Document · PDF

Bijlage 4 DSP-Rapporten

Raadsvergadering 29 november 2023, gemeente amstelveenBij agendapunt: Beoordeling subsidieaanvraag Masterplan Cobra Museum17.094 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Een verhoging van de exploitatiesubsidie moet niet vooraf worden uitgesloten. Er moet bij het invullen van de toekomstige museumfunctie rekening gehouden worden met de sterke en de zwakke punten van het Cobra Museum. Als er een nieuw concept komt voor het museum moet ook gekeken worden naar de implicaties daarvan voor het gebouw (aanpassen bestaand gebouw dan wel nieuwbouw). Het museum heeft behoefte aan duidelijkheid over de toekomst van de gemeentelijke subsidie voor het museum.

De gemeente stelt aan het traject eveneens voorwaarden: De urgentie om een traject in te gaan om de positie van het Museum te versterken (inhoudelijk, exploitatie, maatschappelijk en politiek) moet door het museum gedeeld worden. Het is belangrijk om gezien de urgentie tempo te maken en als Museum en gemeente tijd vrij te maken. Net als de gemeente zal ook het museum met vertegenwoordigers deel moeten nemen aan het proces vanuit een mandaat om samen plannen en afspraken te maken. Voor de besluitvorming over het beroep dat door Cobra Museum is aangetekend geldt een aparte procedure die los van dit traject doorlopen moet worden.

Dat gezegd hebbende willen gemeente en museum in een volgende stap een aantal scenario’s voor de toekomst ontwerpen en op basis daarvan definitieve keuzes maken. Bij de uitwerking van de scenario’s kunnen de volgende variabelen worden gebruikt: 1

Inhoudelijk profiel (Cobra Museum, Museum voor Moderne Kunst, Kunsthal)

Gebruik collectie (op reis of afstoten, deels te zien, uitbreiding tot kenniscentrum Cobra in samenwerking met andere musea)

Programma (internationale focus of lokale focus van tentoonstellingen, educatie en een breder publieksprogramma, rol inwoners Amstelveen)

Gebouw en locatie (blijven, renoveren en uitbreiden, nieuwbouw zelfde locatie of verhuizen)

Exploitatie, financieringsmix en toekomst subsidie (duurzame exploitatie, hoogte subsidie, andere fondsen en begunstigers)

Organisatie en bestuur (borgen netwerk, kennis en kunde, strategisch beleid, omvang organisatie en governance)

Bekostigingsrelatie en accounthouderschap gemeente (ambtelijk, wethouder en gemeenteraad)

Bij het uitwerken van de scenario’s kan voor variabelen 1, 2 en 3 gebruik gemaakt worden van de uitkomsten van deze inhoudelijke analyse, voor variabele 5 van de financiële analyse. De gemeente heeft al eerder zeven denkrichtingen geformuleerd voor de toekomst van het museum die met name raken aan variabelen 4 en 7 (denkrichtingen variëren van eigenstandig museum met groot publieksbereik tot fusie en samenwerking, verhuizing tot aan beëindiging van de museumfunctie). Het museum heeft recent twee

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

denkrichtingen uitgewerkt die variabele 4 inhoud geven (renovatie museumgebouw en uitbreiden museumgebouw met aanvullende functies).

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Deel 3: Analyse toezicht en organisatie Cobra Museum Annelies van der Horst

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Aanvulling op financiële en inhoudelijke analyse In deze notitie staan de uitkomsten van een quickscan naar het toezicht en de organisatie van het Cobra Museum. De analyse van het toezicht kwam tot stand door een vergelijking van de statuten, jaarverslagen, subsidieofferte en informatie op de website van het museum met de uitgangspunten van de Code Cultural Governance, de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (2021) en met het toezichtmodel van drie andere musea. De analyse van de organisatie kwam tot stand op basis van een vergelijking met de organisaties van andere musea. Voor de vergelijking maakten wij gebruik van de openbare jaarverslagen zoals opgenomen op de websites van de verschillende musea. In januari 2022 leverde het Museum aanvullende informatie aan over het bestuursmodel, de statuten en de organisatie die tot een aanpassing van onderdelen van deze notitie hebben geleid.

1.1

Toezicht De Stichting Cobra Museum voor Moderne Kunst Amstelveen hanteert volgens de website van het museum een zogenaamd eenlaags (one-tier) bestuursmodel, dat betekent dat de directeur ook zitting heeft in het bestuur. Het bestuur is belast met het bepalen van het beleid en het vaststellen van de financiële richtlijnen. Taken en bevoegdheden binnen de organisatie zijn in een directiereglement vastgelegd en geautoriseerd door het bestuur. Dit wordt tevens meegenomen in de jaarlijkse accountantscontrole, waarbij de accountant en de directeur het bestuur schriftelijk informeert over aandachtspunten die bij de controle naar voren zijn gekomen, voor zover van belang voor de jaarrekening. De bestuurssamenstelling wordt intern periodiek geëvalueerd. Het functioneren van de directeur wordt geëvalueerd door en met het Bestuur. Hiertoe vindt een jaarlijks functioneringsgesprek plaats.

Het bestuur bestaat uit de volgende personen: L.Z.V.V. (Lillian) Bóza, directeur (afwezig wegens ziekte, vervanging Stefan van Raaij) H. (Hugo) Siblesz, voorzitter (sinds 2013) S.D. (Stephen) Brunner, penningmeester (sinds 2015) J. (Jan) Deiters, bestuurslid (sinds 2009) J.A. (Judith) van Kranendonk, bestuurslid (sinds 2013) M.A. (Mark) Moolhuizen, secretaris (sinds 2015) T.K. (Tati) Vereecken-Suwarganda, bestuurslid (sinds 2007)13

13 Bron: website Cobra Museum, November 2021/

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

De Stichting Cobra Museum heeft sinds 1 januari 2008 de ANBI-status. Vanaf 2012 is Stichting Cobra Museum voor Moderne Kunst Amstelveen aangewezen als een culturele ANBI. Voor deze aanwijzing moet de Stichting aan bepaalde voorwaarden voldoen. 14

Eenlaags bestuur en statuten Stichting Cobra Museum kiest voor het bestuursmodel. Volgens nagekomen informatie van het Cobra Museum berust de informatie over de keuze voor een eenlaags (one-tier) bestuursmodel op een misverstand. Dit model is sinds de invoering van de WBTR per 1 juli 2021 een optie voor stichtingen en verenigingen. Een van de doelen van de wet is de taken en verantwoordelijkheden van bestuurders en toezichthouders duidelijker vast te leggen. Voor het scheiden van de functie van bestuur en toezicht volgen uit de WBTR voor stichtingen en verenigingen drie mogelijke besturingsmodellen15:

Raad-van-toezichtmodel Het raad-van-toezichtmodel komt veel voor in de culturele sector. Met de WBTR is er voor dit model een wettelijke grondslag. Bij dit model is er een statutair bestuur (meestal een of meerdere directeur-bestuurder(s)) dat verantwoordelijk is voor het beleid, de uitvoering en de verantwoording. Toezicht geschiedt door de toezichthouders.

Bestuur-model: two-tier Het bestuur is eindverantwoordelijk voor de stichting: voor het beleid, de uitvoering en de verantwoording. Als er door het bestuur een directie wordt ingesteld, voert deze namens het bestuur het beleid of een deel daarvan uit. Veel kan aan de directie overgelaten worden (dan wordt bijvoorbeeld afgesproken dat een directeur binnen een goedgekeurde begroting alle nodige uitgaven mag doen zonder die apart goed te laten keuren), maar het statutair bestuur blijft eindverantwoordelijk voor alles wat de directie doet.

Bestuur-model: one-tier De WBTR introduceert de wettelijke grondslag voor het one-tier-model. Dit model, een variant op het bestuur-model, wordt ook wel monistisch bestuur genoemd. In het one-tier-model bestaat het bestuur zowel uit uitvoerende als niet-uitvoerende bestuurders. Met de WBTR zijn alle drie besturingsmodellen wettelijk geregeld. Omdat stichtingen voor 1 juli 2021 reeds een keuze hadden tussen Raad van Toezicht of Bestuur hoeven zij met de komst van de wet niets te

Aan welke voorwaarden moet een ANBI voldoen? (belastingdienst.nl)

15 Bron: website Cultuur & Ondernemen, December 2021.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

veranderen. Het Cobra Museum heeft het bestuur-model: two-tier en dit is overeenkomstig de recentste versie van de Statuten (2007).

De Statuten gaan uit van een bestuur bestaande uit 5 – 7 leden (met de bepaling dat dit geen medewerkers kunnen zijn) dat de arbeidsvoorwaarden vaststelt en de directie kan benoemen, schorsen en ontslaan. Het bestuur kan de directie op onderdelen volmacht geven wat uitgewerkt wordt in een directiereglement. Volgens een uittreksel van de inschrijving in de Kamer van Koophandel geniet de huidige directie een volledige volmacht.

Rooster van aftreden Volgens de statuten van het Museum worden bestuursleden voor vier jaar benoemd met een mogelijke verlenging met vier jaar tot acht. Aansluitend is het mogelijk nog vier jaar benoemd te worden mits het voltallige bestuur daarmee instemt. De Code Cultural Governance (zie hieronder) gaat uit van twee termijnen van elk maximaal 4 jaar. Uitgaande van het moment van benoeming zit op dit moment een bestuurslid volgens de statuten over het maximum van de termijn (in 2019 12 jaar bestuurslid), een tweede bestuurslid zit in 2021 aan het maximum van de termijn (twaalf jaar) en twee andere bestuursleden hebben in 2021 een termijn van 8 jaar bereikt. Gegeven deze termijnen zouden eind 2021 vier bestuursleden vervangen moeten worden.

De andere twee bestuursleden (zijnde niet de directeur) zitten in hun tweede termijn die in 2023 afloopt.

Code Cultural Governance De Governance Code Cultuur biedt een normatief kader voor goed bestuur en toezicht in (gesubsidieerde) culturele organisaties. De Code is ontwikkeld door de cultuursector en in 2019 vernieuwd. De Code bestaat uit 8 principes of beginselen voor culturele instellingen16.

De cursief gedrukte teksten zijn citaten uit de Code. We hebben de hele Code met de 8 principes naast het bestuur en toezicht van het Cobra Museum gelegd en naar overeenkomsten en verschillen gekeken. Op de meeste onderdelen voldoet het Cobra Museum aan de beginselen in de Code. Op een paar punten wijkt het Cobra Museum af. Deze punten zijn:

De Code hanteert het raad van toezicht besturingsmodel als uitgangspunt voor alle principes en aanbevelingen. Dat is in de cultuursector een veelgebruikt model met een duidelijke toedeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor het bestuur (directie) en het toezicht op het bestuur (raad van toezicht).

16 Bestuur-versie-GCC2019.pdf (cultuur-ondernemen.nl)

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Naast het raad-van-toezicht-model komt in de cultuursector het bestuur-model voor. In het bestuur-model is het bestuur verantwoordelijk voor zowel de voorbereiding, vaststelling als de uitvoering van het beleid. De taken en verantwoordelijkheden van de directie liggen vast in een directiereglement. Ook als er bestuurstaken gemandateerd zijn aan een directie blijft het bestuur in alle opzichten eindverantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering

Bestuur of raad van toezicht Het Cobra Museum hanteert het bestuur-model, het raad van toezicht model is meer gangbaar in de museumsector.

Periodiek overleg gericht op het verwerven van vertrouwen, draagvlak en legitimiteit De afstemming tussen bestuur en directie van het Museum en de organisatie, college en gemeenteraad van Amstelveen staat al langere tijd onder druk. Het bestuur laat zich hierbij vertegenwoordigen door een bestuurslid en de directeur.

De organisatie maakt vacatures in het bestuur openbaar en werft nieuwe bestuursleden op basis van profielschetsen en via een transparante procedure. Periodiek herijkt het bestuur de profielschetsen op basis van externe omstandigheden en aan de hand van de actuele strategische koers van de organisatie De maximale zittingstermijn voor bestuursleden bedraagt tweemaal een periode van ten hoogste vier jaar. De organisatie legt dat statutair vast. Herbenoeming van een bestuurslid vindt plaats via een zorgvuldige procedure. Een evenwichtige samenstelling van het bestuur, de actuele profielschets en een evaluatie van het functioneren van het betrokken bestuurslid vormen hiervoor de basis. Er geldt een zodanig rooster van aftreden dat niet te veel leden tegelijkertijd aftreden zonder herbenoembaar te zijn. Het rooster van aftreden is openbaar en wordt op de website van de organisatie geplaatst

Zittingsduur en benoeming bestuur Volgens de statuten van het Cobra Museum is de maximale zittingsduur twaalf jaar in plaats van acht jaar en er is geen openbaar rooster van aftreden.

Vergelijking andere musea In dit onderzoek vergelijken wij het Cobra Museum met drie andere musea: Stedelijk Museum Alkmaar Amersfoort in C (Kunsthal Kade)

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Stedelijk Museum Schiedam

Alkmaar Per 1 januari 2014 is het Stedelijk Museum Alkmaar verzelfstandigd tot de Stichting Stedelijk Museum Alkmaar met een Raad van Toezicht met vijf leden. De directeur is directeur-bestuurder.

Amersfoort in C Amersfoort in C, een bestuurlijke bundeling van verschillende erfgoedinstellingen heeft een bestuur met vijf leden. De organisatie wordt aangestuurd door een algemeen directeur, de verschillende organisatieonderdelen staan onder leiding van een hoofd.

Stedelijk Museum Schiedam Stedelijk Museum Schiedam heeft een Raad van Toezicht die bestaat uit zes leden. De directeur is directeur-bestuurder.

Cobra Museum Het Cobra Museum heeft een bestuur van zes leden en een directeur (two-tier).

1.2

Conclusies quickscan toezicht Een bestuurslid heeft de zittingstermijn van 12 jaar met twee jaar overschreden en een bestuurslid zit in 2021 aan het einde van de zittingstermijn van 12 jaar. Uitgaande van een maximale zittingstermijn van 8 jaar (zoals de Code aangeeft) zitten nog twee bestuursleden in 2021 aan het einde van hun termijn. De 8 jaar-termijn van de overige twee bestuursleden loopt in 2023 af. In een bestuur-model is het gehele bestuur eindverantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering inclusief het beheer van de externe relaties, de indruk is dat een deel van het bestuur meer op afstand staat. Het Raad van Toezicht model is voor grotere organisaties meer gangbaar in de museumsector dan het bestuur-model.

1.3

Organisatie Naast een analyse van toezicht en de Code Cultural Governance is er ook gevraagd naar een analyse van de organisatie van het Cobra Museum. Die analyse voeren wij uit op basis van een vergelijking met dezelfde musea als in de financiële en inhoudelijke analyse:

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Stedelijk Museum Alkmaar Het museum heeft 29 medewerkers op een formatie van 23 fte. De organisatie van Stedelijk Museum Alkmaar bestaat uit een directie en drie afdelingen Marketing & Development, Collectie & Presentatie en Financiën & Bedrijfsvoering (met daarin team Publiek)

Naast de medewerkers in dienst werkt het museum met freelance rondleiders / museumdocenten en een flexibele schil van uitzendkrachten voor het team Publiek. Het museum kent een poule van ongeveer 45 vrijwilligers die zich inzetten voor de museumwinkel, het museumcafé en die als gastvrouw / gastheer bezoekers ontvangen.

Amersfoort in C (Kunsthal Kade) De personele bezetting van geheel Amersfoort in C bestond in 2020 uit 23,4 fte inclusief inhuur. Het museum heeft een groep van 150 vrijwilligers. Bij Kunsthal Kade werken 12 personen, naast de hoofdcurator, medewerkers educatie/publiek/publieksprogramma, tentoonstellingsmaker, projectmedewerker, communicatie, publiciteit en marketing en ondersteuning en beheer.

Stedelijk Museum Schiedam De personele bezetting van het Stedelijk Museum Schiedam telt 17,83 fte verdeeld over 20 medewerkers. Het Museum heeft een directeur-bestuurder en een zakelijk leider en drie teams: Programma, Tentoonstellingen en Collecties en Bedrijfsvoering. Naast de vaste formatie heeft het museum een flexibele schil van tientallen medewerkers met tijdelijke of zzp-contracten. Het Museum heeft ongeveer 40 vrijwilligers.

Cobra Museum Het team van het Cobra Museum bestaat volgens gegevens uit de jaarrekening 2020 uit 19,4 fte, eind 2021 zijn er 18 vaste medewerkers in dienst en ongeveer 70 medewerkers flexibele inhuur en vrijwilligers. De museumtaken worden uitgevoerd in vijf teams: financiën en bedrijfsvoering, collectiebeheer, communicatie en sociale media, tentoonstellingsontwerp en business, development & evenementen. In het laatste team zijn de educatie en de activiteitenregisseur opgenomen. De nieuwe functie activiteitenregisseur wordt gefinancierd met aanvullend verkregen projectgelden. Fondsenwerving, projectleiding (van de tentoonstellingen) en de conservatorfunctie(s) worden ingevuld met externe inhuur.

1.4

Conclusies quickscan organisatie Het is lastig conclusies te trekken uit deze vergelijking. Met een slag om de arm kunnen we stellen dat de vaste formatie van het Cobra Museum in omvang vergelijkbaar is met de andere musea. De organisatieopzet wijkt in zoverre af dat de werkzaamheden over meer verschillende teams zijn verdeeld,

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

de conservatorfunctie is omgezet in gastconservatoren (externe inhuur) en het team business, development & evenementen aan belang wint.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37

dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl

DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers.

Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren.

Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur.

Meer weten?

Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.

Toekomst Cobra Museum Scenario’s getoetst

Annelies van der Horst

Contactgegevens januari, 2023. Annelies van der Horst avanderhorst@dsp-groep.nl 06 208 74709

Foto voorblad: Oxyman, CC BY-SA 3.0 <http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/>, via Wikimedia Commons

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Inhoud

DSP-groep

Inleiding

1.1

Vertrekpunt bij de ontwikkeling van scenario’s

1.2

Aanpak

Beschrijving en toetsing scenario’s

2.1

Scenario 1 Kwaliteitsimpuls museumgebouw

2.2

Toetsing

2.3

Scenario 2 Museum plus

2.4

Toetsing

2.5

Scenario 3 Cultureel Centrum

2.6

Toetsing

2.7

Scenario 4 Een icoon voor Amstelveen

2.8

Toetsing

Conclusies en advies

3.1

Samenvatting toetsing scenario’s

3.2

Conclusies en advies

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Inleiding Sinds 2020 is de toekomst van het Cobra Museum onderwerp van gesprek tussen het museum en de gemeente Amstelveen. Om dit gesprek te voeden heeft de gemeente Amstelveen DSP-groep gevraagd vier toekomstscenario’s te toetsen. Deze scenario’s zijn in overleg met de gemeente en het museum tot stand gekomen. DSP-groep heeft dit gedaan aan de hand van toetsstenen die eveneens door gemeente en museum zijn vastgesteld. De toetsing vond plaats met behulp van documentatieonderzoek, interviews en een aantal bezoeken aan het museum. Onder de documentatie behoren ook de eerdere onderzoeken die DSP-groep naar de financiële en inhoudelijke positie van het Cobra Museum uitvoerde (2021). Op basis van de uitkomsten van de toets kunnen de gemeente en het museum een keuze maken voor de toekomst.

1.1

Vertrekpunt bij de ontwikkeling van scenario’s Cobra Museum 2022 Sinds 2018 is het gedachtengoed van de Cobra-beweging het vertrekpunt bij het tentoonstellingsprogramma. Daarbij ligt de nadruk vooral op 20ste-eeuwse kunst en daarnaast op hedendaagse kunst. Het museum kiest voor het gedachtengoed als vertrekpunt omdat dit vrijheid en flexibiliteit biedt bij het invullen van de inhoudelijke koers. Ook blijkt uit eerdere ervaring dat een programma waarin voornamelijk de Cobracollectie centraal staat te weinig garantie biedt op de bezoekersaantallen die nodig zijn om voldoende inkomsten te verkrijgen. Maatschappelijke relevantie is het tweede uitgangspunt, met het programma wordt aangesloten bij actuele maatschappelijke thema’s zoals gender, discriminatie, vrijheid en migratie. Gemeente Amstelveen 2022 Het cultuurbeleid van de gemeente Amstelveen is vervat in de Cultuuragenda 2020 - 2024. De gemeente wil dat culturele instellingen bijdragen aan de doelen uit de Cultuuragenda. Die doelen zijn: Kunst en cultuur dichtbij Zichtbaar voor iedereen Samenwerking kunst en cultuur Impuls voor vernieuwing Het collegeprogramma 2022 – 2026 biedt een perspectief op een groei van Amstelveen naar 120.000 inwoners. Het college kondigt aan de functie van de culturele instellingen te willen herijken.

Al eerder heeft de gemeente besloten het subsidiesysteem voor culturele instellingen met ingang van 2024 te wijzigen. De gemeente wil de transformatie naar een cultureel centrum onderzoeken waarbij de culturele instellingen worden uitgedaagd tot een multifunctionele inzet van de accommodaties en meer ambitie in hun onderlinge samenwerking. Het college vindt cultureel ondernemerschap van de instellingen belangrijk en verwacht dat zij het kunst- en cultuuraanbod vernieuwen, dat zij initiatieven ontplooien om bezoekersaantallen te verhogen en zorgen voor een efficiënte bedrijfsvoering.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Naast een meer multifunctioneel gebruik van de accommodaties wil het college dat het Stadsplein wordt benut als openlucht stadspodium. De gemeente ziet daarbij vooral een rol voor de Schouwburg, P60 en Platform C. De komst van de nieuwe bioscoop zal naar verwachting de levendigheid van het plein vergroten.1 Het college geeft aan de middelen voor cultuur te willen herijken en zich daarbij te oriënteren op de invulling en financiering van het Cobra museum. Financiële en inhoudelijke analyse Cobra Museum (2021) In 2021-2022 voerde DSP-groep een financiële en inhoudelijke analyse uit. De uitkomsten van deze analyses spelen een rol bij de toetsing van de scenario’s. Op hoofdlijnen zijn de volgende conclusies uit die analyses van belang: Het Cobra Museum was tot 2020 een structureel verliesgevende organisatie. De liquiditeitspositie was ondanks de aanhoudende exploitatieverliezen nog gunstig, maar er was een fors negatieve continuïteitsreserve. 2020 sloot af met een klein positief resultaat en 2021 met een fors positief resultaat. Daarmee heeft het museum begin 2022 de reserve kunnen aanvullen. Het jaar 2022 sluit naar verwachting met een negatief exploitatieresultaat af doordat het aantal (betalende) bezoekers lager is dan begroot.

Het Cobra Museum probeert met ingang van 2019 tot een sluitende exploitatie te komen door aansprekende relevante tentoonstellingen te organiseren voor een breed publiek. De ervaring van het museum is dat kleine tentoonstellingen waarbij alleen de eigen collectie wordt ingezet te weinig publieksinkomsten genereren en het museum is voor een groot deel afhankelijk van die inkomsten. Aansprekende en relevante grote tentoonstellingen met bijbehorende marketing gaan gepaard met hoge tentoonstellingskosten en veronderstellen daartegenover grote bezoekersaantallen. Als het laatste onverhoopt tegenvalt, leidt dit snel tot exploitatieverliezen en moet een beroep worden gedaan op de reserves. Het inhoudelijk profiel van het Cobra Museum is vanaf 2018 werkende weg ontwikkeld en geactualiseerd. Die ontwikkeling is met name zichtbaar in de uitvoeringspraktijk (tentoonstellingen en activiteiten). Een beleidsdocument waarin het museum de strategische keuzes als koers voor de langere termijn heeft vastgelegd, ontbreekt vooralsnog. De keuze om het gedachtengoed (en niet de collectie) van Cobra als uitgangspunt te nemen voor het inhoudelijk profiel biedt het museum de vrijheid en flexibiliteit om een diversiteit aan tentoonstellingen en andere activiteiten te organiseren.

Een tweede uitgangspunt is dat het museum met tentoonstellingen en activiteiten wil inspelen op actuele relevante maatschappelijke thema’s. De inhoudelijke relatie tussen de collectie (Cobra-beweging) en het tentoonstellingsprogramma is voor de buitenwereld niet altijd even duidelijk. Het Cobra Museum heeft een kenmerkende en afgebakende collectie die vergeleken met andere musea met gemeentelijke subsidie een andere eigendomsverhouding kent. Een deel van de collectie reist internationaal en dat levert het museum inhoudelijke voordelen en naamsbekendheid op. In Amstelveen zijn op de benedenverdieping werken uit de collectie te zien (in tijdelijke exposities en ten

1 De komst is in november 2022 voorlopig met een jaar uitgesteld.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

behoeve van educatieve projecten). Er is in het museum geen vaste presentatie van de Cobracollectie.2 Het Cobra Museum heeft een educatief programma voor in het onderwijs en in de vrije tijd en bouwt gestaag aan een breed inhoudelijk programma dat in - en buiten het museum plaatsvindt. De samenwerking binnen Amstelveen breidt uit.

1.2

Aanpak Voordat we de scenario’s uitwerken, beschrijven we de aanpak die we hebben gevolgd. We zijn gestart met een sessie met de gemeente en het museum. Daar kwamen vier te onderzoeken denkrichtingen uit voort: 1.

Het museum gaat een structurele samenwerking aan met Museum JAN en/of een ander museum in Nederland of daarbuiten.

Het museum wordt een cultureel centrum.

Het museum krijgt een fysieke kwaliteitsimpuls.

Het museum wordt onderdeel van (nieuwe) iconische architectuur.

De eerste twee denkrichtingen zijn met name gericht op het programma, de museumorganisatie en het publieksbereik, de andere twee op de fysieke accommodatie. Om deze denkrichtingen te toetsen heeft DSP-groep ze vertaalt in vier onderling vergelijkbare scenario’s: 1.

Kwaliteitsimpuls: Het Cobra Museum blijft zoals het is, het gebouw krijgt een kwaliteitsimpuls.

Museum plus: het Cobra Museum gaat een structurele samenwerking aan met Museum JAN en/of een ander museum in Nederland.

Cultureel Centrum: het museum transformeert binnen het huidige gebouw in een cultureel centrum.

Icoon voor Amstelveen: Het museum wordt één van de onderdelen van een multifunctionele accommodatie in nieuwe iconische architectuur.

De toetsing vond plaats met behulp van documentatieonderzoek en interviews met de gemeente Amstelveen, het Cobra Museum, de Adviescommissie beeldende kunst en directeuren en conservatoren van andere musea. Allereerst werken we de vier scenario’s beknopt uit aan de hand van de toetsstenen die we vooraf met museum en de gemeente hebben vastgesteld. Na de uitwerking van elk scenario geven we de uitkomsten van de toetsing weer. Op basis daarvan komen we tot conclusies en een advies.

2 In 2023 staat het programma van het Museum in het teken van 75 jaar Cobra.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Beschrijving en toetsing scenario’s

2.1

Scenario 1 Kwaliteitsimpuls museumgebouw Het Cobra Museum blijft zoals het is, het gebouw krijgt een kwaliteitsimpuls met groot onderhoud en een aantal kwalitatieve verbeteringen.

Inhoudelijke profiel Blijft in dit scenario zoals het nu is: het Cobra erf- en gedachtegoed levend houden. De drang naar vrijheid, spontane expressie en maatschappelijke- en artistieke vernieuwing. Het museum verbindt deze kernwaarden aan westerse en niet-westerse moderne kunst, en aan hedendaagse vraagstukken zoals gender, discriminatie, vrijheid en migratie Gebruik Cobra Collectie Blijft zoals het nu is: een selectie van 150 werken uit de collectie reist langs musea in het buitenland, ook losse werken uit de collectie zijn aan musea elders in bruikleen gegeven. Werken uit de collectie zijn in het museum te zien in tijdelijke presentaties en in het educatieve programma. Gebruik andere collecties Blijft zoals het nu is: afhankelijk van de tentoonstellingen. Programma (tentoonstellingen, nevenprogramma, cultureel programma) Blijft zoals het nu is: twee a drie grote tentoonstellingen per jaar op de 1e verdieping, kleinere tentoonstellingen op de begane grond. Educatie en publieksprogramma zijn gekoppeld aan de tentoonstellingen. Een breder maatschappelijk programma in samenwerking met partijen en partners in Amstelveen is in opbouw. Publiek (doelgroepen en bereik): Blijft gelijk aan nu (streven gemiddeld 40.000 - 80.000 per jaar), gemiddeld museumpubliek (museumkaarthouders uit het hele land). Aandacht voor aantrekken van nieuwe publieksgroepen wordt gecontinueerd.

Locatie/Gebouw Dit scenario behelst vooral een aanpassing van de huidige museumaccommodatie. Dat betreft de uitvoering van groot onderhoud, zoals het vervangen van de vloeren, verbeteren van de dakconstructie, verbeteren van het licht in relatie tot de hoogte van de plafonds, verbeteren van de depotcondities, verbeteren van het gebruik van de glazen pui aan de voor en achterzijde en het verduurzamen van het gebouw. Naast het groot onderhoud leidt dit scenario tot het verbeteren van het grondplan van de begane

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

grond, het vergroten van de transparantie van de entree (plint voorzijde) en de uitstraling van het museum naar het plein.

Lokaal draagvlak Dit scenario betekent het verlevendigen van de uitstraling van het museum naar het plein (inclusief die van het café) en dat maakt het museum en de activiteiten in het museum beter zichtbaar. Het gebouw nodigt meer uit tot een bezoek.

2.2

Toetsing De meerderheid van de gesprekspartners vindt dat dit scenario de voorwaarde is voor de andere toekomstscenario’s. Het huidige museumgebouw is nu te gesloten naar de pleinkant en de horeca nodigt niet uit tot een bezoek. De uitstraling kan verbeteren door de plint aan de voorzijde transparanter te maken en de aantrekkingskracht van de achterzijde van het gebouw meer te benutten. Dat betekent een wijziging van het grondplan van de begane grond, bijvoorbeeld door de horeca anders te positioneren. Daarbij fantaseerden een paar gesprekspartners over een restaurant aan de achterzijde met een terras aan het water. Dit scenario gaat ervan uit dat het activiteitenprogramma van het Cobra Museum niet verandert en dat de omvang van de subsidie gelijk blijft.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Om het museumgebouw te verbeteren zal het Cobra Museum (ook) een bijdrage van de gemeente verwachten, want de gemeente is eigenaar van het gebouw. Voor die bijdrage lijkt er vooralsnog geen draagvlak te zijn (zie ook het Collegeprogramma). Omdat in dit scenario alleen fysieke wijzigingen worden aangebracht, is er geen effect op de bekostigingsrelatie (subsidie en relatie gemeente), de museumexploitatie en organisatie. Een kwaliteitsimpuls van het museumgebouw zal de zichtbaarheid vergroten en nieuwe horeca de aantrekkingskracht, daarmee neemt de sociale en economische waarde van het museum toe. De risico’s van dit scenario zijn dat het niet leidt tot een noemenswaardige verbetering van de financiële en inhoudelijke positie van het museum.

2.3

Scenario 2 Museum plus Versterken van de museumfunctie door structurele samenwerking met andere musea: ten eerste Museum JAN, ten tweede musea buiten Amstelveen. De samenwerking met de musea buiten Amstelveen is een inhoudelijke samenwerking (scenario 2A), die met museum JAN organisatorisch (2B).

Inhoudelijk profiel Dit scenario betekent het versterken en verbreden van het museumprofiel door organisatorisch en inhoudelijk structureel samen te werken met andere musea. Organisatorisch ligt in dit scenario een samenwerking met Museum JAN voor de hand, inhoudelijk (ook) met het Stedelijk Museum in Amsterdam en andere musea met een Cobra-collectie, zoals het Stedelijk Museum Schiedam, Stedelijk Museum Amsterdam en Kunstmuseum Den Haag3. De inhoudelijke samenwerking met andere musea met een Cobra-collectie (en tijdgenoten) heeft tot gevolg dat het Cobra Museum zich inhoudelijk weer meer focust op de Cobra-beweging. Gebruik Cobra collectie In dit scenario worden de Cobra-collecties van de samenwerkende musea gecombineerd tot een semi vaste presentatie van topstukken in het museum. Dat biedt de mogelijkheid om op de langere termijn een collectiekenniscentrum (kennis, onderzoek, restauratie, presentatie) voor de Cobra-beweging in te richten. Gebruik andere collecties Samenwerking met andere musea en particuliere verzamelaars bij het samenstellen van (grotere) tentoonstellingen.

3 Het Cobra Museum werkt al met een deel van deze musea samen.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Programma (tentoonstellingen, nevenprogramma, cultureel programma) Programma bestaat uit tentoonstellingen, educatieve activiteiten, lezingen en cursussen. De tentoonstellingen en de Cobra collectie zijn uitgangspunten voor het activiteitenprogramma. Bij een organisatorische samenwerking met museum JAN komt het tot één gezamenlijk activiteitenprogramma op twee locaties. Publiek (doelgroepen en bereik): Nieuwe doelgroepen Dit scenario leidt tot een internationaal bereik onder liefhebbers van de Cobra-beweging. Daarnaast landelijk bereik van museumkaarthouders, professionals (Cobra) en onderwijs. Bij een organisatorische samenwerking met museum JAN komt daar een gezamenlijk publieksbereik in Amstelveen en regio bij. Locatie/Gebouw Huidige locatie en huidige accommodatie (met verbindingen met Museum JAN en eventueel andere musea). Lokaal draagvlak Museum richt zich in dit scenario met een inhoudelijke samenwerking met andere musea met name op bekendheid onder de algemene museumbezoeker (museumkaarthouders) in Nederland. Daarnaast op liefhebbers van de Cobra-beweging en professionals die onderzoek doen naar de Cobra-beweging. Het onderwijs (educatie) en universiteiten. De organisatorische samenwerking met Museum JAN maakt het uitbreiden van het lokale draagvlak mogelijk (vrienden, activiteiten, educatie, locaties).

2.4

Toetsing Wat betreft de inhoudelijke samenwerking met andere musea (scenario 2A) geeft een meerderheid van de gesprekspartners aan het jammer te vinden dat de collectie van het Cobra Museum nu slechts beperkt te zien is. Daar liggen wat hen betreft kansen. Cobra is ook een merknaam, die het museum landelijke bekendheid biedt en dus ook van belang is in de toekomst. Dezelfde gesprekspartners zien daarom kansen in een goede en aantrekkelijke semipermanente presentatie van belangrijke werken van de Cobrabeweging in het museum (een kerncollectie), bijvoorbeeld op de begane grond waar de bezoekers het gebouw binnenkomen. Een samenwerking met andere musea biedt zeker de mogelijkheid om de collectie van het Cobra Museum aan te vullen met topstukken in bruikleen mits aan de bruikleenvoorwaarden wordt voldaan. Een semipermanente presentatie biedt mogelijkheden voor (kunsthistorisch) onderzoek en (kritische) reflectie op het werk van de Cobra beweging. Ook de kunsthistorische en maatschappelijke context van de Cobrabeweging kunnen onderwerp van tentoonstellingen zijn, net als de individuele kunstenaars die deel uitmaakten van de beweging. Gesprekspartners zien echter ook een risico aan dit scenario 2A, het zal lastig zijn om presentaties van de Cobra collectie actueel en relevant te houden. Ook neemt het publiek dat meer dan gemiddeld geïnteresseerd is in de Cobrabeweging af.

Vooral een jongere doelgroep lijkt Cobra ‘gedateerd’ te vinden.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Gesprekspartners geven tevens aan dat het huidige tentoonstellingsprogramma van het Cobra Museum relevant en actueel is, maar dat de tentoonstellingen inhoudelijk los lijken te staan van de Cobra-beweging en de museumcollectie. Tijdens het toetsen van de scenario’s kwam in een meerderheid van de gesprekken een variant van het Museumplus scenario naar voren. Die variant gaat verder dan een organisatorische samenwerking met Museum JAN. De variant (2B) betreft een fusie tussen het Cobra Museum en Museum JAN. Uitgangspunt van die fusie is twee museumlocaties met één organisatie onder leiding van een directeur met één Raad van Toezicht. Beide locaties behouden in deze variant een eigen op elkaar afgestemd inhoudelijke profiel. De activiteiten van beide musea die elkaar nu overlappen (en soms beconcurreren) worden in deze variant in een gezamenlijk programma opgepakt en uitgevoerd. Denk bijvoorbeeld aan de educatieve activiteiten, het aanbod voor het onderwijs, de publieksprogramma’s en ook de fondsenwerving en sponsoring. Deze activiteiten kunnen in gezamenlijkheid effectiever worden opgepakt. Volgens een meerderheid van de gesprekspartners is Amstelveen (met naar verwachting een groei naar 120.000 inwoners) te klein voor twee kunstmusea en zorgt een fusie voor ruimte voor een breed gedragen museum in en voor Amstelveen.

Een fusie van beide musea heeft een positief effect op het lokale draagvlak en daarmee op het (verwachte) politieke draagvlak. Een gefuseerd museum kan een breed lokaal maatschappelijk programma uitvoeren naast de inhoudelijke tentoonstellingen (waaronder die van een kerncollectie Cobra). De huidige subsidierelatie met beide musea kan worden gecombineerd tot een subsidie voor de nieuwe gefuseerde organisatie en rechtspersoon. De omvang van de toekomstige subsidie is minimaal de optelsom van de huidige subsidiebudgetten. De exploitatie zal minder kwetsbaar worden en de maatschappelijke waarde van het museum neemt toe.

2.5

Scenario 3 Cultureel Centrum Het museum transformeert binnen het huidige gebouw tot een cultureel centrum.

Inhoudelijk profiel In dit scenario verbreedt het inhoudelijk profiel van moderne en hedendaagse kunst met andere kunstvormen, culturele activiteiten en een maatschappelijk programma. Deels door het museum om te vormen tot cultureel centrum en deels door organisatorisch en inhoudelijk structureel en incidenteel samen te werken met andere culturele en maatschappelijke organisaties in Amstelveen. Gebruik Cobra collectie In dit scenario is de Cobra Collectie naar verwachting beperkt te zien bijvoorbeeld in een kleine vaste opstelling of als onderdeel van één van de grotere tentoonstellingen.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Gebruik andere collecties Samenwerking bij het samenstellen van een programma van (grotere) publiekstentoonstellingen. Programma (tentoonstellingen, nevenprogramma, cultureel programma) Programma bestaat uit een beperkt aantal grotere tentoonstellingen op de eerste verdieping en een breed cultureel publieksprogramma in de verschillende ruimtes op de begane grond van het gebouw. Programmaonderdelen kunnen inhoudelijk losstaan van elkaar en ook elders in Amstelveen plaatsvinden. Publiek (doelgroepen en bereik): Nieuwe doelgroepen Een breed publiek (van tentoonstellingsbezoeker tot bezoeker culturele activiteit), door de grote variëteit in het programma worden nieuwe publieksgroepen bereikt. Locatie/Gebouw Huidige locatie, tentoonstelling op de 1e verdieping, breed cultureel programma op de begane grond inclusief horeca. Lokaal draagvlak Museum richt zich in dit scenario met name op een breed lokaal en regionaal draagvlak.

2.6

Toetsing Gesprekspartners stellen dat de term Cultureel Centrum afkomstig is uit het Collegeprogramma en dat niet duidelijk is wat de term precies inhoudt. Over het algemeen zien zij een verbreding van de activiteiten in het museum voor zich (levendiger), het vergroten van de toegankelijkheid van het museum (laagdrempelig en gastvrij) en een aanbod dat het verblijf in het museum verlengt en veraangenaamt (diversiteit aan activiteiten, horeca). Ook zien gesprekspartners hierbij een maatschappelijk programma voor zich dat samen met de lokale bevolking en andere instellingen in Amstelveen tot stand komt (lokaal draagvlak). Verschillende gesprekspartners geven voorbeelden van musea die naast een tentoonstellingsprogramma met landelijk bereik een programma uitvoeren dat specifiek gericht is op de lokale samenwerking en lokaal draagvlak. Dit programma is aanvullend aan de museale kerntaak collectie en tentoonstellingen en is gericht op bijvoorbeeld scholen (educatie), kinderen en hun ouders, senioren en doelgroepen die hun weg naar het museum (nog) niet hebben gevonden of binnen het museum aan speciale projecten kunnen meedoen. Het opbouwen van een maatschappelijk programma kost een museum tijd en geld. Musea die dergelijke programma’s uitvoeren hebben hiervoor vaak aanvullende financiering van een overheid of publiek fonds gekregen.

In dit scenario is het aan het Cobra Museum om met partners en de gemeente samen na te gaan welk maatschappelijk programma echt bij Amstelveen past, want dat verschilt per gemeente en per museum: waar wordt draagvlak opgebouwd en bij wie? Het museum wordt daarmee meer een maatschappelijk speler. De schaal van Amstelveen voldoet aan de voorwaarden om met een dergelijk

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

programma draagvlak op te bouwen, want het museum moet bij alle partners vertrouwen kunnen winnen en krijgen. Tijdens de toetsing van de scenario’s presenteerde het Cobra Museum een nadere uitwerking van dit scenario (variant 3B). In 2023 is het Cobra jubileumjaar en wil het museum alle inwoners van Amstelveen met een speciale kaart vrije toegang tot het museum bieden. Het museum wil graag ook de jaren daarna aan de inwoners van Amstelveen een vast vrij moment in de week bieden. Daarnaast wil het Cobra Museum de functies op de begane grond uitbreiden met een wijnbar, een publiek toegankelijk depot, een kindermuseum en een jongerenprogramma (Cobra Academy). De voordrachtzaal wordt ingericht als podium voor exposities, lezingen, kleine optredens, symposia en debat. De samenwerking met de andere culturele organisaties in de stad wordt nader ingevuld en vastgelegd in samenwerkingsovereenkomsten. Het museum als cultureel centrum is een scenario waarvoor meer subsidie (gemeente, fondsen) nodig is. De reden is dat een museum met tentoonstellingen een betalend publiek bereikt en met een maatschappelijk programma of een vrije openstelling vooral een niet-betalend publiek. Voor het maatschappelijk programma is daarom altijd (aanvullende) subsidie nodig (van overheden of fondsen), ook omdat het om een arbeidsintensief aanbod gaat waarvoor aanvullende krachten moeten worden ingehuurd.

Voordeel van dit scenario is dat de maatschappelijke waarde van het museum (fors) zal toenemen en ook het politieke draagvlak naar verwachting groter wordt. Risico van dit scenario is dat er concurrentie met de andere culturele instellingen aan het Stadsplein ontstaat, want ook zij ontwikkelen culturele programma’s om de plint te verlevendigen. Samenwerking en afstemming is hier geboden. Een tweede risico is dat het derven van inkomsten de exploitatietekorten bij het Cobra Museum doet toenemen.

2.7

Scenario 4 Een icoon voor Amstelveen Vernieuwbouw en uitbreiding huidig gebouw tot icoon.

Inhoudelijk profiel Een hoogwaardig en ambitieus programma van tentoonstellingen ingebed in een totaal aan vrijetijds- en verblijfsfuncties in een nieuw gebouw (op de locatie van het huidige museum). Gebruik Cobra collectie Beperkt, werk uit de collectie komt her en der terug in het gebouw. Gebruik overige collecties Als onderdeel van het ambitieuze programma van tentoonstellingen. Gebouw biedt ook accommodatie aan de kunsthandel (galeries, antiquariaten, kunstbeurs) en andere functies.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Programma Het programma wordt aangeboden door verschillende publieke en commerciële functies die huisvesting vinden in het aansprekende iconische gebouw: museum/kunsthal, theater, filmhuis, ateliers, lokaal mediacentrum, een kindermuseum, werkplekken voor studenten en ZZP, galeries en antiquariaten, designcentrum en foodmarkt, wellness, bars en restaurant etc. Een aanbod aan functies en programma dat een aanvulling is op dat van lokale ondernemers en het programma van de andere culturele instellingen. Zoals pop-up programmering van andere Amstelveense organisaties en een meer commercieel aanbod van kunst en cultuur. Publiek Het publiek is breed en van lokaal tot internationaal, van de toerist, transitpassagier van Schiphol, tot de inwoners van Amstelveen en expats. De verschillende functies brengen verschillende publieksgroepen op de been die in het gebouw mengen. Locatie/Gebouw Een nieuw architectonisch landschap als verbinding tussen oude dorpskern en stadshart, een architectonisch hoogstandje als toegangspoort naar het stadshart. Kan aansluiten bij de gebiedsontwikkeling van de cultuurstrip en de traverse ontwikkeling A9.

Lokaal draagvlak Het versterkt de toekomst van het Stadshart en versterkt het bezoek aan cultuur en ‘retail’ en zorgt daarmee voor een economische impuls. Het Sandbergplein tot aan de ANWB winkel behoren tot de footprint van het nieuwe architectuurlandschap.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

2.8

Toetsing Gesprekspartners vinden dit scenario inhoudelijk en financieel niet haalbaar en het heeft daarom ook geen draagvlak. Wel vertalen de gesprekspartners dit scenario naar een toekomstperspectief voor de (mogelijke) fusie van het Cobra Museum en Museum JAN. In de toekomst zullen beide museumgebouwen in Amstelveen niet meer voldoen en kan het besluit worden genomen tot (grond-) verkoop van in ieder geval de locatie Cobra Museum. Met de opbrengst wordt een nieuw museumgebouw op een markante plek in Amstelveen mogelijk. Dit toekomstige museum kan verantwoordelijk worden voor de collecties van beide musea en andere (gemeentelijke) kunstcollecties die in Amstelveen beschikbaar zijn.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Conclusies en advies

3.1

Samenvatting toetsing scenario’s Voordat we overgaan tot het formuleren van de conclusies en het geven van advies vatten we eerst de toetsing van de scenario’s samen. Zo krijgen we zicht op de bouwstenen uit de scenario’s die de voorkeur genieten. Een - is geen verandering ten opzichte van nu, een - - is een verslechtering ten opzichte van de huidige situatie, een + een verbetering en een ++ een fikse verbetering. We vatten de scenario’s nog kort samen: 1.

Kwaliteitsimpuls: Het Cobra Museum blijft zoals het is, het gebouw krijgt een kwaliteitsimpuls.

2 A.

Museum plus: inhoudelijke samenwerking (op de Cobra-beweging) met andere musea in Nederland.

2B.

Museum plus: Het Cobra Museum en Museum JAN fuseren.

3A.

Cultureel Centrum: het museum transformeert binnen het huidige gebouw in een cultureel centrum.

3B.

Cultureel Centrum: de nadere invulling door het Cobra Museum.

Icoon voor Amstelveen: Het museum wordt één van de onderdelen van een multifunctionele accommodatie in nieuwe iconische architectuur.

Scenario Effect op

KwaliteitsImpuls -1-

Museum Plus - 2A -

Museum Plus JAN - 2B -

Cultuurcentrum - 3A -

Cultuurcentrum Cobra - 3B -

Icoon voor Amstelveen -4-

Profiel

Collectie

Programma

Publiek

Locatie/gebouw

Bekostigingsrelatie (subsidie, relatie gemeente)

Extra investering nodig

Bundelen subsidies

Onbekend

Exploitatie

Beperkt meer inkomsten uit horeca/bezoek

Inkomsten kunnen dalen

Meer inkomsten uit fondsen e.d.

Kosten nemen toe

Kosten nemen toe, inkomsten dalen

Kosten nemen toe

Organisatie

Uitbreiding horeca

Uitbreiding met inhoudelijke expertise

Samenvoegen = versterken

Uitbreiding

Maatschappelijke betekenis

(Verwacht) politiek draagvlak

Lokaal draagvlak

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

3.2

Conclusies en advies Uit onze toetsing van de toekomstscenario’s komt de combinatie van het Museum Plus scenario (variant 2B een fusie met Museum JAN) en het scenario Cultuurcentrum (variant 3A) als beste keuze voor Amstelveen naar voren: Eén museumorganisatie (met één directie en RVT) met een aansprekend inhoudelijke profiel en een aantrekkelijk tentoonstellingsprogramma op twee locaties (Cobra Museum en Museum JAN); Het tentoonstellingsprogramma kan een kleine vaste presentatie van topstukken van de Cobra beweging in het Cobra Museum bevatten, want daarmee blijft Cobra als merknaam benut; Een fusie tot één museumorganisatie biedt de mogelijkheid om een breed gedragen maatschappelijk activiteitenprogramma (waaronder de educatieve activiteiten) voor en door de inwoners van Amstelveen uit te voeren waarmee de maatschappelijke waarde voor Amstelveen toeneemt. De werving van (betalende) bezoekers, sponsors en fondsen aan kracht en aan effectiviteit zal winnen. Een aansprekende inhoudelijke koers en een maatschappelijke programma heeft naar verwachting het grootste positieve effect op het lokale en politieke draagvlak. Voorwaarde voor het optimaal realiseren hiervan is een kwaliteitsimpuls in de accommodatie van het Cobra Museum (scenario 1).

Overwegingen die wij meegeven bij de nadere uitwerking van dit gecombineerde scenario zijn: Een fusie tussen beide musea leidt niet tot besparingen, de huidige subsidiebudgetten voor Museum JAN en het Cobra Museum worden samengevoegd en dienen na een fusie op minimaal gelijk niveau te blijven als nu; Een fusie tussen beide musea leidt niet vanzelfsprekend tot een gezonde bedrijfsvoering of een sterke inhoudelijke positie, de uitkomsten van de eerdere financiële en inhoudelijke analyse van het Cobra Museum moeten daarom onderdeel zijn van de nadere uitwerking (zie hiervoor pagina 5); Voor het vergroten van het maatschappelijk draagvlak, samenwerking met organisaties in de gemeente en een (rand) programmering is altijd (aanvullend) subsidie of zijn fondsbijdragen nodig. Beide musea hebben verschillende rechtspersonen voor de organisatie, het eigendom van de collecties, de huisvesting en vrienden en elke rechtspersoon kent eigen afspraken. Bij een fusie kunnen sommige van deze rechtspersonen wel en andere niet worden samengevoegd.

Het Cobra Museum heeft een grote naamsbekendheid (Cobra), die bekendheid is ook in de toekomst belangrijk (inclusief een keuze over het tonen van werk van de Cobra-beweging).4 In de gemeente Amstelveen zijn ook andere collecties beschikbaar (deels eigendom van de gemeente), deze zouden in de toekomst een plek kunnen krijgen (mits deze passen bij de koers van het museum, zie hierna). Om de uitwerking en realisatie van dit combinatiescenario te laten slagen, is meerjarig vertrouwen en een betrokkenheid van de gemeente voorwaarde.

4 Dit kan ook gelden voor Museum JAN, maar dat is niet getoetst in dit onderzoek

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

Vervolgstappen Om deze keuze nader uit te werken en te realiseren, adviseren wij om de volgende stappen te doorlopen: Presentatie van het onderzoek en advies van DSP-groep aan gemeente en musea; Uitspreken van de intentie voor het nader verkennen van een intensieve samenwerking/fusie door beide musea en de gemeente; Verkenning van meerwaarde, thema’s, kansen en risico’s van een intensieve samenwerking/fusie door Cobra Museum en Museum JAN (door beide organisaties, directie, bestuur en RvT gezamenlijk); Formele instemming met voorbereiding en planvorming door beide musea en de gemeente; Uitwerking fusie en gezamenlijk plan door beide musea. Bij voorkeur draagt de gemeente zorg voor de benodigde ondersteuning en advies bij die uitwerking (financieel, organisatorisch, juridisch etc.).

Het plan zal moeten bestaan uit een inhoudelijke koers 2028 waarin keuzes zijn gemaakt over de inhoudelijke uitgangspunten, de organisatie en de exploitatie, governance, publieksbereik en lokaal draagvlak, huisvesting en programmering (tentoonstellingen, educatie, maatschappelijk programma), fondsenwerking en public affairs; Wanneer het plan is vastgesteld door beide musea en de gemeente start de operationele uitwerking van de fusie; Informeren van alle betrokkenen (inclusief de andere subsidienten en fondsen); Ondertussen kunnen de voorbereidingen starten (door de gemeente) voor een kwaliteitsimpuls van de accommodatie van het Cobra Museum.

DSP-groep

RAPPORT ─ Toekomst Cobra Museum

DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37 dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers. Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren. Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur. Meer weten?

Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=amstelveen&id=ca0ecdfc-c69a-46e4-ac68-052f4593cfc8