Bijlage 1 Toekomstplan 2025-2027 Cobra Museum d.d. 31 mei 2024

VOOR MODERNE KUNST

NAAR

VAN

COBRAMUSEUM

MUSEUMCOBRA TOEKOMSTPLAN 2025 – 2027

VOORWOORD Het Cobra Museum voor Moderne Kunst heeft een rijke en dynamische geschiedenis. Sinds de oprichting is het museum een veelbesproken onderwerp in Amstelveen en daarbuiten. Het jaar 2023 was in het bijzonder turbulent; tegenvallende bezoekersaantallen en onverwachte kosten leidden tot een crisissituatie. In goed overleg met de gemeente Amstelveen tekende het museum een convenant en onderzocht hoe het zijn deuren open kon houden. In april 2024 vroeg de gemeente het museum om een meerjarige subsidieaanvraag een half jaar eerder in te dienen, een uitnodiging die het museum enthousiast aannam. Het afgelopen jaar scherpte het museum, in samenwerking met een bureau en op basis van bezoekersonderzoek, zijn positionering aan. Vanaf de zomer van 2024 verwelkomt het museum zijn bezoekers onder de naam Museum Cobra, met een programmering die past bij de nieuwe positionering. Het succes blijkt al uit de tentoonstelling van Anton Corbijn, die 51.000 bezoekers trok. Het museum staat nu aan de vooravond van een nieuw hoofdstuk, waarin het toekomstplan verder wordt uitgerold. Als onderdeel van dit toekomstplan heeft het museum ook een nieuwe fondsenwervende strategie uitgewerkt waarbij uit wordt gegaan aan een diversificatie van inkomsten door sponsoring, fondsen, vrienden, evenementen en via de winkel en het café.

Daarnaast is het tijdelijke bestuur reeds actief om via het eigen netwerk nieuwe sponsoren en particuliere donateurs aan te trekken. Vanwege lopende onderhandelingen kunnen we hierover geen details delen. Wel moet worden benadrukt dat mogelijke partners zekerheid willen over een meerjarige subsidie van de gemeente Amstelveen. Ook kunstenaarscollectieven waarmee het museum wil samenwerken, hebben deze zekerheid nodig. Wij verzoeken de gemeente Amstelveen om de meerjarige subsidie voor 2025, 2026, 2027 toe te kennen. De steun van de gemeente waarborgt het welzijn van de medewerkers en de toekomst van het Cobra Museum. Het plan heeft ons inziens duidelijke contouren en biedt een helder kader, maar is flexibel waar nodig. Bijzonder is de totstandkoming van dit toekomstplan: het gehele team heeft in overleg met het tijdelijke bestuur de inhoud bepaald. Vanuit een geloof in onze positie, vertrouwen in onze toekomst, is dit plan met vereende krachten tot stand gekomen. Het Cobra Museum wil vanuit Amstelveen de filosofie van de Nederlandse kunststroming Cobra uitdragen en zo een inspirerende plek en vaste waarde zijn binnen het culturele veld en de Amstelveense samenleving. Met vriendelijke groet, Museum Cobra 2

3

INHOUDSOPGAVE Voorwoord3

4

1. Samenvatting

7

2. Introductie 2023: van crisis naar herstel

11 11

3. Nieuwe strategie en een nieuwe naam Nieuwe naam: Museum Cobra De toekomst Financiële Paragraaf

15 16 16 17

4. Programmering: Het Cobra gedachtegoed is leidend Het Cobra-gedachtegoed is leidend Tentoonstellingen 1. Wisselend tentoonstellingsprogramma 2. Permanente contexttentoonstelling 3. Een hedendaagse reflectie op uitnodiging

19 19 20 21 24 28

5. De collectie Digitalisering van de collectie

31 32

6. Publieksparticipatie Publieksparticipatie volwassenen Publieksparticipatie voor gezinnen Publieksparticipatie & welzijn Publieksparticipatie jongeren: Academy Cobra

35 35 37 37 38

7. Samenwerkingen

41

8. Educatie Primair onderwijs Voortgezet onderwijs Educatieplan voor groep 8: Cobra Kunst & Revolutie Voortgezet onderwijs: educatieprogramma Vrijheid en Kunst

43 43 43 44 45

9. Marketing en publieksbenadering Metropoolregio Amstelveen Drie focusdoelgroepen Focusdoelgroepen: Marketing en communicatie Postercampagne Samenwerkingen Landelijk bereik bij publiekstrekkers Pers en PR

47 47 48 49 52 52 53 53 54

10. Financiële toelichting

57

Bijlage 1: Jaarrekening 2023 Bijlage 2: Convenant Bijlage 3: Aanbiedingsbrief

5

1.

SAMENVATTING

Inleiding

Het Cobra Museum voor Moderne Kunst in Amstelveen eert de Cobrabeweging, opgericht in 1948, die experiment, expressie en artistieke vrijheid benadrukt. Het museum erkent alle creatieve uitingen als gelijkwaardige kunst en streeft ernaar een toonaangevend en eigentijds tentoonstellingsplatform te worden.

Doelstelling en Visie

Het museum richt zich op een diverse en internationale gemeenschap en streeft naar regionale impact door het tonen van spontane, experimentele en expressieve kunst in verschillende media.

Kernwaarden en Invloed

De Cobra-beweging stond voor inclusiviteit en samenwerking en inspireerde diverse kunstenaars en dichters. Deze waarden blijven relevant in hedendaagse discussies over vrijheid van meningsuiting en de rol van kunst.

Crisis en Herstel in 2023

In 2023 kampte het museum met een financiële crisis door tegenvallende bezoekersaantallen en hogere kosten. Dankzij een private instelling en voortgezette gemeentelijke subsidie werd een faillissement voorkomen. Op 9 januari 2024 werd een convenant getekend om het herstel te waarborgen, inclusief bestuursveranderingen en een tijdelijke directeur. Als gevolg van deze roerige periode heeft het bestuur met de nieuwe directeur a.i. een crisisteam gevormd, waarvan ook verschillende medewerkers van het museum hebben deel uitgemaakt, teneinde een plan te vervaardigen om het museum te vernieuwen en daar waar nodig te verbeteren.

Interne Organisatie

Een extern HRM-adviesbureau ontdekte gebreken in de interne organisatie, zoals veel personeelsverloop en openstaande vacatures. Het bestuur werkt aan een helder kader voor het team en onderzoekt herijking van het bezoldigingsbeleid.

Nieuwe Strategie en Positionering

Aan de oorspronkelijke doelstelling en visie is zoveel als mogelijk intact gelaten, maar de interpretatie ervan behoeft naar de mening van eenieder die bij de totstandkoming betrokken is geweest een vernieuwing en zo mogelijk een verbetering. 6

7

Vanaf juni 2024 zal het museum onder de naam Museum Cobra gaan opereren met een nieuwe huisstijl. Het museum zal zich ontwikkelen tot een multidisciplinair platform met beeldende kunst, installaties, nieuwe media, poëzie, literatuur en muziek. Samenwerkingen met lokale organisaties worden versterkt om publieksparticipatie en educatie te bevorderen.

Marketing en Publieksbenadering

Tentoonstellingen en Programmering

Financiële toelichting

Het museum gebruikt bezoekersonderzoeken om tentoonstellingen te verbeteren. Het toekomstige programma omvat wisselende tentoonstellingen, een permanente contexttentoonstelling en tentoonstellingen voor jeugd en talent.

Focus op Diversiteit en Multidisciplinariteit

Het museum streeft naar een multidisciplinaire aanpak in al zijn activiteiten, waardoor een divers publiek zich aangesproken voelt. Dit wordt onderstreept door tentoonstellingen met beeldende kunst, poëzie, theater en muziek.

Educatie en Publieksparticipatie

Het museum organiseert educatieve programma’s en samenwerkingen om het begrip van de Cobra-beweging te verdiepen. Er is speciale aandacht voor gezinnen met familierondleidingen en participatieve activiteiten.

Revitalisatie en Educatie

Een belangrijk onderdeel van de revitalisatie is het educatieve programma voor Groep 8 scholieren in Amstelveen. Dit programma omvat workshops en interactieve activiteiten om kinderen bij kunst te betrekken.

Collectiebeleid en Digitalisering

Het collectiebeleid 2024-2027 richt zich op het verzamelen, ontsluiten en tonen van werken van Cobra-kunstenaars. Het museum streeft naar volledige digitalisering van de collectie om deze wereldwijd toegankelijk te maken.

Publieksparticipatie

Het museum organiseert diverse activiteiten zoals “Cobra Pakt Uit!”weekenden en educatieve programma’s voor verschillende doelgroepen. Voor volwassenen zijn er literatuur- en gedichtenevenementen, cursussen en masterclasses. Voor jongeren introduceert het museum Academy COBRA.

Samenwerkingen

Het museum werkt samen met lokale en internationale culturele instellingen om de culturele infrastructuur van Amstelveen te versterken.

8

Vanaf juni 2024 introduceert het museum een nieuwe positionering en naam. Een uitgebreid marketingplan richt zich op bestaande en nieuwe doelgroepen, met speciale aandacht voor gezinnen en de internationale gemeenschap van Amstelveen en de Metropoolregio Amsterdam.

Het museum streeft naar financiële stabiliteit door bezoekersgroei, toename van eigen inkomsten en nieuwe sponsoren. Hierbij zal tevens een belangrijke rol voor Fondswerving zijn weggelegd voor met name de directie van het museum. Vroege communicatie over gemeentesteun is cruciaal, waarbij de gemeente Amstelveen een belangrijke partner blijft. Met museum streeft naar herstel en financiële stabiliteit door diversificatie van inkomsten, zoals verhuur, evenementen en horeca. Het museum wil een groei van 10% in bezoekersaantallen bereiken over drie jaar en focust op het vergroten van eigen inkomsten en sponsoring. Uit de realistisch opgestelde exploitatiebegroting, die voor de periode 2024 – 2028 is opgesteld, blijkt dat reeds in 2024 sprake is van een voorzichtig positief saldo. De realiteit hiervan vloeit voort uit het feit dat met name de inkomsten enigszins conservatief zijn ingeschat, zodat enige ruimte resteert voor eventuele tegenvallers.

Tenslotte

Met de nieuwe strategie en positionering zoals in het plan nader beschreven wil het museum een inspirerende en levendige plek zijn binnen het culturele veld, geworteld in de filosofie van de Cobra-beweging en gevestigd in Amstelveen. Om dit mogelijk te maken en haar een prominente eigentijdse rol te laten vervullen binnen de Amstelveense en regionale kunstsector met bovendien een knipoog naar kunstminnend Nederland op landelijk niveau verzoekt het museum de gemeente Amstelveen een positief besluit te willen nemen met betrekking tot: 1.

Een meerjarige subsidie voor in ieder geval de periode 2025, 2026 en 2027 ten bedrage van minimaal € 1.400.000 per jaar; 2. Conform de eerdere toezegging voortvloeiende uit het positieve besluit zoals verwoord onder 1. hiervoor, bevestiging en ratificatie van het besluit waarbij algehele kwijting wordt verleend voor wat betreft de achterstallige huurbedragen ontstaan in 2023; en 3. Als eigenaar van het onroerend goed waarin het museum gevestigd is, een positieve grondhouding ten aanzien van de noodzakelijke verbouwingskosten aan het onroerend goed, rekening houdend met achterstalligheid en de vernieuwingsplannen van het museum. Dit alles uiteraard in onderling overleg met de gemeente Amstelveen. 9

2.

INTRODUCTIE

Het Cobra Museum voor Moderne Kunst is opgericht op 8 november 1995, een verwijzing naar de oprichtingsdatum van de Cobra-beweging op 8 november 1948. Sindsdien is het een vaste waarde binnen de culturele infrastructuur van Amstelveen. Vanaf het begin van de eenentwintigste eeuw richt het museum zich ook op hedendaagse kunstenaars die in de geest van Cobra werken, wat internationale erkenning heeft opgeleverd. De kernprincipes van Cobra - experiment, expressie, geestelijke en artistieke vrijheid, kruisbestuiving en samenwerking - blijven actueel en relevant.

2023: VAN CRISIS NAAR HERSTEL Het Cobra Museum voor Moderne Kunst kent al jaren een turbulente geschiedenis. Vanaf het ontstaan tot het heden blijft het museum onderwerp van gesprek in zowel Amstelveen als ver daarbuiten. Het jaar 2023 was bijzonder roerig. In de zomer van 2023 ontstond er een crisissituatie door tegenvallende bezoekersaantallen en onverwacht hogere kosten. De gemeente Amstelveen leek aanvankelijk niet bereid om het museum te redden, waardoor een faillissement onafwendbaar leek. Door de tussenkomst van een financier veranderde de situatie drastisch. De gemeente Amstelveen besloot het museum te ondersteunen de gemeentelijke subsidie voor 2024 te continueren. Een tweede private instelling bood al snel een substantiële financiële steun, en meer dan 13.000 steunbetuigende handtekeningen werden verzameld. Deze factoren speelden waarschijnlijk een cruciale rol bij de beslissing van de gemeente. De afspraken met de gemeente zijn vastgelegd in een convenant, ondertekend op 9 januari 2024 door de gemeente, het stichtingsbestuur van het museum en de private financiers. Het convenant bepaalt onder meer dat het stichtingsbestuur zo spoedig mogelijk aftreedt, er een nieuwe (interim) directeur wordt aangesteld en het bestuursmodel in 2024 wordt omgezet naar een Raad van Toezicht model.

Totdat de bestuurlijke structuur definitief is gewijzigd, is er een tijdelijk bestuur actief.

11

Het crisisbestuur is van cruciaal belang voor de continuïteit van het museum. Dit tijdelijke bestuur heeft onmiddelijk actie ondernomen om een nieuw, realistisch en toekomstbestendig fundament onder het museum te leggen. In nauwe samenwerking met een bureau is een rebranding doorgevoerd, gebaseerd op het gedachtegoed van de Cobra-beweging. In januari 2024 moest het museum helaas eerder dan gepland afscheid nemen van zijn directeur. Halverwege maart 2024 werd een opvolger aangesteld als algemeen directeur ad interim. Naast de rebranding heeft het tijdelijke bestuur de huidige organisatie laten beoordelen door een extern HRM-adviesbureau om medewerkers een stem te geven. De conclusie is dat er sprake is van een sterk gemankeerde organisatie. Enkele medewerkers verlieten eind 2023 de organisatie en veel vacatures zijn nog onvervuld. Het tijdelijke bestuur heeft zich uitgesproken om het hardwerkende en loyale team een helder kader te geven. Zo wordt onderzocht of het bezoldigingsbeleid van het museum herzien kan worden en of aansluiting bij de CAO van de Museumvereniging mogelijk en wenselijk is. Daarnaast past het museum de principes toe van de Governance Code Cultuur, de Fair Practise code en de code diversiteit en inclusie. De resultaten daarvan zijn zichtbaar in het inkoopbeleid, de programmering, het personeelsbeleid en de organisatiecultuur.

Zodra de gemeente Amstelveen haar goedkeuring aan dit toekomstplan heeft gegeven en toekenning van de meerjarige subsidie een feit is zal binnen afzienbare tijd het museum in een rustiger vaarwater kunnen komen, aangezien de contiuiteit voor de middellange termijn zal zijn gewaarborgd. Daarna zal ook sprake kunnen zijn van de transformatie van het tijdelijk bestuur naar een Raad van Toezicht, waarbij evenzeer de principes van de Governance Code Cultuur 2019 zullen worden toegepast.

Deense Moderne Kunst – Je est un autre. Foto: Peter Tijhuis

12

13

3.

NIEUWE STRATEGIE EN EEN NIEUWE NAAM

In de komende drie jaar (2025-2027) wil het museum zich ontwikkelen tot een toonaangevend en eigentijds tentoonstellingsplatform in Nederland, geïnspireerd door het oorspronkelijke gedachtegoed van de Cobra-beweging. De multidisciplinaire insteek van deze denkwijze zal daarbij leidend zijn voor de programmering; naast beeldende kunst krijgen bijvoorbeeld installaties, nieuwe media, poëzie, literatuur en muziek een belangrijke rol in de tentoonstellingen en publieksparticipatieprogramma’s. Met deze strategie wordt het museum niet alleen een bewaarplaats voor de geschiedenis van de Cobra-beweging, maar juist een levendige plek waar hedendaagse en tegendraadse kunst in een actuele en eigentijdse context tot bloei kan komen. Dit gaat het museum bereiken door via een permante tentoonstelling het verhaal van het Cobra-gedachtegoed te vertellen, gecombineerd met wisselende tentoonstellingen waarbij de verschillende elementen uit dit gedachtegoed als inspiratiebron worden gebruikt. In de omlijstende randprogrammering komt er een multidisciplinaire invulling van activiteiten en speelt educatie een belangrijke rol. Op deze manier verwacht het museum een gestage bezoekersgroei te realiseren. Onderzoek van de Museumkaart toont aan dat het museum bezoekers uit heel Nederland trekt. Daarnaast wil het museum ook zijn rol in Amstelveen versterken.

In samenwerking met lokale organisaties, zowel binnen als buiten het museum, geeft het museum invulling aan de rol binnen de culturele infrastructuur van de gemeente Amstelveen. Dit komt vooral tot uiting in activiteiten gericht op publieksparticipatie en een uitgebreid educatieprogramma voor basisschoolkinderen, met een focus op groep 8. Het museum wil dat alle kinderen in Amstelveen, ongeacht hun sociaaleconomische en culturele achtergrond, worden uitgenodigd om deel te nemen en het museum te bezoeken. Samenwerkingen met Museum JAN en Platform C, zoals de Triënnale en het welzijnsprogramma Kunst met een Koekje, zijn al een traditie. De komende jaren gaat het museum de samenwerking met andere culturele organisaties in Amstelveen verder bestendigen.

14

15

NIEUWE NAAM: MUSEUM COBRA

FINANCIËLE PARAGRAAF

De nieuwe positionering heeft geleid tot de keuze voor een nieuwe naam. De huidige naam, Cobra Museum voor Moderne Kunst, sluit minder goed aan bij de vernieuwde strategie: het uitdragen van het Cobra-gedachtegoed in al zijn facetten.

Ondanks de onzekere toekomst van het museum, zijn het museumteam en het tijdelijk bestuur overtuigd van de grote waarde van Museum Cobra voor Amstelveen en daarbuiten. De succesvolle tentoonstelling “MOØDe” van fotograaf Anton Corbijn, met 51.000 bezoekers, toont aan dat het publiek het museum goed weet te vinden.

Voor de ontwikkeling van de nieuwe positionering heeft het museum eerst een bezoekersonderzoek gedaan. In samenwerking met een bureau is er een nieuwe identiteit ontwikkeld, inclusief een nieuwe naam. Daarbij is ook het advies van de Amstelveense Adviescommissie Cultuur meegenomen om de merknaam Cobra te behouden. Vanaf juni 2024 zal het museum communiceren onder de naam Museum Cobra. Met deze naam benadrukt het museum eerst dat het een museum is, gevolgd door de beweging. Deze naamswijziging zal naar verwachting bijdragen aan een meer herkenbare identiteit voor het publiek, vooral voor nieuwe doelgroepen. Om deze verandering te versterken, is er ook een nieuwe huisstijl ontwikkeld. Het uitdragen van het Cobra-gedachtegoed was hierbij het vertrekpunt. Deze nieuwe huisstijl sluit beter aan bij de huidige tijd en zorgt ervoor dat het museum op een eenduidige en herkenbare manier kan communiceren. De huisstijl gaat gepaard met een duidelijk handboek, waarin de nieuwe beeldtaal van het museum wordt vastgelegd. Meer beelden van mensen in plaats van beelden van kunst worden gebruikt als visuele dragers voor tentoonstellingen en activiteiten. Het museum rolt deze nieuwe huisstijl gefaseerd uit vanaf juni 2024.

De afgelopen jaren hebben geleid tot reputatieschade en een instabiele financiele situatie. Het museum moet hiervan herstellen om op opnieuw een stevig fundament te kunnen leggen, samenwerkingsverbanden te versterken en nieuwe doelgroepen te verwelkomen. Met steun van onder andere de gemeente Amstelveen in de komende jaren kan dit herstel plaatsvinden en een solide toekomst voor het museum mogelijk worden. Het museum richt zich op het diversificeren van inkomsten door middel van sponsoring, verhuur, evenementen en horeca. Door verschillende kanalen te benutten, kan het financiële risico worden gespreid. Museum Cobra streeft naar een toekomstbestendige, stabiele exploitatie door te focussen op herkenbare programmering en specifieke marketingdoelstellingen, met als voornaamste doel het verruimen en diversifiëren van bezoekers.

DE TOEKOMST De vernieuwde programmering en de nieuwe naam zullen gezamenlijk bijdragen aan de herpositionering van het museum en het aantrekken van een breder en meer divers publiek. Om dit te realiseren, streeft het museum naar een stabiel financieel fundament door een gestage groei in bezoekersaantallen, een toename van eigen inkomsten en het aantrekken van nieuwe sponsoren en fondsen. Het is essentieel voor de partners van het museum om te weten of en hoe de gemeente de komende jaren ondersteunt. Deze duidelijkheid is cruciaal voor de motivatie van de stakeholders om samen te werken met Museum Cobra.

Opening Grenzeloos en vrij opening. Foto: Matthijs Immink

16

17

4. EEN VERLANGEN NAAR VRIJHEID EN VERNIEUWING

PROGRAMMERING: HET COBRA GEDACHTEGOED IS LEIDEND  

Museum Cobra vertelt het verhaal van de Cobra-beweging, destijds baanbrekend en vandaag de dag nog steeds actueel. Deze beweging, internationaal ontstaan in 1948 (Copenhagen, Brussel en Amsterdam vormden samen de naam Cobra) en weer uiteengevallen in 1951, werd gekenmerkt door een verlangen naar vrijheid en vernieuwing na de beklemmende jaren van de Tweede Wereldoorlog. De kunstenaars zagen een toekomst voor zich waarin alle mensen in vrijheid hun creativiteit konden gebruiken om hun omgeving en leven vorm te geven.

HET COBRA-GEDACHTEGOED IS LEIDEND Het gedachtegoed van deze internationale beweging kenmerkt zich door de volgende uitgangspunten: experiment, expressie, geestelijke en artistieke vrijheid, kruisbestuiving en samenwerking. Cobra staat voor het idee dat álle creatieve uitingen, ongeacht tijd, cultuur of maker, als kunst beschouwd dienen te worden en gelijkwaardig zijn. De beweging wordt gekenmerkt door een vrijheidsdrang, een niethiërarchische en een experimentele houding ten opzichte van de kunst. Het is een beweging van kunstenaars en dichters waaraan uiteindelijk bijna veertig kunstenaars uit acht landen hebben bijgedragen. Deze uitgangspunten maakten de beweging tot een revolutionaire kracht in de kunstwereld en zijn vandaag de dag relevanter en inspirerender dan ooit. De kunstenaars streefden naar vrijheid van expressie en creativiteit, wat nauw aansluit bij hedendaagse discussies over de vrijheid van meningsuiting en de rol van kunst bij het uiten van sociale en politieke standpunten. Dit blijkt bijvoorbeeld uit hun pamfletten. Bovendien omarmde de beweging diverse culturele invloeden, wat vandaag de dag zeer actueel is in discussies over inclusie. Door een breder perspectief aan te nemen, krijgt men inzicht in andere standpunten en kan men meer begrip ontwikkelen voor elkaar. Dat is waar het Cobra-gedachtegoed voor staat.

Hoewel de beweging voornamelijk bekend is om haar beeldende kunst, omvatte ze ook bredere creatieve expressies, zoals literatuur en poëzie. Deze multidisciplinaire aanpak weerspiegelt de diversiteit en samenwerking die centraal stonden bij de kunstenaars van dit gedachtegoed.

18

19

Het museum wil dit uitgangspunt terug laten komen in zijn tentoonstellingen, publieksparticipatie, educatie, randprogrammering en samenwerkingen. Door de multidisciplinaire benadering te omarmen, kan het museum de rijke diversiteit en innovatieve geest van deze beweging tot leven brengen en een breed publiek aanspreken, betrekken en duurzaam aan zich verbinden.

Het museum heeft ook gekozen voor een nieuwe manier van presenteren. Bij het ontwerpen van tentoonstellingen staat centraal welk verhaal aan de bezoeker wordt verteld. Dit betekent dat de getoonde werken een integraal onderdeel zijn van deze doelstelling. Daarnaast worden er meer presentatiemiddelen ingezet, zoals video’s en foto’s, om achtergrondinformatie over het onderwerp van de tentoonstelling te geven en om de bezoeker tools te bieden om de werken beter te begrijpen.

1. Wisselend tentoonstellingsprogramma

Het museum verrijkt zijn jaarlijkse programmering met tentoonstellingen die het gedachtegoed vanuit verschillende invalshoeken belichten. Deze tentoonstellingen plaatsen het gedachtegoed in een historische context en tonen hoe kunstenaars zich erdoor laten inspireren of er juist tegen afzetten. De tijdelijke tentoonstellingen vallen binnen drie thema’s: Cobra-kunstenaars of daarmee verbonden kunstenaars, hedendaagse gevestigde namen die verwant zijn aan het gedachtegoed en andere culturele perspectieven die aansluiten bij de inclusieve waarden van Cobra. Deze benadering slaat een brug tussen de historische beweging en actuele kwesties, waardoor een dieper begrip en waardering voor de Cobra-erfenis ontstaat. Het tentoonstellingsprogramma voor de periode 2025-2028 is in ontwikkeling en omvat de volgende concepten:

Grenzeloos en vrij opening. Foto: Matthijs Immink

TENTOONSTELLINGEN Het museum voert regelmatig bezoekersonderzoeken uit om de tevredenheid van de bezoekers te meten en mogelijke verbeteringen aan te brengen. Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met het gespecialiseerd bureau. Daarnaast voert het museum zelf ook publieksonderzoek uit. Voor de nieuwe tentoonstellingsprogrammering zijn deze gegevens gebruikt en hieruit drie concepten gedistilleerd: 1. Hedendaagse tentoonstellingen die reflecteren op het gedachtegoed; 2. Een permanente contexttentoonstelling over de beweging; 3. Tentoonstellingen gericht op het betrekken van de jeugd en talent. 20

Werktitel: Herontdekte kunstenaar Dora Tuynman Het werk van Dora Tuynman (1926-1979) staat in verband met de Cobrakunstenaars. In de jaren 50 woonde en werkte ze in het beroemde ateliergebouw aan de Rue Santeuil in Parijs, waar ook andere prominente kunstenaars zoals Karel Appel, Corneille, Lotti van der Gaag en Bram Bogart verbleven. Ondanks haar connectie met deze bekende kunstenaars en haar indrukwekkende werk, is Dora Tuynman niet opgenomen in de canon van de Nederlandse moderne kunst. Deze tentoonstelling heeft als doel haar juist een plek te geven in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Aan de hand van persoonlijke items, foto’s en interviews krijgt de bezoeker een beeld van het tijdsgewricht waarin zij leefde. Als vrouw binnen de Cobra-beweging deed zij niet onder voor haar mannelijke evenknieën, ondanks de obstakels die ze tegenkwam in een door mannen gedomineerde omgeving. Haar werk, dat zowel mooi als krachtig is en vaak groot van formaat, verdient alle lof. Bovendien toont het museum in deze tentoonstelling nog niet eerder vertoond werk voor het eerst aan een breed publiek. 21

Deze tentoonstelling sluit ook aan bij de ambitie van het museum om meer vrouwelijke kunstenaars te belichten en hun bijdrage aan de kunstgeschiedenis zichtbaar te maken. Werktitel: De eerste solotentoonstelling van de Japanse kunstenaar Kishio Suga Kishio Suga (1944) is een prominente Japanse beeldhouwer en installatiekunstenaar, bekend als één van de sleutelfiguren van Mono-ha, een invloedrijke groep kunstenaars uit de late jaren zestig en zeventig. Net zoals het Cobra-gedachtegoed, heeft deze beweging bijgedragen aan een radicale herdefiniëring van de fundamenten en de definitie van kunst. In deze solotentoonstelling toont Suga maar liefst tien imposante installaties, speciaal gemaakt voor het museum. Hiermee biedt het museum een unieke ervaring binnen het hedendaagse kunstaanbod. Werktitel: Bijzondere kunst van buitengewone kunstenaars Special Arts is een organisatie die kunstontmoetingen creëert die bijdragen aan een inclusieve samenleving. Wat buitengewone kunstenaars verbindt, is de intensiteit van hun kunst- en cultuuruitingen. Ze zijn expressief, verbeeldend, direct en open. Deze kunstenaars werken multidisciplinair, waarbij kunstwerken, gedichten, dans- en theaterstukken onderdeel zijn van het programma. Dit sluit nauw aan bij meerdere principes van het Cobra-gedachtegoed, zoals een inclusieve samenleving en de manier waarop zij zich uiten in kunst.

De Cobra-beweging heeft een grote invloed gehad op het kunstenaarsklimaat, bijvoorbeeld bij kunstenaar Erwin de Vries, die aan de (kunst)wieg van de jonge republiek stond. In de tentoonstelling is werk te zien van Surinaamse pioniers, grondleggers en hedendaagse kunstenaars, aangevuld met brieven en foto’s. Werktitel: Lucebert X Networked Collective Museum Cobra heeft het Networked Collective uitgenodigd om de 100-jarige verjaardag van Lucebert te vieren, met het organiseren van een multidisciplinaire tentoonstelling. Lucebert (1924-1994) is één van de bekendste dichters van zijn tijd en behoorde tot de Cobra-beweging. Hij is een uitgesproken voorbeeld van een dubbeltalent, Lucebert was zowel dichter als beeldend kunstenaar. Het idee van Networked Collective ontstond toen deze kunstenaars werden uitgenodigd in het Luceberthuis in Bergen als artists in residence. Het collectief bestaat uit schilders, theatermakers, beeldhouwers en dichters. Naast gerenommeerde hedendaagse kunstenaars worden ook nieuwe talenten betrokken bij deze multidisciplinaire tentoonstelling.

Tijdens deze tentoonstelling is er ook ruimte voor de uitreiking van de Special Art Award. Dit is een stimuleringsprogramma en landelijke beeldende kunstwedstrijd voor kunstenaars met een beperking. Werktitel: Onafhankelijkheid en revolutie Op 25 november 2025 is het vijftig jaar geleden dat Suriname onafhankelijk werd. De gedeelde geschiedenis begon ruim vier eeuwen geleden, toen de eerste Nederlanders de Surinaamse kust bereikten. Door de langdurige Nederlandse koloniale overheersing was er onder andere een gebrek aan (bevoegd) kunstonderwijs en waren kunstenaars lange tijd aangewezen op Nederland om hun kunstopleiding te vervolgen. Veel kunstenaars zijn daarna permanent of tijdelijk naar Suriname teruggekeerd. Ingebed in deze historische context laat deze tentoonstelling in thema’s zien hoe de maatschappij en kunst zich vanaf eind jaren veertig tot na de onafhankelijkheid zich in Suriname (en in de diaspora) ontwikkelde. 22

Polke & Bladzun

23

Cobra Kunstprijs Amstelveen - Najaar 2024 tot eind maart 2025 De Cobra Kunstprijs Amstelveen, ondersteund door de gemeente Amstelveen, is één van de oudste kunstprijzen in Nederland. Deze unieke prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt aan een kunstenaar die halverwege diens loopbaan staat. Tot de recente winnaars behoren onder andere multi-talent Jennifer Tee (2016) en beeldende kunstenaar Guido van der Werve (2021). De jury voor 2024 bestaat uit Roos Gortzak, directeur van de Vleeshal in Middelburg, Sjarel Ex, oud-directeur van Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam en Melchior Jaspers, kunstadviseur van de Rijksbouwmeester en onafhankelijke tentoonstellingsconservator. De winnaar ontvangt een geldbedrag van € 15.000 en krijgt een presentatie in Museum Cobra. Werktitel: Indiaas Modernisme als reactie op het kolonialisme In de Europese geschiedenis wordt het modernisme vaak gezien als de geschiedenis van de avant-garde. Hoewel het modernisme een wereldwijde term is, heeft het westerse modernisme een andere ontstaansgeschiedenis dan ‘niet-westerse modernismen’. Indiase kunstenaars in die tijd navigeerden tussen traditie en moderniteit en gingen terug naar de oorsprong van hun eigen cultuur als reactie op het kolonialisme. Indiase kunstenaars creëerden hiermee een nieuwe artistieke beeldtaal, die aansluit bij het Cobragedachtegoed.

Deze tentoonstelling toont onder andere werk van de moderne pionier Amrita Sher-Gil (1913-1941). Zij portretteerde het leven van gewone Indiërs met empathie en gevoeligheid, waarbij heersende stereotypen werden uitvergroot. Sher-Gil en de navolgende progressieve kunstgroep Bombay Progressive Artists’ Group, opgericht in 1947, daagde de bestaande conservatieve kunstwereld in India uit. Deze kunstbeweging en hun gedachtegoed dienen als inspiratiebron voor deze tentoonstelling die nog in ontwikkeling is.

2. Permanente tentoonstelling

De keuze voor een permanente tentoonstelling over het gedachtegoed is gebaseerd op onderzoeken waaruit blijkt dat bezoekers een contextueel verhaal over de Cobra-beweging verwachten en enkele topstukken op zaal willen zien. Zo geeft een meerderheid van de bezoekers aan dat deze verwachting de belangrijkste reden is om het museum te bezoeken. Dit benadrukt het belang van een permanente tentoonstelling die aan deze verwachtingen voldoet. Ook wordt in de permanente tentoonstelling aandacht besteed aan het multidisciplinaire karakter van de beweging, door deze verschillende 24

kunstvormen een plaats te geven en in het verhaal te integreren. Cobra beperkte zich immers niet alleen tot de beeldende kunsten; de beweging omarmde ook andere kunstvormen zoals poëzie, theater, en muziek. Door deze andere kunstvormen integraal onderdeel te laten zijn van deze tentoonstelling, wordt de beweging in volle breedte zichtbaar en toont de tentoonstelling hoe groot de invloed op de wereld van de kunsten is geweest. Museum Cobra is het enige museum die aan deze kunststroming, die een prominente rol binnen de Nederlandse (kunst)geschiedenis speelt, een permanent platform biedt. De permanente tentoonstelling richt zich op bezoekers met een intrinsieke interesse in het gedachtegoed en daarom het museum bezoeken. Hiervoor werkt Museum Cobra samen met bijvoorbeeld de Vrije Academie, die een collegereeks over deze kunststroming gaat geven. Ook zijn er op vaste tijden instaprondleidingen, om bezoekers de mogelijkheid te geven zich verder te verdiepen. Daarnaast heeft het museum de ambitie om zich meer te richten op gezinnen, omdat er is gebleken dat het museum juist onder deze doelgroep verwacht meer bezoekers te kunnen trekken. De focus op gezinnen komt tot uiting in de te ontwikkelen publieksparticipatieprogramma’s.

Voor gezinnen zal er in vakanties en weekenden een separaat programma zijn met familierondleidingen en actieve participatie in het atelier, waar kinderen de mogelijkheid krijgen om via een spontane creatie zichzelf te uiten. De Permanente tentoonstelling Werktitel: Het Verhaal van Cobra: Experiment, Vrijheid en Samenwerking De permanente tentoonstelling Het Verhaal van Cobra: Experiment, Vrijheid en Samenwerking biedt een verdiepende en boeiende reis door de geschiedenis en het gedachtegoed van de Cobra-beweging. Topstukken uit de collectie worden, naast objecten, foto’s, films, literatuur en andere fragmenten, met het multidisciplinaire karakter van Cobra belicht. Zo zal de tentoonstelling niet alleen informatief, maar ook visueel aantrekkelijk en interactief zijn. Om dit verhaal goed over te brengen is de tentoonstelling opgedeeld in vijf hoofdstukken, zodat bezoekers een goed beeld krijgen van de belangrijke bijdragen van Cobra aan de kunstwereld: 1. Het Ontstaan In het welkom van deze tentoonstelling maken bezoekers kennis met de oprichting van de beweging en de historische context waarin deze tot stand kwam. Hierbij wordt zichtbaar dat de beweging een reactie was op de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog en dat de kunstenaars betrokken streefden naar een radicale vernieuwing van de kunsten. 25

HET BEEST IS LOS HET BEEST IS LOS, HET BEEST IS LOS, HET BEEST IS ALTIJD LOS GEWEEST. ALTIJD. DE MENSEN HEBBEN HUN DROMEN GEBONDEN, HUN ZIELEN VERMOORD MAAR HET BEEST IS LOS. HET HUILT IN DE NACHT, HET BRULT IN DE DAG, HET BREEKT ZIJN KETENEN. GEEN MENS KAN HET BEEST DODEN, GEEN MENS KAN HET VANGEN, HET BEEST IS ALTIJD LOS GEWEEST. ALTIJD.

De naoorlogse periode was een tijd van wederopbouw en het zoeken naar nieuwe vormen van expressie. Deze kunstenaars zochten naar een universele taal die grenzen en culturen overstijgt, geïnspireerd door verschillende culturen, volkskunst en kindercreaties. De beweging werd gedreven door principes van experiment, expressie en samenwerking, waarbij kunstenaars vrij waren van academische beperkingen. In dit eerste gedeelte van de tentoonstelling wordt het oprichtingsmanifest uit 1948 getoond, samen met beelden van de oprichters en de eerste bijeenkomsten. Ook wordt er een tijdlijn gepresenteerd waarbij bezoekers belangrijke gebeurtenissen uit die periode kunnen ontdekken, ondersteund door historische beelden van Europa na de Tweede Wereldoorlog en de reacties van kunstenaars op de sociale en politieke veranderingen. Dit wordt aangevuld met video’s, politieke pamfletten en tijdschriften. Topstukken uit de collectie die worden getoond, zijn werken die reageren op de naoorlogse situatie en het revolutionaire karakter van de beweging weergeven. 2. Belangrijkste kunstenaars uit binnen- en buitenland In het vervolggedeelte maakt de bezoeker kennis met de belangrijkste personen van deze beweging. Dit deel omvat bekende kunstenaars uit binnenen buitenland, zoals Karel Appel, Constant, Corneille, Asger Jorn en Christian Dotremont.

Overigens is de groep niet beperkt tot alleen deze bekende namen. Elk van hen bracht een unieke visie en artistieke benadering, maar ze deelden een gemeenschappelijke overtuiging voor artistieke vrijheid en expressie. De bijdragen van al deze verschillende kunstenaars zorgen voor de diversiteit en vitaliteit die deze stroming kenmerkt. Het werk van kunstenaars die later gelieerd zijn aan de beweging, krijgen hier een plek. Het gaat over schilderkunst, sculpturen, poëzie en andere artistieke uitingen. In dit gedeelte van de tentoonstelling worden daarnaast ook persoonlijke artefacten van de Cobra-kunstenaars getoond. Bezoekers krijgen de gelegenheid de kunstenaars beter te leren kennen via video’s met interviews en beelden van kunstenaars aan het werk. 3. Multidisciplinair Multidisciplinariteit speelt een belangrijke rol binnen het gedachtegoed. In het derde tentoonstellingsgedeelte komt de veelzijdigheid van de beweging naar voren. Juist die diversiteit was cruciaal in het overbrengen van de idealen en de artistieke filosofie van de beweging, waarbij kunstenaars experimenteerden met traditionele vormen in bijvoorbeeld taal.

Karel Appel 26

27

Deze reflectie is ook zichtbaar in de getoonde keramiek, sculpturen en textiel, evenals in de schilder- en beeldhouwkunst. In de gedichten wilden de kunstenaars de ongetemde en onconventionele geest laten spreken, evenals de wilde creativiteit en de zoektocht naar vrijheid die de beweging kenmerkte. Door nadrukkelijk aandacht te besteden aan de poëzie, krijgt de bezoeker een volledig beeld van de veelzijdigheid en het innovatieve karakter van de beweging. 4. Topstukken en Hoogtepunten In dit vierde gedeelte van de tentoonstelling bekijkt de bezoeker de meest iconische en invloedrijke werken van de beweging. Werk uit eigen collectie wordt aangevuld met bruiklenen, om zo tot een volledig beeld te komen. Om de tentoonstelling actueel te laten zijn en de mogelijkheid te hebben om een tijdelijk meesterwerk te kunnen tonen, zal er mogelijk gewisseld worden in de getoonde bruiklenen. De getoonde objecten vormen een mix van sculpturen en schilderijen. 5. Cobra inspireert De beweging bestond van 1948 tot 1951, waarna de kunstenaars hun eigen wegen insloegen. In het laatste gedeelte van de tentoonstelling ontdekt de bezoeker hoe het gedachtegoed nog steeds invloedrijk is en een blijvende impact op de kunstwereld heeft. De stroming inspireert nog steeds nieuwe generaties.

Deze invloed is zichtbaar in zowel de thema’s als de technieken die hedendaagse kunstenaars gebruiken, waardoor de erfenis van Cobra levend blijft en zich voortdurend ontwikkelt.

3. Een hedendaagse reflectie op uitnodiging

Het museum wil de eindresultaten van het educatieprogramma zichtbaar maken voor het publiek. Dit betekent dat de werken van kinderen en jongeren tentoongesteld worden. Hiermee wil het museum laten zien hoe de thema’s van de Cobra-beweging aansluiten bij de interesses van de jeugd. Door het werk van Amstelveense kinderen en jongeren een prominente plek te geven, wil het museum toegankelijker worden voor families uit de gemeente. Er zijn twee tentoonstellingen: één waarin de eindwerken van groep 8 worden gepresenteerd en één waarin de presentaties van het voortgezet onderwijs te zien zijn. Hierdoor krijgen bezoekers een goed inzicht in de educatieve programma’s van het museum en de blijvende relevantie van de thema’s voor de jongere generaties.

Foto: Matthijs Immink

28

29

5.

DE COLLECTIE

Het collectiebeleid 2024-2027 van het museum richt zich op het verzamelen, ontsluiten en tonen van werken van Cobrakunstenaars. Het doel is een collectie samen te stellen die de inspiratiebronnen, het experimentele karakter, de idealen en de invloed van deze vitale beweging weerspiegelt. De werkelijke betekenis van de kunststroming ligt in de ‘geest van Cobra’, gekenmerkt door een enorme vrijheids- en vernieuwingsdrang. Deze geest betreft zowel maatschappelijke als artistieke idealen. De vrijheidsdrang komt bijvoorbeeld tot uiting in de omgang met diverse technieken en materialen; binnen de beweging werd niet alleen geschilderd, maar er werden ook gedichten, keramiek, sculpturen, foto’s, stofontwerpen, litho’s en publicaties gemaakt. Kunstenaars en dichters werkten regelmatig samen aan kunstwerken waarin beeld en tekst één geheel vormden. Het collectiebeleid is erop gericht deze volledige reikwijdte te tonen en de beweging in een bredere kunst- en cultuurhistorische context te plaatsen. De collectie bestaat uit ruim 2.000 objecten van Cobra- en verwante kunstenaars. Sinds 1995 is deze collectie gegroeid en is eigendom van de Stichting Cobra Museum voor Moderne Kunst Collectie, aangevuld met (langdurige) bruiklenen uit museale, bedrijfs- en particuliere collecties.

Door deze veelzijdige aanpak blijft het museum trouw aan de idealen van de beweging en biedt het een platform voor de voortdurende exploratie en viering van vrijheid en vernieuwing in de kunst. De Stichting Cobra Museum voor Moderne Kunst Collectie is van oudsher de eigenaar van de collectie van Museum Cobra, waarbij het tegelijkertijd ook altijd usance is geweest dat de bestuursleden van de collectie stichting en het Cobra Museum steeds dezelfde personen zijn. Teneinde te voorkomen dat zich als gevolg van deze structuur ooit eventueel conflicterende situaties mochten optreden heeft het bestuur van de Stichting Cobra Museum voor Moderne Kunst Collectie recent besloten dat de collectie nimmer geheel of gedeeltelijk vervreemd danwel verpand zal worden, tenzij dat in goed overleg met de gemeente Amstelveen wenselijk wordt geacht.

Bruiklenen

Het museum beheert een belangrijke en kwalitatief coherente collectie kunst. Gerenommeerde musea, zowel nationaal als internationaal waarderen het belang van de collectie en hierdoor vindt regelmatig bruikleenverkeer plaats. 30

31

Het gaat hierbij om bruiklenen van enkele werken tot door het museum samengestelde tentoonstellingen, die eventueel als ruilmiddel omgekeerde bruiklenen tot stand brengen. Zo is er onder andere een samenwerking met Museum Mohammed VI in Rabat, waarbij het museum een groot aantal werken in bruikleen ontving voor de zomertentoonstelling in 2022 en waarbij een deel van de collectie voor een tentoonstelling in 2024 naar Rabat reist. Deze uitwisselingen zijn niet alleen belangrijk om tentoonstellingen in het museum te maken, maar ook om de kunst en het gedachtegoed internationaal bekendheid te geven. Het museum gaat zich hier in de toekomst nog meer op richten en dit geeft de noodzaak aan van een goede digitalisering en conditionering van de werken. Belangrijk is hierbij de vindbaarheid van de collectie online en de zorg voor de collectie.

Met de digitalisering streeft het museum naar: •

•

•

•

DIGITALISERING VAN DE COLLECTIE In 2023 is het museum overgegaan op de vernieuwde versie van een collectieregistratiesysteem. Voor en tijdens deze overstap is duidelijk geworden dat eerdere registraties voornamelijk gericht waren op een summiere basisbeschrijving, waaraan nog veel kan en moet worden toegevoegd. Bovendien is ongeveer 20% van de collectie nog niet ingevoerd. Het komende jaar wordt hieraan gewerkt, om de collectie volledig digitaal toegankelijk te maken. Om dit project te realiseren, zal er externe financiering worden gezocht. Dit project maakt daarom geen deel uit van de finananciële paragraaf zoals weergegeven in dit plan.

Verhoogde toegankelijkheid: Door de collectie digitaal toegankelijk te maken, kunnen onderzoekers, studenten, kunstliefhebbers en het brede publiek wereldwijd toegang krijgen tot de kunstwerken en documenten die de beweging vertegenwoordigen. Verbeterde bruikleenmogelijkheden: Een gedigitaliseerde collectie maakt het gemakkelijker om (inter)nationale bruikleenaanvragen te behandelen, dat de zichtbaarheid van de collectie van het museum wereldwijd vergroot. Educatie en bewustwording: Door delen van de collectie online beschikbaar te stellen, kan het museum educatieve programma’s en workshops ondersteunen en uitbreiden, waardoor het museum een groter publiek kan bereiken en de kennis over de beweging kan verspreiden. Lokale betrokkenheid: Het geven van digitaal inzicht in de collectie aan de inwoners van Amstelveen versterkt de lokale betrokkenheid en het bewustzijn van het culturele erfgoed dat in hun stad wordt bewaard.

De digitalisering van de collectie valt buiten deze specifieke aanvraag en kan alleen verder worden gerealiseerd met externe financiering. De beschikbaarheid van fondsen is cruciaal om deze doelstellingen te bereiken en de missie van het museum om het gedachtegoed van de beweging te ontsluiten, te vervullen.

De digitalisering van de collectie sluit aan bij de missie van het museum om het gedachtegoed van de Cobra-beweging beter te ontsluiten en breder toegankelijk te maken. Het volledig invoeren en digitaliseren van de collectie is essentieel om deze op diverse platforms beschikbaar te stellen, waaronder de eigen website van het museum en de website van Collectie Nederland. Het is voor externe partijen momenteel niet mogelijk om digitaal in de collectie te zoeken. Dit belemmert niet alleen (inter)nationale bruikleenaanvragen, maar beperkt ook de mogelijkheid voor inwoners van Amstelveen en andere geïnteresseerden om inzicht te krijgen in de collectie van het museum.

32

33

6.

PUBLIEKSPARTICIPATIE

In zijn publieksparticipatieprogramma’s laat het museum de multidisciplinaire kant van het gedachtegoed terugkomen. Het museum gebruikt hiervoor sinds een aantal jaar een concept dat succesvol is gebleken: Cobra Pakt Uit! Dit programma vindt elk laatste weekend van de maand plaats en bundelt verschillende activiteiten voor verschillende doelgroepen. Momenteel bestaan deze activiteiten met name uit instaprondleidingen, maar het museum wil in de komende jaren ook ruimte geven aan andere kunstdisciplines. Hier wordt per jaar een actuele invulling aan gegeven. Daarnaast presenteert het museum de komende jaren additioneel drie publieksparticipatieprogramma’s:

PUBLIEKSPARTICIPATIE VOLWASSENEN Literatuur & Gedichten in de maand februari

Jaarlijks zal in de randprogrammering in de maand februari het Cobragedachtegoed in gedichten en literatuur terugkomen. Tot de stroming behoren ook dichters en om dit te benadrukken, wil het museum een samenwerking opzetten met de landelijke bibliotheken. Hierbij fungeren de bibliotheken niet alleen als inhoudelijke partners, maar ook op het gebied van publiciteit en promotie. Door deze samenwerking bereikt het museum een brede doelgroep. Dit sluit aan bij de missie om het Cobra-gedachtegoed over te brengen aan een breed publiek. De keuze voor de maand februari valt samen met de week van de Poëzie, die altijd plaatsvindt in de eerste week van deze maand. Daarnaast zal jaarlijks de stadsdichter van Amstelveen, Nikki Szofia worden uitgenodigd om in het museum residentie te houden. Tijdens deze residentie kan de stadsdichter reflecteren op en zich laten inspireren door het gedachtegoed. Dit initiatief bevordert de interactie tussen hedendaagse poëzie en de historische context en creëert nieuwe kunstwerken die de erfenis van de beweging levendig houden. In het educatieprogramma voor het voortgezet onderwijs komt dit onderdeel ook terug. Er wordt een programma ontwikkeld in samenwerking met de scholen uit het Amstelveens voortgezet onderwijs, zodat het aansluit bij het 34

35

curriculum dat de leerlingen doorlopen. Jongeren worden uitgenodigd voor een rondleiding door het museum en krijgen de opdracht om via spoken word te reflecteren op wat zij hebben gezien of op een thema in het museum. Op deze manier wordt het gedachtegoed op een interactieve en eigentijdse manier doorgegeven aan een nieuwe generatie.

Dit programma wordt al succesvol aangeboden. Het museum biedt deze cursus zowel aan als introductieworkshop van een dagdeel en als meerdaagse masterclass onder begeleiding van een kunstenaar. De masterclass wordt twee keer per jaar gegeven.

Cursus: Cobra Kennisoverdracht

PUBLIEKSPARTICIPATIE VOOR GEZINNEN

Het museum wil bezoekers een verdieping aanbieden over de Cobra-beweging en het bijbehorende gedachtegoed. In samenwerking met de Vrije Academie organiseert het museum daarom een meerdaagse cursus die de historische context van de beweging belicht. Dit programma sluit naadloos aan bij de missie van het museum om een brede doelgroep kennis te laten maken met het gedachtegoed. De cursus zal vier kernonderwerpen behandelen: de oorsprong en ontwikkeling van de Cobra-beweging, de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de kunstenaars, de rol van experiment en expressie in hun werk en de impact van deze stroming op de moderne kunst. Door deze onderwerpen te verkennen, krijgen deelnemers een diepgaand inzicht in de unieke bijdrage van deze beweging aan de kunstgeschiedenis.

Meerdaagse Masterclass: Creatieve Cursus Experimenteel Werken

In deze masterclass ligt de nadruk op experiment en expressie. Deelnemers leren hoe de kunstenaars experimenteerden met materialen, technieken en stijlen en worden aangemoedigd om dezelfde vrijheidsprincipes in hun eigen werk toe te passen. Door hands-on oefeningen en projecten verbeteren deelnemers hun schildertechnieken en creatieve vaardigheden, terwijl ze gestimuleerd worden om hun persoonlijke, artistieke stem te vinden en te ontwikkelen. Deze cursus helpt hen hun ideeën en emoties vrijelijk te uiten, geïnspireerd door de essentie van de denkwijze. Daarnaast biedt de cursus een diepgaand begrip van de historische context en de invloed van de beweging, waardoor deelnemers niet alleen technisch vaardiger worden, maar ook een bredere waardering krijgen voor de artistieke en culturele impact van de beweging. Door de combinatie van theorie en praktijk worden deelnemers beter uitgerust om hun creativiteit op nieuwe en innovatieve manieren te verkennen, dat uiteindelijk bijdraagt aan hun groei als kunstenaars.

36

Museum Cobra wil zich de komende jaren meer gaan richten op gezinnen en speelt hierop in met een publieksparticipatieprogramma dat aansluit bij de wensen van deze doelgroep. Met deze activiteiten wil het museum een aantrekkelijke en educatieve ervaring bieden voor jonge gezinnen, waarbij zowel kinderen als volwassenen kunnen genieten en leren over het gedachtegoed. Om die redenen zijn er een aantal activiteiten opgenomen in de randprogrammering van het museum: •

•

•

•

Iedere laatste zondag van de maand wordt het Cobra pakt uit!-weekend georganiseerd met speciale familierondleidingen, familieworkshops, masterclasses en lezingen. Deze activiteit wordt ook georganiseerd tijdens de schoolvakanties. Kinderen die het museum bezoeken, kunnen altijd de kidsgids aan de balie lenen. Deze wordt momenteel ongeveer 45 keer per maand uitgeleend. Door middel van gerichte PR en opdrachten die goed aansluiten bij de vaste tentoonstelling, willen we het aantal met 10% verhogen naar 50. De Vakantie Club Cobra wordt uitgebreid, door deze activiteit vaker in het jaar aan te bieden en samen te werken met Platform C, die de middagen voor de deelnemers verzorgt. In samenwerking met de MuseumJeugdUniversiteit biedt het museum kindercursussen aan die gericht zijn op kennisoverdracht met betrekking tot het gedachtegoed.

PUBLIEKSPARTICIPATIE & WELZIJN Het museum vervult onder andere een maatschappelijke functie, waarbij er in de randprogrammering speciale ruimte is voor kwetsbare groepen. Zo organiseert het museum maandelijks Kunst met een Koekje, in samenwerking met Participe Amstelland en Museum JAN. Dit initiatief is speciaal gericht op inwoners uit Amstelveen en biedt een ontmoetingsplek aan mensen die sociaal een steuntje in de rug nodig hebben. Kunst wordt als middel ingezet om verbinding, inspiratie en rust te bieden. 37

Daarnaast ontvangt het museum ieder jaar ongeveer 20 keer de Museum Plus Bus, waarmee in 2023 maar liefst 760 bezoekers het museum hebben bezocht. Dit initiatief draagt bij aan de toegankelijkheid van het museum voor ouderen. Ook heeft het museum in samenwerking met de gemeente Amstelveen een programma ontwikkeld waarbij maandelijks statushouders het museum bezoeken. Nieuw is de samenwerking met de organisatie Musea in Gebaren. Om dove en slechthorende mensen de kans te geven het museum te bezoeken, biedt het Museum Cobra in samenwerking met een professionele gids, gespecialiseerd in het begeleiden van deze doelgroep, maandelijks rondleidingen aan. Deze rondleidingen vinden plaats op prikkelarme momenten, zoals dinsdagochtend en starten in het najaar van 2024.

Het programma is een kans voor ambitieuze jongeren om kennis en vaardigheden op te doen. Ze krijgen begeleiding om een idee zo sterk mogelijk uit te werken, op een interessante wijze die aantrekkelijk is voor hun eigen achterban en eventueel een breder publiek. Op deze wijze ontstaat er kennis over de verschillende aspecten die komen kijken bij werken in een culturele instelling en dit biedt waardevolle (werk)ervaring en oriëntatiemogelijkheden.

PUBLIEKSPARTICIPATIE JONGEREN: ACADEMY COBRA In 2024 biedt Museum Cobra vijf jonge mensen tussen de 17 en 25 jaar uit Amstelveen de kans om het museum hún plek te maken door lid te worden van Academy Cobra. Deze jongvolwassenen vertegenwoordigen hun eigen doelgroep en fungeren als mede-programmamakers, denktank en peereducators van het museum. Hun doel is om het museum aantrekkelijker en toegankelijker te maken voor jongvolwassenen in Amstelveen en hen kennis te laten maken met het museum. Het museum erkent dat vergelijkbare jongerenconcepten ook in andere musea bestaan, maar Academy Cobra is uniek in Amstelveen. Door jongeren de kans te geven om binnen hun eigen gemeente aan dit initiatief deel te nemen, wordt de drempel verlaagd om een museum te bezoeken en krijgen zij de mogelijkheid om zich betrokken te voelen bij een kunstinstelling in hun eigen omgeving. Dit programma biedt hun niet alleen een kans om te participeren, maar ook om een actieve rol te spelen in de culturele sector van hun eigen gemeenschap. Het programma is er voor en door jongeren. Hoe maak je een museum interessant voor jongeren en op welke manier maak je gebruik van hun ideeën en inzichten? Door met de frisse blik van jongeren te kijken naar kunst en cultuur. En hoe deze zo aantrekkelijk mogelijk kan worden gemaakt voor de diverse culturele achtergronden in Amstelveen.

De jongerenprogrammering moet het welzijn van jongeren uit Amstelveen bevorderen. En samen programmeren met jongeren resulteert in kunst- en cultuuruitingen die aantrekkelijk zijn voor deze doelgroep en voor hun eigen omgeving daadwerkelijk relevant zijn. 38

39

7.

SAMENWERKINGEN

Het museum staat midden in het stadshart van Amstelveen en is onderdeel van de culturele infrastructuur van de gemeente. Daarom werkt het museum samen met andere culturele organisaties in de stad. Zo is de Amstelveen Triënnale een driejaarlijkse manifestatie waarin professionele beeldend kunstenaars die in Amstelveen wonen of werken een podium krijgen. Sinds 1998 wordt dit evenement georganiseerd door Museum Cobra, in 2024 wederom in samenwerking met Museum JAN en Platform C. In 2022 organiseerden beide musea gezamenlijk een tentoonstelling: Verzameld voor Amstelveen - de gemeentelijke kunstcollectie. Hiervoor verkopen de musea samen een combi-ticket. Andere initiatieven waarbij het museum een rol speelt, zijn bijvoorbeeld de tweejaarlijkse Open Ateliers Route, waarin professionele Amstelveense kunstenaars hun atelier openstellen voor het publiek en gezamenlijk hun werk exposeren in het museum. Het museum is ook betrokken bij Culture Shock, de ideeënwedstrijd van en voor jongeren in Amstelveen. Daarnaast organiseert het museum samen met de Bibliotheek Amstelland voorleesmiddagen en andere gezamenlijke evenementen. Een recent voorbeeld is de succesvolle modeshow van fashionstudenten van B Academy uit Amsterdam. Een voorbeeld van een goede Amstelveense samenwerking was NL Mode Academie tijdens de tentoonstelling Anton Corbijn - MOØDe.

Momenteel is het museum in gesprek om een kunstroute vanuit het Amsterdamse Bos door te trekken naar het museum. Zo zoekt het museum voortdurend lokale samenwerkingen op om bij te dragen aan de culturele infrastructuur van de gemeente Amstelveen.

40

41

8.

EDUCATIE

Een vaste tentoonstelling maakt het mogelijk om te investeren in de ontwikkeling van een gedegen educatieplan in samenwerking met scholen. Het museum wil hiermee invulling geven aan de didactische doelstellingen die aansluiten bij de missie van het museum en het curriculum van de scholen. De thema’s van de Cobra-beweging, zoals vrijheid, zijn leidend voor deze programma’s.

PRIMAIR ONDERWIJS Leerlingen leren hoe ze gevoelens en ideeën omzetten in artistieke expressie en creatie. Voor het primair onderwijs (PO) richt het museum zich op groep 8. Hierdoor ontstaat er een duurzaam programma dat jaarlijks door alle scholen bezocht en gebruikt kan worden. Dit programma wordt in eerste instantie aangeboden aan alle scholen in de gemeente Amstelveen, maar zal ook toegankelijk zijn voor alle andere scholen in Nederland.

VOORTGEZET ONDERWIJS Voor het voortgezet onderwijs (VO) ontwikkelt het museum een apart programma dat niet alleen aansluit op de creatieve vakken, maar ook sterk gericht is op maatschappelijke onderwerpen en geschiedenis binnen het curriculum. Dit biedt leerlingen de kans om de invloed van de Cobrabeweging op zowel kunst- als samenlevingsniveau te verkennen en begrijpen. Hoewel de initiële focus ligt op scholen in Amstelveen, zal het programma uiteindelijk breder worden aangeboden. Overigens worden de programma’s voor PO en VO ook actief in het Engels aangeboden aan de internationale scholen in de regio van Amstelveen, zoals The British School of Amsterdam, International School of Amsterdam en The Japanese School of Amsterdam. Daarnaast kunnen andere groepen en schoolklassen deelnemen aan generieke educatieprogramma’s. Het museum richt zich in eerste instantie op scholen in Amstelveen, maar staat open voor deelname van alle scholen die willen participeren. Hiermee waarborgt het museum dat het programma breed toegankelijk is en verschillende onderwijsniveaus bereikt. Dit draagt bij aan een diepere waardering en begrip van de Cobra-erfenis. De programma’s worden in nauwe samenwerking met onderwijsinstellingen ontwikkeld, zodat de lessen aansluiten op het schoolcurriculum. 42

43

1.

Cobra Kunst in de Klas (digitaal) zijn digitale lessen en video’s die in de klas kunnen worden bekeken ter voorbereiding op het museumbezoek. 2. Een museumbezoek met een interactieve rondleiding, waarbij leerlingen leren over de historische context van de beweging en de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de kunstenaars. 3. Workshops in het museum en op school, waarin leerlingen hun eigen kunstwerken maken, geïnspireerd door de technieken en filosofieën uit het gedachtegoed. 4. Het programma eindigt met een feestelijke presentatie in het museum, waar leerlingen hun eigen werk tentoonstellen en presenteren aan ouders en medeleerlingen.

VOORTGEZET ONDERWIJS: EDUCATIEPROGRAMMA VRIJHEID EN KUNST Opening Flora Fantastica. Foto: Anna Wiersema

EDUCATIEPLAN VOOR GROEP 8: COBRA KUNST & REVOLUTIE Leerlingen in groep 8 staan aan de vooravond van een grote verandering. Ze ronden hun basisschooltijd af en bereiden zich voor op de overgang naar de middelbare school. Deze periode brengt vaak grote levensvragen met zich mee. Een parallel is te zien bij de Cobra-kunstenaars die in de na-oorlogse periode de historische veranderingen vertaalden in hun werk, en zo ook een overgangsperiode markeerden. In het achtste leerjaar is er veel ruimte om er met de klas op uit te gaan en een uniek project te beleven. Dit programma biedt leerlingen de kans om met een revolutionaire knaller hun basisschooltijd af te sluiten en zich voor te bereiden op een nieuwe fase in hun leven. Met dit educatieplan wil het museum alle kinderen van Amstelveen bereiken, ongeacht hun sociaaleconomische en culturele verschillen. Het doel is dat zij allemaal weten wat er in het gebouw te zien is en hen een creatief programma te bieden om ze te helpen op een creatieve en reflectieve manier hun basisschooltijd af te sluiten. De docenten van groep 8 zullen worden uitgenodigd in het museum, zodat zij weten wat het programma inhoudt. Tevens zijn er lesbrieven die de docent helpt om de thema’s van Cobra te bespreken, inclusief opdrachten. Het programma bestaat uit een meerdaagse aanpak van drie dagen, waarin verschillende activiteiten worden aangeboden: 44

Het educatieprogramma voor het voortgezet onderwijs (VO) is gebaseerd op de kerndoelen van het algemeen vormende vak CKV en richt zich in eerste instantie op derdejaarsleerlingen van het VMBO, de HAVO en het VWO van de VO-scholen in Amstelveen. Daarnaast staat het programma open voor andere VO-scholen in de regio. Het thema van het educatieprogramma is Vrijheid en Kunst, met het doel om de waardering voor creativiteit en expressie te stimuleren, geheel in de geest van de beweging. Het programma beoogt op een effectieve manier het gedachtegoed over te brengen aan jongeren, daarom wordt het programma in samenwerking met scholen verder uitgewerkt. Op basis van het huidige aanbod zal het programma bestaan uit de volgende onderdelen: 1.