzetten op samenwerking met en tussen partners om de drempels zoveel als mogelijk weg te nemen, groen gemarkeerd. In de onderstaande tabel worden de acties voor inwoners die een beperking ervaren gebundeld. Daaruit blijkt dat er sprake is van een veelomvattend programma van acties. We hebben de acties gebundeld langs vier hoofdonderwerpen: focus op de doelgroepen, samenwerking en regievoering, accommodaties en verlagen toegangsdrempels .
Pagina 23
Focus op de doelgroepen Scholen en wijken waarin kwetsbare kinderen en jongeren zijn oververtegenwoordigd. Kinderen en jongeren met een migratieachtergrond. Mensen met een beperking of een chronische aandoening. Ouderen.
Samenwerking en regievoering Doel is meer betrokkenheid van verenigingen bij sportstimulering door het aanbieden van sporten die aansluiten bij de doelgroepen voor wie wat extra’s nodig is. 1 De gemeente wil meer regie voeren op of door: > De taakverdeling en samenwerking van uitvoeringspartners in wijkgerichte leefstijlverbetering, sport en bewegen. Dat vraagt om een programmatische aanpak binnen het gemeentehuis door op de beleidsvelden sport, zorg, welzijn en onderwijs meer integraal beleid te formuleren en te komen tot een eenduidige beleidsopdracht. Dan kan de samenwerking met de uitvoeringspartners effectiever worden ingezet. > Intensievere samenwerking tussen betrokken maatschappelijke- en uitvoeringspartners met betrekking tot de aard en locaties van het sportaanbod. > AmstelveenSport en Participe te vragen de concrete betrokkenheid van sportaanbieders en andere maatschappelijke partijen mee te nemen in hun doelgroep specifieke programmavoorstellen voor sportstimulering. Uitvoeringspartners vragen om gezamenlijke project- of programmavoorstellen te doen voor wijkprogramma’s, waarin niet alleen het aanbod maar ook hun samenwerking is uitgewerkt. De samenwerking is nu nog kwetsbaar en vaak ad hoc. Daarom wil de gemeente inzetten op een verdere versteviging van de samenwerkingsverbanden.
Dit wil de gemeente doen door bijvoorbeeld succesvolle projecten uit het Lokaal Sportakkoord te ondersteunen.
2
De gemeente wil ondersteunen: > Sportaanbieders en maatschappelijke partijen die actief willen werken aan een positief en inclusief sportklimaat. Dit door de ondersteuning van relevante projecten in het kader van het Lokaal Sportakkoord. > Intensievere ondersteuning van sportverenigingen bij het opzetten van sport- en beweegactiviteiten voor en de werving van ouderen. > Initiatieven voor passend aanbod bij reguliere sportaanbieders. Inzet is erop gericht dat mensen met een beperking of chronische aandoening zoveel mogelijk kunnen sporten binnen het regulier sportaanbod. Daarbij stimuleren van sportverenigingen en sportgroepen die gespecialiseerd zijn in het sportaanbod voor sporters met een beperking of chronische ziekte. De gemeente continueert de ondersteuning van Sportservice Noord Holland en AmstelveenSport voor deze doelgroep. > Beweegonderwijs op scholen met meer kwetsbare kinderen en jongeren.
3
De gemeente wil betere informatie: > Om te beoordelen wie, wat, waar nodig heeft om in beweging te komen, zodat onze aanpak aansluit bij de behoefte van inwoners. Deze informatie wil de gemeente winnen bij inwoners, sportverenigingen, maatschappelijke partners en partners in de uitvoering. Gebruik maken van bestaande bronnen die nu nog onvoldoende worden benut zoals de MQ-test die AmstelveenSport afneemt.
Pagina 24
Verlagen van de toegangsdrempels Het doel is het verlagen van fysieke en financiële drempels voor inwoners die nu geen toegang hebben tot sport- en beweegaanbod. 1 Inkomensondersteuning: > De gemeente wil financiële drempels verlagen voor inwoners die nu geen toegang hebben tot sport- en beweegaanbod. > Voortzetten van inkomensvoorziening voor deelname aan sport en bewegen via de Amstelveenspas en uitbreiden daar waar nodig. 2
Fysieke drempels verlagen: > De gemeente wil fysieke drempels verlagen voor inwoners die nu geen toegang hebben tot sport- en beweegaanbod.