Bijlage 1: Rapport 'Van indienen tot impact' - Rekenkameronderzoek naar het gebruik van raadsinstrumenten
Tekst van het document
Uit de gesprekken komt naar voren dat de rol van de griffie in deze fase is veranderd van procesmatig naar meer inhoudelijk. Waar concepten voorheen vooral in iBabs werden ingeboekt, wordt nu actiever meegelezen. De afspraak om op vrijdag aan te leveren draagt volgens de griffie bij aan de kwaliteit, doordat er tijd is om de concepten in het weekend te toetsen. Toch verloopt, zo komt naar voren, de afstemming niet altijd via de griffie. Er kan ook rechtstreeks overleg met de wethouder plaatsvinden, waarbij de griffie wordt overgeslagen. Voor de inhoudelijke toetsing van complexere voorstellen is de griffie bovendien afhankelijk van beleidsambtenaren, omdat zij zelf generalistischer van aard is. Het moment waarop over een concept kan worden meegedacht, wordt daarbij door de organisatie als relevant ervaren voor de uitvoerbaarheid. Dit vraagstuk, en de wens tot eerdere betrokkenheid van de ambtelijke organisatie, komt aan bod in hoofdstuk 4. 7 Engage is een procesmanagement platform dat door meer dan 250 gemeenten en andere lokale overheden wordt gebruikt. Indiening Vastlegging Uitvoering en monitoring Terugkoppeling 25 Raadsinstrumentarium 3.1.2. Vastlegging Beschrijving proces In het schema in Engage is opgenomen dat aangenomen moties en amendementen door de griffie worden geregistreerd in het raadsinformatiesysteem (RIS/iBabs).
Deze registratie is toegankelijk voor raad, college, ambtelijke organisatie en publiek. Reflecties uit enquête en gespreksronde Uit de enquête blijkt dat raadsleden goed zicht hebben op de wijze waarop moties en amendementen worden vastgelegd. Alle 21 raadsleden die deze vraag hebben ingevuld geven aan zicht te hebben op de vastlegging van moties. Voor amendementen geldt dit voor 19 van de 20 raadsleden (deze vraag is door een raadslid minder ingevuld). 3.1.3. Uitvoering en monitoring Beschrijving proces Vanuit het raadsinformatiesysteem krijgen de betrokken teamleiders een signaal over aangenomen moties en amendementen, die deze vervolgens verder uitzetten binnen hun team. De griffie bewaakt vervolgens de afdoening van moties en amendementen door het college op grond van artikel 7 lid 6 van de Instructie voor de griffier gemeente Amstelveen 2023. In de gesprekken is toegelicht dat de griffie hierop toeziet door periodiek voortgangsinformatie op te vragen bij de collegecoördinatoren. Deze collegecoördinatoren houden parallel aan het raadsinformatiesysteem een lijst bij voor het college waarin de voortgang van openstaande amendementen en moties wordt bijgehouden. In sommige gevallen vindt er tussentijdse terugkoppeling plaats aan de raad over de uitvoering via raadsinformatiebrieven.
Raadsleden zijn verder voor actuele informatie over de voortgang aangewezen op het RIS en op eigen initiatief richting griffie of college. Reflecties uit enquête en gespreksronde Uitvoering In de enquête is door raadsleden gereflecteerd op de uitvoering (Figuur 11 en 12). De meeste raadsleden geven voor zowel moties als amendementen aan zicht te hebben op de uitvoering. In welke mate zij tevreden zijn over die uitvoering verschilt wel tussen de twee instrumenten. De raad beoordeelt de uitvoering van amendementen daarbij positiever dan die van moties. Over de uitvoering van moties zijn 8 raadsleden het (geheel) eens met de stelling dat zij tevreden zijn over de uitvoering. Voor de amendementen geldt dat 12 raadsleden het (geheel) eens zijn met de stelling. 26 | Raadsinstrumentarium Moties | Amendementen | Moties | Amendementen 25 | 25 | 25 | 25 20 | 1 | 20 | 1 | 20 | 1 | 20 | 1 15 | 10 | 15 | 15 | 7 | 15 11 | 11 10 | 10 | 10 | 7 | 10 5 | 7 | 7 | 5 | 5 | 7 5 | 5 0 | 3 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1 0 Figuur 11. Antwoord op de | Figuur 12. Antwoord op de stelling: Ik heb zicht op de wijze | stelling: Ik ben tevreden over de waarop de uitvoering plaatsvindt | wijze waarop de uitvoering door het college van moties en | plaatsvindt door het college van amendementen. | moties en amendementen.
Monitoring Voor wat betreft de monitoring laat de enquête zien dat het beeld gematigd positief is (Figuur 13 en 14). 10 raadsleden geven aan dat zij het (geheel) eens zijn met de stelling dat zij zicht hebben op de monitoring van moties, en voor amendementen zijn dit 9 raadsleden. 9 raadsleden zijn (geheel) tevreden over de wijze waarop de uitvoering van moties wordt gemonitord. Voor amendementen zijn 10 raadsleden (geheel) tevreden. Moties | Amendementen | Moties | Amendementen 25 | 25 | 25 | 25 20 | 1 | 20 | 1 | 20 | 1 | 20 | 1 15 | 9 | 15 | 8 | 15 | 8 | 15 | 9 10 | 3 | 10 | 4 | 10 | 5 | 10 | 4 5 | 7 | 5 | 7 | 5 | 5 | 5 | 5 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 1 Figuur 13. Antwoord op de | Figuur 14. Antwoord op de stelling: Ik heb zicht op de wijze | stelling: Ik ben tevreden over de waarop aangenomen moties en | wijze waarop aangenomen amendementen worden | moties en amendementen gemonitord. | worden gemonitord. In de raadssessie en interviews is hierover genoemd dat veel informatie beschikbaar is via het RIS, de agendacommissie en tussentijdse raadsinformatiebrieven, maar dat deze informatie niet automatisch alle raadsleden bereikt. Raadsleden geven aan dat zij voor actueel inzicht veelal zelf initiatief moeten nemen door het RIS te raadplegen.
Op iBabs is er de mogelijkheid om notificaties in te stellen die worden verzonden vanuit de griffie, die het makkelijker maken om kennis te nemen van nieuwe informatie. Uit de enquête blijkt desondanks dat de vindbaarheid en raadpleegbaarheid in iBabs als knelpunt wordt ervaren. Sommige raadsleden doen zelf navraag bij de griffie of het college. Raadsleden die dit actief doen ervaren meer grip op de voortgang dan 27 | Raadsinstrumentarium raadsleden die wachten op de uiteindelijke afdoeningsbrief. Uit de gesprekken blijkt daarnaast dat de monitoring de afgelopen jaren verder is geprofessionaliseerd. De griffie vraagt periodiek voortgangsinformatie op en ontwikkelt zich steeds meer van procesbewaker naar strategisch adviseur voor de raad. Tot slot wijzen de gesprekken met de ambtelijke organisatie op een praktisch knelpunt. Moties zijn regelmatig zodanig open geformuleerd dat de interpretatie van de uitvoering grotendeels bij college en ambtelijke organisatie komt te liggen. Omdat vooraf niet altijd afstemming plaatsvindt over de uitvoerbaarheid of de gewenste invulling, ontstaat tijdens de uitvoering soms verschil van inzicht over wat precies van de uitvoering wordt verwacht. 3.1.4. | Afdoening Beschrijving proces Wanneer een motie of amendement wordt afgedaan, ontvangt de raad hierover een raadsbrief waarin expliciet wordt vermeld dat sprake is van afdoening.
De griffie koppelt deze afdoeningsbrieven aan de betreffende moties en amendementen. In de brief wordt de wijze van afhandeling toegelicht. De raad heeft vervolgens de mogelijkheid om zich uit te spreken over de inhoud en kwaliteit van de afdoening. Voor de afhandeling van moties bestaan geen formeel vastgestelde termijnen. Dit in tegenstelling tot schriftelijke vragen, waarvoor het Reglement van orde een beantwoordingstermijn van 30 dagen kent. De termijn voor de uitvoering van een motie wordt bepaald door de aard van de motie, de complexiteit van de uitvoering en eventuele termijnen die in de motietekst zijn opgenomen. Zo geldt voor de motie over woonwagenbewoners dat het college wordt gevraagd om “de raad in het 2e kwartaal 2024 te informeren” en voor de motie Op tijd schoolrijp vraag de raad aan het college om jaarlijks een evaluatie uit te voeren en de uitkomsten te delen met de raad. Reflecties uit enquête en gespreksronde Voor wat betreft de tijdigheid van afdoening laat de enquête zien dat een beperkt deel van de raadsleden hier positief over is, waarbij de raadsleden iets positiever oordelen over de amendementen dan over de moties (Figuur 15 en 16). Voor wat betreft de terugkoppeling en informatievoorziening zijn raadsleden eveneens beperkt positief waarbij iets meer raadsleden expliciet negatief zijn over de moties.
Moties | Amendementen | Moties | Amendementen 25 | 25 | 25 | 25 20 | 4 | 20 | 20 | 5 | 20 | 4 7 15 | 8 | 15 | 15 | 15 8 | 12 10 | 10 | 10 | 10Figuur 16. Antwoord op de | 10 5 | 8 | 5 | stelling: 5Ik ben tevreden over de 8 5 Figuur 15. Antwoord op de | 4 | wijze waarop terugkoppeling en | 3 stelling: 0Er vindt tijdige en 1 | 0 | informatievoorziening plaatsvindt 0 | 0 | 1 volledige afhandeling plaats van | over aangenomen moties en moties en amendementen. | amendementen. 28 Raadsinstrumentarium Tijdens de raadssessie worden hiervoor verschillende verklaringen genoemd. Raadsleden geven aan dat afdoeningsbrieven regelmatig vooral procesinformatie bevatten en beperkt inzicht geven in de daadwerkelijk bereikte resultaten. Daarnaast ervaren zij dat moties soms als afgehandeld worden geregistreerd, terwijl de oorspronkelijke bedoeling volgens de indieners nog niet is gerealiseerd. Ook wordt aangegeven dat een actueel overzicht van openstaande moties en amendementen ontbreekt, waardoor het lastig is om zicht te houden op de voortgang. De gesprekken met de griffie, het college en de ambtelijke organisatie laten zien dat hierbij verschillende factoren een rol spelen. Zo bevatten moties regelmatig geen duidelijke uitvoeringstermijn of worden formuleringen gebruikt als "zo spoedig mogelijk". Hierdoor ontstaat ruimte voor verschillende interpretaties van de gewenste planning.
Daarnaast zijn moties soms bewust breed geformuleerd, waardoor ook discussie kan ontstaan over de vraag wanneer een motie daadwerkelijk is uitgevoerd. Uit de gesprekken komt bovendien naar voren dat de raad in de praktijk beperkt gebruik maakt van de mogelijkheid om een afdoening inhoudelijk ter discussie te stellen. De griffie kan signaleren dat een afdoening beperkt is, maar het is aan de raad om daar vervolg aan te geven. Volgens verschillende gesprekspartners speelt hierbij ook de cultuur een rol: nadat een motie is aangenomen, wordt de wijze van afdoening slechts sporadisch opnieuw onderwerp van politiek debat. 3.2. Verdieping 3.2.1. Het proces voor de uitvoering van moties en amendementen is ingericht en de vastlegging is voor betrokkenen inzichtelijk. Het proces voor de indiening, vastlegging, monitoring en afdoening van moties en amendementen is ingericht en voor betrokkenen duidelijk. Een deel van de processtappen is vastgelegd in Engage en in de gesprekken is door de verschillende betrokkenen aangegeven dat het uitvoeringsproces en hun rol daarin duidelijk is. Met name de vastlegging van moties en amendementen lijkt goed te functioneren. Aangenomen moties en amendementen worden op een vaste wijze geregistreerd, waardoor voor raad, college, griffie en ambtelijke organisatie inzichtelijk is welke moties en amendementen zijn aangenomen. 3.2.2.
Informatie over de voortgang is beschikbaar, maar bereikt de raad niet altijd actief en integraal. De monitoring van de moties en amendementen is de afgelopen jaren verder geprofessionaliseerd. De griffie vraagt periodiek voortgangsinformatie open er zijn afdoeningsbrieven die in het systeem gekoppeld worden aan de desbetreffende motie. Daarmee zijn verschillende waarborgen aanwezig om de voortgang en terugkoppeling te volgen. Hoewel de monitoring organisatorisch is ingericht, leidt dit niet voor alle raadsleden tot voldoende zicht op de voortgang van de uitvoering. De bevindingen schetsen een gematigd positief beeld van het zicht op en de tevredenheid over de monitoring. Tegelijkertijd constateren we dat, ondanks de beschikbaarheid van informatie over de voortgang, verschillen bestaan in het feitelijke inzicht dat individuele raadsleden hebben in de uitvoering van moties en amendementen. Daarbij zien we ook dat er een verschil is in de ervaren informatiepositie tussen raadsleden. Raadsleden die de uitvoering actief volgen en navraag doen ervaren meer grip op de voortgang. Voor andere raadsleden komt de uitvoering pas nadrukkelijk in beeld wanneer een afdoeningsbrief aan de raad wordt aangeboden. Het huidige proces maakt monitoring daarmee mogelijk, maar zorgt er niet vanzelf voor dat de gehele raad gedurende de uitvoering actief en op dezelfde wijze wordt geïnformeerd.
29 Raadsinstrumentarium 3.2.3. Het ontbreken van duidelijke termijnen maakt het moeilijk om te beoordelen of moties tijdig worden uitgevoerd en afgedaan De tijdigheid van de uitvoering en afdoening vormt een afzonderlijk aandachtspunt. Voor de uitvoering van moties bestaan geen algemeen vastgestelde termijnen. De termijn wordt bepaald door de aard en complexiteit van de motie en door eventuele termijnen die de raad zelf in de motietekst opneemt. In sommige moties wordt een concreet moment voor terugkoppeling genoemd, terwijl in andere moties geen termijn is opgenomen of gebruik wordt gemaakt van open formuleringen als ‘zo spoedig mogelijk’. Uit de gesprekken komt naar voren dat hierdoor verschillend wordt aangekeken tegen wat een redelijke uitvoeringstermijn is. Voor de raad wordt het daarmee moeilijker om het college op tijdigheid aan te spreken, terwijl het voor het college en de ambtelijke organisatie niet altijd duidelijk is binnen welke termijn de raad resultaat verwacht. Het vraagstuk rond tijdigheid begint daarmee al bij de formulering van een motie. Een concrete termijn biedt zowel de raad als het college en de ambtelijke organisatie duidelijkheid over het moment waarop uitvoering of terugkoppeling wordt verwacht en maakt het mogelijk om de voortgang hierop te monitoren en om politieke actie te ondernemen op het moment dat de termijn niet wordt gehaald. 3.2.4.
De afdoening van moties wordt niet altijd als volledig ervaren Voor de formele afdoening is een vaste werkwijze ingericht. De raad ontvangt een raadsbrief waarin wordt aangegeven dat een motie of amendement wordt afgedaan, de wijze van afhandeling wordt toegelicht en de griffie koppelt deze brief aan het oorspronkelijke instrument. Daarmee is de formele afronding herleidbaar vastgelegd. Ondanks dit heldere proces blijkt uit de enquête dat met name over de terugkoppeling over de afdoening van moties kritiek bestaat. Volgens raadsleden bevatten afdoeningsbrieven soms vooral informatie over het gevolgde proces, terwijl minder duidelijk wordt welk concreet resultaat is bereikt en in hoeverre daarmee aan de oorspronkelijke bedoeling van de motie is voldaan. Daarnaast bestaat soms verschil van mening over de vraag of met de uitgevoerde acties daadwerkelijk invulling is gegeven aan de oorspronkelijke bedoeling van de motie. Het ontbreken van vaste uitvoeringstermijnen draagt hieraan bij. Omdat de planning veelal afhankelijk is van de inhoud van de motie en omdat formuleringen als “zo spoedig mogelijk” ruimte laten voor interpretatie, is het lastig vast te stellen of moties tijdig zijn afgehandeld. Hierdoor ontstaat het beeld dat moties niet altijd tijdig en volledig worden afgedaan. Voor de afdoening van moties is een vaste werkwijze ingericht.
De raad ontvangt een raadsbrief waarin wordt aangegeven dat een motie wordt afgedaan en waarin de wijze van afhandeling wordt toegelicht. De oorspronkelijke verzoekpunten uit de motie worden daarbij in de brief opgenomen. Uit een vergelijking van afdoeningsbrieven blijkt echter dat de mate waarin vervolgens herleidbaar is hoe aan de afzonderlijke verzoekpunten uitvoering is gegeven, verschilt. De afdoening van de motie ‘Op tijd Schoolrijp’ is hiervan een voorbeeld waarbij de uitvoering goed navolgbaar wordt toegelicht. De brief beschrijft welke analyse is uitgevoerd, welke partijen daarbij zijn betrokken en welke resultaten daaruit naar voren zijn gekomen. Vervolgens wordt toegelicht welke concrete acties worden ingezet op het gebied van oudervoorlichting, samenwerking tussen betrokken partijen en aanvullende voorzieningen. Ook wordt afzonderlijk beschreven hoe invulling wordt gegeven aan het verzoek om jaarlijks te evalueren. Hierdoor is voor de raad op basis van de brief in belangrijke mate te reconstrueren welke activiteiten naar aanleiding van de motie zijn uitgevoerd en welke vervolgstappen nog worden gezet. Bij de afdoening van de motie ‘Grijp iedere kans om seniorenwoningen te bouwen’ is deze relatie tussen de oorspronkelijke verzoekpunten en de beschreven uitvoering minder duidelijk.
De drie verzoekpunten worden aan het begin van de brief weergegeven, maar de daaropvolgende 30 Raadsinstrumentarium toelichting is niet langs deze punten opgebouwd. De brief gaat in op de ontwikkeling van locatie Galjoen, de faciliterende rol van de gemeente en alternatieve locaties voor ouderenhuisvesting. Uit de brief wordt echter niet duidelijk of de specifiek gevraagde inventarisatie onder oudere Amstelveners is uitgevoerd en, zo ja, wat hiervan de resultaten waren. Ook wordt niet concreet toegelicht hoe uitvoering is gegeven aan het verzoek om de raad vóór verdere besluitvorming over de uitkomsten van deze inventarisatie te informeren. Desondanks wordt de motie als afgedaan beschouwd. De voorbeelden laten zien dat het vermelden van de oorspronkelijke verzoekpunten op zichzelf niet voldoende is om de uitvoering van een motie herleidbaar te maken. Daarvoor is ook nodig dat de terugkoppeling inzichtelijk maakt welke actie per verzoekpunt is ondernomen, wat daarvan het resultaat is en, indien een verzoek niet of anders is uitgevoerd, waarom daarvoor is gekozen. Een vaste opbouw waarbij de afdoening expliciet aansluit op de afzonderlijke verzoekpunten kan de raad beter in staat stellen om te beoordelen of een motie volledig en overeenkomstig de oorspronkelijke bedoeling is uitgevoerd. 3.2.5.
Het vergadermodel werkt door in de inzet van het instrumentarium; dit raakt vooral aan het ‘vragenrecht’ Zoals in paragraaf 3.1 aangegeven, speelt de inzet van moties en amendementen zich af binnen het BOB-model, waarin beeldvorming (Het Raadsgesprek), oordeelsvorming (Het Raadsdebat) en besluitvorming (de raadsvergadering) over verschillende vergaderingen zijn verdeeld. Het huidige vergadermodel houdt verband met de manier waarop de raad zijn instrumenten toepast. Dat komt naar voren uit de enquête, de raadssessie en de gesprekken. De verdeling over vergadervormen raakt in het bijzonder aan de toepassing van het vragenrecht. In het model zijn informatieve en technische vragen belegd bij Het Raadsgesprek, terwijl de vragen in Het Raadsdebat volgens het Reglement van orde politiek van aard zijn. Het stellen van technische vragen tijdens het debat is niet mogelijk. Verschillende raadsleden ervaren dat de vraag aan het college hierdoor minder ruimte heeft gekregen. Het gaat dan om de laagdrempelige, deels informatieve en op de actualiteit gerichte vragen, zoals die in het eerdere commissiemodel gangbaar was. Vanuit het college wordt dit herkend. Opgemerkt wordt dat het accent is verschoven van het bevragen van het college naar het onderling overtuigen tussen fracties.
Tegelijkertijd is deze verschuiving deels een bewuste keuze geweest bij de inrichting van het model; gericht op een politieker debat tussen fracties en op minder nadruk op technische vragen aan het college. Ook bij de andere instrumenten werkt de opzet van het model door. Bij de evaluatie van het vergadermodel in 2023 werd geconstateerd dat moties vreemd aan de orde regelmatig worden ingezet om te profileren en dat indieners van moties te weinig spreektijd hadden. De werkgroep deed daarop enkele aanbevelingen, waaronder het verduidelijken van de spreektijd van indieners en het kritisch afwegen of een motie of amendement het passende instrument is, waarbij de raad de griffie om advies kan vragen (zie ook paragraaf 2.3.3.). In dit onderzoek komen enkele van deze punten terug. Door een raadslid is opgemerkt dat moties vreemd aan de orde regelmatig al bij voorbaat op een meerderheid kunnen rekenen en vervolgens in korte tijd worden afgedaan, en dat brede mede-ondertekening een deel van het politieke debat wegneemt. Bij de duiding hiervan past een kanttekening. De beelden over het vergadermodel lopen uiteen: waar sommigen de beperktere ruimte voor het bevragen van het college als een gemis ervaren, zien anderen de nadruk op onderling debat juist als winst.
Door hen wordt opgemerkt dat de effectiviteit van instrumenten vooral in het gedrag van de raad zit en minder in de opzet van het vergadermodel zelf. 31 Raadsinstrumentarium 3.3. Toetsing aan het normenkader Tabel 6 – Toetsing aan het normenkader (uitvoering) Norm Toets op de norm 4. Voor raadsleden, griffie, college en de ambtelijke organisatie is inzichtelijk hoe uitvoering wordt gegeven aan de opvolging en afdoening van moties en amendementen. Het proces voor de opvolging en afdoening van moties en amendementen is ingericht en de verantwoordelijkheden zijn op hoofdlijnen duidelijk. Moties en amendementen worden geregistreerd in het RIS, binnen de organisatie uitgezet en de voortgang wordt gevolgd door de griffie en collegecoördinatoren. Voor raadsleden is informatie over de uitvoering beschikbaar, maar deze bereikt hen niet altijd actief en integraal. Hierdoor zijn zij voor een actueel inzicht mede afhankelijk van het zelf raadplegen van het RIS of het navragen van de voortgang bij griffie of college. Ook aan de kant van het college en de ambtelijke organisatie niet altijd inzichtelijk wat van de uitvoering wordt verwacht. Doordat moties regelmatig open zijn geformuleerd, ontstaat soms verschil van inzicht over de gewenste invulling. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 5.
Er wordt herleidbaar uitvoering gegeven aan de opvolging en afdoening van moties en amendementen. De opvolging en formele afdoening zijn in de basis herleidbaar. Aangenomen moties en amendementen worden geregistreerd en afdoeningsbrieven worden gekoppeld aan het oorspronkelijke instrument. De mate waarin uit de afdoeningsbrief vervolgens inhoudelijk kan worden herleid hoe aan de afzonderlijke verzoekpunten uitvoering is gegeven, verschilt echter. Sommige brieven maken per onderdeel inzichtelijk welke acties zijn uitgevoerd en welke resultaten en vervolgstappen daaruit volgen, terwijl in andere brieven de relatie tussen de oorspronkelijke verzoekpunten en de beschreven uitvoering minder duidelijk is. Daardoor kan niet altijd worden vastgesteld of aan alle onderdelen van een motie uitvoering is gegeven. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 6. Aangenomen moties en amendementen worden op eenduidige wijze vastgelegd en gemonitord. Aangenomen moties en amendementen worden op een vaste wijze geregistreerd, waardoor inzichtelijk is welke moties en amendementen zijn aangenomen. Ook de monitoring is organisatorisch ingericht en de afgelopen jaren verder geprofessionaliseerd in het RIS. Daarmee zijn de vastlegging en monitoring systematisch ingericht en is aan deze norm voldaan. 7. Moties en amendementen worden tijdig en volledig beantwoord en afgehandeld.
Voor moties bestaan geen algemene afdoeningstermijnen en moties bevatten niet altijd een concrete termijn of duidelijk omschreven resultaat. Hierdoor lopen de verwachtingen over een redelijke uitvoeringstermijn uiteen en is niet altijd vast te stellen of een motie tijdig is afgehandeld. Het vermelden van de oorspronkelijke verzoekpunten bij moties op zichzelf niet voldoende is om de uitvoering van een motie herleidbaar te maken. Daarvoor is ook nodig dat de terugkoppeling inzichtelijk maakt welke actie per verzoekpunt is ondernomen, wat daarvan het resultaat is en, indien een verzoek niet of anders is uitgevoerd, waarom daarvoor is gekozen. Een vaste opbouw waarbij de afdoening expliciet aansluit op de afzonderlijke verzoekpunten kan de raad beter in staat stellen om te beoordelen of een motie volledig en overeenkomstig de oorspronkelijke bedoeling is uitgevoerd. Tenslotte verschilt de kwaliteit van afdoeningsbrieven in de mate waarin zichtbaar wordt gemaakt dat alle verzoekpunten zijn opgevolgd. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 8. Over de uitvoering vindt actief terugkoppeling plaats aan de raad. Bij de formele afdoening ontvangt de raad een afdoeningsbrief en in sommige gevallen vindt tussentijdse terugkoppeling plaats via raadsinformatiebrieven.
Tussentijds moeten raadsleden voor actueel inzicht veelal zelf het RIS raadplegen of navraag doen bij griffie of college. De uitvoering komt pas nadrukkelijk in beeld bij de uiteindelijke afdoening. Daardoor leidt de huidige wijze van monitoring niet voor alle raadsleden tot hetzelfde inzicht in de voortgang. Informatie is beschikbaar, maar niet de gehele raad neemt daar actief kennis van. Daarmee wordt er voldaan aan de norm want het college geeft altijd een 32 Raadsinstrumentarium terugkoppeling Het vergt wel meer politieke actie van de raad om bij onvrede over de versterkte informatie over de uitvoering hier vragen over te stellen. 33 | Raadsinstrumentarium 4. | Ambtelijke en bestuurlijke inzet De inzet die gemoeid is met de uitvoering, opvolging en afhandeling van moties en amendementen laat zich niet uitdrukken in een aantal uren of fte per motie of amendement. De tien geselecteerde casussen bieden daardoor geen basis voor harde cijfers, maar geven wel zicht op de patronen die zich voordoen bij de inzet rond moties en amendementen. Eerst gaan we in op de beelden van raadsleden bij ambtelijke en bestuurlijke inzet (paragraaf 4.1). Daarna gaan we in op de mate waarin college en organisatie de randvoorwaarden op orde hebben om moties en amendementen op te volgen en af te handelen (paragraaf 4.2).
In paragraaf 4.3 doen we een verdieping op de bevindingen en we eindigen het hoofdstuk met de toets aan het normenkader (paragraaf 4.4). 4.1. | Beelden van raadsleden bij ambtelijke en bestuurlijke inzet De enquête brengt in beeld in hoeverre raadsleden de inzet die met moties en amendementen gemoeid is, betrekken bij hun afweging (Figuur 17 en 19). Het merendeel van de raadsleden geeft aan met die inzet rekening te houden. Het beeld dat raadsleden van díe inzet zeggen te hebben, ligt lager: 12 raadsleden geven aan een beeld te hebben bij de ambtelijke en bestuurlijke inzet die met de uitvoering, opvolging en afhandeling gemoeid is. 25 | 25 20 | 20 | 2 7 15 | 15 | 10 10 | 9 | 10 5 | 5 | 5 2 | 3 2 0 | 1 | 0 | 1 Figuur 17. Antwoord op de stelling: Ik hou | Figuur 18. Antwoord op de stelling: Ik heb een bij het indienen van moties/amendementen | beeld bij de ambtelijke en bestuurlijke inzet die rekening met de ambtelijke en bestuurlijke | gemoeid is met de uitvoering, opvolging en inzet die hiermee gemoeid is. | afhandeling van moties en amendementen. In de open toelichting wordt door een enkel raadslid aangetekend dat de raad zich van de benodigde inzet sterker bewust zou mogen zijn.
Daarnaast leggen enkele raadsleden de verantwoordelijkheid hiervoor bij de uitvoering: volgens hen is het aan het college om aan te geven welke inzet en welke praktische uitvoerbaarheid met een voorstel gemoeid zijn, zodat de raad dat in zijn stemgedrag kan meewegen. In de raadssessie is het positieve beeld uit de enquête iets meer genuanceerd. Raadsleden gaven aan bij de afweging om een motie in te dienen weinig zicht te hebben op de bijbehorende inzet. Een raadslid geeft daarbij aan dat een overzicht van wat een motie ongeveer aan ambtelijke inzet kost, in het verleden een enkele keer is gedeeld. Dit maakt echter geen vast onderdeel uit van de vaste werkwijze. Een deel van de raadsleden plaatst hierbij de kanttekening dat moties niet altijd worden ingediend met het oog op de uitvoering. In de enquête klinkt, als boodschap aan de nieuwe raad, een uitgesproken oproep tot terughoudendheid. Raadsleden gaven hierin mee om minder moties te dienen om de eigen partij te profileren of om zichtbaarheid in de media te krijgen, en benadrukken 34 Raadsinstrumentarium dat het om de maatschappelijke impact gaat en niet om het aantal. Ditzelfde beeld komt naar voren in de gesprekken met de griffie en het college, waarin wordt opgemerkt dat de wens om zichtbaar te zijn ertoe kan leiden dat de gevolgen voor de organisatie bij het indienen minder worden meegewogen. 4.2.
Randvoorwaarden en inzet in de praktijk Voor de uitvoering, opvolging en afhandeling van moties en amendementen is het college, samen met de ambtelijke organisatie, verantwoordelijk. In de gesprekken is toegelicht welke randvoorwaarden daarbij een rol spelen. Vier daarvan komen naar voren: de financiële dekking, de beschikbare capaciteit en het eigenaarschap, de mate waarin de gemeente zelf zeggenschap heeft over wat wordt gevraagd, en het moment waarop de organisatie bij een voorstel wordt betrokken. Deze punten lichten we hieronder toe. Financiële dekking De behandeling van de perspectiefnota en de begroting zijn de momenten waarop de raad de financiële en beleidsmatige kaders meegeeft. Uit de interviews komt naar voren dat juist rond deze P&C-momenten veel moties worden ingediend. Een blik op het raadsinformatiesysteem ondersteunt dit. Zo werden bij de behandeling van de perspectiefnota 2025 17 moties ingediend, bij de perspectiefnota 2026 15 moties en bij de programmabegroting 2025 9 moties.8 Een deel daarvan wordt aangenomen zonder dat is geregeld hoe de kosten worden gedekt; uit de interviews maken we op dat dit in de wandelgangen ook wel getypeerd wordt als "leuke-dingen- moties". Bij de aanname van moties zonder dekking spelen volgens de griffie ook de onderlinge verhoudingen een rol: fracties steunen elkaars voorstellen over en weer.
Geregeld wordt bij een dergelijke motie het college verzocht om een onderwerp te onderzoeken of nader uit te werken. Vanuit de organisatie wordt ervaren dat dit soort “onderzoeksmoties” te vaak ingediend worden zonder dat is nagedacht over financiële dekking. Bij moties zonder dekking geldt binnen de organisatie het uitgangspunt dat een voorstel financieel gedekt zou moeten zijn. De raad kan een dekkingsvoorstel in de praktijk niet zelf opstellen: de ambtelijke ondersteuning om dekking binnen de begroting uit te werken, ligt bij het college en niet bij de raad. Volgens de griffie neemt het college het ontbreken van dekking bij de aanname veelal voor lief. Wanneer het college een voorstel wil uitvoeren, wordt de dekking vervolgens in de bestuurlijke en ambtelijke uitvoering geregeld. Capaciteit en eigenaarschap Naast financiële dekking is de beschikbare ambtelijke capaciteit een randvoorwaarde voor de uitvoering. Anders dan bij dekking gaat het hier niet om de vraag óf er geld is, maar om de vraag of er menskracht is om een aangenomen motie ook daadwerkelijk uit te voeren. De uitvoering van een motie vraagt tijd en capaciteit die op dat moment niet aan andere taken kan worden besteed. Dit speelt te meer omdat de capaciteit op sommige afdelingen krap is. De motie huisvesting woonwagenbewoners maakt dit mechanisme concreet.
In de focusgroep is toegelicht dat de betrokken afdeling (Wonen) uit 2,5 fte bestaat maar een structurele overbelasting heeft van 40 tot 50 procent. De uitvoering van deze motie heeft in een relatief korte periode veel capaciteit gevraagd, waardoor andere werkzaamheden op de afdeling in die periode zijn blijven liggen. De organisatie wijst er daarbij op dat het inlopen van dat uitgestelde werk op termijn zelf weer aanleiding kan geven tot nieuwe vragen of moties. Naast capaciteit is eigenaarschap een aparte randvoorwaarde. Ook wanneer capaciteit en budget beschikbaar zijn, komt de uitvoering moeilijk op gang wanneer een onderwerp organisatorisch niet is belegd of wanneer een bestuurlijke trekker ontbreekt. De motie “duurzame ontwikkelingsdoelen 8 Geraadpleegd via: Dashboard amstelveen - iBabs Publieksportaal 35 Raadsinstrumentarium Verenigde Naties (SDG)” illustreert dit. Voor de uitvoering was structureel budget beschikbaar: zowel in 2024 als in 2025 ging het om € 90.000. Dit budget is echter grotendeels onbesteed gebleven en steeds doorgeschoven naar het volgende jaar. Twee jaar zijn er door de griffie wel SDG-trainees ingehuurd.
Over 2024 resteerde € 48.000, dat is doorgeschoven naar 2025 omdat de capaciteit bij de griffie beperkt was en de ingestelde werkgroep vanuit de raad niet tot concrete plannen kwam, ook niet met de adviezen van de trainees.9 Over 2025 resteerde € 79.000 en is de werkgroep gestopt; het laatste project is vanuit de organisatie zelf gefinancierd en uitgevoerd.10 In de focusgroep is dit beeld aangevuld. Het onderwerp was organisatorisch nergens belegd en kwam grotendeels bij één beleidsadviseur terecht, terwijl een bestuurlijke trekker ontbrak. Het draagvlak bij het college om de SDG’s daadwerkelijk in de organisatie te verankeren leek ook beperkt. De werkgroep die de uitvoering droeg, bestond vooral uit burgerleden en niet uit fractievoorzitters, waardoor het initiatief binnen de raad bij een kleine groep bleef. Daar kwam bij dat de motie beperkt was uitgewerkt: concrete stappen en een planning ontbraken, waardoor een gedragen beeld van wat er moest gebeuren niet tot stand kwam. Bij deze casus was niet het geld de beperkende factor, maar het ontbreken van capaciteit en van gedragen eigenaarschap bij college, organisatie én raad. Zeggenschap van de gemeente Een derde randvoorwaarde betreft de mate waarin de gemeente zelf zeggenschap heeft over wat een motie vraagt.
Waar dekking en capaciteit gaan over de middelen om een motie uit te voeren, gaat het hier om de reikwijdte: kan de gemeente het gevraagde op eigen kracht realiseren, of ligt een deel daarvan buiten haar invloedssfeer? Uit de focusgroepen komt naar voren dat dit zich op twee manieren voordoet. In het ene geval ontbreekt het de gemeente zelf aan de positie om het gevraagde af te dwingen; in het andere geval ligt het gevraagde bij externe partners van wie de gemeente afhankelijk is. De motie seniorenhuisvesting locatie Galjoen illustreert de eerste variant. De motie riep het college op om bij de herontwikkeling van locatie Galjoen vast te houden aan het voornemen om een deel van de ruimte te bestemmen voor bijzondere woonvormen voor senioren, om te inventariseren welke oudere Amstelveners aan de ontwikkeling van zo'n woonvorm wilden bijdragen, en om de raad daarover te informeren. Bij de afdoening onderschreef het college de intentie van de motie, maar constateerde het dat de locatie om meerdere redenen minder geschikt was voor deze doelgroep en dat de gemeente in dit project een faciliterende rol heeft. Het dwingend voorschrijven van specifieke woonvormen of doelgroepen was door onder meer de eigendomsverhoudingen niet mogelijk.11 In de focusgroep is dit beeld bevestigd: de gemeente is geen eigenaar van de grond en kan de realisatie op die locatie niet zelf afdwingen.
Daarbij is aangeven dat de motie bij deze stand van zaken een negatief preadvies had moeten krijgen, terwijl het preadvies positief was. De motie "Op tijd schoolrijp" raakt de tweede variant. De motie riep het college op om de stand van zaken rond de schoolrijpheid van kinderen in Amstelveen te analyseren, met initiatieven en oplossingen te komen, dit samen met partners als de kinderopvang, de jeugdgezondheidszorg (JGZ), het samenwerkingsverband en het onderwijsbestuur op te pakken, en de uitkomsten jaarlijks te evalueren en met de raad te delen. De kern van de afhankelijkheid bij deze motie is dat de gemeente de gevraagde inzet niet zelf kan leveren. De benodigde gegevens over schoolrijpheid worden niet door de gemeente gegenereerd maar liggen bij het onderwijs, waardoor zij die bij de partners moet ophalen. Ook de uitvoering ligt deels buiten haar bereik: de onderwijszorg- voorziening valt volledig onder het samenwerkingsverband, en de JGZ heeft naar eigen zeggen geen ruimte om ontwikkelvraagstukken op te pakken. De rol van de gemeente was hierbij vooral 9 Gemeente Amstelveen (2025). Jaarstukken 2024, onderdeel Sustainable Development Goals. 10 Gemeente Amstelveen (2026). Jaarstukken 2025, onderdeel Sustainable Development Goals. 11 Gemeente Amstelveen (2025). Raadsbrief afdoening motie 'Grijp iedere kans aan om seniorenwoningen te bouwen', 15 mei 2025.
36 Raadsinstrumentarium faciliterend en aanjagend: zij kon de partijen aanspreken, gegevens opvragen en het onderwerp agenderen, maar het gevraagde niet zelf tot stand brengen. De organisatie herkent dit als een breder patroon. Bij de raad leeft volgens de focusgroepen soms het beeld dat de gemeente op vrijwel elk onderwerp kan sturen, terwijl een deel van de vraagstukken bij andere partijen ligt. Bij het thema jeugd en onderwijs is om die reden in beleidsstukken expliciet opgenomen waarover de gemeente wel en niet gaat, om de reikwijdte van de gemeentelijke rol vooraf duidelijk te maken. Moment van betrokkenheid Een laatste randvoorwaarde betreft het moment waarop de ambtelijke organisatie bij een voorstel wordt betrokken. In de focusgroepen en in het gesprek met de griffie geven verschillende betrokkenen aan dat vroege afstemming over een concept de uitvoerbaarheid van een motie of amendement ten goede kan komen. Wanneer de organisatie een voorstel vooraf onder ogen krijgt, kan zij aangeven wat in de uitvoering wel en niet werkt en meedenken over de formulering. Het amendement Noodfonds energie is hiervan een voorbeeld. In het kader van de stijgende energielasten wilden de indieners op korte termijn een fonds instellen om inwoners, ondernemers en instellingen te ondersteunen.
Het concept kwam, met tussenkomst van de griffie, ongeveer een week voorafgaand aan de behandeling bij de organisatie binnen. In die periode heeft de organisatie een aantal knelpunten benoemd: de formulering was zo ruim dat in beginsel iedereen aanspraak zou kunnen maken op aanzienlijke middelen, er was nog geen concreet bestedingsplan, en het door de indieners gewenste bedrag paste niet binnen de begroting. Deze punten zijn in de afstemming verwerkt. Vanuit de organisatie is deze afstemming gewaardeerd en is de uitvoerbaarheid verbeterd. De raad stelde budget beschikbaar, het college kreeg het mandaat om de besteding vorm te geven en achteraf te verantwoorden, en voor het daaropvolgende jaar is een bestedingsplan met uitvoeringsregels opgesteld. 4.3. Verdieping 4.3.1. Moties en amendementen worden regelmatig ingezet vanuit de volksvertegenwoordigende rol; de aandacht voor de uitvoerbaarheid kan daarbij onder druk komen te staan. De raad vervult verschillende rollen. Via moties en amendementen geeft hij (in)direct kaders mee aan het college. Tegelijkertijd is de raad volksvertegenwoordiger: hij vertegenwoordigt de gehele bevolking en behartigt de belangen van alle inwoners. Raadsleden polsen wat er leeft onder inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en brengen die geluiden in bij de besluitvorming.
Uit de interviews maar ook bestudeerde casussen komt naar voren dat moties en amendementen in belangrijke mate vanuit deze volksvertegenwoordigende rol worden ingezet. Raadsleden agenderen een onderwerp dat in de samenleving leeft en geven daaraan zichtbaar gewicht. Deze rol is op zichzelf waardevol, maar er ontstaat spanning wanneer de aandacht voor het vertegenwoordigen en agenderen prevaleert boven de aandacht voor de inzet die nodig is om een voorstel ook uit te voeren. Dat verklaart mede het patroon dat in paragraaf 4.2 zichtbaar werd: moties die worden aangenomen zonder dat de dekking, de capaciteit of de uitvoerbaarheid voldoende is doordacht. In het meest uitgesproken geval verschuift het accent van agenderen naar profileren. De raad benoemt in de enquête zelf, als boodschap aan de nieuwe raad, dat moties niet zouden moeten worden ingediend om de eigen fractie te profileren of om in de media zichtbaar te zijn, en ook de griffie en het college wijzen op deze neiging. Deze afweging wordt bovendien urgenter nu de gemeente voor een structurele bezuinigingsopgave staat12. De griffie wijst erop dat niet langer alles kan worden opgepakt en dat scherper de vraag gesteld zal moeten worden wat wél en niet mogelijk is. Juist dan komt het aan op moties die gericht zijn op wat daadwerkelijk kan 12 Gemeente Amstelveen (juni 2026). Coalitieakkoord GroenLinks-PvdA (PRO), VVD en D66.
37 Raadsinstrumentarium worden gerealiseerd. De manier waarop de raad met moties en amendementen omgaat, raakt ook aan de bestuurscultuur in Amstelveen. Vanuit meerdere geledingen wordt deze cultuur beschouwd als het zoeken naar consensus en onderlinge afstemming. Voorstellen worden vaak vooraf afgestemd en fracties steunen elkaars moties over en weer, waardoor deze regelmatig breed of unaniem worden aangenomen. Zowel de griffie als het college geven aan dat er bij moties soms scherper gestuurd had kunnen worden. Tegelijkertijd blijkt een kritische toets op aspecten als uitvoerbaarheid en financiële dekking in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend. 4.3.2. De raad heeft niet altijd zicht op de benodigde randvoorwaarden voor de uitvoering. Vroegtijdige betrokkenheid van de organisatie kan hierin voorzien, maar raakt aan de rolverdeling tussen raad, college en organisatie. Zoals in paragraaf 4.2 beschreven zijn er aandachtspunten rondom de randvoorwaarden om een motie of amendement uit te kunnen voeren. Soms ontbreekt de financiële dekking, soms de ambtelijke capaciteit of gedragen eigenaarschap. De SDG-motie laat zien dat zelfs een motie met budget kan stilvallen wanneer een bestuurlijke trekker ontbreekt. En de woonwagenmotie dat de inzet op de ene taak ten koste gaat van andere.
In dit soort gevallen is er het risico op een verdringingseffect; de inzet naar aanleiding van een motie gaat ten koste van de inzet op andere terreinen. Bij het indienen heeft de raad hier echter beperkt zicht op. Dat hangt er mede mee samen dat de raad de knelpunten in de uitvoering nauwelijks terugziet. Waar dekking wordt georganiseerd of capaciteit wordt verdrongen, gebeurt dat in de ambtelijke en bestuurlijke uitvoering, zonder dat dit standaard bij de raad terugkomt. Doordat deze signalen de raad niet bereiken, is er weinig gelegenheid om ze bij een volgende afweging mee te nemen. Dit sluit aan op het beeld uit hoofdstuk 3, waar de terugkoppeling over de uitvoering het meest kritisch wordt beoordeeld. Juist op deze randvoorwaarden kan de ambtelijke organisatie meedenken wanneer zij vroegtijdig bij een voorstel wordt betrokken. Het amendement Noodfonds energie illustreert dit. Doordat de organisatie het concept ongeveer een week vooraf onder ogen kreeg, kon zij aangeven dat de formulering te ruim was, dat een bestedingsplan ontbrak en dat het gewenste bedrag niet binnen de begroting paste. Dit zijn precies de punten die de uitvoerbaarheid en de dekking betreffen. Waar die afstemming vooraf plaatsvindt, worden dergelijke randvoorwaarden zichtbaar en bespreekbaar voordat een voorstel wordt ingediend of aangenomen. Dit is een breder vraagstuk binnen het dualistische bestel.
Het functioneren van de ambtelijke organisatie valt onder de verantwoordelijkheid van het college. Rechtstreeks contact tussen raadsleden en ambtenaren over feitelijke en technische zaken is op zichzelf toegestaan. In de praktijk verloopt contact met de raad bij veel gemeenten via de griffie. Bij de evaluatie van de Wet dualisering is juist gewezen op de wenselijkheid van contact tussen raadsleden en ambtenaren over technische zaken, mits daarover heldere afspraken bestaan.13 Hiervoor heeft Amstelveen ook een Verordening op de ambtelijke bijstand en fractieondersteuning waarin dit duidelijk is omschreven. Vanuit de griffie is aangegeven dat de lokale cultuur is dat raadsleden rechtstreeks contact met ambtenaren mogen opnemen voor technische vragen, met de griffie in de cc (bij mails). Vroegtijdige afstemming kan de uitvoerbaarheid van voorstellen dus vergroten, maar vraagt om duidelijke afspraken over de vorm waarin de organisatie kan meedenken zonder dat de verhouding tussen raad, college en organisatie wordt doorkruist. 13 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (2008). Evaluatie van de Wet dualisering gemeentebestuur (Kamerstukken II 2008/09, 30902, nr. 15). Den Haag. 38 Raadsinstrumentarium 39 Raadsinstrumentarium 4.4. Toetsing aan het normenkader Tabel 7 – Toetsing aan het normenkader (ambtelijke en bestuurlijke inzet) Norm Toets op de norm 9.
Raadsleden hebben een goed beeld van de inzet die gemoeid is met de inzet van de instrumenten en handelen bewust vanuit dit inzicht. Een meerderheid van de raadsleden geeft aan bij de afweging rekening te houden met de ambtelijke en bestuurlijke inzet; het bewustzijn dat die inzet meespeelt is aanwezig. Het feitelijke beeld van die inzet is echter beperkter omdat hier ook niet over wordt gerapporteerd. Moties worden bovendien veelal vanuit de volksvertegenwoordigende rol ingediend, om te agenderen of te profileren. Daardoor wegen de gevolgen voor de organisatie bij het indienen minder mee. Daarmee wordt er op dit moment niet voldaan aan de norm. 10. Het college en de organisatie hebben de benodigde randvoorwaarden op orde om moties en amendementen uit te voeren, op te volgen en af te handelen. Het college pakt aangenomen moties en amendementen serieus op en het interne proces van opvolging en afdoening is strak georganiseerd. In zoverre zijn de randvoorwaarden op orde. Tegelijkertijd doen zich knelpunten voor: moties worden aangenomen zonder dekking, krappe capaciteit leidt tot verdringing van ander werk, en de uitvoering valt stil wanneer eigenaarschap ontbreekt. Een deel van deze knelpunten ontstaat vooral aan de voorkant bij het indienen. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 40 | Raadsinstrumentarium 5. | Impact 5.1. | Beschrijving effecten 5.1.1.
| Effecten van moties en amendementen op beleid De enquête brengt in beeld in hoeverre raadsleden effect van moties en amendementen op het gemeentelijk beleid zien (Figuur 19). Voor moties is dat beeld overwegend positief: 14 van de 20 raadsleden beoordelen het effect op het beleid als zichtbaar. Voor amendementen ligt het beeld lager: 11 van de 20 raadsleden zijn het (geheel) eens met de stelling dat amendementen zichtbaar effect op het beleid hebben. 25 | 25 20 | 20 | 1 15 | 15 | 10 14 10 | 10 5 | 5 | 5 | 9 0 | 1 | 0 Figuur 19. Antwoord op de stelling: Moties en amendementen hebben een zichtbaar effect op het beleid van de gemeente. Gevraagd naar concrete voorbeelden noemen raadsleden in de enquête onder meer het woonwagenbeleid, de aanpak van schoolrijpheid, de toewijzing van studentenwoningen (inmiddels ook voor hbo en mbo), de bouw van woningen op locaties waar eerder geen woningbouw was voorzien, en de aanpak van ondervoeding bij ouderen. Ook het amendement voor het noodfonds ten tijde van de energiecrisis wordt genoemd als voorbeeld dat effect heeft gehad op beleid. Als we kijken naar de bestudeerde casussen, dan raken amendementen het beleid rechtstreeks, doordat zij de tekst van een besluit direct wijzigen.
Het amendement betaald parkeren wijzigde het invoeringsplan voor betaald parkeren en verplichtte tot een participatieproces met besluitvorming door de raad; dit heeft geleid tot een participatieprotocol waarmee inwoners en ondernemers per gebied kunnen meedenken over de invoering. Het protocol is op het moment van onderzoek nog niet toegepast, in afwachting van het nieuwe college. Het amendement gezelligheid voegde gezelligheid als ambitie toe aan de evenementenvisie en wijzigde daarmee eveneens het vastgestelde beleid. Bij de bestudeerde moties plaatst met name de ambtelijke organisatie vaker kanttekeningen. In de focusgroepen is opgemerkt dat bij een aangenomen motie niet altijd is te bepalen wat de motie zelf heeft veroorzaakt en wat ook zonder de motie al in gang was gezet. Dit beeld komt bij verschillende van de bestudeerde casussen terug. Over de motie zwembad de Meerkamp, die het college opriep om de uitwerking van scenario's naar voren te halen van 2028 naar 2026, wordt aangegeven dat deze aansloot op voorbereidingen die in de organisatie al liepen. Het onderwerp lag al op tafel, een haalbaarheidsonderzoek naar nieuwbouw of renovatie was al opgeleverd, en de motie bracht geen wezenlijk nieuwe inzichten ten opzichte van waar al aan werd gewerkt. 41 | Raadsinstrumentarium De motie huisvesting woonwagenbewoners laat iets vergelijkbaars zien.
De motie riep op het proces te versnellen. In de woonvisie uit 2023 waren woonwagenstandplaatsen aanvankelijk geen onderdeel; daarna zijn vervolgstappen gezet, waaronder een erfpachtconstructie waarmee woonwagenbewoners hun standplaats kunnen kopen. Door betrokkenen is aangegeven dat de stappen in de lijn lagen die de afdeling zelf al aan het uitzetten was, en dat de motie geen extra werk opleverde. Wel is volgens hen de ontwikkeling in een hoger tempo doorlopen dan zonder de motie het geval zou zijn geweest. Bij andere moties bleef het beleidseffect volgens de organisatie beperkter of bleef onduidelijk wat de motie opleverde. De SDG-motie was unaniem aangenomen en riep algemeen geformuleerd op de duurzame ontwikkelingsdoelen te ondersteunen. Aan de motie waren echter geen concrete stappen, planning of financiële dekking verbonden (zoals eerder ook behandeld in hoofdstuk 4). De motie sturen op gelijke kansen riep het college op in te zetten op een beurs voor leraren, als antwoord op het lerarentekort. Echter, vanuit de organisatie is toegelicht dat bij de uitwerking bleek dat er vanuit het onderwijsveld weinig behoefte was aan juist deze oplossing. De motie over Cobra laat tenslotte zien hoe de raad en de ambtelijke organisatie verschillend naar hetzelfde onderwerp kunnen kijken. In de enquête noemt een raadslid Cobra als voorbeeld van zichtbaar effect op het beleid.
Rond het Cobra-dossier zijn in deze periode meerdere moties ingediend. De motie die in dit onderzoek als casus is verdiept, riep het college op het convenant aan te passen zodat de zittende directie eerder zou vertrekken. Vanuit de ambtelijke organisatie is hierover aangegeven dat de raad geen formeel zeggenschap heeft over een directiewissel. De gevraagde ingreep was zeer specifiek en meer uitvoeringsgericht. Bestuurlijk werd de motie bovendien onverstandig geacht, omdat zij de verhouding tussen de gemeente en de instelling onder druk zou zetten. De motie is tijdens het debat door andere fracties afgeremd en vervolgens ingetrokken, waardoor het college er geen uitvoering aan hoefde te geven. 5.1.2. | Effecten van moties en amendementen op de samenleving Naast het effect op beleid brengt de enquête in beeld in hoeverre raadsleden effect van moties en amendementen op de samenleving zien (Figuur 20). Voor moties zijn 13 raadsleden het (geheel) eens met de stelling dat moties een zichtbaar effect hebben op de samenleving. Voor amendementen zijn 12 raadsleden het (geheel) eens. 25 | 25 20 | 2 | 20 | 1 15 | 11 | 15 | 11 10 | 10 5 | 5 | 5 | 6 3 | 3 0 | 0 Figuur 20.
Antwoord op de stelling: Moties en amendementen hebben een zichtbaar effect op de samenleving 42 Raadsinstrumentarium Gevraagd naar concrete voorbeelden noemen raadsleden onder meer de tegemoetkoming in dierenartskosten voor minima, de erkenning voor woonwagenbewoners, het meten van fijnstof rond Schiphol, een zebrapad op een onveilige oversteekplaats, geld voor de beveiliging van Joodse scholen, eetpunten tegen ondervoeding bij ouderen, en de verhoging van het budget voor minimaregelingen voor sport en cultuur. In de open toelichting tekent een raadslid hierbij aan dat het indienen van moties geen garantie is voor verandering in de samenleving, en dat het niet om het aantal moties gaat maar om de maatschappelijke impact. Vanuit de organisatie komen verschillende beelden naar voren. Bij de motie huisvesting woonwagenbewoners noemt de betrokken adviseur een merkbaar effect in het contact met de doelgroep. Naar aanleiding van de motie is er meer met de doelgroep gesproken en zijn stappen gezet in dat contact, waaronder werkbezoeken aan locaties. Bij het amendement noodfonds energie wijst de betrokken adviseur op een geruststellende werking. Inwoners, instellingen en ondernemers konden erop terugvallen mocht dat nodig zijn.
Het feitelijke gebruik bleef beperkt, mede doordat de inflatie meeviel en het aantal aanvragen lager was dan verwacht, waardoor een deel van het gereserveerde geld is teruggevloeid. Bij andere casussen is het maatschappelijk effect beperkt of nog niet vast te stellen. Bij de motie op tijd schoolrijp geeft de betrokken adviseur aan dat de gemeente met interviews en een enquête aan de slag is gegaan om het probleem in kaart te brengen, maar dat op korte termijn moeilijk is te meten of de interventies helpen. De gemeente kan vooral afgaan op de signalen van professionals in het veld. Bij het amendement gezelligheid, dat gezelligheid als ambitie toevoegde aan het evenementenbeleid, geeft de betrokken adviseur aan dat er geen beleidsacties aan gezelligheid te koppelen zijn en dat er niet op valt te sturen, waardoor het amendement in de uitvoering nauwelijks een plek kreeg. Bij de motie seniorenhuisvesting locatie Galjoen bleef maatschappelijk effect uit. De locatie werd ongeschikt bevonden voor de doelgroep, de gemeente is geen eigenaar van de grond en kon de realisatie niet afdwingen. Volgens betrokkenen had de motie achteraf een negatief preadvies moeten krijgen. 5.2. Verdieping In dit hoofdstuk ligt de focus op de vraag wat er met een aangenomen motie of amendement gebeurt, en of dat de raad versterkt in zijn kaderstellende en controlerende rol.
We volgen daarbij de weg die een motie of amendement aflegt: eerst de manier waarop de raad haar formuleert en indient, daarna de manier waarop hij de uitvoering en het effect ervan volgt. 5.2.1. Bij het indienen stuurt de raad niet altijd op hoofdlijnen; soms schrijft hij een oplossing voor. Kaderstellen houdt in dat de raad de hoofdlijnen van het beleid bepaalt, waarna het college die uitwerkt en uitvoert. Hoe de raad de kaderstellende rol invult levert een wisselend beeld op. Waar de raad met een motie een richting op hoofdlijnen meegeeft die het college vervolgens uitwerkt, versterkt de afhandeling die rol. De motie huisvesting woonwagenbewoners is hiervan een voorbeeld: de raad drong aan op actualisatie van beleid, en het college heeft die richting uitgewerkt. Bij een deel van de casussen zien we echter het risico dat de raad niet de hoofdlijn bepaalt, maar een specifieke oplossing voorschrijft en daarmee op het terrein van de uitvoering komt dat aan het college is. De motie over Cobra is hiervan het duidelijkste voorbeeld. Met de opdracht om het convenant aan te passen zodat de zittende directie eerder zou vertrekken, schreef de raad een concrete maatregel voor waarover de gemeente formeel niet gaat.
Met de motie sturen op gelijke kansen verzocht de raad eveneens een specifieke maatregel, terwijl bij de uitwerking bleek dat daar vanuit het onderwijsveld weinig behoefte aan was. In beide gevallen was de raad met een op het beoogde maatschappelijk effect geformuleerde opdracht, met ruimte voor het college om de uitwerking te bepalen, dichter bij zijn eigen kaderstellende rol gebleven. Ook vanuit de organisatie 43 Raadsinstrumentarium wordt opgemerkt dat moties sterker zijn wanneer zij op het doel sturen en de oplossingsrichting openlaten. Deze kwestie speelt vooral bij moties. Een amendement wijzigt de tekst van een besluit rechtstreeks en ligt daarmee per definitie binnen het kader dat de raad vaststelt. De vraag of de raad op hoofdlijnen stuurt of op de uitvoering, doet zich vooral voor bij moties, die het college oproepen tot handelen. 5.2.2. Na het aannemen is er beperkt zicht op of een motie is uitgevoerd zoals bedoeld en of zij effect heeft gehad. Waar de kaderstellende rol vooral speelt bij het indienen, komt de controlerende rol aan de orde bij de afhandeling. Controleren is meer dan een motie als afgedaan aanmerken. Het vraagt dat de raad de informatie over de uitvoering afzet tegen wat met de motie was beoogd, en vervolgens nagaat of het beoogde effect ook is bereikt. Op beide punten is dat zicht beperkt. Het begint bij de uitvoering.
De terugkoppeling daarover wordt in de enquête het meest kritisch beoordeeld (zie hoofdstuk 3): raadsleden ervaren die geregeld als procesmatig, waardoor inhoudelijk minder goed navolgbaar is wat er is bereikt en er weinig houvast is om de uitvoering tegen de bedoeling af te zetten. Ook wij zien dit terug in afdoeningsbrieven. Daar komt bij dat de raad de ruimte die er wél is beperkt benut. Dat een motie zelden wordt nagelopen op wat er daadwerkelijk mee is gedaan, is een breed gedeeld beeld. De griffie signaleert dat raadsleden zelden doorvragen wanneer een motie wordt afgedaan. Vanuit de organisatie wordt aangegeven dat na een raadsbrief doorgaans niet meer op een motie wordt teruggekomen. En in de raadssessie geven raadsleden tenslotte zelf aan dat zij hier alerter op moeten zijn. De griffie kan daarbij wel signaleren dat een afdoening mogelijk te beperkt is, maar niet zelf vaststellen dat een motie onvoldoende is uitgevoerd. Het college daarop aanspreken is aan de raad. Maar die controlerende stap wordt na het aannemen dus niet vanzelfsprekend gezet. Nog een stap verder ligt de controle op de impact en die komt maar beperkt in beeld. Raadsleden zien wel effect van hun moties: een ruime meerderheid herkent zichtbaar effect op het beleid, en bij een deel van de casussen is dat effect ook reëel.
Maar of dat effect herleidbaar is tot de motie, en of het uiteindelijk de samenleving heeft bereikt, blijft buiten beeld. De ambtelijke organisatie wijst er in de casussen op dat bij een aangenomen motie vaak niet is vast te stellen wat de motie zelf heeft bewerkstelligd en wat ook zonder de motie al in gang was gezet. Bij de motie zwembad de Meerkamp lagen de gevraagde stappen grotendeels al besloten in de lopende uitvoering: het onderwerp lag al op tafel en een haalbaarheidsonderzoek was al opgeleverd, zodat de motie eerder bevestigde dan veroorzaakte. Op het niveau van de samenleving is nog moeilijker vast te stellen of een motie effect heeft gehad: bij de motie op tijd schoolrijp is dat op korte termijn niet meetbaar, en bij het amendement betaald parkeren moet het effect zich nog uitwijzen. De informatie die nodig zou zijn om deze vragen te beantwoorden komt niet uit zichzelf naar de raad, en er is geen systematiek die de gang van motie naar resultaat volgt. Daardoor beschouwt de raad een aangenomen motie al snel als resultaat, terwijl de daadwerkelijke bijdrage aan beleid en samenleving grotendeels buiten beeld blijft. Een mogelijke verklaring voor beide observaties, dat de raad bij het indienen naar een concrete oplossing grijpt en na afloop het effect nauwelijks volgt, ligt in de focus op de volksvertegenwoordigende rol.
Raadsleden agenderen een onderwerp dat in de samenleving leeft en geven daaraan zichtbaar gewicht. Vanuit die rol bestaat de neiging om een concreet, herkenbaar punt te maken in plaats van een kader op hoofdlijnen mee te geven. Dit speelt vervolgens ook mee bij de vraag waarom de aandacht na het aannemen kan verslappen. Met het indienen van een motie heeft een raadslid de volksvertegenwoordigende rol in belangrijke mate al vervuld. Het onderwerp is geagendeerd, er is aandacht voor gevraagd en de achterban is vertegenwoordigd. Het naderhand controleren of de motie ook tot resultaat heeft geleid, kan dan minder zwaar wegen dan het agenderen zelf. Dat beeld sluit aan bij de uiteenlopende maatstaven die raadsleden aanleggen voor succes: waar de één een motie pas geslaagd vindt wanneer het 44 Raadsinstrumentarium beleid is uitgevoerd, rekent de ander een motie al tot succes wanneer een onderwerp is geagendeerd of wanneer de achterban ziet dat de fractie zich ervoor inzet. Die laatste maatstaf meet echter niet het maatschappelijk effect, maar de politieke zichtbaarheid. 5.3. Toetsing aan het normenkader Bij de toetsing van de norm 12 en 13 staat niet de vraag centraal of iedere motie of ieder amendement daadwerkelijk tot een maatschappelijk effect moet leiden. Moties en amendementen vervullen immers ook een politieke, agenderende en volksvertegenwoordigende functie.
De toets op norm 12 en 13 richt zich daarom op de vraag in hoeverre de bijdrage aan beleidsontwikkelingen en maatschappelijke effecten achteraf herleidbaar is op het moment dat dit wel werd beoogd. Tabel 8 – Toetsing aan het normenkader (Impact) Norm Toets op de norm 11. Raadsleden worden in positie gebracht om de kaderstellende en controlerende rol uit te voeren via de uitvoering, opvolging en afhandeling van moties en amendementen en handelen hier actief naar. De kaderstellende rol krijgt een wisselende invulling: soms geeft de raad een richting op hoofdlijnen mee, in andere gevallen schrijft hij een concrete oplossing voor en stuurt daarmee op de uitvoering. Ook de controlerende rol verdient aandacht. Hoewel terugkoppeling door de raad zelf als procesmatig wordt ervaren vraagt hij beperkt door wanneer een motie wordt afgedaan. Beide hangen samen met de sterk volksvertegenwoordigende inzet van moties. De raad agendeert een herkenbaar punt en ziet zijn rol met het indienen al grotendeels vervuld, waardoor het meegeven van een kader en het controleren achteraf minder zwaar wegen. Daarmee wordt er deels voldaan aan de norm. 12. De inzet van moties en amendementen draagt herleidbaar bij aan beleidsontwikkelingen binnen de gemeente. Bij amendementen is de bijdrage aan beleidsontwikkelingen herleidbaar.