Concept Koersdocument Amstelveen op weg naar de Omgevingsvisie

Koersdocument Amstelveen: op weg naar de Omgevingsvisie

September 2021

Eindversie Opmerking: document wordt nog in correcte huisstijl Amstelveen opgemaakt

Inhoud Koersdocument Amstelveen:

op weg naar de Omgevingsvisie

1

1

Inleiding

3

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Aanleiding Doel en positionering koersdocument Groei in balans Wettelijk Kader omgevingsvisie Rolverdeling Raad & College bij de Omgevingswet Participatie Leeswijzer

4 4 5 6 7 7 8

2

Huidige kwaliteit fysieke leefomgeving

9

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Ontstaansgeschiedenis Amstelveen Amstelveen in de regio Wonen, economie en mobiliteit Duurzaamheid Voorzieningen

10 11 11 15 16

3

Trends en ontwikkelingen

19

3.1 3.2

Algemeen Wonen, Economie en Mobiliteit

20 21

Wonen

21

Economie

22

Mobiliteit

23

3.3 3.4

Duurzaamheid Voorzieningen

24 25

4

Vastgesteld ruimtelijk beleid

27

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Algemeen Wonen, Economie en Mobiliteit Duurzaamheid Voorzieningen Samenhang hoofdbeleidsdoelstellingen

28 30 32 33 38

5

Kansen en aandachtspunten voor Amstelveen

40

6

Participatie

44

Colofon

47

2

1 Inleiding

3

1.1

Aanleiding

De komst van de Omgevingswet, die naar huidige verwachting in juli 2022 ingevoerd wordt, betekent een nieuw en ander systeem voor het omgevingsrecht. In deze wet worden nieuwe instrumenten geïntroduceerd, waaronder de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Huidig recht  26 wetten, 4.700 artikelen

Omgevingswet  1 wet, 349 artikelen

 120 Algemene Maatregelen van Bestuur  120 Ministeriële Regelingen

 4 Algemene Maatregelen van Bestuur  Ca. 10 Ministeriële Regelingen

Wat is een omgevingsvisie? Omgevingsvisies zijn strategische instrumenten, vast te stellen op nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau. Een omgevingsvisie moet in ieder geval bevatten:  een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving (wat is er en wat is de kwaliteit daarvan?);  de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling van het gebied, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied (wat gebeurt er/gaat er gebeuren aan ontwikkelingen op en ter instandhouding van het grondgebied?);  de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid (wat zijn de na te streven doelen en op welke manier moeten/zullen worden die bereikt?). Bij een omgevingsvisie moet rekening worden gehouden met de vier beginselen genoemd in artikel 3.3 van de Omgevingswet1 en met de maatschappelijke doelen genoemd in artikel 1.3 van de Omgevingswet2. In de wet zijn geen verdere inhoudelijke of vormvereisten voor de omgevingsvisie opgenomen (VNG, 2016). 1.2

Doel en positionering koersdocument

Dit koersdocument is een eerste stap in het proces naar de omgevingsvisie waarbij we werken in de geest van de Omgevingswet. Het document biedt een goede inhoudelijke basis van waaruit de omgevingsvisie in de volgende bestuursperiode kan worden opgesteld en vastgesteld (de wet stelt dat dit voor 1 januari 2025 moet gebeuren). Het koersdocument bevat een inventarisatie van de huidige kwaliteit van de fysieke leefomgeving, trends en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving, en het reeds vastgestelde ruimtelijke beleid voor Amstelveen. Tevens wordt aangegeven welke kansen en aandachtspunten er zijn op weg naar de omgevingsvisie. In het koersdocument worden verschillende thema’s in samenhang met elkaar beschouwd. Het betreft thema’s in de fysieke leefomgeving en thema’s die een ruimtelijke weerslag hebben

Het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt (Omgevingswet, artikel 3.3.). 1

Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, en b. doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften (Omgevingswet, artikel 1.3). 2

4

(zoals schoolgebouwen, ziekenhuizen) die ook straks in de omgevingsvisie aan de orde komen. Voorname thema’s zijn de woningmarkt, economie, mobiliteit, duurzaamheid, groen en water en bodem, toerisme en recreatie, cultuur en cultuurhistorie en erfgoed, sport, gezondheid en welzijn. De Omgevingswet biedt Amstelveen kansen door verschillende ruimtelijke thema’s in samenhang met elkaar te brengen. Ontwikkelingen in de stad hebben een sterke grondslag en/of component in verschillende fysiek-ruimtelijke thema’s. Om keuzes te maken over de ontwikkeling van Amstelveen is het nodig deze thema’s met elkaar in verband te brengen. We gaan met de Omgevingswet van sectoraal beleid naar integraal beleid ofwel samenhangend beleid. Figuur 1.1: Verschuiving sectoraal naar integraal en in samenhang in de omgevingsvisie

Het ‘Koersdocument Amstelveen: op weg naar de Omgevingsvisie’ is tot stand gekomen op basis van al bestaande inhoud, tezamen met het vastgestelde fysiek-ruimtelijke beleid van de gemeente Amstelveen. Participatie is ook onderdeel van de totstandkoming van het koersdocument. Daarover leest u meer in §1.5. 1.3

Groei in balans

De ontwikkeling van Amstelveen staat niet stil. Deze ontwikkeling of anders gezegd de groei van de stad moet echter aansluiten bij de kernkwaliteiten van Amstelveen. Ontwikkelingen moeten passen binnen de Amstelveense maat, waarbij het groene karakter en het hoogwaardige voorzieningenniveau blijven behouden. Amstelveen blijft een groene stad met onderscheidende kwaliteiten. Ontwikkeling van Amstelveen heeft niet als doel om een bepaald inwoneraantal te bereiken, het heeft als doel om kwaliteit en leefbaarheid van de stad te versterken. Groei in balans betekent dat we bij de ontwikkeling van Amstelveen de volgende uitgangspunten hanteren: 1. Verdichting en transformatie dragen bij aan versterking van de leefbaarheid en kwaliteit van de bebouwde omgeving. 2. De stad is bereikbaar met alle vervoerswijzen waarbij prioriteit ligt bij openbaar vervoer en actieve mobiliteit (lopen, fiets, etc.) voor een leefbaar en gezond Amstelveen. 3. Voor een evenwichtige woon-werkbalans dient de groei van de beroepsbevolking gelijk op te gaan met de toename van arbeidsplaatsen. 4. We behouden en versterken de hoofdgroenstructuur (waaronder de heemparken, het bos en de polders) met het kenmerkende groene raamwerk. Bij gebiedstransformaties zetten we in op behoud van de functies van het groen, zoals belevingswaarde, ecologie, recreatie en waterberging.

Vanwege het toenemend gebruik is versterking van de kwaliteit van het groen noodzakelijk. 5. Voor de duurzaamheidsopgave (energietransitie, klimaatbestendigheid, circulariteit) is reservering van ruimte noodzakelijk. Dit kan ten koste gaan van andere ruimtevragen. 5

6. De beschikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen (onderwijs, zorg, sport, cultuur) houdt gelijke tred met de bevolkingsontwikkeling. 7. Prioritering en fasering van projecten is nodig om de beoogde versterking van leefbaarheid en kwaliteit te realiseren en financieel gezond te blijven. De komende decennia zal moeten blijken wat uiteindelijk vanuit het oogpunt van leefbaarheid, kwaliteit en de ruimtelijke en financiële balans wenselijk en haalbaar is. We geven prioriteit aan de ontwikkeling van Kronenburg en Legmeer conform de gebiedsvisies die de raad daarvoor heeft vastgesteld. Daarnaast zullen we gebiedsvisies voor de grote ontwikkellocaties gaan uitwerken. Bij de selectie van te realiseren ontwikkellocaties kan aan de hand van die gebiedsvisies sturing plaatsvinden op behoud en versterking van de leefbaarheid en kwaliteit van Amstelveen. Op die manier ontstaat meer samenhang en grip op de toekomst van de stad, zowel ruimtelijk als financieel. De gemeente zal zich continu moeten afvragen of de ontwikkeling waar zij mee bezig is, bijdraagt aan de kwaliteit van de stad en financieel te dragen is. Regie op groei vraagt een continue afweging om zowel ruimtelijk als financieel in balans te blijven. 1.4

Wettelijk Kader omgevingsvisie

De huidige en toekomstige ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving vragen om een wetgeving die goed aansluit op de vele veranderingen. De Omgevingswet bundelt en moderniseert in één wet alle wetten voor de leefomgeving. Daarmee brengt deze wet samenhang. De wet heeft twee maatschappelijke doelen: 1. Het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. 2. Het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. De Omgevingswet geeft de volgende nadere richtlijnen voor het opstellen van de omgevingsvisie. De gemeentelijke omgevingsvisie:  is een verplicht instrument vanuit de Omgevingswet;  wordt door de gemeenteraad vastgesteld;  moet betrekking hebben op het gehele gemeentelijk grondgebied;  verwoordt wat de integrale gemeentelijke doelen zijn in het fysieke domein;  beschrijft de fysieke leefomgeving: ondergrond, water, voedsel en landbouw, natuurlijke hulpbronnen, natuur en landschap, gezondheid en veiligheid, gebouwde omgeving, energievoorziening, economische ontwikkeling, erfgoed, bereikbaarheid, voorzieningen, etc.;  is alleen bindend voor de gemeente;  moet digitaal raadpleegbaar zijn (Digitaal Stelsel Omgevingswet, DSO);  is vormvrij op proces, vorm en inhoud;  heeft geen einddatum;  is bindend voor het orgaan dat het vaststelt.

Omgevingswet – omgevingsvisie – omgevingsplan De omgevingsvisie vormt het fundament onder het overige gemeentelijk Omgevingsbeleid: de omgevingsplannen en de Omgevingsvergunningen die op grond hiervan worden verstrekt. De omgevingsvisie vormt tevens de kapstok voor de later eventueel op te stellen programma’s die gericht zijn op uitvoering van het beleid uit de omgevingsvisie. Milieu Effect Rapportage Net als huidige Wet milieubeheer verplicht de Omgevingswet (vanaf 1 juli 2022) tot het opstellen van een milieueffectrapportage (MER) voor plannen en projecten die naar verwachting belangrijke (nadelige) gevolgen voor het milieu hebben of het kader vormen voor plannen en projecten met dergelijke gevolgen. Los van de wettelijke verplichting is deze MER-procedure in de praktijk ook een belangrijk hulpmiddel gebleken om tot betere plannen en een heldere onderbouwing van de te maken keuzes te komen.

6

Figuur 1.2: Routekaart invoering Omgevingswet 2021-2025

2021 Q1

Q2

Koersdocument opgeleverd

Participatieen communicatietraject in verlengde van koersdocum ent

Q3

Q4

Q1

Instemming van raad met koersdocument en toewerken naar verkiezingen en (ambtelijk) raamwerk omgevingsvisie ‘bouwen’

2022 Q2 Q3

Inwerken nieuw College & Raad op Omgevingswet

2023

2024

Q4

Toewerken naar definitieve omgevingsvisie: - eventuele inhoudelijke uitwerkingen n.a.v. koersdocument - participatietraject - opstellen visie - PlanMER (duurt 10 md.) - formele ter inzage legging - bestuurlijke besluitvorming

Gemeenteraads verkiezingen 16 mrt 2022

Inwerkingtreding Omgevingswet (verwacht)

1.5

Inwerktreding def. omgevingsvisie (verwacht)

Rolverdeling Raad & College bij de Omgevingswet

De rolverdeling tussen raad en het college van B&W blijven na invoering van de Omgevingswet in essentie onveranderd. De belangrijkste instrumenten voor de raad zijn de omgevingsvisie en het omgevingsplan. De raad stelt beide instrumenten vast met alle ambities, kaders en lokale afwegingsruimte van dien. Het college van B&W voert vervolgens uit, onder andere middels (omgevings-)vergunningverlening zowel binnen de kaders van een omgevingsplan als in afwijking hiervan. 1.6

Participatie

De Omgevingswet betekent ook een verandering van rollen en verantwoordelijkheden voor initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen als het gaat om participatie. Waar voorheen de gemeente primair verantwoordelijk was voor de organisatie van de participatie / afstemming met de buurt en belangenverenigingen, gaat dit nu veranderen. Er komt meer verantwoordelijkheid te liggen bij de initiatiefnemer. Dit betekent dat deze zelf over een plan moet afstemmen met buren, en/of belangenorganisatie. Bij de implementatie van de Omgevingswet komt de invulling van participatie door initiatiefnemers nader aan bod. Vooruitlopend daarop wordt de Verkenningsfase van de Werkwijze Ruimtelijke Ontwikkelingen aangepast. Ook bij de totstandkoming van de omgevingsvisie wordt geparticipeerd. Bij de voorprocedure om te komen tot een omgevingsvisie moet ook geparticipeerd worden, maar de vorm is vrij. In Amstelveen wordt altijd participatie georganiseerd bij de totstandkoming van nieuw beleid. Dat gebeurt op basis van o.a. stadsgesprekken en (digitale) enquêtes onder bewoners en ondernemers in de gemeente. Proces Aan de hand van het concept ‘Koersdocument Amstelveen: op weg naar de Omgevingsvisie’ werden verschillende doelgroepen, o.a. bewoners, ondernemers, belangenverenigingen, 7

relevante betrokken overheidspartijen, uitgenodigd om mee te denken en ideeën aan te dragen die opgenomen kunnen worden in de omgevingsvisie. Partijen zijn ondervraagd op de thema’s uit het koersdocument. Door de corona-maatregelen waren grote fysieke bijeenkomsten op het moment van raadpleging niet mogelijk. Daarom is gekozen voor digitale enquêtes op ons platform denkmee.amstelveen.nl en is een Babbelbox ingezet. Het participatietraject werd omringd met een communicatietraject/PR-campagne waardoor iedereen in Amstelveen de kans kreeg om zijn of haar mening te geven. De resultaten van deze participatiecampagne zijn opgenomen in hoofdstuk 6. 1.7

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 is de huidige kwaliteit van de fysieke leefomgeving beschreven. Hierbij is ook gekeken naar de ontstaansgeschiedenis van Amstelveen. In hoofdstuk 3 beschrijven we de trends en ontwikkelingen om inzicht te hebben in wat er op Amstelveen af komt. In hoofdstuk 4 wordt stilgestaan bij het reeds vastgestelde ruimtelijke beleid en de fysiek-ruimtelijke componenten van het sociale beleid van Amstelveen. In hoofdstuk 5 beschrijven we vervolgens de kansen en aandachtspunten voor Amstelveen op weg naar de omgevingsvisie. In hoofdstuk 6 beschrijven we de opbrengsten van het participatietraject. Ieder hoofdstuk is opgebouwd rond de thema’s die aandacht krijgen in de omgevingsvisie. Voor de leesbaarheid wordt in de hoofdstukken 2 t/m 5 dezelfde volgorde gehanteerd:  Wonen, economie en mobiliteit;  Duurzaamheid;  Voorzieningen. Onder voorzieningen vallen:  Onderwijs;  Groen, water en bodem;  Toerisme en recreatie;  Cultuur, cultuurhistorie en erfgoed;  Sport, bewegen, gezondheid en welzijn. In hoofdstuk 6 zijn de resultaten van het participatietraject opgenomen. In dit hoofdstuk is bewust een andere volgorde gehanteerd dan in de overige hoofdstukken, om de uitkomsten van participatie zo duidelijk mogelijk te kunnen weergeven. Het document dient overigens te worden beschouwd als momentopname.

Dit kan betekenen dat de actualiteit op het moment van vaststellen een andere is als die op het moment van opstellen.

8

2 Huidige kwaliteit fysieke

leefomgeving

9

In dit hoofdstuk beschrijven we de kernkwaliteiten van de fysieke leefomgeving van Amstelveen, waarin we feitelijke informatie geven over de verschillende thema’s die in de omgevingsvisie aandacht krijgen. Het hoofdstuk is als volgt opgebouwd: § 2.1: Ontstaansgeschiedenis Amstelveen § 2.2: Amstelveen in de regio § 2.3: Wonen, economie en mobiliteit § 2.4: Duurzaamheid § 2.5: Voorzieningen 2.1

Ontstaansgeschiedenis Amstelveen

Eeuwen lang bestond Amstelveen uit het Oude Dorp en de lintbebouwing langs de Amsterdamseweg. Met de groei van Amsterdam kwamen in de 17 e eeuw de eerste rijke mensen naar Amstelveen, die ruime buitenplaatsen lieten bouwen langs de Amstel. De sterke groei van Amstelveen begon toen de bereikbaarheid verbeterde. In 1915 reed de eerste stoomtrein naar Amstelveen. Dit leidde vanaf de jaren ’20 van de vorige eeuw tot de bouw van de tuinwijken Randwijck, Elsrijk en Patrimonium. Deze wijken kenmerken zich tot op de dag van vandaag door de ruime aanwezigheid van groen en water. Na de Tweede Wereldoorlog werd de gemeente een overloopgemeente voor Amsterdam en een vestigingsplaats voor werknemers van Schiphol. De stad groeide hard: in de jaren ’60 werden tuinstadwijken als Kostverloren, Bankras en Groenelaan gebouwd, die zich kenmerken door een afwisselend patroon van galerijflats, lage flat en rijwoningen, met daaromheen ruime groenstructuren. Parallel hieraan verbeterde de bereikbaarheid van Amstelveen, door de aanleg van een nieuwe provinciale weg, die we nu kennen als de A9. Eind jaren ’60 werden er in Uilenstede studentenflats gebouwd. In de jaren ’70, ’80 en ’90 ontstond er een ander geluid. De kleinere galerijflats voldeden niet meer aan de woningmarktbehoefte. Er was behoefte aan grotere grondgebonden en eengezinswoningen.

Dit resulteerde in de bouw van Waardhuizen, Middenhoven en Westwijk. Doordat Amstelveen een stad werd van middelgrote omvang, was passend functieaanbod nodig. Eind jaren ’90 werd het winkelcentrum bij het Stadsplein daarom herontwikkeld. Tegenwoordig kennen we dit gebied als het Stadshart van Amstelveen. Anno 2020 is Amstelveen een groene stad van middelgrote omvang waar het goed wonen, werken en verblijven is. Figuur 2.1: Ontwikkeling van Amstelveen (1920 – 2020)

10

2.2

Amstelveen in de regio

Veel thema’s die in dit document aan de orde komen, stoppen niet bij de gemeentegrens en vragen om regionale afstemming. Daarom werkt Amstelveen samen met regionale partijen. Een belangrijke samenwerking is de ambtelijke samenwerking met de gemeente Aalsmeer die in 2013 is gestart. Ook met de andere gemeenten in de regio wordt nauw samengewerkt: Amstelveen maakt deel uit van de regio Amstelland-Meerlanden (AM-regio, met gemeenten Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn, Ouder-Amstel, Diemen en Haarlemmermeer) die sinds 1982 afstemmen. De AM-regio is één van de subregio’s van de Metropoolregio Amsterdam (MRA)3. Binnen de MRA vindt er in subregionaal verband samenwerking plaats op uiteenlopende beleidsvelden, zoals de energietransitie, de werklocatiemarkt en de woningmarkt. Andere partijen en/of verbanden waarmee Amstelveen samenwerkt zijn de Provincie NoordHolland, de Vervoerregio Amsterdam (VRA), de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, de Omgevingsraad Schiphol (ORS), de Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS), de Energieregio NoordHolland Zuid (regionale energiestrategie), Greenport Aalsmeer en het Platform Bedrijven en Kantoren (Plabeka). 2.3

Wonen, economie en mobiliteit

De thema’s wonen, economie en mobiliteit zijn in het dagelijkse leven onlosmakelijk met elkaar verbonden. Een bereikbare stad is voorwaardelijk voor een goedlopende economie en een goedlopende woningmarkt. Anderzijds legt een florerende economie, met daarbij een groeiende druk op de woningvoorraad, een druk op de bereikbaarheid van de stad en de regio. Mobiliteit is ondersteunend aan een goed functionerende economie en woningmarkt, het zijn communicerende vaten. Hieronder beschrijven we de huidige situatie van de drie thema’s. Wonen Amstelveen had op 1 januari 2020 91.694 inwoners (zie figuur 2.2). De groei van het aantal inwoners komt vooral door het jarenlange migratieoverschot van Amstelveen, wat betekent dat zich meer inwoners in de gemeente vestigen dan dat de gemeente verlaten. Ongeveer twintig procent van de Amstelveense bevolking heeft een niet-Nederlandse identiteit, 43% een niet Nederlandse achtergrond en er zijn ongeveer 138 nationaliteiten woonachtig in Amstelveen. Daaruit blijkt dat Amstelveen een internationaal karakter heeft. Figuur 2.2: Inwoners i.r.t. woningvoorraad Amstelveen (2010-2020) 100.000 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0

2,25 2,20 2,15

2,10 2,05 2,00 1,95 1,90 2010

2012

Woningvoorraad

3

2014 Inwoners

2016

2018*

2020

Gem. woningbezetting

Voor een overzicht alle MRA-gemeenten, zie www.metropoolregioamsterdam.nl/over-mra/

11

In figuur 2.2 is de sprong in 2016-2017 in de gemiddelde woningbezetting opvallend. Dit is het gevolg van een wetswijziging in de BAG, waardoor het aantal woningen administratief gedaald is. Ook los van deze administratieve verandering, nam de gemiddelde woningbezetting vanaf 2014 gestaag toe. Dit wordt onder andere verklaard door toenemend woningaanbod voor gezinnen in samenhang met meer instroom van grotere huishoudens, zoals (expat)gezinnen. Per 2020 zijn er 41.743 woningen in Amstelveen. De groei van de woningvoorraad tussen 20102020 was beperkt, mede door de economische crisis en de ruimtelijke beperkingen door Schiphol waardoor de ruimte schaars is. Hierdoor staat, mede door de regionale vraag naar woningen, de woningmarkt ook in Amstelveen onder druk. Van de woningvoorraad is het aandeel koopwoningen 45%, dit aandeel is daarmee iets lager dan het gemiddelde in de MRA (48%). Amstelveen is een stad met een relatief jonge en gevarieerde woningvoorraad: hoogbouw en laagbouw en huur en koop zijn ongeveer gelijk verdeeld. Een aanzienlijk aandeel van de Amstelveense woningvoorraad bestaat uit grondgebonden eengezinswoningen. Verder beschikt de gemeente over een flink aantal kleinere woningen die geschikt zijn voor alleenstaanden of kleine huishoudens. Een bijzondere positie neemt Uilenstede in waar studentenflats aanwezig zijn.

Hier wonen momenteel 3.400 studenten met een campuscontract4. De voorraad sociale huurwoningen wordt verhuurd door Eigen Haard, Woonzorg Nederland, DUWO en particuliere partijen. De totale voorraad sociale huurwoningen bestond in 2019 uit 15.000 woningen, wat ruim een derde van de totale woningvoorraad is. Vergeleken met gemeenten in de AM-regio is dit aandeel relatief hoog. Amstelveen is aantrekkelijk voor mensen die dichtbij Amsterdam en grote werkclusters willen wonen, maar wel wat meer ruimte willen hebben, bijvoorbeeld voor een gezin. Mensen die zich nieuw vestigen in Amstelveen komen in veel gevallen uit Amsterdam. Deze mensen hebben doorgaans een bovenmodaal inkomen. De verwachting is dat deze ontwikkeling blijft aanhouden. Naast de stedelijke nabijheid (van Amsterdam) zien inwoners Amstelveen als prettige woongemeente vanwege de goede voorzieningen, de autobereikbaarheid, het vele groen in en om de stad en de werkgelegenheid. Daarnaast scoort Amstelveen in het jaarlijkse onderzoek onder de 50 grootste gemeenten van Nederland hoog op het gebied van veiligheid. Figuur 2.3: Kerncijfers economie Amstelveen (2019) BASISCIJFERS

FUNCTIE TOTALE BEBOUWING

Aantal inwoners

90.118

Opperv lak (km²)

Aantal woningen

42.597

Werkgelegenheid

44,1 km²

Wonen

62%

4.567.100 m²

Bev olkingsdichtheid

2.046 per km²

Kantoor

10,5%

773.300 m²

52.764

Banendichtheid

1.197 per km²

Industrie

15%

1.076.300 m²

Vestigingen (>1 wp)

2.218

Vestigingendichtheid

258 per km²

Winkel

2,5%

184.400 m²

Zelf standigen

8.181

Stedelijkheid

++++

Anders

10%

739.200 m²

Bron: BCI, 2019

4

Campuscontracten zijn tijdelijke huurcontracten voor studenten en promovendi in studentenkamers en -woningen. De

huurder moet de woning binnen een half jaar na afronding van de studie of promotie verlaten.

12

Economie De druk op de woningmarkt van de stad is mede te verklaren door de florerende (lokale en regionale) economie. Vanwege de gunstige ligging ten opzichte van Schiphol Airport, de Amsterdamse Zuidas en Greenport Aalsmeer en de positie van Amstelveen binnen de MRA is Amstelveen een aantrekkelijke plaats om te ondernemen en te werken. Amstelveen heeft een sterk internationaal karakter en ook internationale aantrekkingskracht. Er waren in 2019 52.764 banen in Amstelveen. In figuur 2.3 geven we enkele kerncijfers over de economie van Amstelveen. Het aantal banen nam vanaf het herstel van de economische crisis (rond 2015) rap toe, zie figuur 2.4. Amstelveen is traditioneel sterk in het accommoderen van de zakelijke dienstverlening en als vestigingsplaats voor internationale hoofdkantoren. Het aandeel mkb is relatief groot in Amstelveen. Het mkb en de (grote) internationale bedrijven hebben baat bij elkaars aanwezigheid en versterken elkaar. Daarbij vormt de gunstige ligging van Amstelveen in de MRA een belangrijke drijfveer voor de gehele economie. Het aantal bedrijfsvestigingen is de afgelopen jaren licht gestegen (figuur 2.5). Dit is voor een belangrijk deel een resultaat van de flexibilisering van de arbeidsmarkt (toename zzp’ers). In 2020 zijn we geconfronteerd met de coronacrisis.

De effecten van de coronacrisis leiden tot een nieuwe (economische) situatie, die in verschillende sectoren direct wordt gevoeld. Hoelang de negatieve effecten als gevolg van het coronavirus aanhouden en wat de (lange termijn) gevolgen zijn, is nog onzeker. SEO en Rabobank verwachten dat Groot-Amsterdam (dus ook Amstelveen) waarschijnlijk sterker geraakt worden door de economische effecten van corona. Dit komt door de sectorstructuur (o.a. veel handel) maar ook door het wegvallen van agglomeratievoordelen. Hoge dichtheden van wonen en werken zijn geen vanzelfsprekend voordeel meer. Figuur 2.4: banen in Amstelveen t.o.v. potentiële beroepsbevolking (15-75 jaar) (2010-2020) 70.000 60.000 50.000

Inwoners 15-75 jaar

40.000

Banen

30.000 20.000 10.000 0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Figuur 2.5: aantal bedrijfsvestigingen Amstelveen (2010-2019) 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000

13

2.000

0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

De Amstelveense economie is voor een belangrijk deel gericht op werklocaties. De Amstelveense bedrijventerreinen en kantorenlocaties zijn Legmeer, Bovenkerk, De Loeten, het nieuw te ontwikkelen Bedrijventerrein Amstelveen-Zuid (BTAZ) en Kronenburg dat zich nu ontwikkelt tot gemengd wonen/werkengebied. Daarnaast staan er ook nog verschillende grootschalige kantoren langs de A9. Op de kantorenmarkt is veel beweging geweest door transformatie, waardoor veel leegstand verholpen is. Daarbij komt ook dat functiemenging ervoor zorgt dat er in Amstelveen sprake is van toenemende functiemenging waardoor aantrekkelijker woon-werkgebieden ontstaan. Zo zijn er o.a. transformatieplannen voor Legmeer en Kronenburg (transformatie naar tijdelijke studentenhuisvesting gemengd met werkvoorzieningen). Een andere noemenswaardige werklocaties is de Noorder-Legmeerpolder in Amstelveen-Zuid. Hier ligt een groot glastuinbouwgebied, waarin door middel van pilots geïnvesteerd wordt in de toekomstbestendigheid van het gebied. Op het gebied van werklocaties trekt Amstelveen samen op met gemeenten, provincies en ondernemers binnen het Platform Bedrijven en Kantoren (Plabeka).

Plabeka richt zich op het reduceren van structurele leegstand van werklocaties en welke investeringen, afspraken en eventuele beleidswijzigingen binnen de kantoren en bedrijvenmarkt noodzakelijk zijn om de internationale concurrentiepositie van de MRA te versterken. De Uitvoeringsstrategie Plabeka 3.1 vormt daarbij het regionaal kader voor werklocatieontwikkeling van Amstelveen en de andere AM-gemeenten. Specifiek voor de (glas)tuinbouw is het Greenport-verband van belang. In de Ruimtelijke visie en Uitvoeringsagenda Greenport Aalsmeer zijn de ruimtelijke opgaven en acties benoemd. Voor Amstelveen hebben deze opgaven en acties direct betrekking op het gebied Noorder-Legmeerpolder. Amstelveen heeft een sterke (regionale) werkgelegenheidsfunctie. De economische pendel (inen uitgaand reisverkeer van werknemers) is al vrijwel jaren gelijk. Binnen de MRA is dit ongebruikelijk, omdat met uitzondering van Amsterdam, de gemeenten overwegend een uitgaande pendel kennen. Voor de bereikbaarheid zou het negatieve gevolgen hebben wanneer de werkgelegenheid uit Amstelveen verdwijnt en er vooral een uitgaande pendel zou zijn. Vanuit bereikbaarheid is het dus belangrijk om de werkgelegenheid in Amstelveen te behouden. Mobiliteit Amstelveen wordt vaak gezien als een typische ‘autostad’ met wonen in het groen en parkeren voor de deur.

Toch ligt het autobezit en autogebruik onder het landelijk gemiddelde. Momenteel wordt 45% van het totaal aantal reizen in Amstelveen met de auto gedaan. De overige 55% is voor openbaar vervoer (OV) en langzaam verkeer. Het aantal verplaatsingen van, naar en in Amstelveen is de afgelopen jaren wel sterk toegenomen en zal, met de groei van Amstelveen en de regio, alleen maar verder toenemen. De bereikbaarheid van Amstelveen werd in een Stadsgesprek in het kader van de Mobiliteitsvisie Amstelveen van februari 2019 gewaardeerd met een 7,0. Vooral de autobereikbaarheid van de stad is goed en werd in de inwonerspeiling van 2019 gewaardeerd met een 8,1. Daarnaast wordt de bereikbaarheid van het langzaam verkeer beoordeeld met een 8,0. Amstelveen is goed aangesloten op het landelijke en regionale autonetwerk via de A9 (die de stad doorsnijdt) en de A10 en via meerdere provinciale wegen (N201 en N231 bijvoorbeeld). De Beneluxbaan vormt de interne ring in Amstelveen en hier sluiten veel noord-zuid verbindingen op aan evenals de oostwest verbinding naar Amsterdam Zuidoost. De regionale OV-bereikbaarheid is de afgelopen jaren verbeterd, door betere verbindingen met de nabijgelegen NS-Intercitystations (Schiphol, Amsterdam-Zuid en Amsterdam Bijlmer ArenA).

De Amstelveenlijn (die wordt doorgetrokken tot Uithoorn), de voormalige sneltram 5, en het regionale hoogwaardige net van buslijnen (R-net) zijn daarbij belangrijke OV-regionale verbindingen, die Amstelveen goed verbinden met de belangrijkste werkgelegenheidsclusters in de regio en het centrum van Amsterdam. Bovendien heeft Amstelveen vanwege de nabije ligging van o.a. Amsterdam-Zuid een goede aantakking op het Amsterdamse metronetwerk. De 14

verbeteringen in de regionale OV-bereikbaarheid hebben effect gehad op de lokale OVbereikbaarheid. Deze wordt stap voor stap verbeterd. De afgelopen jaren is, mede door de opkomst van de elektrische fiets, de toename van files op de weg en het gezonder bewegen, de fiets een steeds belangrijker vervoermiddel geworden in de totale bereikbaarheid. Door Amstelveen lopen meerdere MRA-snelfietsroutes en binnen een straal van 12 à 15 kilometer zijn veel werkgebieden per fiets bereikbaar. Belangrijke fietsroutes zijn drukker geworden.

2.4

Duurzaamheid

Als gevolg van klimaatveranderingen (meer neerslag, hitte en droogte) en de eindigheid van natuurlijke hulpbronnen staan we voor grote maatschappelijke opgaven. De gemeente Amstelveen werkt langs drie grote pijlers aan deze duurzaamheidsopgaven, te weten: de energietransitie, het klimaatbestendig maken van de leefomgeving en het zuiniger omgaan met grondstofketens (circulaire economie). Hieronder worden deze drie aspecten uiteengezet. Energietransitie Amstelveen is onderdeel van de Energieregio Noord-Holland Zuid. In april 2020 was de concept Regionale Energiestrategie van de regio klaar, een eerste stap in een langjarige samenwerking om met elkaar te zorgen voor minder CO2-uitstoot. Stap voor stap wordt overgegaan van fossiele brandstoffen naar duurzame energie, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord. In de strategie wordt daarbij eerst gekeken naar de opwekking van grootschalige duurzame elektriciteit met bestaande technieken: wind- en zonne-energie. De samenwerkende partijen die de regionale energiestrategie opstellen moeten daarbij met elkaar bepalen in welke gebieden meer duurzame energie opgewerkt kan worden. In Amstelveen zet het college van B&W in op de opwekking van zonne-energie op grote daken, op of langs geluidschermen en infrastructuur en boven grote parkeerplaatsen.

In Amstelveen zijn 2 grotere zoekgebieden benoemd, namelijk de A9 locaties en het nieuwe te ontwikkelen Bedrijventerrein Amstelveen-Zuid (BTAZ). Andere projecten waarin duurzaamheid een belangrijke rol speelt zijn de transformatieplannen voor bedrijventerrein Legmeer en de herontwikkeling van Kronenburg. Het gaat hier met name om zonne-energie en energiebesparingen. Door de beperkingen van het Luchthavenindelingsbesluit (LIB; zie §4.1) van Schiphol is windenergie van enige omvang in Amstelveen niet mogelijk. Amstelveen werkt voor de Regionale Energiestrategie samen met de gemeenten in de regio Amstelland. Het gebrek aan vrije ruimte, gecombineerd met de grote woningbouwopgave, maakt het realiseren van hernieuwbare energie in Amstelland een uitdaging. Ook zijn er ruimtelijke beperkingen die voor een groot deel van de regio gelden door de aanwezigheid van Schiphol. Naast een regionale aanpak onderneemt Amstelveen zelf ook actie met de ‘Visie op zonneenergie’, een ruimtelijk afwegingskader waarin Amstelveen richting geeft aan initiatiefnemers op het gebied van zonne-energie. Aan de hand van die visie wordt getoetst bij de beoordeling van aanvragen van omgevingsvergunningen. Daarnaast heeft Amstelveen een (concept) Transitie Visie Warmte (TVW).

Water en klimaatbestendigheid De afgelopen jaren zijn er stappen gezet in het afkoppelen van hemelwater van het gemengde rioolsysteem, waardoor grofweg 50% wordt afgekoppeld. Dit zorgt ervoor dat het rioolsysteem, de zuiveringen en de stad worden ontlast van hemelwaterstromen. Het groene karakter van Amstelveen draagt bij aan een goede waterberging en verlichting van de hittestress. Amstelveen werkt aan een Klimaatplan, met als onderdeel van een visie op de klimatologische inrichting van gebieden, rekening houdend met waterberging, vergroening en biodiversiteit.

15

Circulaire economie Het lineaire systeem waarbij we grondstoffen kopen, gebruiken en weggooien is niet langer houdbaar. Het toewerken naar een circulaire economie waarbij producten en grondstoffen worden hergebruikt met het behoud van natuurlijke hulpbronnen is de transitieopgave. Deze transitieopgave staat tegelijkertijd nog in de kinderschoenen. Er lopen in de gemeente enkele projecten die een bijdrage moeten leveren aan de circulaire economie, bijvoorbeeld voor op- en overslag van materialen. Een van de voorliggende vragen, is of de gemeente Amstelveen op de werklocatiemarkt ruimte moet gaan reserveren voor circulaire economie, zoals ruimte voor tijdelijke opslag van herbruikbare grondstoffen. Dat er in de circulaire economie stappen worden gezet in de bewustwording, blijkt uit de afname van afval per inwoner. 2.5

Voorzieningen

Het voorzieningenaanbod heeft een grote invloed op de aantrekkelijkheid en daarmee het functioneren van een gemeente. Een aantrekkelijke leefomgeving met een hoog voorzieningenniveau kan daarmee een positieve invloed hebben op de gezondheid en het welzijn van het individu. De huidige kwaliteiten op de voorzieningen op gebied van detailhandel, onderwijs, groen en water, sport, toerisme en recreatie en cultuur, cultuurhistorie en erfgoed en de voorzieningen op gebied van gezondheid en welzijn komen in dit deel aan bod. Detailhandel De huidige detailhandel structuur van Amstelveen kent veel wijkwinkelcentra. Hierdoor is de nabijheid van de dagelijkse boodschappen voor de inwoners hoog. Dit heeft ook zeker een keerzijde voor de detailhandel, omdat wijkwinkelcentra moeten concurreren met online shoppen en grote winkelcentra met een breder en meer divers aanbod. Verder heeft Amstelveen in het Stadshart, Westwijk centrum, Kostverlorenhof en Groenhof goed functionerende winkelcentra.De plannen rond het Stadshart spelen in op de veranderende behoefte van haar bezoekers. De belangrijkste plannen zijn de verplaatsing van de markt waardoor het Stadsplein beter bruikbaar is voor evenementen, het uitbreiden van de Cultuurstrip en het verbeteren van de toegang naar de parkeergarages vanaf de A9. Hierdoor wordt het functioneren van het Stadshart gewaarborgd.

Onderwijs Er zijn in Amstelveen 19 basisscholen, een school voor speciaal basisonderwijs, een publieke internationale basisschool en vier middelbare scholen. Daarnaast heeft de kern Nes aan de Amstel een basisschool. Er zijn ook onderwijsinstellingen waar de gemeente niet verantwoordelijk voor is. Het betreft particuliere internationale scholen in het basisonderwijs plus en voortgezet onderwijs en de MBO-instellingen. De afgelopen jaren zijn veel scholen vernieuwd, waardoor een groot gedeelte van bestaande onderwijsgebouwen een kwaliteitsslag heeft gemaakt. Daarnaast is er nog een aantal locaties die op dit moment worden vernieuwd en uitgebreid. Hierbij is ook voorzien in de behoefte tot het komen van unilocaties, waarbij scholen op één locatie zijn samengebracht. Er is daarmee een eind gekomen aan de versnippering van de onderwijshuisvestiging van sommige scholen. Een speciale rol in het basisonderwijs aanbod hebben de scholen Vrije School Parcival, de Akker en de School of Understanding. Vanwege hun speciale aanbod hebben zij een groter voedingsgebied dan de wijk of de buurt. Groen, water en bodem De aanwezigheid van groen en water maakt een stad tot een aantrekkelijke stad om te verblijven. Groen en water spelen een belangrijke rol in de leefbaarheid van de stad en het welzijn van haar inwoners. Daarbij wordt in een groene omgeving veel bewogen en gerecreëerd.

Ook draagt groen bij aan de bestrijding van hittestress en de borging van hemelwater. Amstelveen heeft met het Amsterdamse Bos,De Poel, de Middel- en Bovenkerkerpolders en de Amstel betrekkelijk veel groen en water.

16

Groen heeft vanaf de bouw van de eerste uitleglocaties in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw een nadrukkelijke plaats gekregen in het ontwerp van de wijken. Daarnaast werden er in die tijd ook diverse (heem)parken aangelegd. Deze traditie van ruim bemeten groen in de wijken heeft door de jaren heen stand gehouden. De groenstructuur is dan ook een weerspiegeling van de ontwikkeling van Amstelveen. Karakteristiek voor Amstelveen is het groene raamwerk. De groenstructuur vormt een integraal onderdeel van de stedelijke structuur waardoor een grote ruimtelijke samenhang is ontstaan tussen de bebouwde ruimte en openbare ruimte. Binnen het stedelijk gebied is een doorgaande groene structuur van een hoge landschappelijke kwaliteit aanwezig. Via deze structuur is ook buitengebied verbonden met het stedelijk gebied. De bodemopbouw in Amstelveen hangt samen met haar ontstaansgeschiedenis. In Amstelveen bevinden zich een viertal polders en droogmakerijen. De droogmakerijen zijn gevormd door de winning van het oorspronkelijke veenpakket. Aan de randen van de polders is een strook restveen achtergelaten: de Bovenlanden. De bodem in de rest van de polders bestaat hoofdzakelijk uit (humeuze) klei. Onder de kleilaag bevindt zich een relatief goed doorlatende zandlaag.

Er is geen duidelijke scheidende laag, waardoor het oppervlaktewater in direct contact staat met het eerste watervoerende pakket. Er is sprake van kwel in de droogmakerijen. Sport Sporten is leuk en gezond. Het belang van sport voor het individu en de Amstelveense samenleving is groot. Amstelveen biedt veel mogelijkheden om zowel op individuele basis als collectieve basis verschillende sporten uit te oefenen. Er zijn verschillende sportvelden, o.a. voor rugby, voetbal, hockey, tennis/padel, korfbal, honkbal en softbal. Verder zijn er zwembad de Meerkamp, een oefenwielercircuit en een golfbaan. Deze voorzieningen worden gebruikt door ongeveer 80 in Amstelveen gevestigde sportverenigingen. 86% van de Amstelveense bevolking beoefende in 2021 een sport en een groot deel hiervan maakt gebruik van deze sportvoorzieningen. Ook de individuele buitensport (o.a. fietsen, wandelen, hardlopen, skeeleren) maakt steeds meer onderdeel uit van het dagelijkse leven van inwoners. De groene omgeving nodigt uit om te bewegen. Cultuur, cultuurhistorie en erfgoed Cultuur, cultuurhistorie en erfgoed is van toegevoegde waarde voor het imago en de identiteit van een woonplaats. Het is datgene wat Amstelveen onderscheidt van andere gemeenten en daarmee de potentie heeft om bezoekers en recreanten aan te trekken.

Ook vervullen ze een verbindende rol in de samenleving, net als geloofsgemeenschappen en sportverenigingen. Amstelveen heeft een breed en hoogwaardig cultureel aanbod met negen culturele instellingen. Dit aanbod omvat vijf theaters, twee musea, een bibliotheek, een poppodium en cultureel centrum Platform C. Daarnaast een groot aantal amateurverenigingen, behoorlijk wat professionele kunstenaars en twee atelierclusters. Er is in Amstelveen een grote vraag naar culturele voorzieningen. De zorg voor erfgoed gaat niet alleen om het aanwijzen van monumenten, en kunst gaat verder dan de beeldende kunst in de openbare ruimte en de aanwezigheid van culturele voorzieningen als podia en theaters. Het gaat ook om het zichtbaar maken en behouden van ruimtelijke structuren zoals de verkavelingspatronen, de lintbebouwing, de polders, water- en groenstructuren, en stedenbouwkundige ontwerpen. Het behoud van ruimtelijke relicten, of dit nu gebouwen zoals kerken, objecten of bijvoorbeeld groenstructuren zijn, herinnert de inwoner aan de ontstaansgeschiedenis en de identiteit van de stad, de wijk of de straat. Het onderscheidt Amstelveen van andere steden en dorpen, en geeft een identiteit en imago aan de woonplaats.

De gemeente Amstelveen telt momenteel 142 gemeentelijke monumenten, 38 rijksmonumenten, 1 provinciaal monument, 1 rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht (Buurt over Ouderkerk) en 12 gemeentelijke beschermde stads- of dorpsgezichten. Samen vertellen zij de 17

ontstaansgeschiedenis van de stad; van de ontginningen, het veensteken, het droogleggen, het agrarische verleden, de plaatselijke religies, het vervoer, het arbeidersleven en het leven van de gegoede burgerij, het verenigingsleven en de lokale recreatie. Het behouden van, en de kennisgeving over het lokale erfgoed, versterken de identiteit van Amstelveen, in het algemeen belang. Toerisme en recreatie Al eerder werden de thema’s groen en water, sport en cultuur, cultuurhistorie en erfgoed besproken. Deze thema’s vormen, samen met een gunstige ligging, de basis voor een gemeente om zich op toeristisch en recreatief gebied te onderscheiden. Amstelveen heeft deze ingrediënten in huis die bijdragen aan de leefbaarheid van de stad. Recreatieve trekpleisters in Amstelveen zijn onder andere Amsterdamse Bos, de heemparken en het water bij de Poel. Hier wordt gesport, gewandeld, gefietst en komt men tot rust. Daarbij kent Amstelveen een aantal culturele voorzieningen zoals het Cobra Museum voor Moderne Kunst, Museum JAN en de beeldenroute. Verder trekt het Stadshart, als kwalitatief hoogwaardig winkelcentrum, een breed publiek. Zowel de recreatieve en culturele voorzieningen hebben een aantrekkingskracht op inwoners als (inter)nationale bezoekers. Gezondheid en welzijn De gezondheid van inwoners van Amstelveen is over het algemeen goed.

Vergeleken met landelijke en regionale cijfers leeft de Amstelveense bevolking over het algemeen niet ongezond. Amstelveen kent wel een drietal wijken waarin meer mensen wonen met een lage sociaal economische status: Kostverloren, Keizer Karelpark en Bankras, maar de gezondheidsproblematiek is hier minder zorgwekkend in vergelijking tot (qua inwoneraantallen) vergelijkbare of nog grotere Nederlandse steden. Data van de GGD tonen aan dat er in Amstelveen voorzichtige verbeteringen zijn op het gebied van leefstijlgedrag. Voorbeelden hiervan zijn het rook- en drink gedrag onder jongeren en een afname van overgewicht onder volwassenen. Of deze ontwikkelingen een gevolg zijn van gemeentelijk beleid, wat vooral gericht is op preventieve voorlichtingscampagnes, is lastig te zeggen. Voor degene die zorg nodig hebben zijn er diverse medische praktijken in Amstelveen en een breed netwerk van thuiszorgorganisaties. Voor specialistische zorg is er ziekenhuis Amstelland en op korte afstand zijn er nog twee academische ziekenhuizen. Een zorg qua gezondheid is de toename van de luchtvaart vanaf Schiphol, met de daarbij behorende toename van geluidsoverlast en (ultra)fijnstof. Met name vluchten van- en naar de Buitenveldertbaan leiden tot veel overlast in de noordelijk gelegen wijken van Amstelveen.

Wat betreft welzijn heeft Amstelveen verschillende soorten waardevolle ontmoetingslocaties waar inwoners, organisaties en/of bedrijven actief betrokken zijn en betekenisvolle activiteiten en inzet ontplooien. Van het Openluchttheater, de muziekschool, de sportkantine, de koffiehoek in de supermarkt tot het buurt- of wijkcentrum en ontmoettingsruimtes in flats. Al deze (en andere) ontmoetingslocaties dragen bij aan het versterken van de sociale samenhang en het welzijn van onze inwoners. Amstelveen beschikt over een voldoende hoeveelheid m² aan wijkcentra. Op dit moment onderzoeken we of de plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten voldoen. Er bestaat nog wel behoefte aan een inloop-, informatie- en ontmoetingscentrum voor mensen (beginnende) dementie of geheugenklachten door vergrijzing. Verder is de inschatting is dat behoudens enkele andere kleinere buurtlocaties Amstelveen geen aanvullende en/of grotere ruimtevraag zal kennen op welzijnsvlak. Dit is ook niet de verwachting bij een flinke toename in inwoneraantal: Amstelveen zit landelijk gezien namelijk best ruim in haar welzijnsvoorzieningen. De komende jaren zullen we enkele voorzieningen opknappen of vervangen.

18

3 Trends en ontwikkelingen

19

Voor het opstellen van de omgevingsvisie is het van belang om inzicht te hebben in wat er op Amstelveen af komt. Daarom wordt er in dit hoofdstuk een selectie gemaakt van de meest relevante trends en ontwikkelingen in onze gemeente. Het hoofdstuk is als volgt opgebouwd: § 3.1: Algemeen § 3.2: Wonen, economie en mobiliteit § 3.3: Duurzaamheid § 3.4: Voorzieningen 3.1

Algemeen

Meer interactie in een netwerksamenleving We leven steeds meer in een netwerksamenleving waarin mensen elkaar sneller vinden, mede door het gebruik van digitale netwerken en gedigitaliseerde kennis. Door meer interactie tussen verschillende sectoren en tussen mensen en organisaties kan sneller een groter publiek bereikt worden en kunnen maatschappelijke initiatieven een grotere impact hebben. Nieuwe en snelle dynamiek door digitalisering en technologische ontwikkelingen De fysieke leefomgeving verandert door technologische ontwikkelingen die elkaar steeds sneller opvolgen. Bovendien zijn technologische ontwikkelingen sterk met elkaar verweven (denk aan drones, robotica, etc.). Deze trend hangt daarom nauw samen met andere trends zoals vergrijzing, toename van ZZP’ers, andere omgang met mobiliteit en de mondigere inwoner. Er ontstaat een nieuwe, snellere dynamiek en een intensievere wisselwerking tussen technologie en samenleving. Een steeds grotere aantrekkingskracht van de stad In een tijd van globalisering en economische, politieke en culturele integratie over de hele wereld, wordt juist de hang naar het lokale en bekende netwerk ook steeds groter. De krachten en kansen van het lokale worden weer belangrijker. Er is een behoefte om op zoek te gaan naar het specifieke DNA van een stad.

De ligging van Amstelveen in de agglomeratie Amsterdam leidt tot een extra aantrekkingskracht. De druk die Amsterdam ervaart heeft consequenties voor Amstelveen. Keuzes die Amsterdam op dit gebied maakt stralen uit op de regio. Effecten corona De corona-uitbraak grijpt diep in het leven van veel Amstelveners in. De effecten op het maatschappelijke leven en de economie zullen omvangrijk zijn. Direct en indirect raken de effecten ook het fysiek-ruimtelijk domein. Op het moment van schrijven bestaat nog veel onzekerheid over de effecten en de duur van de corona-uitbraak. We zien al wel dat een aantal sectoren als eerste en als zwaarst worden getroffen door de landelijke contactbeperkingen. De bedrijvigheid in de reisbranche, luchtvaart, sierteelt, horeca en evenementensector is grotendeels tot stilstand gekomen. Onder maatschappelijke instellingen is de schade in de culturele sector groot. De corona-uitbraak heeft ook effect op het aantal internationals: naast een afname van buitenlands bezoek, zijn internationale studenten teruggekeerd naar hun land van herkomst om daar hun studie (tijdelijk) voort te zetten. Op het gebied van woningbouw is op dit moment nog weinig vertraging waar te nemen in de (woning)bouwprojecten. Mede vanwege de krapte op de woningmarkt verwachten wij dat de investeringen in de woningbouw in Amstelveen door zullen gaan. > vervolg kader op volgende pagina.

20

> vervolg kader Effecten corona Ook in deze tijden blijft Amstelveen zich inzetten voor behoud of herstel van de kernwaarden van Amstelveen: groen, leefbaar, ondernemend en internationaal. Dit doen wij door:  Ruimte voor ondernemerschap, eigen kracht en initiatief van inwoners en ondernemers én vangnet voor hen die (tijdelijk) extra steun nodig hebben  Gevarieerd cultureel aanbod, mogelijkheden voor sport en sociale activiteiten op lokaal niveau van wezenlijk belang voor de leefbaarheid in de stad en het welzijn van Amstelveners  Streven naar de instandhouding van het rijke aanbod aan maatschappelijke activiteiten voor onze inwoners en tegelijkertijd vragen we om bijdrage in samenwerking en maatschappelijke participatie van instellingen  Een behoedzaam investeringsbeleid

3.2

Wonen, Economie en Mobiliteit

De ontwikkelingen die van invloed zijn op de fysieke leefomgeving volgen elkaar snel op. Het cluster mobiliteit, wonen en economie bevat een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen die hieronder staan weergegeven.

Wonen Toenemende en veranderende woningbehoefte Het gaat goed met de economie en dat is te merken in de vraag naar woningen in Amstelveen. Tot en met 2040 zijn in Amstelland-Meerlanden nog circa 40.000 woningen nodig om aan de vraag te voldoen. Het is nog niet beslecht hoe deze vraag specifiek in Amstelveen ingevuld wordt. Door deze verwachte vraag in de regio behoort Amstelveen tot de gemeenten met de hoogste bevolkingsgroeiverwachting van Nederland. De vraag wordt gestimuleerd door interne groei en de magneetfunctie van Amsterdam, die voornamelijk jonge, hoogopgeleide mensen weet te trekken. Een deel van deze groep waaiert later uit over de regio, vaak ook naar Amstelveen. Vooral bij gezinnen met jonge kinderen is deze verhuisstroom naar Amstelveen waar te nemen. Daarnaast is de Metropoolregio Amsterdam in trek bij expats. Een grote groep hiervan verkiest daarbij Amstelveen als woonplaats vanwege de ruimere woningen, aantrekkelijkere prijzen ten opzichte van Amsterdam en goede verbindingen met de hoofdstad. De toenemende woningvraag krijgt vooral invulling in het bestaand stedelijk gebied. Niet alleen stijgt de behoefte aan meer woningen, ook de vraag naar andere typen woningen neemt toe. Binnen de MRA moeten alle gemeenten bijdragen aan de invulling van de woningbehoefte.

Landelijk zien we toenemende regionale verschillen in woningprijs en een toenemende diversiteit van de vraag naar woningen. We zien daarmee een structurele economische onzekerheid, flexibiliteit in gebruik van vastgoed en innovaties in de praktijk van woonvormen, woningrealisatie, exploitatie en financiering. Onder andere vergrijzing en veranderende woonvoorkeuren leidt tot een groei van steeds meer kleinere, vaak eenpersoonshuishoudens. Dit alles leidt tot een grote druk op de woningvoorraad. Amstelveen kan een deel van de groei opvangen door binnenstedelijke transformatie en nieuwbouw, maar de beschikbare ruimte is beperkt: Amstelveen zit letterlijk tegen zijn grenzen aan. Ruimtelijke beperkingen in verband met de luchthaven Schiphol en landelijk gebied 21

betekenen dat er geen mogelijkheden zijn voor uitleg. Een deel van de druk op de woningmarkt wordt ook opgevangen door transformatie van kantoren, maar ook hier is regelgeving vanwege Schiphol een belemmering. Door de druk op de woningmarkt en veranderde hypotheekregelgeving komen met name starters in de knel: woningen zijn te duur voor hen. Problemen ontstaan ook voor lagere middeninkomens. Zij lijken tussen wal en schip te vallen omdat hun inkomen te hoog is voor sociale huur, maar te laag om een huis te kunnen kopen. De gemeente staat de komende jaren dan ook voor een opgave om de toenemende druk op de woningmarkt en de veranderende woningvraag van de inwoners te helpen accommoderen met oog voor kwaliteit en leefbaarheid in de stad.

Economie Opkomst duurzame economie leidt tot nieuwe verdienmodellen De opkomst van de circulaire economie en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zijn goed zichtbaar. Hierbij is sprake van nieuwe verdienmodellen met oog voor maatschappelijke zaken. Daarbij speelt niet alleen meer het economische effect (winst) maar ook de effecten op de maatschappij (inclusieve samenleving). Er zijn zowel economische kansen (opkomst van nieuwe bedrijven) als ruimtelijke uitdagingen vanwege extra beslag op de ruimte. De circulaire economie vraagt veel ruimte, bijvoorbeeld voor re- en -upcyclingstations, grondbank, infrastructuur voor uitwisseling reststromen (zoals warmte) en warmte/koude opslagen (WKO’s). Flexibilisering van de arbeidsmarkt leidt tot nieuwe typen bedrijvigheid De flexibilisering van de arbeidsmarkt heeft ervoor gezorgd dat er steeds meer start-ups en zzp’ers zijn gekomen in de afgelopen 10 jaar. Dat was ook in Amstelveen het geval. Dit type bedrijven heeft een effect op de fysieke leefomgeving. Het vraagt om gecombineerde woonwerkgebieden waar interactie een belangrijke rol speelt. De populariteit van bedrijfsverzamelgebouwen en gebieden als aantrekkelijk verblijfsgebied zijn daar zichtbare voorbeelden van, zoals Merkspace Amstelveen en Nestwerkplekken.

Overigens werkt een groot deel van de zzp-ers ook vanuit huis, dus vermenging woon-werkgebieden kan ook heel praktisch betekenen dat werken deels verplaatst naar de woonwijk. Veranderende winkelgebieden door impact e-commerce Voor de detailhandel vormt de opkomst van online winkelen een belangrijke ontwikkeling. Toename van online winkelen zorgt voor een toename van afhaalpunten in bestaande winkelgebieden. Dit heeft effect op de fysieke leefomgeving. Online winkelen zorgt bovendien voor een toename van transportbewegingen. In winkelgebieden komen meer mengformules waarbij met name een horecacomponent wordt toegevoegd aan detailhandel. Ondanks het online winkelen, willen mensen producten ook nog zelf ervaren in de winkels. Daarmee worden winkels steeds meer ingericht op beleving in plaats van primair verkopen van producten. Ook hier geldt dat het toevoegen van een horecafunctie bijdraagt aan het belevingsperspectief. De laatste jaren neemt de ruimtelijke schaalvergroting toe. Dit leidt tot steeds meer grotere winkels en winkelfilialen in winkelgebieden. Als tegenhanger ontstaat weer meer behoefte aan speciaalzaken, met name in de binnenstad.. De toename van e-commerce leidt mede tot meer vraag naar (kleinschalige) knooppunten voor stadsdistributie langs de rand van de stad. Kleine buurt- en wijkcentra kunnen daar nadeel van ondervinden.

Toename functiemenging in stedelijke gebieden De tijd van monofunctionele gebieden of gebouwen ligt voor veel type terreinen achter ons. Dit vergt een andere manier van bestemmen waar flexibiliteit centraal staat. Het is steeds belangrijker dat er gebieden zijn met een levendige stedelijke mix van functies. Door een veranderende manier van werken met andere behoeften aan werkomgeving, is er minder behoefte aan grootschalige monofunctionele werklocaties en kan de stad meer worden gezien als een platform of marktplaats. Interactie tussen mensen staat daarbij centraal, waarbij een link is gelegd met de algemene trend van de netwerksamenleving. Steeds vaker worden gebieden of gebouwen multifunctioneel ingericht. Overigens is het van belang te vermelden dat 22

functiemenging niet op alle typen bedrijventerreinen van toepassing is, in sommige gevallen blijft functiescheiding noodzakelijk, zoals voor terreinen met industrie en grootschalige logistiek. Belangrijkere vrijetijdseconomie De toenemende behoefte aan beleving uit zich ook in een grote vraag aan evenementen en activiteiten in de vrije tijd. Deze functie wordt steeds belangrijker. Het (economische) draagvlak voor vrijetijdsvoorzieningen zal de komende jaren nog groter worden door het toenemende toerisme in de regio en de uitwerking die dat heeft. De coronacrisis heeft op korte termijn een grote negatieve invloed op de vrijetijdseconomie. De middellange- en lange termijn uitwerkingen van de coronacrisis op de vrijetijdseconomie zijn nog onzeker.

Mobiliteit Druk op mobiliteit door verstedelijking Steden zijn aantrekkelijk. Dat leidt tot een groeiende stedelijke bevolking. Die ontwikkelingen zien we in Nederland onder andere door de hoge woningbehoefte in het stedelijk gebied. De trek naar de stad betekent ook dat de verplaatsingspatronen veranderen. Toenemende congestie met de auto leidt bijvoorbeeld tot een toename van het gebruik van openbaar vervoer, fiets en andere vervoermiddelen. De bereikbaarheid van het stedelijk gebied in de agglomeratie Amsterdam staat onder druk en vraagt om nieuwe concepten en meer aandacht voor andere vervoersmiddelen. Direct naast Amstelveen op de Zuidas wordt bijvoorbeeld gewerkt aan Mobility as a Service (MaaS) waarbij door middel van digitale hulpmiddelen de beste manier wordt geadviseerd om van A naar B te reizen. De opkomst van elektrisch rijden De mobiliteit van de toekomst gaat over elektrisch rijden, autonoom rijden en verbinding tussen auto’s, systemen en bestuurders. Elektrisch rijden is nu nog onvoldoende aantrekkelijk door het kleine bereik en de relatief hoge aanschafkosten. Het komende decennium kan hierin een doorbraak plaatsvinden. Op het gebied van techniek, maar vooral ook door een sterk veranderend mobiliteitssysteem waarin met name jonge gebruikers in de stad mobiliteit steeds meer zien als een dienst die op afroep beschikbaar is (deelauto, deelfietsen).

Elektrisch rijden leidt echter niet tot de oplossing van het fileprobleem. Op het gebied van techniek komen er steeds meer laadpunten en met het grote aantal fabrikanten op de markt zijn elektrische auto’s (batterij en waterstof) in steeds meer verschillende prijsklassen beschikbaar. Elektrisch personen- en goederenvervoer zijn niet meer weg te denken uit de stedelijke omgeving. Deze verschuivingen bieden uitzicht op de brede inzet van elektrische voertuigen en elektrische fietsen en het ontstaan van een duurzaam mobiliteitssysteem voor stedelijke regio’s. Een dergelijk mobiliteitssysteem verbetert de leefkwaliteit, helpt voorkomen dat steden dichtslibben en draagt bij aan het bereiken van de klimaatdoelstellingen. Steeds meer vraag naar betrouwbare en multimodale mobiliteit Er is een veranderende mobiliteitsbehoefte en invulling van modaliteiten (vervoermiddelen) te zien. De uitwerkingen daarvan worden de komende decennia zichtbaar. De nadruk wordt daarbij steeds meer gelegd op de betrouwbaarheid in bijvoorbeeld reistijd, in reiscomfort en frequentie in plaats van het type vervoermiddel en leidt er toe dat er anders over mobiliteit moet worden nagedacht. Een transitie naar een informatiesamenleving hangt hier mee samen, reistijd is steeds makkelijker realtime te zien op basis waarvan mensen keuzes maken.

Mensen gebruiken regionaal ook steeds meer een combinatie van verschillende vervoersmiddelen (multimodaliteit). Daarom worden multimodale overstappunten steeds belangrijker. Het wordt ook daardoor ook steeds belangrijker om het mobiliteitssysteem in de regio als één geheel te beschouwen.

23

Nieuwe ruimtelijke opgaven De nieuwe vormen van (deel)mobiliteit en overgang op nieuwe brandstoffen of andere ‘energiedragers’, brengen ook nieuwe ruimtelijke opgaven met zich mee waar we de komende jaren veelvuldig mee te maken krijgen: hoe krijgen we het voor elkaar om laadinfrastructuur zorgvuldig ruimtelijk in te passen, welke invloed hebben deelmobiliteitsconcepten op de capaciteit van het netwerk, levert deelmobiliteit daadwerkelijk ruimte op (bijvoorbeeld minder parkeerruimte nodig) en hoe leiden we het toenemend aantal (e)fietsers in goede banen? zijn enkele van de vragen waar de overheden mee te maken hebben en in toenemende mate krijgen. 3.3

Duurzaamheid

We zien de gevolgen van de klimaatverandering steeds vaker zichtbaar worden. Internationaal en nationaal worden doelstellingen afgesproken waar regionaal of lokaal invulling aan gegeven moet worden. Deze ontwikkeling gaat de komende tijd invloed hebben op de ontwikkeling en inrichting van de fysieke leefomgeving. Toenemende aandacht voor energietransitie Er is een toenemende aandacht in de samenleving voor energiebesparing en duurzame energieopwekking. Inwoners en ondernemers investeren steeds meer in hernieuwbare energie of energiebesparing. Daarbij zal energie ook steeds meer lokaal of regionaal worden opgewekt. Dit heeft grote impact voor de ruimtelijke inrichting. Het elektriciteitsnet zal aanzienlijk uitgebreid moeten worden. ok zullen in delen van Amstelveen nieuwe warmtenetten gerealiseerd worden en bestaande uitgebreid. De energietransitie is moeilijk te voorspellen omdat de ontwikkelingen erg snel gaan en er een continue zoektocht naar de juiste technieken gaande is. De energietransitie zal komende jaren in toenemende mate in de fysieke leefomgeving zichtbaar worden, bijvoorbeeld in de vorm trafostations, van beter geïsoleerde woningen en zonnepanelen op daken. Ook de transitie naar elektrisch rijden zal ruimtelijk goed zichtbaar zijn.