CConstaterende datamstelveen
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Onderzoek Spronsen & Partners Horecavisie

Raadsvergadering 12 november 2025, gemeente amstelveenBij agendapunt: Horecavisie 'Smakelijk Verbonden'14.691 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

1

Horecavisie Amstelveen 2023-2027 2023-R-015/1008

Samenstellers Samenstellers Hans van Spronsen Hans van Spronsen Leonie van Spronsen Leonie van Spronsen Niek Timmermans Niek Timmermans

4 juli 2023

2

Inleiding & inhoudsopgave

Inleiding Er bestaat behoefte aan een actuele visie op de horeca in Amstelveen. Dit trajectvoorstel bestaat uit twee fases: • Fase A: inventarisatie en marktonderzoek huidige horeca-aanbod: inventarisatie van huidige horeca aanbod (restaurants, drankensector en fastservicesector) en analyse van de huidige concentratiegebieden. • Fase B: analyse toekomstige situatie: inventarisatie van ontwikkelingen ten aanzien van vraag (particulier, zakelijk en toeristisch), het bepalen van het al dan niet aanwezige uitbreidingspotentieel op basis van een gezonde balans in de markt en het formuleren van gebiedsvisies om het karakter van diverse gebieden middels afgestemd horeca-aanbod te versterken. Voor een actuele horecavisie heeft de gemeente Amstelveen Van Spronsen & Partners horeca-advies benaderd.

Inleiding & Inhoudsopgave

2

1. Horeca aanbod 1.1 Inleiding 1.2 Aanbod gemeente Amstelveen 1.3 Horeca clusters Amstelveen 1.4 Aanbod horeca Amstelveen buiten clusters 1.5 Blurringconcepten 1.6 Retail/horeca

3 4 5 6 24 29 30

2. Analyse horecavraag 2.1 Inleiding 2.2 Particuliere vraag 2.3 Zakelijke vraag 2.4 Toeristische vraag

31 32 33 34 35

3. Ruimtelijke economische visie 3.1 Inleiding 3.2 Omvang huidige horecamarkt 3.3 Omvang toekomstige horecamarkt 3.4 Uitbreidingspotentieel 3.5 Visie per gebied

36 37 38 40 42 44

Bijlagen I Benchmark II Trends en ontwikkelingen III Ketenvorming IV Dichtheid wijkhoreca

55 56 67 89 90

3

1. Horeca aanbod

1. Horeca aanbod 1.1 Inleiding In dit hoofdstuk vindt de analyse van het huidig horeca aanbod plaats (peildatum april 2023). De uitkomsten bieden input voor de toekomstvisie om de tekortkomingen en kansen naar de toekomst in beeld te brengen, karakters van horecaconcentratiegebieden te versterken en het horecanetwerk binnen de stad te verbeteren. Hier wordt nader gekeken naar de profielen van de verschillende gebieden van Amstelveen, het horeca aanbod en de horecadichtheid (aantal inwoners per bedrijf).

Voor de gebieden buiten het centrum van Amstelveen is tevens een analyse gedaan, waarbij het buitengebied is opgedeeld aan de hand van geografische ligging. Voor het volledig inzicht in het horeca aanbod is het hotelaanbod wel meegenomen in de aanbodanalyse, hier zijn soms ook restaurants in gevestigd.

4

1. Horeca aanbod 1.2 Aanbod gemeente Amstelveen Amstelveen - Horecaprofiel

Horecasector

2023

2020

2018

Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal

63 19 57 11 150

52 35 43 9 139

46 35 37 5 123

Ontwikkeling 2018-2023 37% -46% 54% 120% 22%

Bevindingen • Het aantal hotels in Amstelveen is meer dan verdubbeld sinds 2018. • De fastservice sector en restaurants hebben sinds 2018 ook een sterke groei (van respectievelijk 54% en 37%) meegemaakt. • Het drankaanbod is tussen 2018 en 2023 juist flink gedaald met 46%. Drankensector Met name in de drankensector zien we een grote daling van het aantal bedrijven. Dit kent een aantal redenen die soms direct en soms indirect te maken hebben met de afgelopen corona crisis. • Een deel van de drankbedrijven is ook maaltijden gaan serveren, dit was een oplossing die hen meer vrijheid gaf tijdens de coronajaren zowel qua openstelling wanneer dat kon als met afhalen & bezorgen. Bedrijven die voormalig als café (drankverstrekker) stonden ingeschreven verstrekken in praktijk tegenwoordig ook maaltijden. Dergelijke grand-cafés en eetcafés tellen we nu in het restaurantaanbod. • Daarbij komt dat er bedrijven zijn die het niet hebben gered door de aanhoudende moeilijkheden voor de horeca gedurende de jaren 2020, 2021 en 2022. • Een andere oorzaak is dat in de actuele stand paracommerciële bedrijven, wijkcentra en een groot deel van horeca bij sportvoorzieningen uit het aanbod zijn gehaald.

5

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen Horecaclusters in Amstelveen Binnen Amstelveen wordt onderscheid gemaakt tussen een aantal verschillende horecaclusters. Deze clusters worden per gebied in detail per gebied geanalyseerd qua karakter en bijbehorend horeca-aanbod. We onderscheiden de volgende concentratiegebieden: Stadshart – Stadsplein Stadshart – Winkelgebied Stadshart – Overig Oude Dorp Kostverlorenhof Amstelzijde Amsterdamseweg Westwijk Amsterdamse Bos

6

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Stadshart - Stadsplein Stadsplein - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 6 2 2 0 10

Oppervlakte 735 145 341 0 1.221

Aandeel Opp. 60% 12% 28% 0% 100%

Amstelveen % 9% 7% 8% 0% 8%

Bevindingen: • Het centrum gebied van Amstelveen is onderverdeeld in het Stadsplein en winkelgebied hieromheen (volgende dia). • Het Stadsplein is een centrale plek, met een grote, minimaal aangeklede open ruimte. De zuidzijde van het plein is de gevel van de culturele voorzieningen aan het stadsplein, hierdoor zijn hier geen horecazaken, geen terrassen en is dat ook in de toekomst niet mogelijk. • Elke vrijdag is er van 09:00 uur tot 17:00 uur weekmarkt op het plein. • Het plein kent zes restaurants, twee fastservice en twee drankverstrekkers, verder zijn er rondom het plein voornamelijk winkels, een bibliotheek en de cultuurinstelling Platform C (theater, bioscoop, poppodium). • Alle restaurants serveren zowel lunch als diner, alle restaurants hebben een terras aan het plein. Ook de fastservicebedrijven hebben een terras. Alle terrassen samen zorgen voor een positieve sfeer op het plein.

7

8

1. Horeca aanbod 1.3 Aanbod horecagebieden Amstelveen cluster: Stadshart - Stadsplein

Stadsplein

Day Foodbar

P60 Café

Zorgeloos Eten & Drinken

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Stadshart - Winkelgebied Stadshart – Winkelgebied - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 0 3 14 0 17

Oppervlakte 0 212 1.412 0 1.624

Aandeel Opp. 0% 13% 87% 0% 100%

Amstelveen % 0% 10% 33% 0% 10%

Bevindingen: • Het winkelgebied van het Amstelveens Stadshart is een groot overdekt winkelcentrum. De horeca in dit gebied ligt in en rondom het winkelcentrum. Daarnaast behoort ook de Rembrandtweg tot het gebied aangezien deze winkelstraat direct aansluit op het winkelcentrum. • Rondom het winkelgebied bevinden zich veel fastservice bedrijven. • Het fastservice aanbod heeft veelal openingstijden tot 18:00 of 21:30 (met uitzondering van McDonalds tot 00:00). Het enige restaurant in dit gebied is tot 21:45 geopend. Het horeca aanbod is hier voornamelijk gefocust op de dag. • Het Stadshart heeft drie drankverstrekkers, dit zijn alle drie koffieconcepten. • In het winkelgebied onderscheiden Le Pain Quotidien, Strada en Anne & Max zich met een terras. Ook fastservice met counterverkoop zoals McDonalds, Tahoor streetfood en Anatolisch eetcafé hebben een terras.

9

1. Horeca aanbod

10

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Stadshart - Winkelgebied

Dunkin’ Donuts

Anatolisch Eetcafé

Anne & Max

Joe & The Juice

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Stadshart - Overig Stadshart – Overig - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 3 0 1 1 5

Oppervlakte 672 0 90 200 962

Aandeel Opp. 70% 0% 9% 21% 100%

Amstelveen % 9% 0% 2% 24% 6%

Bevindingen: • Buiten het winkelgebied Stadshart en het Stadsplein ligt er in het Stadshart nog een aantal horecazaken. • De restaurants sluiten om 22:00 uur, twee van deze restaurants serveren ook lunch. • Het Cobra Museumcafé, een fastservicebedrijf, sluit om 17:00 uur. • Al deze bedrijven hebben een terras, echter doordat deze bedrijven relatief ver uit elkaar liggen ontstaat er maar beperkt een gezellige sfeer in het gebied. • In het hotel, Cityden Stadshart, bevindt zich ook een restaurant, deze sluit om 23:00 uur.

11

1. Horeca aanbod

12

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Stadshart - Overig

Amber Garden

Kokusai

Tanuki Izakaya

Cobra Museumcafé

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Oude Dorp Oude Dorp - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 11 2 3 1 17

Oppervlakte 1.376 102 133 0 1.611

Aandeel Opp. 85% 6% 8% 0% 100%

Amstelveen % 17% 5% 3% 0% 10%

Bevindingen: • Het Oude Dorp ligt naast het Amsterdamse Bos en heeft een kleine winkelstraat door het dorp heen. Het gebied wordt getypeerd door kleine oude huizen in het centrum gebied met nieuwbouw eromheen. • De horeca in het Oude Dorp bestaat voornamelijk uit restaurants die aan en rondom de winkelstraat liggen. • Van de acht restaurants die in de winkelstraat liggen is de helft Aziatisch. • De fastservicebedrijven en de helft van de restaurants zijn overdag geopend, de cafés en de andere helft van de restaurants hebben een avondfunctie. De horeca in het Oude Dorp sluit over het algemeen om 23:00 uur, de cafés hebben ook een uitgaansfunctie en zijn tot later open (weekend tot 02.00 uur).

13

1. Horeca aanbod

14

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Oude Dorp

Oude Dorp

Het Wapen van Amstelveen

Hotel Station Amstelveen

The Winekitchen at Sea

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Kostverlorenhof Kostverlorenhof - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 8 0 4 0 12

Oppervlakte 693 0 162 0 855

Aandeel Opp. 81% 0% 19% 0% 100%

Amstelveen % 9% 0% 4% 0% 5%

Bevindingen: • In de wijk boven het stadshart bevindt zich het Kostverlorenhof, een kleiner winkelcentrum met verschillende supermarkten en winkels. • Het horeca aanbod bestaat uit restaurants en fastservice, de fastservice gelegenheden zijn gevestigd in het winkelcentrum. • De restaurants zijn over het algemeen tot 22:00 uur open, de fastservice tot 20:00 uur. Het grootste gedeelte van de bedrijven is overdag geopend. Voor horecabezoek kan men hier zowel overdag als ‘s avonds terecht. • De meeste restaurants hebben een (overdekt) terras. Katsuri en Thai from Sky hebben een terras in het winkelcentrum met een klein aantal couverts, alleen Nagomi heeft geen terras.

15

1. Horeca aanbod

16

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Kostverlorenhof

Kostverlorenhof

Grieks Restaurant Alexandros

Kostverlorenhof

Thai from Sky

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Amstelzijde Aan de Amstel - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 6 0 0 0 6

Oppervlakte 1.057 0 0 0 1.057

Aandeel Opp. 100% 0% 0% 0% 100%

Amstelveen % 13% 0% 0% 0% 7%

Bevindingen: • De Amstelzijde is een straat in de wijk Buurt over Oudekerk, aan de Amstel. Er bevindt zich een aantal restaurants op een rij aan de Amstel. • Alle restaurants hebben een terras aan het water. • Het horeca aanbod aan de Amstelzijde bestaat enkel uit restaurants. • SAAM Restaurant en Restaurant India Port zijn alleen ‘s avonds geopend, bij de rest van de restaurants kan lunch genuttigd worden. De restaurants sluiten over het algemeen om 23:00 uur. • Er zat een ijssalon aan de Amstelzijde, deze is permanent gesloten. • ‘t Jagershuis, een pand aan de Amstelzijde met horecabestemming, staat momenteel leeg. Hier kan in de toekomst echter horeca in komen. • De hierboven genoemde leegstaande panden zijn met zwart omcirkeld. De bovenste is de ijssalon, de onderste is ‘t Jagershuis.

17

1. Horeca aanbod

18

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Amstelzijde

Brasserie Paardenburg

Restaurant India Port

Café Restaurant Heisa

Loetje

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Amsterdamseweg Amsterdamseweg - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 4 2 3 1 10

Oppervlakte 450 459 105 170 1.184

Aandeel Opp. 38% 39% 9% 14% 100%

Amstelveen % 6% 22% 2% 20% 7%

Bevindingen: • De Amsterdamseweg heeft veel winkels en horeca, voor dit clustergebied is er gefocust op de wijk Patrimonium. De straat heeft supermarkten, winkelaanbod en een hotel. • Het gebied kent een aantal fastservice bedrijven met voornamelijk een Aziatische keuken. • Van de restaurants in dit cluster hebben drie een terras, ook het restaurant van Hotel Abina heeft een terras. • De horeca in het gebied heeft vooral een avondfunctie, de meeste horecabedrijven in dit cluster openen na 15:00 uur. Restaurants zijn over het algemeen tot 22:00 uur open, de fastservice tot 21:00 uur, de dranklocaties tot 23:30.

19

1. Horeca aanbod

20

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Amsterdamseweg

Amsterdamseweg

Toko Madjoe

Hotel Abina

Restaurant De Jonge Dikkert

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Amsterdamse Bos Amsterdamse Bos - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 4 3 2 0 9

Oppervlakte 645 237 98 0 980

Aandeel Opp. 66% 24% 10% 0% 100%

Amstelveen % 8% 11% 2% 0% 6%

Bevindingen: • Het Amsterdamse Bos is een groot gebied, met enkele horeca zaken in het park zelf. Voor dit cluster is ook gekeken naar de horeca bij het Amsterdamse Bos in de wijk Bovenkerk. • De zaken aan de Noorddammerlaan grenzen aan het bos. Het bos is vanuit deze locatie toegankelijk via wandelpaden. • De zaken in het bos liggen in de natuur verspreid over de noordelijke kant van het bos. Deze hebben allemaal een terras omringd door natuur. • De horeca in het Amsterdamse bos heeft een dag functie, de bedrijven zijn om 18:00 uur allemaal gesloten. • De restaurants aan de rand van het bos zijn open tot 23:00 uur, twee hiervan serveren lunch, verder is er hier een zalencentrum gevestigd.

21

1. Horeca aanbod

22

1.3 Horeca clusters Amstelveen: Amsterdamse Bos

Geitenboerderij Ridammerhoeve

Paviljoen Chez Favié

Silversant

Restaurant De Bosbaan

1. Horeca aanbod 1.3 Horeca clusters Amstelveen: Westwijk Westwijk - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 2 0 3 0 5

Oppervlakte 204 0 202 0 406

Aandeel Opp. 50% 0% 50% 0% 100%

Amstelveen % 3% 0% 5% 0% 3%

Bevindingen: • Westwijk is een overdekt winkelcentrum, de wijk eromheen bestaat verder uit een scholengemeenschap en woningen. • Het horeca aanbod bestaat uit vijf bedrijven. Dit zijn twee restaurants en drie fastservice bedrijven. • De fastservice op het plein bestaat uit een cafetaria, een Aziatische formule en een lunchroom. • Op het plein bevindt zich een terras van lunchroom Puur & Lekker wat een positieve invloed heeft op het aanzicht van het plein. • De restaurants zijn open tot 22:00 uur maar niet verbonden aan het plein, het plein heeft dus geen avondfunctie.

23

1. Horeca aanbod 1.4 Aanbod horeca Amstelveen buiten clusters Horecagebieden buiten horeca clusters De overige horecagebieden zijn op de volgende pagina’s verdeeld in twee gebieden: er is onderscheid gemaakt tussen horeca in woonwijken en het buitengebied. Horeca in woonwijken Deze bestaan uit horeca gelegenheden in woonwijken buiten de grotere horeca clusters. De woonwijken bevinden zich in het rood gekleurde gebied op de kaart. Buitengebied Het buitengebied bestaat uit vrijstaande horecagelegenheden zonder aanvullende activiteiten. Het buitengebied is blauw gekleurd op de kaart.

24

1. Horeca aanbod 1.4 Aanbod horeca Amstelveen buiten clusters: Wijkhoreca Woonwijken - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 18 4 23 8 53

Oppervlakte 2.556 906 1.200 670 5.333

Aandeel Opp. 48% 17% 23% 13% 100%

Amstelveen % 32% 44% 28% 80% 33%

Bevindingen • Circa 30% van de horeca in Amstelveen bevindt zich in woonwijken, dat wil zeggen niet geclusterd in een uitgebreid horeca concentratiegebied. • Er is een aantal kleine kernen gevestigd in wijk winkelcentra, dit zijn niet meer dan drie horecagelegenheden per kern. • Buiten de kleine wijkclusters zijn de horecazaken verspreid over de gemeente. • De meeste horecazaken zijn ook ‘s avonds geopend.

25

1. Horeca aanbod

26

1.4 Aanbod horeca Amstelveen buiten clusters: Wijkhoreca

Bistro Nice!

Fussia

Grillroom Kibboets

Indian Street Food & Co

1. Horeca aanbod 1.4 Aanbod horeca Amstelveen buiten clusters: Buitengebied Buitengebied - Horecaprofiel Bedrijfssector Restaurant Drank Fastservice Hotel Totaal:

Aantal 1 3 2 0 6

Oppervlakte 180 0 580 0 760

Aandeel Opp. 24% 0% 76% 0% 100%

Amstelveen % 2% 0% 14% 0% 5%

Bevindingen • Er liggen relatief weinig horecazaken in het buitengebied in de gemeente Amstelveen. • Horeca in het buitengebied concentreert zich met name aan of nabij de Amstel. Dit is een recreatieve route voor fietsers en wandelaars, waar de horeca de functie van pleisterplaats voor recreatieve passanten heeft. • Een aantal concepten in het buitengebied is meer gericht op doelbezoek en gebruikt de natuurrijke omgeving voor een aantrekkelijke locatie.

27

1. Horeca aanbod

28

1.4 Aanbod horeca Amstelveen buiten clusters: Buitengebied

tHuis op Elsenhove

Wijngaard de Amsteltuin

De Kruidfabriek by LUTE

29

1. Horeca aanbod 1.5 Blurring concepten

Volwaardige horeca • Café Ventra: een koffieconcept aan het Stadsplein wat gevestigd is in boekhandel Libris.

Ondersteunend bij recreatie • Poel’s Up: een plek aan De Poel waar onder andere gezwommen en gesupt kan worden, met ondersteunende horeca.

Ondersteunend aan retail functie • Brood en Banketbakkerij Vink: een bakker in het Kostverlorenhof die buiten de zaak een klein terras heeft.

Ondersteunend aan retail functie • Koning de Visspecialist: een viswinkel in het Stadshart die buiten een klein terras heeft.

1. Horeca aanbod

30

1.6 Retail/horeca

Retail/horeca • Blond & Brown: een sapjesbar in het Stadshart met drie krukken, wordt niet meegeteld als horeca omdat het geen volwaardige zitplekken heeft.

Retail/horeca • Breaxx: een kleine consumptiekiosk bij busstation Amstelveen met twee krukken voor de deur, geen volwaardige horeca.

Retail/horeca • Frozy: gevestigd in het Stadshart met een paar krukken, deze frozen yoghurt bar wordt niet gezien als volwaardige horeca.

Retail/horeca • YoYo: een bubble tea shop met een aantal krukken maar geen zitplekken, dit wordt ook niet gezien als volwaardige horeca.

31

2. Analyse horecavraag

2. Analyse horecavraag 2.1 Inleiding Inleiding In dit hoofdstuk vindt de analyse van de vraag naar horeca in de gemeente Amstelveen plaats. Per doelgroep zijn de subsegmenten, omvang en toekomstige ontwikkelingen in beeld gebracht. De uitkomsten worden in het hoofdstuk van de ruimtelijk economische visie toegepast om te bepalen wat de potentiële horeca omzet is. Dit wordt vervolgens vertaald naar eventuele uitbreidingsruimte per horecasector. De segmenten zijn op hoofdlijnen ingedeeld in drie categorieën: • Particuliere vraag • Zakelijke vraag • Toeristische vraag Er is rekening gehouden met dubbeltellingen. Voorbeeld: de doelgroep scholieren valt voor een groot deel ook in de groep gezinnen met oudere kinderen. Er is vastgesteld hoeveel horecabezoeken een scholier doet vanuit deze specifieke hoedanigheid en hoeveel bezoeken er plaatsvinden vanuit de thuissituatie met het gezin.

32

33

2. Analyse horecavraag 2.2 Particuliere vraag Bevindingen particuliere vraag • Amstelveen telde in 2022 circa 95.000 inwoners. Op basis van prognoses van het CBS zal dit de komende vijf jaar met 4% toenemen, naar 98.800 inwoners. • De CBS prognoses gaan uit van de bestaande demografie en gaan voorbij aan de visie vanuit de gemeente op woningbouw. De monitor plancapaciteit woningen voor de gemeente Amstelveen geeft aan dat er tot 2039 plannen zijn voor meer dan 13.000 nieuwe woningen. • Op basis van de fasering voor de beoogde nieuwbouw gaan we voor de komende vijf jaar uit van circa 5.000 nieuwe woningen. Met gemiddeld 2,3 inwoners per huishouden in Amstelveen, betreft het circa 11.500 inwoners. • Demografische gegevens van toekomstige inwoners zijn niet bekend, dit aantal is evenredig verdeeld over de verschillende leeftijdscategorieën. • De gezinnen vertegenwoordigen nu en in de toekomst het grootste aandeel binnen de bevolking. • We gaan uit van een gelijkblijvend aantal studenten en scholieren in de toekomst. • Het gemiddeld besteedbaar inkomen (gemiddeld € 45.600,= per persoon versus € 34.117,= in Nederland) ligt in Amstelveen ruim boven het gemiddelde niveau in Nederland. • Inwoners met een niet westerse migratieachtergrond (circa 27% in Amstelveen versus 14% in Nederland) besteden over het algemeen minder in de horeca.

Een hoog aandeel hiervan binnen de bevolking zou normaliter een negatief effect hebben op de horecavraag in een gemeente. In Amstelveen bestaat deze groep echter vooral uit expats uit Japan & India. Amstelveen heeft zowel de grootste gemeenschap van mensen uit Japan als India in Nederland. Deze groep expats heeft juist een positieve impact op de horecavraag in de gemeente. Conclusies • De particuliere vraag ontwikkelt zich positief. • Voorwaarde voor deze ontwikkeling is het realiseren van de woningbouwambitie van de gemeente, anders neemt het inwonersaantal komende jaren minder snel toe en vergrijst de bevolking relatief harder.

Huidig (2022)

Groei

Toekomstig (2027)

Particuliere segmenten Studenten Eenpersoonshuishoudens Tweepersoonshuishoudens laag opgeleid Tweepersoonshuishoudens hoog opgeleid Gezinnen met jongere kinderen Gezinnen met oudere kinderen Empty nesters (kinderen uit huis) Actieve senioren (65+) Passieve senioren (75+) Subtotaal

3.424 10.151 6.883 5.632 20.030 24.350 6.730 9.000 8.800 95.000

8,6% 12,7% 11,4% 11,4% 15,9% 11,1% 10,4% 18,0% 43,2% 15,8%

3.717 11.437 7.666 6.272 23.205 27.056 7.427 10.620 12.600 110.000

Aanvullende segmenten Scholieren (VO & MBO) Subtotaal

21.566 21.566

0,0% 0,0%

21.566 21.566

Grand totaal Particulier

116.566

12,9%

131.566

Omvang doelgroep

34

2. Analyse horecavraag 2.3 Zakelijke vraag Bevindingen zakelijke vraag • Amstelveen heeft in verhouding tot Nederland een gemiddelde werkgelegenheid (arbeidsplaatsen ten opzichte van inwoners) en ook de ontwikkeling van deze werkgelegenheid ontwikkelt zich op het zelfde tempo als in de rest van Nederland. • Amstelveen telde in totaal in 2022 circa 39.700 werkplekken. Op basis van de regionale arbeidsmarktgegevens, historische ontwikkelingen en een prognose per sector is de verwachting dat dit aantal tot 2027 met 4,5% zal stijgen. • De grootste wijziging in werkgelegenheid is een afname van industrie en bouw en een toename van overheid, onderwijs en zorg. Binnen de overige sectoren zijn wijzigen relatief beperkt. • Het topsegment is de bovenste 4% van de arbeidsmarkt en beweegt mee met de ontwikkeling van de totale werkgelegenheid. • De werkloosheid in Amstelveen in 2022 ligt met 3,9% van de totale beroepsbevolking (CBS) iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 3,5% (CBS). Conclusies • De zakelijke vraag ontwikkelt zich positief. Het aantal arbeidsplaatsen groeit van 39.700 huidig naar circa 41.500 in de toekomst.

Omvang doelgroep Zakelijke segmenten Industrie en bouw Horeca en handel Zakelijke dienstverlening Overheid, onderwijs en zorg Topsegment Totaal zakelijk

Huidig (2022)

Groei

Toekomstig (2027)

472 11.954 17.975 7.733 1.589 39.723

-7,7% 2,5% 3,7% 10,2% 4,5% 4,5%

436 12.247 18.649 8.523 1.661 41.516

Toelichting segmenten • Industrie en bouw: productie sector, bouwnijverheid, energie en water. • Horeca en handel: horeca, detail- tussen- en groothandel. • Zakelijke dienstverlening: financiële instellingen, verhuur en handel van onroerend goed en specialistische zakelijke diensten. • Overheid, onderwijs en zorg: openbaar bestuur, onderwijs, gezondheidsen welzijnszorg, • Topsegment werkenden: diverse sectoren, 4% van het totaal aantal arbeidsplaatsen.

35

2. Analyse horecavraag 2.4 Toeristische- en hotelvraag Bevindingen toeristische vraag Overnachtingen • Het aantal hotelovernachtingen is op basis van het gemiddelde percentage zakelijke overnachtingen over de jaren 2019-2022 (informatie van VisitorData) verdeeld naar het zakelijke en toeristische segment, respectievelijk 20%-80%. • De toekomstverwachtingen ten aanzien van het aantal overnachtingen is gebaseerd op algemene beschouwingen op de ontwikkeling van de Nederlandse markt, waarbij eerst herstel plaatsvindt in 2023 tot het niveau van 2019 en daarna lichte groei zal plaatsvinden. Dit betekent dat het aantal overnachtingen de komende jaren dus niet explosief zal groeien maar na herstel rustig ontwikkelt. • De camping in het Amsterdamse Bos is in 2020 overgenomen door EuroParcs en is daarmee veel meer in gaan zetten op bungalow verblijven, deze overnachtingen zijn flink toegenomen in 2022. We verwachten dat hier nog wel groei plaats zal vinden maar op een gelijkmatige manier. • Het kampeerdeel van dit park is onder de EuroParcs vlag niet veranderd, vandaar dat we prognosticeren dat dit gelijk blijft. Conclusie Verblijfstoerisme herstelt naar het niveau pre-covid en zal zich de komende jaren naar verwachting positief blijven ontwikkelen. Dagtoeristen • Gemeente Amstelveen heeft geen concrete informatie over het aantal inkomende dagtoeristen in de gemeente.

Het Amsterdamse Bos trekt op jaarbasis meer dan 6 miljoen bezoekers, wij schatten in dat het circa 6,25 miljoen bezoekers zijn. Onderzoek van de gemeente Amsterdam wees uit dat ongeveer een derde van deze bezoekers uit Amstelveen zelf komen. Dat betekent dat het bos circa 4 miljoen dagbezoekers van buiten de gemeente trekt. De bezoekers uit de gemeente Amstelveen en hun eventuele horecabesteding valt onder de particuliere vraag. Naar de toekomst toe verwachten wij dat dit aantal bezoekers gelijk blijft.

Omvang doelgroep Overnachtingen - Amstelveen Hotel toeristisch Hotel zakelijk Bungalowpark Camping Totaal overnachtingen Dagtoeristen Amsterdamse Bos Stadshart Amstelveen Cobra Museum Totaal dagtoeristen

Huidig (2022)

Groei

Toekomst (2027)

393.600 86.400 34.534 10.214 524.748

7,9% 22,8% 27,6% 0,0% 11,5%

424.545 106.136 44.075 10.214 584.971

4.000.000 5.000.000 83.382 9.083.382

0,0% 0,0% 0,0% 0,0%

4.000.000 5.000.000 83.382 9.083.382

• Stadshart Amstelveen trekt op jaarbasis circa 6 miljoen bezoekers. Cijfers van het CBS, meest recent uit 2018, laten zien dat de gemiddelde Nederlander circa 24 keer per jaar recreatief ging winkelen. Mede door online shoppen zal dit zeker terug zijn gelopen, wij doen de aanname dat de gemiddelde Nederlander nu circa 18 keer per jaar gaat winkelen. In Amstelveen zal ongeveer de helft van deze recreatieve winkeltochten in Amsterdam of tijdens stadsbezoek aan andere steden plaatsvinden. Dat betekent dat inwoners uit de gemeente zelf circa 1 miljoen bezoeken aan het Stadshart brengen (horecabestedingen van dit aandeel zitten reeds in de particuliere vraag). Hiermee trekt het Stadshart jaarlijks circa 5 miljoen dagtoeristen naar Amstelveen. De afgelopen jaren liepen de bezoekersaantallen flink terug, maar de gemeente gaat nu investeren om dit aantal gelijk te houden. • We gaan er vanuit dat bezoekers aan het Cobra Museum grotendeels van buiten Amstelveen komen, daarmee trekt dit museum circa 83.000 bezoekers per jaar. Wij verwachten dat dit aantal stabiel blijft. Conclusie Per saldo verwachten we dat er jaarlijks circa 9 miljoen dagbezoeken aan de gemeente Amstelveen worden gebracht.

36

3. Ruimtelijke economische visie

3. Ruimtelijke economische visie

37

3.1 Inleiding Methodiek • In dit hoofdstuk is het ruimtelijk economisch advies uitgewerkt. Op basis van het horecagedrag van de vraagsegmenten (bezoekfrequentie en besteding), is de omzet van de horecamarkt in Amstelveen bepaald. • De omzet bepaalt de potentiële horecacapaciteit (aantal m² en bedrijven). • Indien de capaciteit hoger ligt dan het huidige aanbod is er ruimte voor ontwikkeling. In dat geval worden gebieden aangewezen waar deze uitbreiding bij voorkeur plaatsvindt. Hierbij wordt gekeken naar versterking van de signatuur van een gebied. • Indien de capaciteit gelijk of lager ligt dan het huidig aanbod, is consolidatie of terugdringen het advies. Bij consolidatie sluit het huidige aanbod reeds aan bij de toekomstige vraag. Bij terugdringen dient binnen instrumentarium en regelgeving gekeken te worden naar (lange termijn) mogelijkheden. • Indien gemeente breed ingezet wordt op terugdringen of consolideren, is het mogelijk dat in bepaalde gebieden wel ingezet wordt op ontwikkeling. Het advies ten aanzien van capaciteit geldt per saldo voor de gehele gemeente. • Het kader geeft inzicht in de ruimte in de markt bij verwachte vraagontwikkeling. Omdat de toekomstige behoefte niet exact voorspelbaar is, wordt een bandbreedte voor het uitbreidingspotentieel vastgesteld. Het is raadzaam de uitbreiding frequent te monitoren en eens in de 2-3 jaar te herijken.

Richtinggevend kader vs. vrije markt Er wordt een richtinggevend kader geadviseerd in plaats van het vrijgeven van de markt voor horeca initiatieven, omdat het vrijgeven van de markt in onze optiek schadelijk is voor de kwaliteit van het aanbod op lange termijn: • Door overaanbod komt het rendement van bedrijven onder druk te staan. • Een gevolg hiervan is dat goedkoper personeel wordt aangetrokken, de kwaliteit onder druk komt te staan en concepten ‘uithollen’. • Er komt steeds minder ruimte voor vervangingsinvesteringen. Het is derhalve niet realistisch te veronderstellen dat het vrijgeven van de markt leidt tot kwaliteitsverbetering, echter eerder het tegenovergestelde.

38

3. Ruimtelijke economische visie 3.2 Omvang huidige horecamarkt Omvang doelgroep • De omvang van de doelgroepen in 2022 is gebaseerd op de kenmerken zoals aangegeven in de vraaganalyse. Bezoekfrequentie • In de tabel is per segment de gemiddelde bezoekfrequentie per jaar weergegeven aan de verschillende horecasectoren. • Dit is gebaseerd op gemiddelde cijfers voor Nederland (een macro analyse van de totale horeca sector), waarbij correcties zijn gemaakt op basis van de specifieke kenmerken van de gemeente, ligging, bevolking en kenmerken van de horecamarkt. • Het betreft bezoek en bestedingen in reguliere horecabedrijven. Bezoek en bestedingen in paracommerciële horeca en sociëteiten, buurthuizen en wijkcentra zijn hier niet in meegenomen. Besteding • Per segment is de gemiddelde besteding per bezoek per persoon aangegeven, gespecificeerd naar de verschillende horecasectoren. • Dit is gebaseerd op gemiddelde cijfers voor Nederland (een macro analyse van de totale horeca sector), waarbij ook hier correcties zijn gemaakt op basis van specifieke kenmerken van de bevolking (zoals gemiddeld besteedbaar inkomen) en kenmerken van de horecamarkt.

Bezoekfrequentie per persoon Besteding per bezoek jaar, overnachting of bezoek Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 16 52 32 € 40,00 € 8,00 € 18,00 12 30 18 € 40,00 € 7,00 € 14,00 10 32 20 € 35,00 € 7,00 € 18,00 18 24 20 € 75,00 € 7,00 € 18,00 10 24 6 € 40,00 € 8,00 € 10,00 12 24 8 € 50,00 € 8,00 € 10,00 14 16 12 € 75,00 € 7,00 € 12,00 12 14 6 € 60,00 € 6,00 € 10,00 4 4 2 € 50,00 € 6,00 € 6,00

Omvang doelgroep

Huidig

Particuliere segmenten Studenten Eenpersoonshuishoudens Tweepersoonshuishoudens laag inkomen Tweepersoonshuishoudens hoog inkomen Gezinnen met jongere kinderen Gezinnen met oudere kinderen Empty nesters Actieve senioren Passieve senioren Subtotaal

Omvang 3.424 10.151 6.883 5.632 20.030 24.350 6.730 9.000 8.800 95.000

Verblijfstoerisme (overnachtingen) Hotel toeristisch Hotel zakelijk Bungalowparken Camping Subtotaal

Omvang 393.600 86.400 34.534 10.214 524.748

Dagbezoek Amsterdamse Bos Stadshart Amstelveen Cobramuseum Studenten van buiten de stad Subtotaal

Omvang Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 4.000.000 0,01 0,01 0,01 € 35,00 € 12,00 € 10,00 5.000.000 0,02 0,25 0,02 € 35,00 € 8,00 € 10,00 83.382 0,1 0,5 0,15 € 35,00 € 8,00 € 10,00 21.566 0,0 0,75 0,00 € 40,00 € 8,00 € 10,00 9.104.948

Zakelijke segmenten Industrie en bouw Horeca en handel Zakelijke dienstverlening Overheid, onderwijs en zorg Topsegment Subtotaal

Omvang 472 11.954 17.975 7.733 1.589 39.723

Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 0,5 0,75 0,5 € 40,00 € 7,00 € 12,00 0,5 0,25 0,2 € 40,00 € 7,00 € 10,00 0,5 0,75 0,2 € 30,00 € 7,00 € 8,00 0,5 0,5 0,2 € 30,00 € 7,00 € 8,00

Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 2 24 6 € 30,00 € 8,00 € 16,00 2 12 8 € 35,00 € 8,00 € 16,00 4 12 8 € 40,00 € 8,00 € 12,00 4 12 4 € 30,00 € 8,00 € 10,00 6 6 6 € 75,00 € 8,00 € 16,00

39

3. Ruimtelijke economische visie 3.2 Omvang huidige horecamarkt Toelichting omzetprognose • Op basis van de omvang de doelgroepen, bezoekfrequentie en gemiddelde besteding per sector (zoals weergegeven op voorgaande pagina) is de omzetpotentie van de horecasectoren bepaald. • Door de ligging van Amstelveen direct aan Amsterdam en tevens goede bereikbaarheid met de rest van de randstad, vloeit een aandeel van de bezoeken per saldo af. Deze afvloei verschilt per vraagsegment en per deelsector van de horeca. • Op basis van deze analyse berekenen wij dat de omzet voor de horeca in Amstelveen afgelopen jaar circa 88 miljoen euro bedroeg. • De particuliere markt zorgt voor het grootste omzetaandeel van 64%, met name door gezinnen met kinderen, eenpersoonshuishoudens en tweepersoonshuishoudens met een hoog inkomen. • Het toeristisch segment heeft een omzetaandeel van circa 24%, met name door de dagtoerist. • Het zakelijke segment is goed voor een aandeel van circa 15%. Met name de sectoren die het best vertegenwoordigd zijn zoals de zakelijke dienstverlening en horeca & handel hebben een groot omzetaandeel.

Omzet huidig Particuliere segmenten Studenten Eenpersoonshuishoudens Tweepersoonshuishoudens laag inkomen Tweepersoonshuishoudens hoog inkomen Gezinnen met jongere kinderen Gezinnen met oudere kinderen Empty nesters Actieve senioren Passieve senioren Subtotaal Afvloei Amsterdam & Randstad % Omzetaandeel in Amstelveen

Restaurant € 2.191.360 € 4.872.480 € 2.409.138 € 7.602.863 € 8.012.000 € 14.610.000 € 7.066.500 € 6.480.000 € 1.760.000 € 55.004.340 -25% € 41.253.255

Fastservice € 1.424.384 € 2.131.710 € 1.541.848 € 946.134 € 3.845.760 € 4.675.200 € 753.760 € 756.000 € 211.200 € 16.285.996 -25% € 12.214.497

Dranken € 1.972.224 € 2.558.052 € 2.477.970 € 2.027.430 € 1.201.800 € 1.948.000 € 969.120 € 540.000 € 105.600 € 13.800.196 -75% € 3.450.049

Totaal € 5.587.968 € 9.562.242 € 6.428.956 € 10.576.427 € 13.059.560 € 21.233.200 € 8.789.380 € 7.776.000 € 2.076.800 € 85.090.532 -33% € 56.917.801

Verblijfstoerisme (overnachtingen) Hotel toeristisch Hotel zakelijk Bungalowparken Camping Subtotaal Afvloei Amsterdam & Randstad % Omzetaandeel in Amstelveen

Restaurant € 7.872.000 € 1.728.000 € 518.010 € 153.216 € 10.271.226 -75% € 2.567.807

Fastservice € 2.066.400 € 151.200 € 181.304 € 35.750 € 2.434.654 -80% € 486.931

Dranken € 2.361.600 € 172.800 € 55.254 € 16.343 € 2.605.997 -90% € 260.600

Totaal € 12.300.000 € 2.052.000 € 754.568 € 205.309 € 15.311.877 -78% € 3.315.337

Dagbezoek Amsterdamse Bos Stadshart Amstelveen Cobramuseum Studenten van buiten de stad Subtotaal

Restaurant € 1.400.000 € 3.500.000 € 291.837 €0 € 5.191.837

Fastservice € 480.000 € 10.000.000 € 333.528 € 129.396 € 10.942.924

Dranken € 400.000 € 1.000.000 € 125.073 €0 € 1.525.073

Totaal € 2.280.000 € 14.500.000 € 750.438 € 129.396 € 17.659.834

Zakelijke segmenten Industrie en bouw Horeca en handel Zakelijke dienstverlening Overheid, onderwijs en zorg Topsegment Subtotaal Afvloei Amsterdam & Randstad % Omzetaandeel in Amstelveen

Restaurant € 28.339 € 836.797 € 2.876.030 € 927.902 € 715.017 € 5.384.085 -10% € 4.845.676

Fastservice € 90.685 € 1.147.607 € 1.725.618 € 742.321 € 76.269 € 3.782.500 -10% € 3.404.250

Dranken € 45.343 € 1.530.143 € 1.725.618 € 309.301 € 152.537 € 3.762.941 -50% € 1.881.470

Totaal € 164.367 € 3.514.547 € 6.327.265 € 1.979.524 € 943.823 € 12.929.526 -22% € 10.131.397

Totaal horecaomzet Amstelveen

€ 53.858.575

€ 27.048.602

€ 7.117.192

€ 88.024.369

40

3. Ruimtelijke economische visie 3.3 Omvang toekomstige horecamarkt Omvang doelgroep • De omvang van de doelgroepen in 2027 is gebaseerd op demografische, economische en stedelijke ontwikkelingen, zoals bepaald bij de vraag. Bezoekfrequentie • In de tabel is per segment de gemiddelde bezoekfrequentie per jaar weergegeven aan de verschillende horecasectoren. • Dit is gebaseerd op gemiddelde cijfers voor Nederland (een macro analyse van de totale horeca sector), waarbij correcties zijn gemaakt op basis van de specifieke kenmerken van de gemeente, ligging, bevolking en kenmerken van de horecamarkt. • Het betreft bezoek en bestedingen in reguliere horecabedrijven. Bezoek en bestedingen in paracommerciële horeca en sociëteiten, buurthuizen en wijkcentra zijn hier niet in meegenomen. Besteding • Per segment is de gemiddelde besteding per bezoek per persoon aangegeven, gespecificeerd naar de verschillende horecasectoren. • Dit is gebaseerd op gemiddelde cijfers voor Nederland (een macro analyse van de totale horeca sector), waarbij ook hier correcties zijn gemaakt op basis van specifieke kenmerken van de bevolking (zoals gemiddeld besteedbaar inkomen) en kenmerken van de horecamarkt.

Particuliere segmenten Studenten Eenpersoonshuishoudens Tweepersoonshuishoudens laag inkomen Tweepersoonshuishoudens hoog inkomen Gezinnen met jongere kinderen Gezinnen met oudere kinderen Empty nesters Actieve senioren Passieve senioren Subtotaal

Bezoekfrequentie per persoon Besteding per bezoek jaar, overnachting of bezoek Omvang Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 3.717 16 52 32 € 40,00 € 8,00 € 18,00 11.437 12 30 18 € 40,00 € 7,00 € 14,00 7.666 10 32 20 € 35,00 € 7,00 € 18,00 6.272 18 24 20 € 75,00 € 7,00 € 18,00 23.205 10 24 6 € 40,00 € 8,00 € 10,00 27.056 12 24 8 € 50,00 € 8,00 € 10,00 7.427 14 16 12 € 75,00 € 7,00 € 12,00 10.620 12 14 6 € 60,00 € 6,00 € 10,00 12.600 4 4 2 € 50,00 € 6,00 € 6,00 110.000

Verblijfstoerisme (overnachtingen) Hotel toeristisch Hotel zakelijk Vakantieparken Kampeerterreinen Subtotaal

Omvang Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 429.852 0,5 0,75 0,5 € 40,00 € 7,00 € 12,00 100.830 0,5 0,25 0,2 € 40,00 € 7,00 € 10,00 44.075 0,5 0,75 0,2 € 30,00 € 7,00 € 8,00 10.214 0,5 0,5 0,2 € 30,00 € 7,00 € 8,00 584.971

Dagbezoek Amsterdamse Bos Stadshart Amstelveen Cobramuseum Studenten van buiten de stad Subtotaal

Omvang Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 4.000.000 0,01 0,01 0,01 € 35,00 € 12,00 € 10,00 5.000.000 0,02 0,25 0,02 € 35,00 € 8,00 € 10,00 83.382 0,1 0,5 0,15 € 35,00 € 8,00 € 10,00 21.566 0 0,75 0 € 40,00 € 8,00 € 10,00 9.104.948

Zakelijke segmenten Industrie en bouw Horeca en handel Zakelijke dienstverlening Overheid, onderwijs en zorg Topsegment Subtotaal

Omvang Restaurant Fastservice Dranken Restaurant Fastservice Dranken 436 2 24 6 € 30,00 € 8,00 € 16,00 12.247 2 12 8 € 35,00 € 8,00 € 16,00 18.649 4 12 8 € 40,00 € 8,00 € 12,00 8.523 4 12 4 € 30,00 € 8,00 € 10,00 1.661 6 6 6 € 75,00 € 8,00 € 16,00 41.516

Omvang doelgroep

2027

41

3. Ruimtelijke economische visie 3.3 Omvang toekomstige horecamarkt Toelichting omzetprognose • Op basis van de omvang de doelgroepen, bezoekfrequentie en gemiddelde besteding per sector (zoals weergegeven op voorgaande pagina) is de omzetpotentie van de horecasectoren bepaald. • Door de ligging van Amstelveen direct aan Amsterdam en in de randstad vloeit er een groot deel van de bezoeken af, dit geldt voor inwoners, bezoekers en mensen die in de gemeente werken. Deze afvloei verschilt per vraagsegment en per deelsector van de horeca. • Op basis van deze berekening prognosticeren wij de horecaomzet in Amstelveen in 2027 op circa 96,5 miljoen euro. • De particuliere markt zorgt voor het grootste omzetaandeel van 67%, met name door gezinnen met kinderen, eenpersoonshuishoudens en empty nesters. • Het toeristisch segment heeft een omzetaandeel van circa 22%, met name door de dagtoerist. • Het zakelijke segment is goed voor een aandeel van circa 11%, met name de sectoren die het best vertegenwoordigd zijn zoals de zakelijke dienstverlening en horeca & handel hebben een groot omzetaandeel.

Omzet 2027 Particuliere segmenten Studenten Eenpersoonshuishoudens Tweepersoonshuishoudens laag inkomen Tweepersoonshuishoudens hoog inkomen Gezinnen met jongere kinderen Gezinnen met oudere kinderen Empty nesters Actieve senioren Passieve senioren Subtotaal Afvloei Amsterdam & Randstad % Omzetaandeel in Amstelveen

Restaurant € 2.379.007 € 5.489.661 € 2.683.064 € 8.467.331 € 9.281.995 € 16.233.592 € 7.798.346 € 7.646.395 € 2.519.997 € 62.499.387 -25% € 46.874.541

Fastservice € 1.546.354 € 2.401.727 € 1.717.161 € 1.053.712 € 4.455.358 € 5.194.749 € 831.824 € 892.079 € 302.400 € 18.395.364 -25% € 13.796.523

Dranken € 2.141.106 € 2.882.072 € 2.759.723 € 2.257.955 € 1.392.299 € 2.164.479 € 1.069.487 € 637.200 € 151.200 € 15.455.521 -75% € 3.863.880

Totaal € 6.066.468 € 10.773.460 € 7.159.947 € 11.778.998 € 15.129.653 € 23.592.820 € 9.699.657 € 9.175.674 € 2.973.596 € 96.350.272 -33% € 64.534.944

Verblijfstoerisme (overnachtingen) Hotel toeristisch Hotel zakelijk Vakantieparken Kampeerterreinen Subtotaal Afvloei Amsterdam & Randstad % Omzetaandeel in Amstelveen

Restaurant € 8.597.045 € 2.016.591 € 661.127 € 153.216 € 11.427.978 -75% € 2.856.995

Fastservice € 2.256.724 € 176.452 € 231.394 € 35.750 € 2.700.321 -80% € 540.064

Dranken € 2.579.113 € 201.659 € 70.520 € 16.343 € 2.867.636 -90% € 286.764

Totaal € 13.432.882 € 2.394.702 € 963.041 € 205.309 € 16.995.934 -78% € 3.683.822

Dagbezoek Amsterdamse Bos Stadshart Amstelveen Cobramuseum Studenten van buiten de stad Subtotaal

Restaurant € 1.400.000 € 3.500.000 € 291.837 €0 € 5.191.837

Fastservice € 480.000 € 10.000.000 € 333.528 € 129.396 € 10.942.924

Dranken € 400.000 € 1.000.000 € 125.073 €0 € 1.525.073

Totaal € 2.280.000 € 14.500.000 € 750.438 € 129.396 € 17.659.834

Zakelijke segmenten Industrie en bouw Horeca en handel Zakelijke dienstverlening Overheid, onderwijs en zorg Topsegment Subtotaal Afvloei Amsterdam & Randstad % Omzetaandeel in Amstelveen

Restaurant € 26.170 € 857.312 € 2.983.792 € 1.022.790 € 747.289 € 5.637.354 -10% € 5.073.619

Fastservice € 83.743 € 1.175.742 € 1.790.275 € 818.232 € 79.711 € 3.947.704 -10% € 3.552.934

Dranken € 41.872 € 1.567.656 € 1.790.275 € 340.930 € 159.422 € 3.900.155 -50% € 1.950.078

Totaal € 151.785 € 3.600.711 € 6.564.343 € 2.181.953 € 986.422 € 13.485.213 -22% € 10.576.630

Totaal horecaomzet Amstelveen

€ 59.996.991

€ 28.832.445

€ 7.625.794

€ 96.455.230

42

3. Ruimtelijke economische visie 3.4 Uitbreidingspotentieel Uitbreidingspotentieel • In hoofdstuk 1 (horeca aanbod) is de huidige oppervlakte vastgesteld. • De normomzet per m² verkoopoppervlakte is gebaseerd op een macro analyse van de landelijke horecamarkt en ervaringscijfers voor horecabedrijven in Amstelveen of andere gemeenten die qua omvang, samenstelling, ligging en karakter vergelijkbaar zijn. • Door een normomzet te hanteren wordt uitgegaan van een gemiddeld bedrijfseconomisch gezonde exploitatie (individuele bedrijven kunnen daarbij boven of ondermaats presteren). • Op basis van het toekomstig omzetpotentieel en de normomzet per m² is per sector het oppervlakteplafond voor 2027 bepaald. • Het oppervlakteplafond minus de huidige oppervlakte bepaalt de uitbreidingsruimte. • Op basis van de uitkomsten is er de komende vijf jaar ruimte voor uitbreiding van 1.706m² VVO (+8%) Dit komt neer op circa 2.625m² BVO. • Op basis van de huidige gemiddelde oppervlakte is de uitbreidingsruimte vertaald naar een indicatief aantal bedrijven (11,7). De vierkante meters zijn meer leidend, aangezien bijvoorbeeld een groot wereldrestaurant meer invloed heeft op de markt dan twee kleine bistro’s. • Deze uitbreidingsruimte is afhankelijk van de realisatie van de geplande woningen die er de komende jaren moeten gaan komen.

Mochten deze woningen niet gebouwd worden dan is deze uitbreidingsruimte niet meer accuraat.

Uitbreidingsruimte Amstelveen Omzetpotentieel 2027 Normomzet per m² Oppervlakteplafond (m² VVO) Huidige oppervlakte Uitbreidingsruimte (m² VVO) Vertaling naar aantal bedrijven Gemiddelde oppervlakte Uitbreidingsruimte (aantal bedrijven) Huidig aantal bedrijven Toekomstig aantal bedrijven Groei 2023-2027

Restaurant € 59.996.991 € 4.700 12.765 11.693 1.072

Fastservice € 28.832.445 € 6.000 4.805 4.464 341

Drank € 7.625.794 € 1.300 5.866 5.574 292

Totaal € 96.455.230 € 4.000 23.437 21.731 1.706

167 6,4 70 76,4 9%

78 4,4 57 61,4 8%

310 0,9 18 18,9 5%

150 11,7 145 156,7 8%

3. Ruimtelijke economische visie 3.4 Uitbreidingspotentieel Lopende horeca-ontwikkelingen • Bij de gemeente zijn geen horecaontwikkelingen bekend die gedurende dit traject nieuw zijn vergund ten aanzien van het in beeld gebrachte aanbod. Toelichting uitbreidingspotentieel • De uitbreiding betreft de ontwikkeling per saldo. Faillissementen of andere stakingen van horecaexploitaties leiden tot toename van het uitbreidingspotentieel en ook overnames bieden ruimte voor verdere beweging in de markt. • Berekeningen van het omzetpotentieel zijn gebaseerd op gemiddelde bezoekfrequentie en bestedingen en daarmee geen exacte wetenschap. Wij adviseren een bandbreedte van circa 10% ten aanzien van de berekende uitbreidingsruimte. • Horeca uitbreiding op verdiepingen dient voor 50% meegerekend te worden, aangezien hier doorgaans lagere omzetten per m² worden gerealiseerd. Overschrijden van plafond • Indien het plafond (bovenmatig) wordt overschreden, wat een politieke keuze kan zijn, kan dit op termijn impliceren dat horecabedrijven op locaties met minder traffic de deuren moeten sluiten vanwege bedrijfseconomische redenen. • Met het oog op versterken van specifieke gebieden kan dit een bewuste keuze zijn. Uitbreiding dient echter gedoseerd plaats te vinden met oog op de uitbreidingsruimte.

43

44

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Overzicht ontwikkelstrategie Toelichting & randvoorwaarden • In de tabel is de ontwikkelstrategie per gebied weergegeven, waarbij wordt ingezet op ontwikkelen, consolideren of terugdringen. • Indien een sector in een gebied op ‘terugdringen’ staat, betekent dit niet dat de huidige aanwezige horeca moet verdwijnen. Het impliceert juist dat gevestigde ondernemers gewezen kunnen worden op de voorkeurslocaties van de gemeente en dat indien een ondernemer zijn activiteiten op de desbetreffende locatie staakt mogelijk een nieuwe bestemming gezocht kan worden. • De gedachte bij de verschillende ontwikkelingsstrategieën ligt mede in het feit dat wordt ingezet op concentratie van bepaalde type horeca, passende bij het vastgestelde karakter van het gebied. Gezien het feit dat er beperkt ruimte is voor uitbreiding zullen er keuzes gemaakt moeten worden die duidelijkheid verschaffen aan de markt (ondernemers/ontwikkelaars), bewoners en de gemeente. • Op de volgende pagina’s zijn per concentratiegebied verdere actielijnen uitgewerkt. Tevens is aangegeven waar, in geval van ontwikkelen, conceptueel de focus op dient te liggen. Deze focus is niet altijd bruikbaar om initiatieven te toetsen, echter geeft het een handvat bij actieve acquisitie op type formules die gewenst zijn.

Horecagebieden Amstelveen Stadshart - Stadsplein Stadshart - Winkelgebied Stadshart - Overig Oude Dorp Kostverlorenhof Amstelzijde Amsterdamseweg Westwijk Amsterdamse Bos Horeca in woonwijken Ontwikkelgebied Legmeer Buitengebied

Restaurant

Fastservice

Drank

● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●

● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●

● ● ● ● ● ● ● ● ● ●● ● ●

Legenda Ontwikkelen Consolideren Terugdringen

● ● ●

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Stadshart - Stadsplein Ontwikkelstrategie Stadshart - Stadsplein

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

6

2

2

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Voornaamste horecaconcentratie en terraslocatie van de stad. Met uitzondering van Platform C en de Bibliotheek is de gevelinvulling op de begane grond aan het plein volledig ingevuld met horeca. • Eventuele nieuwe concepten kunnen zich alleen vestigen bij staking van één van de huidige exploitaties. • Beeldkwaliteit van terrassen is reeds op goed niveau. Uitstralingsniveau is goed en vormt één geheel. Binnen de richtlijnen hebben bedrijven nog de mogelijkheid om eigen identiteit te behouden. • Waar mogelijk fastservice vervangen voor restaurant of fast casual concepten en bij nieuwe concepten inzetten op diversiteit van keukenrichtingen ten aanzien van het bestaande aanbod. Concepten • Restaurant: toename van restaurantconcepten toestaan (overdag open en bij voorkeur meegaan in uitgaanssfeer in avonduren). • Fast casual: concepten die nog niet bestaan in het huidige straatbeeld waar lekker & relatief gezond eten kan worden gegeten, waardoor het plein aantrekkelijk is voor meerdere sociaaleconomische lagen van de bevolking.

45

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Stadshart - Winkelgebied Ontwikkelstrategie Stadshart - Winkelgebied

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

0

14

3

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Voornaamste winkelgebied van Amstelveen. Aanwezige horeca dient zich te richten op winkelend publiek en is ondersteunend aan deze primaire functie van het gebied. • Inzetten op verbetering van uitstraling terrassen nabij de entreegebieden. Behouden eigen identiteit maar wel verbeteren beeldkwaliteit. • Nieuwe horeca binnen het winkelgebied dient overdag geopend te zijn. • Daghoreca is aanwezig, en reeds redelijk gevarieerd. Waar mogelijk blijvend sturen op differentiatie binnen daghoreca met sterke fastservice formules gericht op gezond (sandwiches, sappen, salades, pasta’s), maar ook ruimte voor formules met een meer ongezond imago. • Drankverstrekkers in de vorm van koffie & thee formules of specialisaties kunnen worden toegevoegd als aanvulling. Geen café/bar concepten in het winkelgebied. • Leegstaande panden in het centrum geven een onderbreking voor de bezoeker. De rol van horeca is echter niet het opvullen van lege panden. Eventuele leegstand opvullen met tijdelijke concepten, pop-up, of (kunst)expositie in etalages.

Concepten • Healthy: inspelen op healthy-trend (sla-concepten of pokebowls bijvoorbeeld). • Fastservice/drank: ijssalons, koffie & thee formules, specifieke nicheformules mogelijk maken.

46

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Stadshart - Overig Ontwikkelstrategie Stadshart - Overig

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

3

1

0

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Inzetten op uitnodigende entree van de stad richting het winkelgebied en stadsplein. • Verbindingen: de verbinding met het winkelgebied Stadshart en het stadsplein verbeteren. • Doelstelling: dynamiek met afwisseling winkel, wonen, werken en horeca moet in toekomst zorgen voor goede kwaliteitsbeleving en leefbaarheid. • Inzetten op horeca die zowel overdag als ‘s avonds geopend is. • Ontwikkeling restaurants of fast casual formules. • Uitbreiding van terrassen is gewenst om het verblijf van bezoekers te veraangenamen en te verlengen, maar ook om de levendigheid en aantrekkelijkheid van het gebied te verhogen. • Er zijn reeds plannen voor Handelsplein/Stadstuinen voor een meer levendig entreegebied aan de oostkant. Initiatieven zijn nog niet concreet qua invulling. Concepten • Algemeen: midden en hoog segment restaurants en cafés, grandcafé formules en restaurants met diversiteit in keukenrichtingen. Focus op aantrekkelijke, open locaties die de bezoeker uitnodigen.

47

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Oude Dorp Ontwikkelstrategie Oude Dorp

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

11

3

2

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Doelstelling: dynamiek met afwisseling winkel, wonen, werken en horeca moet in toekomst zorgen voor goede kwaliteitsbeleving en leefbaarheid. • Inzetten op horeca die zowel overdag als ‘s avonds geopend is. • Ontwikkeling restaurants & drankverstrekkers. • Groei van avondhoreca (drank) toestaan, aan de Dorpsstraat en Stationsstraat. Concepten met oog op specialisatie en ambacht. • Uitbreiding van terrassen is gewenst om het verblijf van bezoekers te veraangenamen en te verlengen. • Groei van restaurants toestaan aan de Dorpsstraat en Stationsstraat. Concepten • Restaurants: midden en hoog segment restaurants, grandcafé formules en restaurants met diversiteit in keukenrichtingen. • Cafés/bars: aantrekkelijke (eet)cafés met een interessante specialisatie zoals bijvoorbeeld speciaal bier of een grote variëteit aan wijnen per glas.

48

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Kostverlorenhof Ontwikkelstrategie Kostverlorenhof

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

8

4

0

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Relatief sterke restaurantsignatuur voor een wijkwinkelcentrum. Cluster van restaurants heeft een wijkoverstijgende aantrekkingskracht. Kracht zit in cluster van restaurants waardoor de aantrekkingskracht groter wordt. Aanbod dient behouden te blijven om ook de wijkoverstijgende aantrekkingskracht te behouden. • Consolideren van huidig aanbod. • Locatie voor afhaal- en bezorgconcepten.

49

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Amstelzijde Ontwikkelstrategie Amstelzijde

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

6

0

0

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Bekende restaurantboulevard aan de rand van in de gemeente. Aanwezige horeca trekken doelbezoek als cluster of als individuele formule. • Restaurants richten zich daarbij op recreatieve doelgroepen (bezoekers van de woonkern en passerende wandelaars en fietsers). • Omwonenden geven aan dat de grens van horeca in het gebied wel is bereikt in verband met overlast. • ‘t Jagershuis en een ijssalon staan momenteel leeg en zijn wel horecapanden. Hier kan wederom een horeca-invulling in komen, maar overige uitbreiding in dit gebied is ongewenst.

50

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Amsterdamseweg Ontwikkelstrategie Amsterdamseweg

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

4

3

2

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Doelstelling: dynamiek met afwisseling winkel, wonen, werken en horeca moet in toekomst zorgen voor goede kwaliteitsbeleving en leefbaarheid. • In dit gebied dienen geen horecabedrijven toegevoegd te worden, aangezien de focus voor uitbreiding dient te liggen op het Stadshart en Oude Dorp. • Enkel vernieuwing van aanbod bij staking van één van de huidige horecabedrijven.

51

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Westwijk Ontwikkelstrategie Westwijk

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

2

3

0

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Consolideren van huidig aanbod in het winkelcentrum. • Locatie voor afhaal- en bezorgconcepten.

52

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Amsterdamse Bos Ontwikkelstrategie Amsterdamse Bos

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

4

2

3

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Advies • Aanbod consolideren: ondanks hoge bezoekersaantallen is afgeleide vraag naar horeca beperkt. Dat zal ook bij lichte stijging van bezoekersaantallen zo blijven. • Bij forse stijging van bezoekersaantallen uitbreidingspotentieel in het gebied her-beoordelen. • Geen ruimte voor aanvullende zelfstandige horeca in het Amsterdamse Bos. Eventuele ondergeschikte horeca bij bijvoorbeeld initiatieven voor kunst, cultuur of recreatie zijn mogelijk, maar zijn altijd ondergeschikt aan de hoofdfunctie.

53

3. Ruimtelijke economische visie 3.5 Visie per gebied – Woonwijken en Buitengebied Ontwikkelstrategie Horeca in woonwijken

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

18

23

4

Ontwikkelstrategie woonwijken

●● ●

●● ●

●● ●

Restaurant

Fastservice

Drank

Aantal horecabedrijven

1

2

2

Ontwikkelstrategie

●

●

●

Ontwikkelstrategie Legmeer

Buitengebied

Advies • Horecabedrijven in de woonwijken: consolideren en bij wijziging kijken naar mogelijke verplaatsing van aanwezige horeca naar huidige concentraties, hier moet de focus komen te liggen. • Legmeer wordt getransformeerd van bedrijventerrein naar nieuwe woonwerk wijk. Er komen circa 3.000 woningen en er is ruimte voor circa 2.400 werkplekken. In de nieuwe wijk kan wijkondersteunende horeca worden ontwikkeld in diverse varianten (restaurant, fastservice en/of drank). • Buitengebied: consolideren huidige aanbod horeca voor recreatieve doelgroepen (bezoekers van de woonkernen en passerende wandelaars en fietsers).

54

55

Bijlagen

I. Benchmark Inleiding Inleiding De benchmark heeft als doel om het horeca aanbod in Amstelveen in kwantitatieve zin in perspectief te plaatsen. We onderscheiden de volgende gebieden: • Amstelveen (rood in de kaart) met circa 91.000 inwoners. • Vergelijkbare gemeenten (groen in de kaart): Lansingerland (circa 63.000 inwoners), Leidschendam-Voorburg (circa 76.000 inwoners) en Zeist (circa 65.000 inwoners). • In de benchmark is een splitsing gemaakt naar de verschillende subsectoren binnen de horeca: restaurant-, fastservice- en drankensector. • De data in deze benchmark is uitsluitend gebaseerd op de database van Van Spronsen & Partners horeca-advies (2023). • In de benchmark kijken we naar dichtheid, dit betekent het aantal inwoners per restaurant. • De oppervlaktedichtheid is het aantal inwoners per m² van de horeca.

56

57

I. Benchmark Horeca aanbod restaurantsector

Amstelveen

LeidschendamVoorburg

Zeist

Lansingerland

90.829

76.433

65.043

63.363

Restaurants

63

61

47

32

Restaurants bij hotels

7

4

5

0

Restaurantaanbod Aanbod en dichtheid Aantal Inwoners

Restaurants totaal

70

65

52

32

Restaurantdichtheid

1.298

1.176

1.251

1.980

Oppervlakte restaurants

9.608

9.618

7.777

4.410

Oppervlaktedichtheid Bedrijfstype

9,5

7,9

8,4

14,4

Aanbod

Dichtheid

Aanbod

Dichtheid

Aanbod

Dichtheid

Aanbod

Dichtheid

Nederlands-Frans

19

4.780

16

4.777

23

2.828

12

5.280

Italiaans

6

15.138

12

6.369

4

16.261

5

12.673

Zuid-europees

3

30.276

2

38.217

4

16.261

2

31.682

Chinees-Indisch

7

12.976

10

7.643

4

16.261

3

21.121

Overig Aziatisch

24

3.785

9

8.493

6

10.841

2

31.682

Overige keukenrichtingen

11

8.257

16

4.777

11

5.913

8

7.920

Totaal restaurantsector

70

1.298

65

1.176

52

1.251

32

1.980

Restaurants 2018

46

53

35

18

Ontwikkeling

37%

15%

34%

78%

m² restaurants 2018

6.601

6.101

5.397

3.107

Ontwikkeling m²

46%

58%

44%

42%

58

I. Benchmark Horeca aanbod restaurantsector Dichtheid en ontwikkeling restaurants • Met uitzondering van Lansingerland is de dichtheid in de referentiegemeenten vergelijkbaar. • De oppervlaktedichtheid ligt ongeveer tussen de referentiegemeenten in. Leidschendam-Voorburg en Zeist hebben een relatief hoge dichtheid. • De afgelopen vijf jaar steeg het aanbod sterk (37%), dit komt mede doordat er vanwege corona meer cafés eten gaan serveren. Deze (eet)cafés of grandcafés worden nu geïdentificeerd als restaurant. In vergelijking met de referentiegemeenten is de stijging gemiddeld.

Oppervlaktedichtheid Restaurants 16 14

12 10 8

6 4 2

0

Dichtheid Restaurants 2.500

Ontwikkeling restaurantaanbod 90% 80%

2.000 1.500 1.000 500

70% 60%

50% 40%

30% 20% 10%

0

0%

59

I. Benchmark Horeca aanbod restaurantsector Diversiteit aan keukenrichtingen • Amstelveen heeft een sterke vertegenwoordiging van overig Aziatische restaurants en heeft in vergelijking tot de referentiegemeenten een beperkt aanbod van restaurants met Europese keukenrichtingen, dit komt mogelijk doordat Amstelveen relatief veel inwoners met een Aziatische migratieachtergrond heeft. • De vergelijkbare gemeenten hebben een meer traditionele verdeling van restaurants, met een sterke vertegenwoordiging van de NederlandsFranse keukenrichting.

Amstelveen restaurantaanbod Nederlands-Frans 16%

Italiaans 27% Zuid-europees Chinees-Indisch 9%

34%

Overig Aziatisch 4% 10%

Overige keukenrichtingen

Vergelijkbare gemeenten restaurantaanbod Nederlands-Frans Italiaans 23%

34% Zuid-europees Chinees-Indisch

11% Overig Aziatisch

11%

14% 5%

Overige keukenrichtingen

60

I. Benchmark Horeca aanbod fastservicesector

Fastserviceaanbod

Amstelveen

LeidschendamVoorburg

Zeist

Lansingerland

Aanbod en dichtheid Aantal Inwoners

90.829

76.433

65.043

63.363

Fastservicebedrijven

57

63

43

24

Fastservicedichtheid

1.593

1.213

1.513

2.640

Fastserviceoppervlakte

4.116

4.370

2.957

2.845

Oppervlaktedichtheid Bedrijfstype

22

17

22

22

Aanbod

Dichtheid

Aanbod

Dichtheid

Aanbod

Dichtheid

Aanbod

Dichtheid

Cafetaria

11

8.257

11

6.948

14

4.646

8

7.920

Ijssalon

5

18.166

7

10.919

2

32.522

2

31.682

Fastfoodrestaurant

2

45.415

4

19.108

1

65.043

4

15.841

Shoarmazaak

9

10.092

6

12.739

3

21.681

3

21.121

Lunchroom

17

5.343

13

5.879

17

3.826

4

15.841

Pannenkoekenrestaurant

1

90.829

1

76.433

1

65.043

3

21.121

Overige spijsverstrekkers Totaal fastservicesector

12

7.569

21

3.640

5

13.009

0

0

57

1.593

63

1.213

43

1.513

24

2.640

Fastservice 2018

37

36

40

18

Ontwikkeling

54%

75%

8%

33%

m² fastservice 2018

2.814

2.516

3.064

1.938

Ontwikkeling m²

46%

74%

-3%

47%

61

I. Benchmark Horeca aanbod fastservicesector Dichtheid en ontwikkeling fastservice: • De fastservicedichtheid ligt op een gemiddeld niveau, LeidschendamVoorburg en Zeist hebben een hogere dichtheid. • De oppervlaktedichtheid van het fastserviceaanbod is in Lansingerland en Amstelveen het laagst vergeleken met Leidschendam-Voorburg en Zeist. Amstelveen heeft meer drankverstrekkers, maar deze zijn kleinschalig. • De ontwikkeling van het fastserviceaanbod in Amstelveen van de afgelopen vijf jaar is vergeleken met de referentiegemeenten relatief hoog. De sterke stijging van Leidschendam-Voorburg is voor een groot deel te wijten aan de opening van de Westfield Mall of the Netherlands.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=amstelveen&id=3e379683-d3cc-4f91-b21b-8c00dcdc41d2