Bijlage 4 - Leidraad vermindering mondzorgmijding

Ook werk- en inkomensconsulenten (W&I) kunnen mondzorg bespreekbaar maken bij kwetsbare inwoners, ondersteund met informatiemateriaal dat tijdens gesprekken kan worden toegelicht en meegegeven. Brugfunctionarissen 6 , die al regelmatig voorlichtingssessies organiseren op scholen, kunnen bijdragen aan de informatieoverdracht naar ouders over het belang van een gezonde mond (ook i.r.t. arbeidsparticipatie). Budgetcoaches kunnen inwoners adviseren over financiële regelingen en het belang van een passende tandartsverzekering en het behouden ervan, ook als er bespaart moet worden. Ervaringsdeskundige vanuit schulden: ‘’Met hulp van een budgetcoach, kun je gericht sparen en zeker weten dat je de tandartsrekening kunt betalen. Ik spaar nu voor de beugel voor mijn dochter, die niet wordt vergoed."

Inspiratie uit de praktijk: In GGD-regio’s Haaglanden en Flevoland geven tandheelkundig preventief medewerkers voorlichting en bespreken ze mondgezondheid tijdens kooklessen over gezonde voeding. Ook delen ze gratis poetsartikelen uit op scholen, in buurthuizen en verzorgingstehuizen. Dit blijkt zeer effectief: het leidt tot open gesprekken over de staat van de mond en stimuleert zowel ouders als kinderen om de (kosteloze) tandarts te bezoeken. Bereik migranten via niet-Nederlandse media. Om migranten beter te bereiken, kunnen gemeenten meer inzetten op communicatie via (niet-Nederlandstalige) radio, televisie en specifieke kranten. Tip: Zie voor meer inzichten in de informatiebehoefte van mensen met een migratieachtergrond, de Verkenning toegankelijkheid en informatiebehoefte Regelhulp van Pharos (2023) die werd uitgevoerd naar aanleiding van een nauwelijks geraadpleegde Regelhulp (website en telefonische servicelijn). Jongeren online verleiden via uiterlijk kenmerken. Maak gebruik van sociale media om jongeren beter te bereiken. Een belangrijk contactmoment met jongeren is de 18-jaarbrief. Hiermee worden jongeren gefeliciteerd met de bijzondere verjaardag én gewezen op veranderingen, zoals de verantwoordelijkheid voor een zorgverzekering. Mondgezondheid is in deze brief geen onderwerp.

Het is een kans om de brief te transformeren naar bijvoorbeeld een aansprekende persoonlijke social post, mét een toegevoegde passage over mondzorg en mondgezondheid. Inhoudelijk zijn jongeren minder gevoelig voor preventieve

6 Er zijn vooral brugfunctionarissen werkzaam op scholen waar relatief veel ouders behoefte hebben aan extra ondersteuning. Deze basisscholen hebben een subsidie voor een brugfunctionaris gekregen.

© VWS 2025

12 van 17

gezondheidsboodschappen, maar tonen wel interesse in mondverzorging als het gaat om een mooi, wit gebit of een stralende lach. Bekijk ook bijlage VI voor meer suggesties voor effectieve communicatie richting jongeren. Inspiratie kan worden gehaald uit succesvolle socialcampagnes, zoals artsen die op TikTok informatie delen over het HPV-virus. Voor mondzorg kunnen tandartsen de jeugd op TikTok of Instagram inspireren hun gebit wit te houden. Bijv. met pakkende content zoals challenges (bijv. Whitening myths busted), korte video's over mondgezondheid of 'behind-the-scenes' van een tandartspraktijk. Gemeentemedewerkers geven aan behoefte te hebben aan onderzoek naar het zoekgedrag van inwoners in financieel kwetsbare posities en de aantrekkelijkheid van termen zoals ‘mondzorg’ en ‘gemeentepolis’. Dit helpt om de communicatie meer datagedreven af te stemmen op de informatiebehoefte van inwoners. Onderzoek welke online zoektermen worden gebruikt en of gericht geadverteerd kan worden met producten van gemeente of partners (zoals de gemeentepolis of gemeentelijke regelingen of tegemoetkomingen. Ook kan een mondzorg-component wellicht worden toegevoegd aan bestaande gemeentelijke onderzoeken over financiën, armoede en gezondheid. Inspiratie uit de praktijk: Gemeente Enschede werkt samen met Trendata op het thema schulden.

14 Twentse gemeenten trekken hierin samen en analyseren op welke termen online gezocht worden door mensen met geldzorgen. Hieraan is een dashboard verbonden. Zo’n analyse van online zoekgedrag kan ook worden ingericht op het thema mondzorg bij zoekopdrachten zoals "gratis tandarts", "tandarts niet betalen", “pijn mond”, “kosten bij kiespijn”. Gericht advertenties met gemeentelijke regelingen of ondersteuning via partners kunnen worden aangeboden.

Quick wins: Bekijk welke bestaande middelen kunnen worden verrijkt met informatie over mondzorg. Gebruik elk contactmoment met kwetsbare inwoners om verbeterpunten in hun klantreis op te halen. Hoe kan informatie over mondzorg beter toegankelijk worden gemaakt? Bij toegankelijke communicatie gaat het erom dat mensen goed gebruik kunnen maken van de informatie en diensten van de Rijksoverheid. Ook als zij fysieke of mentale beperkingen hebben of onvoldoende digitale vaardigheden. Veel informatie en diensten worden digitaal aangeboden. Doe een digi-check. Ga voor de eigen online middelen (zoals de website en apps) na of deze voldoen aan toegankelijkheidseisen [20] en dus ook te gebruiken zijn voor mensen met een motorische en visuele beperking. Dit kan bijvoorbeeld via het Dashboard | Digitoegankelijk. Inspiratie uit de praktijk: Onlangs is Gemeente Oude IJsselstreek bekroond tot Meest Toegankelijke Gemeente. De gemeente heeft vanaf het begin inwoners betrokken bij inclusie en toegankelijkheidsvraagstukken door een bijeenkomst “Gemeente Zonder Grenzen” te organiseren voor inwoners die dagelijkse toegankelijkheidsproblemen ervaarden. Investeer in contact met informele netwerken.

Bij digitale uitdagingen vraagt de doelgroep vooral hulp aan informele netwerken zoals familie en kennissen, met kinderen als belangrijkste bron (43%), terwijl helpdesks (8%) en bibliotheken (1%) [14] nauwelijks worden geraadpleegd. Onderzoek hoe deze belangrijke informele netwerken kunnen worden ondersteund bij het regelen van digitale zaken voor anderen (informele machtigingen), en breng zaken als het aanvragen van de gemeentepolis, het kiezen van een verzekering, declareren, online tandartsafspraken maken via die kanalen aan de orde. Mogelijk worden deze netwerken al bereikt via andere campagnes en kunnen thema’s als ‘aanvragen verzekering’, ‘overstappen’, ‘tegemoetkoming mondzorgkosten’ en ‘online tandartsafspraken’ worden toegevoegd.

© VWS 2025

13 van 17

Bied alternatieven voor digitale dienstverlening, zoals een loket waar mensen fysiek naartoe kunnen gaan, spreekuren op vertrouwde locaties, een telefonische hulplijn of video’s met extra toelichting. Vermijd verwijzingen naar verwante websites of uitgebreide Q&A-lijsten, omdat deze vaak minder effectief zijn voor de doelgroep. Bekijk ook of bestaande hulploketten, zoals bibliotheken, formulierenbrigades en digi-inloopuren, hun begeleiding kunnen uitbreiden met digitale zaken rondom mondzorg. Organiseer een themasessie om deze medewerkers hierover in te lichten. Hoe kan informatie begrijpelijker worden gemaakt? De volgende checklist is gebaseerd op inzichten van ervaringsdeskundigen en inzichten naar aanleiding van de literatuurstudie Wie bereikt de overheid niet? Gebruik deze checklist om de huidige gemeentelijke informatie en communicatie over mondzorg – met name over de gemeentepolis – te toetsen of houd deze richtlijnen aan bij het ontwikkelen van nieuwe middelen. Moedig sociaal- en welzijnsorganisaties die in nauw contact staan met de doelgroep aan om deze check ook uit te voeren. Gebruik eenvoudig taalgebruik. Kies waar mogelijk voor taalniveau A2 in plaats van B1, zodat de informatie toegankelijk is voor een bredere doelgroep. Maak naast persoonlijke communicatie, gebruik van gesproken woord en visuele communicatie.

Mensen met lage sociaaleconomische status begrijpen gesproken tekst vaak beter dan geschreven tekst. Check bijvoorbeeld of informatie over de gemeentepolis is voorzien van (ondertitelde) video’s. Vooral video’s vanuit het perspectief van de doelgroep, om de boodschap duidelijker over te brengen. Bied informatie in meerdere talen aan. Controleer of er voldoende meertalige of anderstalige communicatiemiddelen zijn over gemeentelijke regelingen en stem hierover af met de aanbiedende zorgverzekeraars als het de informatie over de gemeentepolis betreft. Tip: Onderzoek of vertaal-QR-codes kunnen helpen om informatie direct te vertalen naar de taalinstelling van de gebruikte telefoon. Bekijk voor tips om laaggeletterden beter te bereiken in de factsheet Schrijven voor laaggeletterden. Hoe kan informatie herkenbaarder worden gemaakt? Herkenbaarheid wordt bereikt wanneer mensen het onderwerp herkennen, enerzijds omdat informatie vaak wordt aangeboden en anderzijds omdat zij zich aangesproken en begrepen voelen, ongeacht hun achtergrond of situatie. Effectieve communicatie speelt in op wat mensen écht bezighoudt door herkenbare situaties, herkenbare taal en beelden gebruiken. Verspreid de communicatiemomenten over het jaar.

Gemeenten richten zich nu vooral op communicatie rondom de collectieve zorgverzekeringen aan het einde van het jaar, wat slechts tijdelijk aandacht voor mondzorgkosten genereert. Verspreid mondzorgcommunicatie over het jaar om het thema duurzaam onder de aandacht te brengen, in plaats van een piek aan het einde van het jaar wanneer het met name in verband wordt gebracht met de zorgverzekering. Inspiratie voor communicatiemomenten jaarrond: Eerste kwartaal, na de overstapperiode van zorgverzekeringen: een campagne over (gratis) mondzorg voor kinderen. 20 maart is het Wereld Mondgezondheidsdag (World Oral Health Day): Organiseer met sociaalen welzijnsorganisaties een preventieve screeningsdag in buurthuizen of poetslessen op scholen met mondzorgprofessionals. Tweede kwartaal: Combineer een campagne over gezonde voeding met aandacht voor mondzorg, bijvoorbeeld vlak voor de zomervakantie. Na de zomer: Koppel mondgezondheid aan communicatie over een actieve leefstijl binnen bewegingscampagnes. Oktober: Verbind mondgezondheid aan de stop-met-roken campagnes. November: Voeg passages over het belang van een goede mondgezondheid, financiële regelingen en hulplijnen toe aan de communicatie over zorgverzekeringen.

© VWS 2025

14 van 17

Vergroten bereik door herkenbare gezamenlijke campagnes. Herkenbaarheid kan ook worden vergroot om samen met partijen informatie op een en dezelfde manier vorm te geven. Informatie wordt op deze manier vaker en op dezelfde manier aan de doelgroep aangeboden. De kracht van herhaling dus. Voorbeeld: Zorgverzekeraars gaven aan de informatie rondom de gemeentepolis graag samen met de gemeente te willen vorm te geven zodat er meer eenduidig wordt gecommuniceerd en de communicatie-uitingen door inwoners worden herkend. Zet in op herkenbare inhoud of boodschap. Herkenbaarheid zit ook in de onderwerpen die worden aangekaart in de communicatie over mondzorg. Inhoudelijk gaat gemeentelijke communicatie voornamelijk over kosten, met focus op de gemeentelijke verzekering (gemeentepolis). Ervaringsdeskundigen ontvangen (tijdens gespreksmomenten) graag praktische informatie over een tandartsbezoek, zoals het maken van een afspraak, intakeprocedures, diagnose en behandeling, een indicatie van de kosten voorafgaand aan het bezoek en informatie over beschikbare financiële regelingen. Zie blz. 12 voor het volledig schema Informatiebehoeften. Doorbreek in de (persoonlijke) communicatie financiële schaamte en drempels. Deel positieve ervaringen en succesverhalen van mensen die hun schaamte overwonnen en weer naar de tandarts gingen, om de drempel te verlagen.

Inspiratie uit de praktijk: Gemeente Enschede gebruikte in een campagne Rondkomen met je Inkomen, ‘zoveel Twentenaren gingen u voor’, om aan te tonen dat financiële ondersteuning breed wordt benut, wat het taboe verlaagt. Gebruik herkenbare situaties. Beeld kan ondersteunen als het een herkenbare en aansprekende situatie weergeeft. Ervaringsdeskundigen wijzen erop dat sommige visuele uitingen minder aannemelijk zijn bij bepaalde bevolkingsgroepen en daarmee niet aanspreken. Kies beeld daarom zorgvuldig en houd rekening met culturele en sociale contexten in beeldgebruik. Wegblijven van stereotyperingen is daarbij belangrijk. Betrek de doelgroep daarom bij beeldselectie. Ook culturele sleutelfiguren kunnen hierbij adviseren en een brug slaan tussen de boodschap en de doelgroep. Ervaringsdeskundige: ‘’Ik zie in die folder een vrouw staan met een hoofddoek, die drinkt staand een glaasje limonade en eet een gewone bruine boterham met kaas. Dat beeld vind ik minder kloppen’’.

Inspiratie: Pharos ontwikkelt voorlichtingsmaterialen en beeldverhalen, die ook worden getest door met de doelgroep. Zie Begrijpelijke voorlichtingsmateriaal en beeldverhalen voor instrumenten en tips waarmee voorlichtingsmateriaal of een beeldverhaal kan worden aangevraagd, gemaakt en getest.

B. Beleidsprioritering, coördinatie en samenwerking Zoals eerder beschreven: het verbeteren van de toegang tot mondzorg, met name voor mensen die nu om financiële redenen mondzorg mijden, is een gezamenlijke verantwoordelijk van verschillende partijen. Naast deze gemeentelijke praktische aanbevelingen op het gebied van communicatie, zijn de volgende 9 landelijke adviezen meegegeven aan VWS. ‘Meer aandacht voor mensen die nu nauwelijks toegang tot mondzorg hebben is een belangrijke stap’, zegt Stefan Listl, emeritus-hoogleraar Kwaliteit en Veiligheid van Mondzorg aan het Radboudumc. ‘Maar als we de problemen willen oplossen hebben we ook een constructieve dialoog nodig tussen burgers, mondzorgprofessionals, zorgverzekeraars en beleidsmakers. Zij bepalen welke mogelijkheden prioriteit hebben voor de verbetering van de kwaliteit van mondzorg.

© VWS 2025

15 van 17

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Landelijke coördinator Mondgezondheid De versnippering van communicatie en initiatieven op het gebied van mondzorg belemmert een effectieve aanpak. Een (tijdelijke) landelijke coördinator Mondgezondheid kan als centraal aanspreekpunt fungeren, samenwerking stimuleren en mondzorg beter verankeren in leefstijlprogramma’s. Vergroten zichtbaarheid Rijksoverheid Betrokken partijen, zoals gemeenten en zorgverzekeraars, hebben behoefte aan meer zichtbaarheid en steun vanuit het Rijk. Een landelijke coördinator kan hierin een rol spelen door samenwerking op landelijk, regionaal en lokaal niveau te versterken en zo de effectiviteit van mondzorgbeleid te vergroten. Landelijke campagne mondgezondheid Een meer concreter verzoek om de zichtbaarheid van het Rijk te vergroten op het thema mondzorg is het verzoek om een campagne. Gemeenten en andere partijen vragen om een landelijke campagne om het belang van mondzorg en preventie breed onder de aandacht te brengen. Dit kan bijdragen aan gedragsverandering en bewustwording, met specifieke aandacht voor doelgroepen zoals kinderen, ouderen en mensen met een laag inkomen. Gemeenten kunnen vervolgens hun communicatie afstemmen op specifieke doelgroepen, zoals kinderen, ouderen of mensen met een laag inkomen, en zich richten op lokale problemen die spelen binnen hun gemeenschap.

Mondzorg opnemen in preventieprogramma’s Mondgezondheid is nauw verbonden met andere leefstijlthema’s zoals voeding en chronische ziekten, maar krijgt binnen preventieprogramma’s nog onvoldoende aandacht. Structurele integratie in programma’s voor jeugdgezondheid, ouderenzorg en armoedebestrijding vergroot de impact en zichtbaarheid. Oprichting kennisplatform Er is behoefte aan een platform waar gemeenten, zorgprofessionals en andere partijen kennis, succesvolle interventies en best practices kunnen delen. Het platform Toezicht Sociaal Domein zou hiervoor een logische plek kunnen zijn. Verbetering communicatie VWS wordt gevraagd gemeenten te ondersteunen met een communicatietoolbox Mondzorg met modulair campagnemateriaal, doelgroepinformatie en gedragsinterventies. Ook wordt verzocht – via de landelijk coördinator – alle partijen te stimuleren hun communicatiemiddelen te toetsen op toegankelijkheid en begrijpelijkheid, in lijn met de richtlijn inclusieve communicatie. Aanpak misvattingen en vooroordelen VWS wordt verzocht veelvoorkomende misvattingen over mondzorg in kaart te brengen, zoals zorgen over fluoride of de perceptie dat mondzorg goedkoper en beter is in het buitenland. Feitelijke informatie kan bijdragen aan meer vertrouwen en beter geïnformeerde keuzes. Deze informatie kan worden verwerkt in een eventuele landelijke campagne.

Scholing en deskundigheidsbevordering VWS wordt aanbevolen te verkennen of een initiatief zoals de Belgische Mondcoach [21] in Nederland kan worden toegepast. Dit initiatief omvat een online opleiding voor sociaal- en zorgprofessionals over mondgezondheid en financiële bijstand. Ook wordt gepleit voor training in culturele sensitiviteit en motiverende gespreksvoering. Eigen communicatie op orde Op Rijksoverheid.nl ontbreekt een themapagina over mondzorg, wat de indruk wekt dat het onderwerp geen prioriteit heeft. Om geloofwaardig het belang van mondzorg te benadrukken, kan VWS het goede voorbeeld geven en de eigen communicatie verbeteren.

© VWS 2025

16 van 17

Referenties [1]

M.A. Eijkman, B.AFM van Dam, J.J. Bruers, and A.Ph Visser, 50 jaar GVO en Gezondheidsbevordering, 2013.

[2]

TNO, Interventies ter bevordering van de mondgezondheid jeugd; stand van zaken GigaGaaf!, 2017

[3]

S. Begovic and G. Van der Heijden, “Ongewenste mijding van mondzorg: Financiële drempels in de toegankelijkheid van mondzorg,” 2023.

[4]

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Weten is nog geen doen. Den Haag, 2017.

[5]

Verwey-Jonker Instituut: N. Hermens, M. Kwakernaak, M. Badou & O. de Zwart. Ongewenste zorgmijding vanwege financiële redenen. Maatregelen van gemeenten en zorgverzekeraars, 2020.

[6]

Infographic - Eén op de drie Nederlanders heeft onvoldoende of beperkte gezondheidsvaardigheden - feiten en cijfers, Nivel, 2023

[7]

Contacten met de tandarts 2023 | CBS

[8]

Eindrapport Verkenning Mondzorg, mei 2024

[9]

PHAROS. Samenhang armoede, schulden en gezondheid [Online] 2021.

[10] Waarstaatjegemeente.nl/gezondheid, rapport Gezondheidsverschillen – wijkprofiel [11]

Rapport ‘Wie bereikt de (Rijks)overheid niet?’, Leids OnderzoeksKollectief (LOK), Hoevenagel en Joossen, Juli 2022

[12] Inclusieve communicatie | Vakkennis | CommunicatieRijk [13] Kantar. Digitale inclusie. Een onderzoek naar digitale vaardigheden en behoefte aan ondersteuning. Amsterdam, 2019. [14] Universiteit van Twente, Rapport Internet- en Internet of Things-vaardigheden in Nederland, Van Deursen, 2021 [15] CBS - https://longreads.cbs.nl/ict-kennis-en-economie-2022/ict-gebruik-bij-personen/#internettoegang-en-gebruik [16] CBS - https://longreads.cbs.nl/ict-kennis-en-economie-2022/ict-gebruik-bij-personen/#informatie-zoeken-en-vermaak [17]

CBS - StatLine - Bevolking; kerncijfers, 1950-2022

[18] Artikel Universiteit Utrecht: https://www.uu.nl/nieuws/hoe-komt-het-dat-nederlandse-jongeren-niet-leesvaardig-zijn [19] Inclusieve communicatie: wat en hoe | Inclusieve communicatie | CommunicatieRijk [20] Rijksoverheid - Wat is digitale toegankelijkheid? | Digitoegankelijk [21] Gezonde Mond - Ondersteuning door een Mondcoach [22] Toezicht Sociaal Domein - Passende hulp voor jongeren op weg naar zelfstandigheid [23] EuroDent - Slechte Effecten Van Roken En Vapen Op De Mondgezondheid [24] Onderzoek naar mediagebruik: Het CBS en Media: Tijd rapporten geven inzicht in mediagewoonten van jongeren

© VWS 2025

17 van 17

Bijlage I HISTORISCH PERSPECTIEF VOORLICHTING MONDZORG Om de huidige informatievoorziening in kaart te brengen is een historisch perspectief gewenst. Onderstaande tekst is gebaseerd op een wetenschappelijk artikel van Eijkman et al. (2013) dat een overzicht biedt van 50 jaar Aantal toegekende Tandheelkundige Gezondheidsvoorlichting en – Opvoeding (TGVO) [1]. aanvragen mondzorg in 2023

Na de Tweede Wereldoorlog: De Opmars van Mondzorgcommunicatie In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog ontstond er grote zorg over tandbederf, vooral bij kinderen. In 1953 ontstond het Tiel-Culemborg onderzoek, waarin fluoride werd toegevoegd aan drinkwater. Dit experiment stuitte het op weerstand vanwege ethische bezwaren tegen overheidsregulering. Een wetsontwerp voor de invoering van met drinkwaterfluoridering werd in 1976 ingetrokken. Tandheelkundige Gezondheidsvoorlichting en -Opvoeding (TGVO) Door de discussie over drinkwaterfluoridering kreeg mondgezondheid steeds meer aandacht en werd het op de publieke agenda gezet. De jaren zestig markeerden dan ook een belangrijke stap in de communicatie over mondzorg. Tandheelkundige Gezondheidsvoorlichting en -Opvoeding (TGVO) werd geïntroduceerd in het curriculum van tandheelkundige opleidingen. Campagnes richtten zich op het vergroten van kennis over tandbederf en het belang van mondhygiëne. Publieke voorlichting werd ondersteund door financiële middelen en een sterke focus op preventie. Schooltandverzorgingsdiensten: Educatie en Behandeling Schooltandverzorgingsdiensten speelden een sleutelrol in de voorlichting aan kinderen. In 1974 kregen 780.000 kinderen tandheelkundige zorg via deze diensten. Hoewel educatie het primaire doel was, werd door hoge werkdruk vaak meer aandacht besteed aan restauratieve behandelingen.

Dit beperkte de impact van de educatieve inspanningen. Uiteindelijk werd dit systeem vervangen door een abonnementssysteem, omdat het financieel niet meer haalbaar was. Grootschalige Campagnes in de Jaren Zeventig In de jaren zeventig werden in verschillende gemeenten collectieve voorlichtingscampagnes georganiseerd over gebitsverzorging, fluoridetabletten en gezonde voeding. Bekende acties, zoals "Snoep verstandig, eet een appel," richtten zich op ouders en kinderen en promootten fruit als alternatief voor snoep. Hoewel deze campagnes de kennis over tandbederf vergrootten, hadden ze weinig effect op houding en gedrag. De focus lag vooral op het overbrengen van informatie vanuit de tandheelkundige professie, zonder voldoende aansluiting bij informatiebehoefte van de doelgroep. Dit maakte het moeilijk om hardnekkige gewoonten blijvend te veranderen. Verschuiving naar Lokale Voorlichting In de jaren ‘90 nam de aandacht voor TGVO af door verbeterde mondgezondheid in Nederland. TGVO werd een taak van de GGD en opgenomen in het Basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg. Initiatieven zoals ‘Met 2 jaar naar de tandarts’ bewezen dat gerichte, lokale communicatie effectief kan zijn in het bereiken van ouders en kinderen. Tegelijkertijd werden campagnes steeds meer gedecentraliseerd, wat leidde tot verschillen in uitvoering afhankelijk van budgetten en prioriteiten.

Moderne Communicatie: Digitale Platforms en Gericht Beleid Vanaf 2010 verschoof de focus naar digitale communicatie, zoals de lancering van de website ‘Allesoverhetgebit.nl’. Daarnaast kwamen campagnes zoals ‘Kies voor Gaaf!’ en ‘Hou je mond gezond!’ op, gericht op kinderen, ouders en zorgverleners. Hoewel deze initiatieven het poetsgedrag tijdelijk verbeterden, hadden ze weinig effect op de structurele daling van cariës.

© VWS 2025

Bijlage II OVERZICHT LANDELIJKE INITIATIEVEN MONDZORG Dit betreft een overzicht van de landelijke initiatieven voor jeugd en ouderen. De website van de KNMT biedt een handig overzicht voor regionale en lokale initiatieven voor jeugd mondverzorging.

Landelijke initiatieven en preventieprogramma's in de mondzorg

Programma's

Omschrijving

Partij

Einddoelgroep

Effect

Bron / studie

baby’s en peuters vanaf 6 maanden en de ouders

Door de GigaGaafaanpak hebben kinderen op 5-jarige leeftijd 21% minder beginnende cariës

https://ivorenkruis.or g/programmas/gigaga af-togo/achtergrond/

Kinderen

GigaGaaf (to-go)

Jonge kinderen doorverwijzen van consultatiebureau Ivoren Kruis, UMCG & naar tandartspraktijk, TNO die preventiemethode van Ivoren Kruis gebruiken

Gezonde Peutermonden

Hogeschool Utrecht, in samenwerking met verschillende baby’s en peuters Mondzorgcoaches op partners, waaronder vanaf 6 maanden en het consultatiebureau KNMT, NVM, IK, en de ouders NVvK en met mondzorgpraktijken in enkele regio’s.

-

-

Uitblinkers

Een gespreksaanpak gericht op het ondersteunen van ouders bij het ontwikkelen van vaardigheden om hun kind te leren tandenpoetsen

Mondzorgverleners, training is mogelijk via Stichting Blinkers

Kinderen van 2-10 jaar

Onderzoek naar effectiviteit loopt van 1 januari 2024 1 januari 2026

https://www.hu.nl/on derzoek/projecten/de -uitblinkersinterventie-voorgedragsverandering

Hou je Mond Gezond

Bewustmaken van mondgezondheidrisico's op met poetslessen basisscholen (poetskoffer)

Ivoren Kruis

Kinderen op basisschool

Erkend door project Gezonde School.

https://www.houjemo ndgezond.nl/hetproject/

© VWS 2025

Gewoon Gaaf

Ouders en kinderen leren hoe ze zelf invloed kunnen uitoefenen op zowel het ontstaan als het voorkomen van cariës. De tandarts of mondhygiënist voert een persoonlijke risicoanalyse uit, stelt de frequentie van de controles vast en bepaalt of aanvullende maatregelen nodig zijn.

Een gezond gebit is kinderspel!

Publiekscampagn e met een test over zelfzorg voor het gebit en zes tips die ouders helpen om het gebit van hun kind cariësvrij te houden. Verder wordt onder de aandacht gebracht dat bezoek aan de tandarts voor kinderen wordt vergoed vanuit de basisverzekering

KNMT, met ondersteuning door NVvK

Glansje

Een app waar kinderen leren over mondzorg en voeding door middel van poetsanimatie, quizvragen en mini-games

Ontwikkeld door mondzorgprofessi onals, pedagogen en communicatiespecialisten. Aangeboden door Dental Union en JTV mondzorg voor kids.

© VWS 2025

Ivoren Kruis

jeugdigen van 0 tot 18 jaar en de ouders.

Jonge ouders met kinderen

Kinderen van 4-9 jaar en hun omgeving (ouders, grootouders, scholen, enzovoorts)

70% minder caviteiten geeft bij kinderen ten opzichte van de controlegroep

https://ivorenkruis .org/wpcontent/uploads/ 2021/08/Proefschr ift_Erik_Vermaire _final.pdf

-

https://knmt.nl/pr aktijkzaken/patien teninformeren/inform atie-overmondzorg-voorpatienten/campag ne-een-gezondgebit-iskinderspel

Onduidelijk. 30% ouders oneens dat kind vaker was gaan poetsen. En 44% oneens dat kind minder eeten drinkmomenten had.

https://glansje.nl/ over-glansje

Mondgezondheids check voor kinderen door middel van een app

Ondernemers

Kinderen

-

Dental Coach

Interactieve app met E-health preventieprogram ma

Dental Coach

patiënten in de leeftijd van 8 tot 85 jaar

-

Trammelant in Tandenland

Trammelant in Tandenland is een mondgezondheids programma voor kinderen van 2 tot 8 jaar en hun ouders. Het omvat jaarlijkse lessen voor groep 1 tot 4, ondersteund door video's en een liedje, en wordt uitgevoerd op school, thuis en bij zorgprofessionals.

Johnny Joker

GGD Amsterdam en andere partijen

kinderen van 2 tot 8 jaar

Stichting De Mond Niet Vergeten (DMNV)

ouderen

Erkenning van Trammelant in Tandenland door het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) verlopen.

https://www.john nyjoker.com/onde rzoek/

https://www.nji.nl /interventies/tram melant-intandenland

Ouderen

De Mond Niet Vergeten

© VWS 2025

Bevordering van interdisciplinaire mondgezondheids zorg voor ouderen

-

https://demondni etvergeten.nl/

Bijlage III OVERZICHT VAN COMMUNICATIEMIDDELEN IN DE MONDZORG

Primaire Doelgroep

Algemeen publiek

Platform/Web site

Secundaire Doelgroep

Allesoverhetge Zorgverleners bit.nl

Eigenaar/Orga Doel nisatie

Type Informatie

Onderdeel

KNMT

Algemene informatie over mondgezondh eid en financiële regelingen

Website met uitleg over preventieve mondzorg, regelingen en noodfondsen

a, b, c

Tandarts.nl

Algemene informatie over tandartspraktij ken en hulp bij betaalproblem en

Website met zoekfunctie, mondzorginfor matie, regelingen en noodfondsen

a, b, c

Tandarts.nl

Zorgverleners

Gemeenten en GGD’en zoals GGD Haaglanden, GGD Flevoland, GGD Amsterdam

Zwangeren, Ouders van Lokale kinderen, gemeenten en Laaggeletterde GGD’en n Ouderen

Consumenten bond.nl/zorgve Algemeen Consumenten rzekering/tand publiek artsverzekerin g

© VWS 2025

Consumenten bond

Websites met regionale Informeren mondzorginfor over mondzorg matie en a, b, c via lokale informatie over initiatieven financiële regelingen

Informatie over Website met tandartsverzek vergelijkingsop b eringen ties

Mondzorgkost en.nl

Algemeen publiek

Vergelijking en online advies over zorgverzekerin gen

b, c

Zorgverzekerin Algemeen gslijn.nl publiek

Website en telefonische Ondersteuning hulp bij Zorgverzekerin bij vragen over betalingsprobl gslijn zorgverzekerin emen en gen toegang tot zorg

b, c

Zorgverzekera Algemeen ars publiek

Diverse zorgverzekera ars

Informatie over vergoedingen via tandcodechec ker

Patientenfeder Algemeen atie.nl/mondzo publiek rg

Informatie voor patiënten met Patiëntenfeder Website met verwijzing naar atie Nederland zorgadvies andere website

b, c

Pharos

Ondersteuning bij gezondheidsv erschillen

Website met toegankelijke, eenvoudige uitleg

a, c

Steffie.nl

Eenvoudige uitleg over mondzorg

Website met interactieve en a laagdrempelig e informatie

Pharos.nl/mon Zorgverleners dzorg

Mondzorg.stef Zorgverleners fie.nl

Zorgverleners

Website met inzicht in tarieven en b budgetplannin g Website met tools voor verzekeringso verzicht

Gezondverzek erd.nl

Laaggeletterd en/migranten

Patiënten

Transparantie Onafhankelijk over initiatief(Partic tandheelkundi ulier) ge kosten

Gezondverzek erd.nl

Demondnietve Stichting De rgeten.nl/zorg Mantelzorgers Mond Niet verlener/ Vergeten!

© VWS 2025

Online tools voor poliscontrole b en vergoedingsov erzicht

Website met Bevorderen specifieke van zorginformatie a, c mondgezondh voor eid bij ouderen professionals

Zorgvoorbeter. Beleidsmakers Vilans nl

Website met richtlijnen en a, c praktische tips Website en educatieve materialen

Algemeen publiek

Stichting Ivoren Kruis

Bevordering van mondgezondh eid en preventie

Algemeen publiek

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

Regelgeving en beleid rondom mondzorg

Poster met regelgeving en b, c beleid

Stichting De Demondnietve Mantelzorgers, Mond Niet rgeten.nl zorgverleners Vergeten!

Bevorderen van mondgezondh eid bij thuiswonende ouderen

Website met informatie en ondersteuning voor ouderen

Senioren BrabantZeeland spreekuur

Senioren Mantelzorgers, Brabantzorgverleners Zeeland

Telefonische Telefonisch ondersteuning spreekuur over mondzorg

Mantelzorgers en Omnios zorgverleners

Bevorderen van mondgezondh eid bij ouderen in zorg

IvorenKruis.org

Poster: Behandeling nodig voor je gebit?

Ouderen

Kennis over mondzorg in de zorgsector

Omnios.nl

a, c

a, c

c

Website met instructies en hulpmiddelen a, c voor zorgprofession als

Legenda bij de tabel De meeste uitleg staat beschreven in het verslag. Hieronder de betekenis de onderdelen a, b en c volgens het rapport van ACTA. a. Preventieve informatie en zelfzorg. b. Kosten en financiële regelingen. c. Hulp en ondersteuning bij problemen.

© VWS 2025

Bijlage IV UITVRAAG MONDZORGCOMMUNICATIE GEMEENTEN In de periode juli 2024 – december 2024 zijn 10 communicatieadviseurs en beleidsadviseurs die zich bezighouden met communicatie die werkzaam zijn bij deelnemende pilotgemeenten, bevraagd over mondzorgcommunicatie. Dit zijn de vragen die aan hen zijn voorgelegd, dan wel schriftelijk als mondeling. Vragen met een witte achtergrond zijn voorgelegd via een vragenlijst, de grijs gearceerde vragen zijn besproken tijdens een interview. Vragenlijst Wat is je functie, hoe lang ben je werkzaam bij de gemeente, binnen het sociaal domein en in deze functie? Er is landelijke communicatie en voorlichting over mondzorg op verschillende deelonderwerpen: mondgezondheid, kosten en vergoedingen. Met welke websites bent u bekend? Meerdere antwoorden mogelijk (maak relevante organisaties bijv. gekleurd of dikgedrukt). 1. Alles over het gebit 2. De mond niet vergeten 3. Zorg voor beter - een gezonde mond 4. Patientenfederatie.nl - mondzorg 5. Zorginstituut Nederland 6. Pharos - mondzorg 7. Mondzorgkosten 8. Nationaal Zorgakkoord 9. Consumentenbond 10. Ivoren Kruis Indien je geen of niet alle websites kent, heb je nu een indruk gekregen van de landelijke informatie over mondgezondheid, mondzorg en inkomensondersteuning? Zo ja, wat is je eerste indruk? Zou je de sites zelf gebruiken?

Vind je deze bestaande landelijke voorlichting over de mondzorg (antwoord met Nee / Ja / Ter verbetering): Geschikt voor mensen die afzien van mondzorg / Geschikt voor hulpverleners Is het begrijpelijk / Goed vindbaar / Aansprekend Vind je deze informatie bruikbaar op gemeentelijk niveau? Kun je je antwoord toelichten? Antwoord met: Ja, omdat… / Deels, omdat... / Slechts beperkt omdat.... / Nee, omdat.... Ben je zelf op de hoogte van de lokale financiële mondzorgregelingen en -voorzieningen die er in jouw gemeente zijn voor mensen met een laag inkomen? Nee / Ja, deels / Ja, volledig Heb je behoefte aan ondersteuning vanuit de Rijksoverheid (VWS) om goed of beter geïnformeerd te zijn/blijven over de ontwikkelingen op het gebied van mondzorg, mondgezondheid en inkomensondersteuning mondzorgkosten? Heb je ideeën die hieraan kunnen bijdragen? Communiceert jouw gemeente apart over regelingen voor mondzorg of alleen in zijn algemeenheid over regelingen voor medische kosten (zoals informatie over de Gemeentepolis of over de bijzondere bijstand) zonder mondzorg apart te benoemen?

© VWS 2025

Zo ja, op welke manier geven jullie aandacht aan de regelingen? En is dit voldoende? Wat doet jouw gemeente op dit moment aan communicatie en voorlichting om (meer) bekendheid aan mondzorg en de kosten en vergoedingen hiervan te geven? Welke middelen en kanalen zetten jullie hiervoor in? Is dit voldoende? Ken je het effect van de communicatie-inzet op dit thema?

Wat doet jouw gemeente aan communicatie over de (mogelijkheden van de) Gemeentepolis? Welke middelen en kanalen zetten jullie hiervoor in? Wil je links toevoegen met concrete voorbeelden? Is dit voldoende? Welke (lokale) partners, organisaties en/of intermediairs zetten jullie als gemeente in om burgers te bereiken op het gebied van mondzorg, kosten en vergoedingen en de Gemeentepolis? Meerdere antwoorden mogelijk (maak relevante organisaties bijv. gekleurd of dikgedrukt). Voedselbank / Maatschappelijke opvang / Wijkteams / gebiedsteams / Welzijnsorganisatie /maatschappelijk werk / Schuldhulpverlening / Bewindvoerders / Vluchtelingenwerk / Huisartsen / GGD / Consultatiebureau / Scholen / Basisscholen / Anders, namelijk...: Communiceert de gemeente zelf rechtsreeks met de doelgroep over (regelingen) mondzorg(kosten) of verloopt contact vooral via de partnerorganisaties? En is er een structureel communicatieoverleg met partners of loopt contact met de partnerorganisaties met name via beleid? Zijn er spreekuren in jouw gemeente waar inwoners terecht kunnen met vragen over hun zorgverzekering? Zo ja, welke organisatie(s) houd(t)(en) dit spreekuur en is dit fysiek, telefonisch of online? In hoeverre is de doelgroep 'mensen die mondzorg mijden om financiële redenen', in beeld binnen jullie gemeente? Is deze groep bijv.

te benaderen op basis van inkomen/bijstand/gebruik gemeentepolis enz.? Is er bijv. onlangs onderzoek gedaan naar de informatiebehoefte van inwoners in een kwetsbare financiële positie, naar bijvoorbeeld hun communicatievoorkeuren (vindplaatsen van informatie, middelen, schriftelijk vs. persoonlijk contact, beeldgebruik, taalgebruik, social kanalen? In hoeverre vind je het de taak van de gemeente om de burger te voorzien van de juiste informatie over het onderwerp mondzorg, bekostiging en kosten van mondzorg en ondersteuning bij bekostiging van mondzorg? Indien je het een gemeentetaak vindt, wat vind jij dat nog gedaan zou kunnen worden om de communicatie over mondzorg richting de doelgroep te verbeteren? Welke kansen zijn er, welke mogelijkheden worden nog niet benut? Het ministerie van VWS denkt eraan op basis van de inventarisatie onder de gemeenten van de pilot en indien gewenst een communicatie toolbox laten ontwikkelen. Is hier vanuit jouw gemeente behoefte aan? Zo ja, welke middelen moet deze toolbox ten minste bevatten? Wij bezoeken enkele initiatieven in het land om met de doelgroep en partnerorganisaties in gesprek te gaan. Hiervoor sluiten we graag aan bij bestaande initiatieven, bijeenkomsten en activiteiten die worden georganiseerd. Zijn er degelijke activiteiten binnenkort in Haarlem, waar we bij kunnen aanhaken?

© VWS 2025

Bijlage V VRAGEN TIJDENS DE FOCUSGROEP MET ERVARINGSDESKUNDIGEN De deelnemers hadden uiteenlopende achtergronden: slachtoffer van de toeslagenaffaire, vluchtelingen, alleenstaande ouders, licht verstandelijke beperkte jongvolwassene en mensen met schulden en/of gezondheidsproblemen, met kenmerken laaggeletterdheid, laagopgeleid en migratieachtergrond. (Hoe) Verzorgde je je mond? Wat is je ervaring met de tandarts? Wat doe je als je een bezoek aan de tandarts niet kunt betalen? Wat zou je als eerst doen? Heb je informatie nodig? Zo ja, welke informatie zou je helpen? Waar zoek je informatie? Met wie of wat zoek je contact? Waren er regelingen / hulploketten die je kunnen helpen? Ben je verzekerd voor mondzorg? Hoe kijk je aan tegen preventief naar de tandarts gaan? Wat zou je verder kunnen helpen, wat is er nu nog niet? De volgende informatievoorzieningen zullen aan de hand van dia’s met schermafbeeldingen worden besproken: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Alles over het gebit De mond niet vergeten Zorg voor beter - een gezonde mond Patientenfederatie.nl - mondzorg Zorginstituut Nederland Pharos - mondzorg Mondzorgkosten Nationaal Zorgakkoord Consumentenbond Ivoren Kruis

© VWS 2025

Bijlage VI JONGEREN VAN 18-34 JAAR BEREIKEN MET EFFECTIEVE COMMUNICATIE Passende hulp voor jongeren op weg naar zelfstandigheid Jongeren die achttien jaar worden moeten vanaf dat moment veel zelf regelen. Een deel van de jongeren heeft op Aantal toegekende verschillende levensgebieden ondersteuning aanvragen mondzorgnodig. Denk aan studie of werk, financiële zaken, woonruimte en in 2023 gezondheid. Ze krijgen te maken met een overgang van de Jeugdwet naar andere wettelijke kaders. Zo komt ook de verantwoordelijkheid om zelf te zorgen voor een passende zorgverzekering op hen af. Deze overgang verloopt lang niet altijd vlekkeloos, met als gevolg dat jongvolwassenen (tijdelijk) geen hulp meer krijgen of niet de hulp krijgen die ze nodig hebben. Bovendien is nog niet vanzelfsprekend dat alle hulpverleners bij een jongere rol spelen, onderling samenwerken. Hierdoor sluit de hulp niet altijd goed aan bij wat er nodig is [22]. De CBS-cijfers [7] laten duidelijk zien dat jongeren vanaf hun 18e verjaardag, beduidend minder vaak een tandarts bezoeken.

Effectieve communicatie In deze gesprekken lag het accent verscheidende keren op voorlichting gericht op de jeugd en jongvolwassenen. Jongeren tussen de 18 en 34 jaar vormen een diverse doelgroep die lastig te bereiken is, zeker als het gaat om onderwerpen zoals preventie of gezondheid. Jongeren denken zelden na over de lange termijn. Preventieve boodschappen, zoals gezondheid en financiële planning, kunnen daardoor minder relevant lijken. Om communicatie richting deze groep efficiënt te maken, is het belangrijk om rekening te houden met hun leefwereld, mediagebruik en gevoeligheden. Het is belangrijk om deze onderwerpen te koppelen aan wat nú belangrijk voor hen is, zoals uiterlijk (wit en gaaf gebit), prestaties of sociale status. Segmentatie De doelgroep 18-34 jaar is te breed om als één geheel te benaderen. Een effectieve aanpak vereist segmentatie:

© VWS 2025

Jongvolwassenen (18-25 jaar): Vaak studenten of net beginnende werkenden, sterk beïnvloed door peers en gevoelig voor trends en sociale media. Werkenden en jonge ouders (26-34 jaar): Deze groep is meer gericht op de toekomst en gezinsgericht, heeft vaak een volle agenda en is selectief in de informatie die ze consumeren. Invloed van influencers en peers Jongeren tussen 18 en 34 jaar zijn fervente gebruikers van social media. Platforms zoals Instagram, TikTok, Snapchat en YouTube zijn ideaal om een jonger publiek te bereiken. Voor jonge ouders kan Facebook ook effectief zijn. Houd de boodschap informeel, visueel aantrekkelijk en kort. Humor, trending formats (zoals memes of challenges), en interactie werken goed. Een campagne over mondzorg kan gebruik maken van TikTok-trends met duidelijke voor-enna-video’s of verkapte waarschuwingen, denk aan een campagne: "Wil jij liever een wit gebit of een vape-gebit?" [23] Aantal toegekende aanvragen mondzorg [24]. in 2023 Tips: Personaliseer de boodschap: Persoonlijke communicatie voelt relevanter. Een verjaardagskaart op hun 18e (zoals meerdere pilotgemeenten al doen) is een mooie manier om jongeren te activeren. Het uitbreiden hiervan met concrete tips over mondgezondheid en (hulp bij) financiën kan de impact vergroten.

Tip: Overweeg een brief of e-mail met tips over tanden bleken, gecombineerd met humor over hoe roken en vapen dat tegenwerken. Focus op korte-termijnvoordelen - Benadruk de directe voordelen in plaats van de lange-termijnrisico’s. Preventiecampagnes kunnen beter inspelen op uiterlijke kenmerken (zoals een stralend gebit) dan op abstracte gezondheidsrisico's in de toekomst. Richt je communicatie niet op het 'voorkomen van problemen', maar op wat ze nú kunnen winnen. "Met dit gebit wil je wél lachen op foto’s." Zet influencers en peer-groups in - Jongeren laten zich sterk beïnvloeden door rolmodellen. Samenwerken met influencers die passen bij de doelgroep (bijv. TikTok-creators, YouTubers of Instagrammers) kan de boodschap versterken. Tip: Kies influencers die authentiek zijn en aansluiten bij de waarden van de campagne. Maak gebruik van gamification - Speelse elementen of beloningen kunnen jongeren activeren. Dit kan via apps, challenges of zelfs fysieke acties. Voorbeeld: Een app waarin je punten kunt verdienen door gezond gedrag te vertonen, zoals dagelijks tandenpoetsen of stoppen met vapen, en die punten omzetten in kortingen of cadeaus. Geef ruimte voor dialoog - Jongeren willen gehoord worden en zelf input kunnen leveren. Creëer kanalen waarin ze kunnen reageren, vragen stellen of content delen. Denk aan polls, Q&A's of interactieve tools.

Praktische toepassingen voor gemeenten Gemeenten hebben vaak veel te communiceren richting jongeren. Om overbelasting te voorkomen kun je relevante informatie bundelen per levensfase. Maak communicatie concreet, zoals bij verhuizing, opleidingskeuze of ouderschap. Gebruik meerdere touchpoints, dus combineer digitale kanalen (zoals Instagram) met fysieke uitingen (zoals posters in sportscholen of scholen).

© VWS 2025

Onderdeel D Mondzorg zonder financiële drempels

Geleerde lessen uit het pilotproject ‘Vermindering mijding mondzorg om financiële redenen’

Tussentijdse evaluatie Dokters van de Wereld april 2025

1. Inleiding In 2024 heeft Dokters van de Wereld een subsidie ontvangen van de ministeries van VWS en SZW om in 10 gemeenten informele mondzorgnetwerken op te zetten. Deze netwerken van mondzorgprofessionals helpen de meest kwetsbare mensen bij acute mondzorgproblematiek. Deze evaluatie beschrijft de belangrijkste lessen uit de pilot ‘Verminderen mijding mondzorg om financiële redenen’ en de opbouw van dit maatschappelijke vangnet.

2. Achtergrond Begin 2023 zijn de ministeries van VWS en SZW in een projectgroep begonnen met de verkenning van de problematiek rond mijding van mondzorg om financiële redenen en de mogelijke oplossingsrichtingen. In haar eindverslag concludeerde deze projectgroep dat er geen eenduidige oplossing voor het probleem is en daarom werd geadviseerd oplossingen op drie niveaus te verkennen, namelijk via het landelijk stelsel, gemeentelijk maatwerk en het maatschappelijk vangnet. Deze niveaus staan met elkaar in verbinding in de raakvlakken tussen zorg- en sociaal domein en kunnen niet goed functioneren los van elkaar. Op basis van dit advies zijn vier trajecten ontwikkeld: a) Overzicht hulp-verbeterplan, b) Optimaliseren gemeentepolis en inzet sociale tarieven, c) optimaliseren informatie voorziening en communicatie, d) DvdW Mondzorgkaravaan en opzetten Compassie Netwerk. Deze evaluatie gaat over het opzetten van een sociaal maatschappelijk netwerk vanuit het inzicht dat geen enkele maatregel een sluitende oplossing biedt voor mensen die niet naar de tandarts gaan vanwege de kosten: er is altijd een risico dat mensen ‘buiten de boot vallen’. Daarom adviseerde de projectgroep in haar eindverslag om een publiek-maatschappelijk vangnet te organiseren voor deze groep.

3. De werkwijze van Dokters van de Wereld Dokters van de Wereld is de Nederlandse tak van Médecins du Monde, een onafhankelijke internationale beweging die strijdt voor de universele toegang tot gezondheidszorg. Dit doen wij door inzet van hulpverlening, gericht op de toeleiding naar reguliere gezondheidszorg en pleitbezorging, gericht op het veranderen van beleid. Op basis van getuigenissen uit de hulpverlening pleiten we voor universele toegang tot gezondheidszorg, met name voor mensen in kwetsbare posities. Dokters van de Wereld zet zich al jaren in voor al die mensen die niet naar de tandarts gaan vanwege de kosten. Steeds meer tandartsen en mondhygiënisten sluiten zich aan bij het Compassie Netwerk van Dokters van de Wereld. De mondzorgprofessionals in dit netwerk behandelen ieder jaar een aantal mensen gratis. Ook trekt onze Mondzorgkaravaan door het land, waarbij vrijwillige tandartsen noodbehandelingen uitvoeren.

4. Doelstellingen van het project Het doel van deze pilot is om mensen die om financiële redenen mondzorg mijden, te voorzien van noodzakelijke tandheelkundige zorg en hen te begeleiden naar structurele oplossingen. Dokters van de Wereld draagt hier aan bij met de inzet van de Mondzorgkaravaan en de oprichting van Compassie Netwerken.

© Dokters van de Wereld 2025

1 van 7

De Mondzorgkaravaan is een mobiele tandartspraktijk waar vrijwillige tandartsen en mondhygiënisten gratis noodbehandelingen aanbieden. Deze behandelingen zijn gericht op het verlichten van pijn en het behandelen van acute gebitsproblemen. De Mondzorgkaravaan bezoekt verschillende gemeenten die deelnemen aan de pilot en richt zich op mensen in kwetsbare posities die buiten het reguliere zorgsysteem vallen. De Mondzorgkaravaan is ook een manier om aandacht te vragen voor mondgezondheid en zichtbaarheid te geven aan mondzorg problematiek. Media, maatschappelijke organisaties en lokale beleidsmakers worden actief uitgenodigd om zich samen in te zetten voor een betere toegang tot mondzorg, met name voor mensen in kwetsbare posities. Naast de acute hulp via de Mondzorgkaravaan zet Dokters van de Wereld zich in voor een structurele oplossing door Compassie Netwerken op te zetten. Dit zijn samenwerkings-verbanden met tandartspraktijken die bereid zijn om vervolgbehandelingen te bieden, gratis of tegen een vergoeding van materiaalkosten. Middels een zogenaamde Compassie Verklaring wordt de samenwerking tussen Dokters van de Wereld en een tandartspraktijk afgesproken. Deze netwerken hebben als doel de verbinding te maken tussen noodhulp en structurele reguliere mondzorg.

Het netwerk van Dokters van de Wereld is inmiddels gegroeid tot circa vijftig tandartspraktijken en individuele mondzorgprofessionals die zich hebben gecommitteerd om regelmatig gratis behandelingen uit te voeren voor mensen die anders geen toegang hebben tot mondzorg. Elke mondzorgprofessional committeert zich om jaarlijks minstens 10 mensen kosteloos te behandelen. Deze praktijken werken samen met lokale hulporganisaties om patiënten te selecteren die een behandeling nodig hebben maar deze niet kunnen betalen. De criteria die wij hanteren voor gratis noodbehandelingen op de Mondzorgkaravaan zijn: geen geld om naar de tandarts te gaan, pijn, ontsteking en een niet functioneel gebit.

5. Activiteiten en resultaten In totaal hebben 16 gemeentes zich aangemeld voor deelname aan de pilot, waarvan 11 gemeenten de samenwerking zijn aangegaan met Dokters van de Wereld. Gemeente Haarlem is er later bijgekomen. Sinds juni 2024 is gestart met de voorbereidingen, waarbij per gemeente minimaal 3 maanden nodig is voor de organisatie van de Mondzorgkaravaan en het opzetten van een Compassie Netwerk. Tot en met 28 februari 2025 zijn door Dokters van de Wereld 5 Mondzorgkaravanen georganiseerd in Den Helder, Barneveld, Ede (2x) en Medemblik. In Haarlem is het bestaande Mondzorgspreekuur in Haarlem Noord, uitgebreid met een tweede spreekuur in Haarlem Zuid.

Resultaten per gemeente: Gemeente Den Helder Doelgroep:

Dak en Thuislozen

Samenwerkingspartner

Leger des Heils

Aantal patiënten behandeld bij Mondzorgkaravaan:

12 noodbehandelingen door tandarts 8 gebitsreinigingen door mondhygiënist

Aantal patiënten bereikt met voorlichting:

20

Doorverwijzing naar Compassie Netwerk:

10

Compassie Netwerk

1 tandartspraktijk 1 tandprothetische praktijk

Aangepaste regeling met praktijken:

Praktijken bieden 50% korting op de behandeling tot een max. van €350,- p.p.

Bijdrage van gemeente Den Helder:

€ 15.000,-

© Dokters van de Wereld 2025

2 van 7

Gemeente Barneveld Doelgroep:

Gezinnen in armoede

Samenwerkingspartner

Voedselbank Voorthuizen

Aantal patiënten behandeld bij Mondzorgkaravaan:

15 noodbehandelingen door tandarts 3 gebitsreinigingen door mondhygiënist

Groepsvoorlichting:

25 ouders en kinderen van Voedselbank 10 ouders op basisschool

Doorverwijzing naar Compassie Netwerk:

7

Compassie Netwerk

3 tandartspraktijken, waarvan 2 praktijken actief vanaf mei 2025

Gemeente Ede (2 behandeldagen) Doelgroep:

Mensen/gezinnen in armoede

Samenwerkingspartner

Voedselbank, Werk & Inkomen en buurtteams

Aantal patiënten behandeld bij Mondzorgkaravaan:

21 noodbehandelingen door tandarts

Aantal patiënten bereikt met voorlichting:

21

Doorverwijzing naar Compassie Netwerk:

14

Compassie Netwerk

1 tandartspraktijk met 4 behandelmiddagen p.j. 1 tandartspraktijk voor spoedbehandelingen

Bijdrage van gemeente aan materiaalkostenvergoeding:

€ 5.000,-

Fotografie: Marcel Rob

Mondzorgkaravaan op 26 februari in Medemblik, met vlnr Yannick Nijsingh - wethouder sociaal domein Gem. Medemblik, Daniëlle Gelink directeur Werksaam, Caroline van Wingaarden - projectleider Dokters van de Wereld, Cora - patiënt, Xander Meijs – tandarts, Raghda Bateisha - assistente.

© Dokters van de Wereld 2025

3 van 7

Gemeente Medemblik Doelgroep:

Mensen/gezinnen in armoede

Samenwerkingspartner

Werksaam

Aantal patiënten behandeld bij Mondzorgkaravaan:

12 noodbehandelingen door tandarts

Aantal patiënten bereikt met voorlichting:

12

Doorverwijzing naar Compassie Netwerk:

7

Compassie Netwerk

2 tandartspraktijken, 1 mondhygiëniste praktijk en 1 tandprothetische praktijk

Bijdrage van gemeente aan materiaalkostenvergoeding:

€ 8.000,-

Gemeente Haarlem (Compassie Netwerk) Spreekuur 1, op zondag in Haarlem Noord

Doelgroep:

Dak- en thuislozen, mensen in armoede

Samenwerkingspartner:

Stem in de Stad

Doorverwijzing naar spreekuur 1:

138 patiënten doorverwezen vanaf 2024*

Compassie Netwerk

2 tandartsen, 1 mondhygiëniste en 1 assistente met spreekuur op 1ste zondag van de mnd, 1 tandartspraktijk voor spoedgevallen, 1 tandprothetische praktijk

Bijdrage van gemeente aan materiaalkostenvergoeding:

€ 15.000,- (beide spreekuren)

Spreekuur 2, op vrijdag in Haarlem Zuid (vanaf februari 2025)

Doelgroep:

Mensen/gezinnen in armoede

Samenwerkingspartner:

Buurts (sociaal raadslieden)

Doorverwijzing naar spreekuur 2:

2 patiënten doorverwezen in feb 2025

Compassie Netwerk

1 tandartspraktijk met spreekuur op 4de vrijdag van de mnd

Bijdrage van gemeente aan materiaalkostenvergoeding:

€ 15.000,- (beide spreekuren)

* Bij de doorverwijzing naar het Compassie Netwerk geven we het aantal patiënten aan. Het aantal behandelingen kan per patiënt variëren van 1 tot 5 behandelingen in het geval van een prothese.

© Dokters van de Wereld 2025

4 van 7

Samenvattend Sinds de start van de pilot heeft de Mondzorgkaravaan in vier steden 65 mensen geholpen met een noodbehandeling. Van hen zijn 38 doorverwezen voor een vervolgbehandeling bij een praktijk binnen het Compassie Netwerk in de betreffende gemeente. De doelgroep verschilt per gemeente en weerspiegelt die van de samenwerkende organisaties. Een deel van de mensen die wij hebben geholpen, is verzekerd via de gemeentepolis. Toch blijkt dat sommigen al lange tijd niet naar de tandarts zijn geweest, omdat de kosten hoger uitvallen dan wat de verzekering dekt. Daarnaast waren sommige mensen niet op de hoogte dat er in hun gemeentepolis een aanvullende tandartsverzekering zit. Dokters van de Wereld stimuleert zelfregie door informatie te geven, maar ook de gemeente heeft hierin een belangrijke communicatierol. Naast de doorverwijzing vanuit de Mondzorgkaravaan zijn in het Compassie Netwerk in Haarlem 140 mensen geholpen.

6. Geleerde lessen Binnen deze pilot zijn er zowel successen als uitdagingen ervaren bij het opzetten van Compassie Netwerken. Een van de grootste uitdagingen is het vinden van tandartspraktijken die zich willen aansluiten bij dit netwerk en dus bereid zijn om gratis of tegen vergoeding van materiaalkosten (vervolg)behandelingen uit te voeren. Dit heeft te maken met het feit dat veel tandartspraktijken overbelast zijn en geen ruimte hebben om nieuwe patiënten (kosteloos) in te plannen. Vanaf januari 2025 zorgt aangescherpte wetgeving voor zzp’ers voor verdere personeelstekorten in tandartspraktijken, doordat het inhuren van flexibel personeel lastiger wordt. Een positieve factor blijkt de actieve betrokkenheid van gemeenten, met name wanneer zij in gesprek gaan met de praktijken en financiële middelen beschikbaar stellen ter compensatie van materiaalkosten. Door de aandacht voor mondzorgproblematiek tijdens de Mondzorgkaravaan ontstaat er vaak momentum en toewijding voor mondzorg op lokaal niveau. We zien dat er zeker bereidheid is voor extra inzet onder tandartsen, maar er is ondersteuning nodig in goede toeleiding en begeleiding van de doelgroep. Een uitdaging blijkt in de praktijk om de netwerken te bestendigen op de lange termijn, zelfs als er budget beschikbaar is gesteld vanuit de gemeente.

Tandartsen geven in sommige gevallen aan gewoonweg onvoldoende capaciteit te hebben en zien dat zorgverlening aan de doelgroep ongelijkmatig is verdeeld over de praktijken. Om meer inzicht te krijgen in de geleerde lessen van de pilot, lichten we twee uitvoeringslocaties uit: Den Helder en Haarlem.

Gemeente Den Helder In Den Helder verloopt de implementatie van het Compassie Netwerk moeizaam. Hoewel er een gemeentelijk budget beschikbaar is van €15.000 (nu nog €11.000,-) en er een grote vraag is naar noodbehandelingen, ontbreekt het aan tandartspraktijken die de capaciteit of bereidheid hebben om deze zorg te bieden. De regio Noordkop in Den Helder kent een hoge mate van armoede, waardoor praktijken regelmatig geconfronteerd worden met onbetaalde rekeningen. Daarnaast kampt de regio met een tekort aan tandartsen en bestaat er bij veel praktijken een patiëntenstop. Vanaf februari 2025 hebben we voor de voortzetting van de behandelingen binnen het Compassie Netwerk, een tandartspraktijk bereid gevonden om 1 patiënt per maand te behandelen en een tandprothetische praktijk om (partiële)protheses te vervaardigen. Dit is onvoldoende voor het aantal patiënten met mondzorgproblematiek die de reguliere tandarts niet kunnen betalen.

© Dokters van de Wereld 2025

5 van 7

Momenteel vindt overleg plaats met de gemeente Den Helder om alternatieve oplossingen te onderzoeken. In dit kader wordt een bijeenkomst georganiseerd met alle tandartspraktijken in Den Helder en de verantwoordelijke wethouder. Daarnaast wordt gekeken naar een mogelijk vergelijkbaar initiatief in de gemeente Hoorn, waar sinds januari het project Mondzorg voor Minima is gestart. Dit project wordt gefinancierd door de gemeente Hoorn en uitgevoerd in samenwerking met laatstejaars studenten van de ACTA.

Gemeente Haarlem De gemeente Haarlem heeft in het najaar van 2024 onderzoek gedaan naar de beschikbare mondzorg voor financieel kwetsbare inwoners en welke mogelijkheden er zijn om dit aanbod te verbreden en de toegang te verbeteren. Uit dit onderzoek kwam naar voren hoe belangrijk de rol van en samenwerking tussen lokale organisaties is om continuïteit van mondzorg voor kwetsbare inwoners van de stad te borgen. Daarnaast werd ook het advies van BS&F om de gemeentepolis te optimaliseren en hier meer over te communiceren ter harte genomen.

Compassie Netwerk Haarlem Noord. Spreekuur 1 op de 1ste zondag van de maand met vlnr Caroline van Wingaarden -projectleider Dokters van de Wereld, Valerie Munster - tandarts, Daniëlle McCabe - tandarts, Meryam Bouskla -mondhygiëniste.

Dokters van de Wereld bezocht eind 2023 met de Mondzorgkaravaan de maatschappelijke organisatie Stem in de Stad. In 2024 heeft het Compassie Netwerk de vervolgbehandelingen op zich genomen en daarmee 127 patiënten via Stem in de Stad geholpen met mondzorg. Het gaat hier om ongeveer 200 behandelingen. Het Compassie Netwerk in Haarlem Noord bestaat uit een maandelijkse behandeldag op zondag met 2 tandartsen en een mondhygiëniste. Daarnaast is ook een tandartspraktijk aangesloten voor spoedgevallen en een tandprothetische praktijk voor de protheses. Deze noodhulp in Haarlem biedt patiënten een directe oplossing voor acute problemen, maar legt ook een belangrijke basis voor een bredere, structurele aanpak van mondzorg. Deze aanpak zorgt voor een efficiënte zorgketen waarin patiënten snel toegang hebben tot zorg. Het netwerk biedt niet alleen zorg, maar signaleert ook bredere hulpvragen door de nauwe samenwerking met sociaal raadslieden en armoedeorganisaties. Het huidige initiatief via Stem in de Stad heeft bewezen effectief te zijn in het bieden van mondzorg aan dak- en thuislozen. Omdat de oorspronkelijke financiering via Dokters van de Wereld per 2025 afloopt, neemt de gemeente Haarlem de benodigde financiering over om dit initiatief in 2025 en 2026 voort te zetten.

In samenwerking met de gemeente wordt daarnaast in februari een tweede behandeldag gestart voor cliënten van het wijkteam in Meerwijk, onderdeel van Schalkwijk. In deze wijk is zorgmijding een significant probleem, veroorzaakt door een combinatie van factoren zoals financiële beperkingen, angst voor tandheelkundige behandelingen, schaamte over de staat van het gebit en een gebrek aan kennis over beschikbare regelingen. De uitbreiding van mondzorgvoorzieningen via het Compassie Netwerk naar Meerwijk draagt bij aan het dichten van de zorgkloof door gerichter aanbod voor kwetsbare groepen. Dit gebeurt in samenwerking met wijkteams en een nieuwe tandartspraktijk, waar op vrijdagmiddag maandelijks vijf tot tien mensen een tandartsbehandeling kunnen krijgen en vijf mensen een gebitsreiniging.

© Dokters van de Wereld 2025

6 van 7

De casussen van Haarlem en Den Helder laten zien dat inzicht in lokale mondzorg problematiek een belangrijke basis is voor een effectief plan van aanpak. Daarnaast is structurele financiering essentieel om resultaten te behalen op de lange termijn. Naast goede samenwerking tussen betrokken partijen is het van belang dat er voldoende kennis is over vergoedingsmogelijkheden voor mondzorg zowel onder de doelgroep, de toeleidende organisaties en de tandartsen zelf. In de beginfase coördineert Dokters van de Wereld, in samenwerking met lokale organisaties, de toeleiding en begeleiding van patiënten. Vervolgens wordt deze coördinatie overgedragen aan een van de samenwerkende partijen. De betrokkenheid van de gemeente is hierin essentieel. Idealiter richt de gemeente een projectgroep op die patiënten identificeert, doorverwijst en begeleidt naar reguliere mondzorg. Dit ontlast de deelnemende praktijken aanzienlijk. Daarnaast is het cruciaal dat alle betrokken partijen duidelijke en eenduidige criteria afstemmen voor doorverwijzing en behandeling.

7. Toeleiding naar reguliere mondzorg De inzet van Dokters van de Wereld om een sociaal maatschappelijk vangnet op te zetten voor mondzorg in verschillende gemeenten heeft geleid tot nuttige inzichten. Belangrijk is te erkennen dat dit vangnet enkele noodsituaties kan opvangen, maar geen oplossing biedt voor de vele mensen die niet naar de tandarts gaan vanwege de kosten. Daarvoor is een landelijke oplossing nodig. In de tussentijd kan sterker worden ingezet op de doorverwijzing van patiënten vanuit de Mondzorgkaravaan en het Compassie Netwerk naar bestaande gemeentelijke regelingen. Idealiter wordt een patiënt eerst gesignaleerd binnen de Mondzorgkaravaan en ontvangt vervolgens een uitgebreidere behandeling binnen het Compassie Netwerk. Zodra de mondgezondheid op orde is, kan de patiënt met een gemeentepolis regulier op controle blijven bij de tandarts. Een belangrijk uitgangspunt zou daarom moeten zijn dat patiënten die via het Compassie Netwerk geholpen zijn, zich kunnen laten inschrijven als patiënt bij een reguliere tandartspraktijk.