Bijlage 1 Bomenplan ‘Amstelveen Bomenstad, bomenplan gemeente Amstelveen’

Amstelveen Bomenstad Bomenplan gemeente Amstelveen

15 oktober 2024

1

Inhoud

Voorwoord3

5. Investeren

23

5.1 De 3-30-300 regel

23

5.2 Versterking van de biodiversiteit 

24

1. Inleiding

4

1.1 Aanleiding 

4

5.3 Investeren in meer bomen

25

1.2 Afbakening

4

5.4 Toekomstbestendige groeiplaatsen

27

1.3 Leeswijzer

5

2. Visie, doelstelling en uitgangspunten

6

6. Bomenagenda

29

2.1 Visie

7

Bijlage 1. Wettelijke kaders

34

2.2 Doelstelling en uitgangspunten

8

3. De bomen van Amstelveen

9

Bijlage 2. Quick scan Amstelveense bomen

35

3.1 Boomsoorten

9

Bijlage 3. Interne boomprocedure

37

Bijlage 4. Bomenstructuurkaart

39

Bijlage 5: Groeiplaats

47

3.2 Groeiplaats 

9

3.3 Meerdere generaties bomen

10

3.4 In vogelvlucht over het Amstelveense bomenbestand

12

4. Beschermen

13

4.1 Behouden van waardevolle bomen

13

4.2 Een robuuste Amstelveense bomenstructuur

16

4.3 Zorgvuldig werken en ontwikkelen rond bomen

19

4.4 Ecologisch beheer

20

2

Voorwoord Groen erfgoed: Amstelveen, Bomenstad

bomen zijn een belangrijk onderdeel van onze groene identiteit. Een identiteit die we willen behouden, versterken en benutten.

Amstelveen staat bekend om haar rijke stadsgroen, unieke heemparken, het Amsterdamse bos en een

Met het nieuwe bomenplan spelen we in op de

voormalig Arboretum met bijzondere bomen. Deze groene

huidige ontwikkelingen. Het bevat richtlijnen voor het

elementen vormen een belangrijk onderdeel van onze stad

beschermen van bomen en investeren in bomen. Denk

en zijn van grote waarde voor een gezonde leefomgeving.

aan: het behouden van waardevolle bomen, de keuze voor bomen met een lange levensloop, het creëren van

Tuin- en landschapsarchitect Broerse ontwierp vele

optimale groeiruimte, het versterken van een gezonde

parken in Amstelveen en was verantwoordelijk voor de

bomenmix en het ecologisch beheren van groen.

aanleg van de groenstructuren in Elsrijk-West. Groen en de hoofdgroenstructuur waren destijds al essentieel

Het bomenplan is bedoeld voor wie beroepsmatig te

bij de stadsplanning voor nieuwe wijken. En het

maken heeft met groen of met stedelijke ontwikkeling

uitgangspunt van dit bomenplan is behoud of herstel

in Amstelveen. Of het nu gaat om een nutsbedrijf of

van die structuur. Ook in de nieuwste woonwijk De

een projectontwikkelaar óf onze eigen organisatie.

Scheg speelt groen en water een prominente rol.

Geïnteresseerde inwoners kunnen waardevolle informatie vinden over het belang van bomen in de

Het eerdere bomenplan van Amstelveen dateert uit

stad, ook in hun eigen tuin.

2008. Sindsdien is er veel veranderd. We zien een toenemende verstedelijking, infrastuctuurvernieuwing

Ik hoop dat we als stad met dit bomenplan de

(zoals bij de A9, en de Bovenkerkerweg) en uitbreiding

komende jaren een bijdrage kunnen leveren aan een

binnen de stadsgrenzen. Tegelijkertijd willen we onze

aangename, gezonde en biodiverse leefomgeving.

kenmerkende groene identiteit behouden. Waar groen vroeger vooral gezien werd als ‘kijkgroen’, ligt de focus

Veel leesplezier.

nu meer op ‘belevingsgroen’. Groen draagt bij aan het welzijn van mens en dier, klimaatadaptatie en versterkt

Floor Gordon

de biodiversiteit. Onze heemparken en monumentale

Wethouder Groen en Water

Ouderkerkerlaan, Platanus x hispanica

3

1. Inleiding Bomen zijn belangrijk voor Amstelveen. Ze koelen

Samen met de singels vormen bomen de groene-

Groenvisie Amstelveen

de stad in warme periodes en vertragen door hun

en blauwe aderen van de stad. Hierdoor ontstaan

De Groenvisie van Amstelveen is een thematische

bladerdek het water bij zware regenval. Naast deze

verbindingen van noord naar zuid en van west naar

uitwerking van de gemeentelijke Omgevingsvisie. De

voordelen voor het klimaat hebben bomen ook

oost. Deze groen blauwe verbindingen behoeven

Groenvisie is richtinggevend voor het beleid rondom

waarde voor natuur, identiteit en gezondheid, zoals het

versterking, omdat zij essentieel zijn in een

gemeentelijk groen. In het kort beschrijft de visie:

produceren van zuurstof.

dichtbevolkte stad als Amstelveen.

“het belang dat groen heeft voor Amstelveen, en hoe de gemeente, ook bij groei van de stad, wil bereiken dat groen

Amstelveen is van oorsprong ruim en groen opgezet.

Bomen bevinden zich in de directe leefomgeving van

en water een grotere bijdrage leveren aan een fijne en

Het uitgangspunt van groenarchitect Broerse om “de

inwoners. Daarom hebben inwoners, de gemeenteraad

gezonde omgeving.”

natuur in de stad te brengen” is in grote delen van de

en de Groenraad de mogelijkheid gekregen om mee

stad duidelijk zichtbaar. Binnen de bebouwde kom

te denken met het plan. In het Bomenplan staat

Visie Gezonde Leefomgeving

zijn er, naast de parken, veel groene straten, lanen en

hoe de gemeente het Amstelveense bomenbestand

Amstelveen wil een gezonde stad zijn en blijven,

plantsoenen.

beschermt, maar ook hoe de gemeente investeert in

met gezonde inwoners. Het Bomenplan sluit aan op

bomen voor de toekomst.

speerpunt 2 van de Visie: ”groene identiteit behouden,

1.1 Aanleiding

versterken en benutten.”

Nederland, en in het bijzonder stedelijke gebieden

1.2 Afbakening

zoals Amstelveen, staan voor grote uitdagingen,

Het Bomenplan gaat over alle bomen in Amstelveen.

zoals de verstedelijking, klimaatverandering en de

Daarbij gaat het vooral om de bomen die als individuele

achteruitgang van de biodiversiteit. Bomen zijn

boom worden beheerd en gecontroleerd. Deze staan

onmisbaar om deze opgaves te beantwoorden. Het

langs wegen en (fiets)paden, in groenstroken en de

Bomenplan is de uitwerking van de ambities van

(heem)parken. Voor de bomen die niet in eigendom

de Groenvisie en de Visie Gezonde Leefomgeving.

van de gemeente zijn, blijft dit beperkt tot de regels

Tevens vult het ander beleid aan, zoals het Actieplan

rondom kap van waardevolle bomen en initiatieven

Klimaatadaptatie.

voor vergroening. Het Bomenplan voldoet aan alle wettelijke kaders, zoals

Bomenwandeling met inwoners en de gemeenteraad

de Omgevingswet (zie bijlage 1: Wettelijke kaders).

4

Het Bomenplan volgt de richtlijnen uit het Handboek

1.3 Leeswijzer

Bomen van het Normeninstituut Bomen. In dit

Het Bomenplan is als volgt opgebouwd:

Handboek zijn richtlijnen opgenomen over bijvoorbeeld het inrichten van een goede groeiplaats voor bomen en het werken rondom bomen.

2. V  isie, doel en

Hoe kan de boom in Amstelveen zijn uitgangspunten waarden optimaal vervullen? Het Bomenplan rust op twee doelen: beschermen van bomen en investeren in bomen. De doelen zijn onderverdeeld in acht uitgangspunten die de leidraad vormen van het beleid.

3. D  e bomen van

Dit hoofdstuk beschrijft de opbouw van

Amstelveen

het bomenbestand. Daarbij zijn gegevens uit het beheersysteem gebruikt, maar ook de waarnemingen uit een quick scan op diverse locaties.

4. Beschermen

In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten

van bomen

omschreven die vallen onder het eerste doel, het beschermen van bomen .

5. I nvesteren in bomen

Hoofdstuk 5 beschrijft de uitgangspunten die vallen onder het tweede doel, het investeren in bomen

6. Bomenagenda

De Bomenagenda omvat de maatregelen die nodig zijn om de ambities uit het Bomenplan waar te maken, inclusief een financiële onderbouwing.

• Verklarende

Technische begrippen en hun definitie.

woordenlijst • Bijlagenboek

Het overzicht van de bijlagen bij het Bomenplan.

Van der Veerelaan, Styphonolobium japonicum

5

2. Visie, doelstelling en uitgangspunten Natuur, klimaat, gezondheid en identiteit zijn in de Groenvisie benoemd als kernwaarden van het groen. Het Bomenplan integreert deze kernwaarden in deze visie, het doel en de

Klimaat

Gezondheid

Natuur

Identiteit

• Water vasthouden • Hittestress • Opname CO2

• Bewegen • Ontmoeten

uitgangspunten. Natuur Bomen bieden voedsel-, nest- en schuilgelegenheid aan allerlei dieren. Soms komen er wel honderden organismen voor op één boom. Klimaat Bomen werken verkoelend. In de schaduw van een boom kan het zo’n 10 graden koeler zijn. Gezondheid Mensen zijn in een boomrijke omgeving meer buiten. Dit leidt tot minder stress, overgewicht, hart- en vaatziekten, astma en diabetes. Identiteit Bomen geven Amstelveen haar karakter, met de prachtige heemparken, singels en statige bomenlanen.

• Biodiversiteit • Ecologische verbindingen

• Heemparken • Monumentale bomen

6

2.1 Visie

Dit is niet alleen goed voor de biodiversiteit, maar

Amstelveen vindt bomen belangrijk vanwege

verlaagt ook de risico’s op ziekten en plagen. De

hun waarde voor de omgeving. Een boom levert

kwaliteit van het bomenbestand, met bomen die

zogenaamde ‘ecosysteemdiensten’, zoals het geven van

goed uit kunnen groeien en ouder kunnen worden,

zuurstof en het afvangen van fijnstof. Het is belangrijk

is dus belangrijker dan de kwantiteit. De gemiddelde

om te zorgen dat bomen gezond oud kunnen worden.

Amstelveense boom wordt niet ouder dan 50 jaar,

Volwassen bomen met een groot boomkroonvolume

zoals kenmerkend is voor bomen in stedelijk gebied.

leveren namelijk meer ecosysteemdiensten en hebben

Hierdoor worden de ecosysteemdiensten die een

dus meer waarde dan jonge pas geplante bomen. Dit

boom kan leveren niet optimaal benut.

vereist een juiste standplaats voor elke soort boom en voldoende groeiruimte. En het is belangrijk om voor een spreiding van boomsoorten te zorgen.

Visie Amstelveen Bomenstad:

De waarde van stadsbomen

Gemiddelde leeftijd van stadsbomen in Amstelveen

0

20

40

60

80

100

120

Boomkroonvolume (BKV), afgezet tegen de leeftijd

140

“Amstelveen streeft naar meer diversiteit in soorten bomen en het verhogen van de gemiddelde leeftijd van de stadsboom naar 60 jaar. Daarbij is kwaliteit (hoe gezond/oud is de boom en welke waarde heeft de boom voor de omgeving) belangrijker dan kwantiteit (het aantal bomen). Met het vastleggen van bomenstructuren en het hanteren van een bomenregel beogen we voldoende boomkroonvolume voor iedere wijk in de toekomst.”

Populus x canadensis ‘Robusta’ uit 1950, Van Heuven Goedhartlaan

Diversiteit aan soorten bomen, Nicolaas Tulplaan

7

2.2 Doelstelling en uitgangspunten Het Bomenplan heeft een tweeledige doelstelling: beschermen van bomen en investeren in bomen. Bij elke doelstelling zijn vier uitgangspunten opgenomen. Deze acht uitgangspunten vormen de leidraad voor het Bomenplan. In hoofdstuk 4 is het beleid voor het doel ‘beschermen’ uitgewerkt. In hoofdstuk 5 voor het doel ‘investeren’.

“De waarde van bomen voor Amstelveen wordt versterkt door het Amstelveense bomenbestand te beschermen en in meer bomen en betere groeiplaatsen te investeren.” Beschermen van bomen

Investeren in bomen

Behouden van

De 3-30-300 regel

waardevolle bomen Een robuuste

Soortendiversiteit

Amstelveense boomstructuur Zorgvuldig werken en

Meer bomen aanplanten

ontwikkelen rond bomen Effectief en natuurvolgend Toekomstbestendige beheren van bomen

groeiplaatsen

Van Heuven Goedhartlaan, Acer campestre ‘Elsrijk’

8

3. De bomen van Amstelveen Amstelveen is een boomrijke stad met een veelzijdig en

3.1 Boomsoorten

de woonwijk een eigen uitstraling te geven. Binnen de

karakteristiek bomenbestand. Dat is ook terug te zien

Over de hele gemeente gezien zijn de boomsoorten

wijken valt op dat in straten en buurten vaak wel voor

in het straatbeeld. Het bomenbestand bestaat uit bijna

gelijkmatig verdeeld: er springen geen soorten bovenuit.

één of enkele boomsoorten gekozen is. Hier is dus

32.000 individueel geregistreerde bomen. Deze bomen

De soorten die het meeste voorkomen zijn de es, berk

sprake van minder biodiversiteit.

worden beheerd door de eigen gemeentelijke dienst

en esdoorn. Het aandeel van deze bomen bedraagt een

volgens een Groenbeheerplan.

derde van het bomenbestand. Veel van deze soorten

Er staan veel bomen die, als deze een goede groeiplaats

gedijen goed op klei- en veengronden met een hoge

krijgen en goed worden beschermd, kunnen uitgroeien

grondwaterstand. En sommige soorten (wilg, els, es)

tot bijzondere en beeldbepalende bomen. Dit zijn

komen in Amstelveen van nature voor. In totaal zijn

bijvoorbeeld structuren met lindes en iepen, maar

maar liefst 700 boomsoorten in de gemeente. Dat zijn

ook bijzondere individuen zoals de honingboom en de

bijvoorbeeld veel boomsoorten die zijn aangeplant om

Chinese vernisboom. In bijlage 2 staan de resultaten van de Quick scan van het Amstelveense bomenbestand.

Boomsoorten

De belangrijkste voorwaarde voor een goed groeiende

Wilg

5%

Eik

5%

Kers

6%

Linde

6%

groeiplaats is onmisbaar om een boom gezond te laten

Populier

7%

groeien en ontwikkelen.

boom zit onzichtbaar onder de grond: de groeiplaats. De groeiplaats die een boom nodig heeft is ongeveer net zo groot als de boomkroon van een boom. Een goede

Els

8%

Iep

9%

Esdoorn

Bij bomen in de stad is de groeiplaats al snel niet meer optimaal voor een boom. De boom heeft ‘concurrentie’

10%

van kabels en leidingen en bestrating. De ideale

11%

Berk Es

groeiplaats voor een boom is in bos, bosplantsoen of

12% 0

Augustinuspark, Salix alba

3.2 Groeiplaats

20%

Overig

2000

4000

Overzicht van de top-10 boomsoorten

6000

8000

beplanting, omringd door andere bomen en struiken. Vaak is de groeiplaats in (gras)bermen ook nog relatief gunstig, maar ligt maaischade op de loer.

9

Standplaats

De boom in bestrating heeft meer ruimte nodig, de middelste boom heeft genoeg ruimte in het gazon, maar hier ligt maaischade op de loer. De berk op de rechter foto heeft een ideale standplaats.

17 procent van de bomen staat in de verharding. Bij deze bomen is extra aandacht nodig om toch een toekomstbestendige groeiplaats te maken.

3.3 Meerdere generaties bomen

2. 1950 tot 2000. De meeste bomen worden geplant

In de leeftijdsopbouw van het bomenbestand zijn drie

in periodes van stadsuitbreiding. In de jaren na

periodes te onderscheiden:

de Tweede Wereldoorlog werden veel wijken

1. Voor 1950. Uit deze periode zijn nog weinig

gebouwd, zoals Bankras/Kostverloren (jaren ‘60),

bomen over. Dat komt vooral omdat toen veel

Groenelaan (jaren ‘70) en Waardhuizen (jaren ‘80).

bomen werden geplant die in de stad niet veel

Wijken met hun eigen stedenbouwkundige opzet

ouder worden dan 40 à 50 jaar. Het gaat dan om

en boomstructuren. Na de bouw van Westwijk in

bijvoorbeeld om elzen en populieren. De oudste

de jaren ’90 nam ook de aanplant van bomen af.

bomen staan met name in en rond de oude

In de laatste decennia werd al veel vaker gekozen

stadsparken, zoals het Broersepark, Park De

voor soorten met een lange levensduur, zoals essen,

Ruyschlaan, De Braak en het Dr. Jac. P. Thijssepark.

iepen, esdoorns en lindes.

10

3. Vanaf 2000. Hier vindt een kentering plaats en worden veel gestructureerde vervangingen uitgevoerd. Hierbij is de veiligheid van een boom leidend. Ook wordt toegewerkt naar meer bomen met een lange levensduur. Opvallend is wel dat juist in deze periode ook veel sierkersen zijn aangeplant, soorten met een kortere levensduur. Deze soort is veel gebruikt bij vervangingen in woonstraten in Bankras-Kostverloren, Elsrijk, Groenelaan en Westwijk.

Plantjaar 5000 4000 3000 2000 1000

Vo o

r 19 193 0 30 -1 9 19 40 40 19 195 0 50 19 196 0 60 19 197 0 70 -1 9 19 80 80 19 199 0 90 20 20 0 0 00 20 201 0 10 Va -202 na 0 f2 02 0

0

In de leeftijdsopbouw zijn grofweg drie perioden te onderscheiden. Augustinuspark, Fraxinus angustifolia ‘Raywood’

11

3.4 In vogelvlucht over het Amstelveense bomenbestand Zoals we hebben kunnen lezen in hoofdstuk 2 is het kroonoppervlak van een boom belangrijk voor het bepalen van de waarde die een boom heeft voor zijn omgeving. Onderzoek toont een verband aan tussen de boomkroonbedekkingsgraad en bijvoorbeeld de koeling van de omgeving, een beter luchtmilieu en mentale en fysieke gezondheid. Een kroonbedekking van 30% is het streven voor een groene gezonde leefomgeving, waarover meer in paragraaf 5.1. Op basis van satellietdata (luchtfoto’s en hoogtekaarten) is het kroonoppervlak van alle bomen in de gemeente gedetailleerd in kaart gebracht. Zowel voor de gemeentelijke als particuliere bomen. Voor de kroonbedekking is voor de analyse ingezoomd op al het gemeentelijke eigendom en zijn alleen de buurten meegenomen die binnen de bebouwde kom liggen. Uit de ‘vogelvlucht’ over Amstelveen blijkt dat 8 buurten een kroonbedekking hebben van 30% of meer. Bij 26 buurten is de kroonbedekking 20-30% en bij 10 buurten is de kroonbedekking minder dan 20%. Het lage kroonbedekkingspercentage in sommige wijken, zoals Westwijk, komt bijvoorbeeld doordat de bomen nog jong (en dus klein) zijn, maar het kan ook

Boomkroonbedekking per wijk

duiden op minder ruimte voor bomen in de wijk. De Legmeerpolder omvat met name industriegebied en glastuinbouw. Hier zijn ook relatief weinig bomen.

12

4. Beschermen Het is niet mogelijk om alle bomen altijd te behouden,

of zelfs alle bomen binnen die structuur worden

getoetst of de boom nog voldoet aan de criteria van

ook al is behoud wel het uitgangspunt. Door

opgenomen op de waardevolle bomenlijst.

waardevolle boom. Als de boom nog steeds voldoet zal

ontwikkelingen is het soms nodig dat een boom gekapt

de boom in principe behouden moeten blijven.

wordt om ruimte te maken voor bijvoorbeeld een veilig

Iedere gemeente kan binnen de ‘bebouwingscontour

fietspad of bouwproject. In dit kader is het belangrijk

houtkap’ eigen regels stellen rondom het kappen

om bomen te onderscheiden die extra waardevol

van bomen. Buiten de grens gelden de regels van de

zijn, omdat ze bijvoorbeeld heel oud zijn of onderdeel

Omgevingswet. Bomen van de waardevolle bomenlijst

uitmaken van een belangrijke bomenstructuur. Deze

mogen alleen worden gekapt als daar een vergunning

bomen krijgen een verhoogde bescherming.

voor is verleend. Onder het kappen van een boom valt ook het verplanten of ingrijpend snoeien van een boom,

Ook bepaalde particuliere bomen kunnen extra

waarbij meer dan 20% van het kroonvolume wordt

waardevol zijn voor hun omgeving. Onder ‘particuliere

verwijderd. Bij de beoordeling van de kapaanvraag wordt

bomen’ vallen alle niet-gemeentelijke bomen. Dit zijn dus ook bomen van bedrijven, woningbouwcorporaties en dergelijke. Ook deze bomen worden extra beschermd.

4.1 Behouden van waardevolle bomen Voor de bescherming van particuliere bomen hanteert de gemeente een kapvergunningsplicht voor bomen van de waardevolle bomenlijst. Als een boom voldoet aan de criteria voor een waardevolle boom, dan komt deze op de waardevolle bomenlijst. Dezelfde criteria gelden ook voor gemeentelijke waardevolle bomen. In de meeste gevallen betreft het een individuele boom. Het kan echter ook zijn dat een boom onderdeel is van een ecologische of historische structuur. In dat geval kunnen meerdere

Bebouwingscontour houtkap

Van Heuven Goedhartlaan, Populus nigra ‘Italica’

13

Criteria waardevolle bomen

Daarnaast moet de boom een bijzondere waarde hebben voor de gemeente Amstelveen.

Een particuliere boom kan op de lijst komen als deze minimaal voldoet aan onderstaande drempelcriteria:

Categorie

Criterium

Inhoud

1. Toekomstverwachting

De boom heeft, eventueel na het uitvoeren van beheermaatregelen, een toekomstverwachting van minimaal 10 jaar.

A Monumentaal Bomen die zijn opgenomen in het Landelijk Register van Monumentale Bomen van de Bomenstichting. De bomenstichting hanteert eigen voorwaarden voor opname in het Landelijk Register, waaronder een leeftijdsgrens van 100 jaar.

2. Ontwikkelingsperspectief

3. Leeftijd

De boom kan zich zowel boven als onder de grond goed ontwikkelen. Er zijn geen belemmerende factoren aanwezig. De boom heeft een minimale leeftijd van 50 jaar.

B Waardevol

Omschrijving

Bomen die de gemeente Amstelveen zelf aanwijst. Deze bomen moeten, naast de drempelcriteria, minimaal één bijzondere waarde hebben: Afmetingen: • de boom is > 1 meter dik, of; • de boom is > 24 meter hoog, of; • de kroon is > 25 meter breed. Ecologie: Hoge ecologische waarde, bijvoorbeeld door holtes. Cultuurhistorie De boom is bijvoorbeeld onderdeel van de beplanting van een historisch gebouw of park. Dendrologie: De soort of variëteit is zeldzaam in de gemeente Amstelveen of in Nederland. Beeldbepalend: De boom is bepalend voor de straat, buurt of woonwijk. Verschijningsvorm: De verschijningsvorm is typerend voor de omgeving of juist zeer opvallend en karakteristiek: • oude treurvormen van bomen met een lange levensduur, zoals een treurbeuk; • grote vrij uitgroeiende bomen op een locatie waar de ruimte voor de boom onbeperkt is; • oude veterane knotbomen. Veterane bomen vertonen duidelijke verouderingskenmerken zoals een holle stam en een gereduceerde kroon.

14

Indeling gemeentelijke bomen in beleidsklassen

helpt om goed afgewogen en toekomstgerichte keuzes

De bomen worden beschermd op basis van een

Ook de gemeente zelf is eigenaar van veel waardevolle

te maken. Dit werkt onder andere door in het beleid

toegewezen beleidsklasse I tot en met IV, waarbij

bomen en boomstructuren. De gemeente hanteert

met betrekking tot overlast, groeiplaatsinrichting,

voor beleidsklasse I de hoogste bescherming geldt.

een eigen interne boomprocedure om bomen te

stedelijke ontwikkeling en het werken rond bomen.

Groeiplaatsen van beleidsklasse I bomen kunnen

beschermen bij ontwikkelingen (zie bijlage 3: Interne

worden opgenomen in het Omgevingsplan.

boomprocedure). De indeling in vier beleidsklassen

Beleidsklasse

Omschrijving

Beleidsklasse I Bomen met de hoogste beschermingsstatus

Binnen deze categorie vallen bomen die als individu van grote waarde zijn voor de gemeente. Deze bomen staan op de gemeentelijke waardevolle bomenlijst en vallen binnen een van onderstaande categorieën: A. Monumentaal – bomen die zijn opgenomen in het Landelijk Register van Monumentale Bomen van de Bomenstichting. B. Waardevol – bomen die voldoen aan de criteria voor een waardevolle boom. Hiervoor gelden dezelfde criteria als bij particuliere bomen. C. Herdenkingsboom – bomen die zijn geplant bij bijzondere gelegenheden, zoals de geboorte van een lid van het koningshuis.

Beleidsklasse II Boom binnen hoofdgroen- en wijkgroenstructuren

Bomen met een verhoogde beschermingsstatus. Binnen deze categorie vallen alle bomen die onderdeel zijn van een aangewezen Amstelveense boomstructuur. Zie paragraaf 4.2.

Beleidsklasse III Reguliere straat- en laanbomen

Bomen zonder verhoogde status. Dit betreft reguliere laan- en parkbomen van de 1e en 2e grootte, waarbij de groeiplaats is ingericht op een omlooptijd vanaf 40 jaar.

Beleidsklasse IV Bomen met verkorte omloop

Bomen zonder verhoogde status. Dit betreft alle bomen van de 3e grootte en bomen met een omlooptijd van ongeveer 30 jaar.

Herdenkingsboom op het Wilhelminaplein, Tilia x europaea

15

Bomenstructuurkaart 4.2 Een robuuste Amstelveense bomenstructuur Eén van de doelen van de Groenvisie is het versterken van de samenhang binnen het groen. De bomenstructuur zorgt voor deze samenhang door het leggen van verbindingen. De Bomenstructuurkaart is het raamwerk voor de bomen in Amstelveen. De bomen van de Bomenstructuurkaart vallen binnen beleidsklasse II. Dit betekent dat deze bomen een verhoogde bescherming hebben. In tegenstelling tot beleidsklasse I, gaat het bij beleidsklasse II om de structuur (verschijningsvorm en de groeiplaats) die beschermd wordt en niet zozeer de individuele boom. Bij ontwikkelingen geldt dat de structuur behouden moet blijven en mogelijk versterkt wordt, zodat de functie en verschijningsvorm behouden blijft. Hier zijn criteria voor opgesteld (zie bijlage 4: Bomenstructuurkaart). Het doel van de bomenstructuurkaart is om de belangrijkste bomenstructuren in stand te houden en te versterken en zo de huidige karakteristiek van Amstelveen te versterken en bij te dragen aan de ruimtelijke kwaliteit van toekomstige ontwikkelingen.

N

0

1.

STRUCTUURDRAGER

2.

STADSDRAGER

3.

HISTORISCHE VERBINDINGEN

4.

WIJKDRAGER

5.

PARK

6.

SPORTPARK

7.

GROEN BLAUWE LINTEN

1

2 km

16

De 7 Bomenstructuren 1. Structuurdrager Een structuurdrager is een weg met een bosachtige uitstraling. Dit is een beeldbepalende structuur op stedelijk gebied. Tevens is het een ecologische verbinder van en voor de stad. 2. Stadsdrager Stadsdragers zijn de verbinders tussen de verschillende wijken en invalswegen. Ze zijn kenmerkend voor de stad en de wijken, en passen zich aan aan de omgeving. Ze hebben eigen herkenbare identiteit. Het zijn bomen van de 1e grootte en hebben daarom voldoende onder- en

1. Structuurdrager: Beneluxbaan

2. Stadsdrager: Keizer Karelweg

3. Historische verbinding: Noorddammerweg

4. Wijkdrager: Asserring

bovengrondse groeiruimte nodig. 3. Historische verbindingen Deze verbindingen onderscheiden zich door hun sterke relatie met het historische Amstelveen. Hetzij door hun ligging op de polderdijken of door het historisch gebruik als ontginningswegen of loopvelden. Veel historische wegen waren vroeger ontginningswegen die de verbinding maakten binnen Amstelveen, maar ook vanuit Amstelveen naar het buitengebied. 4. Wijkdrager Een wijkdrager versterkt de herkenbaarheid van de wijkontsluitingsweg. Het is een continue en doorgaande boomstructuur.

17

5. Park De Amstelveense parken hebben ieder hun eigen karakter binnen de wijk en/of voor de stad. Het is de plek waar huidige en toekomstig monumentale en waardevolle bomen vrijuit kunnen groeien. Alle waarden van bomen vinden een plek in het park (natuur, klimaat, gezondheid en identiteit). 6. Sportpark Een groene zone waarin sport centraal staat. De bomen en het groen vormen het kader van de sportvelden. 7. Groen Blauwe Linten

5. Park: Broersepark

6. Sportpark: Sportlaan

Een lijnvormige waterstructuur met langs beide kanten een brede groenstrook waarin de verschillende gelaagdheden in verschillende vormen voorkomen. Groen blauwe linten spelen een belangrijke rol in de groenstructuur van Amstelveen. Ze lopen als groen-blauwe aderen door de stad. De parkachtige omgeving en inrichting maakt het aantrekkelijk voor mens en dier om hierin te verblijven

7. Groen Blauwe Linten: Catharina van Clevepark

18

4.3 Zorgvuldig werken en ontwikkelen rond bomen

door inklinking van de veengrond. Met name aan de

Verplanten van bomen

noord- en oostzijde van Amstelveen is sprake van

Als gezonde en goed groeiende bomen gekapt worden,

Amstelveen is een stad in ontwikkeling; er worden nieuwe

veengronden. De bodem zakt hier met één tot twee

is dat kapitaalvernietiging. De gemeente probeert de

woningen gebouwd en er zijn regelmatig werkzaamheden

cm per jaar. Dit zorgt ervoor dat de straten en trottoirs

bomen daarom zo goed mogelijk te beschermen. Soms

aan het riool, wegen en kabels en leidingen. Binnen deze

lager komen te liggen dan de (vaak onderheide)

is het belang van een project echter zo groot, dat de

projecten staan vaak bomen. Het uitgangspunt is dat

woningen. De gemeente kijkt op projectbasis welke

boom niet behouden kan blijven. In dat geval is de

gezonde bomen met een goede toekomstverwachting

methode wordt gebruikt om het maaiveld op te

boom mogelijk nog te verplanten. Deze overweging

behouden blijven. Het is dan belangrijk dat bomen zoveel

hogen. Bij deze ophoging wordt goed doorlatend

wordt meegenomen in de interne bomenprocedure. De

mogelijk worden ingepast in het project en dat deze goed

ophoogmateriaal gebruikt om het maaiveld weer terug

gemeente gaat hier echter terughoudend mee om, omdat

worden beschermd bij de werkzaamheden.

te brengen naar de wenselijke hoogte.

lang niet alle bomen geschikt zijn om te herplanten.

Met een interne boomprocedure beschermt de gemeente

Ophoging van de bodem binnen de kwetsbare

alle bomen binnen projecten (zie bijlage 3: Interne

boomzone (kroonprojectie + 1,5 meter) heeft negatieve

boomprocedure). Geen enkele boom wordt onnodig

invloed op bomen. Als algemeen uitgangspunt geldt

gekapt en alle gekapte bomen worden gecompenseerd,

dat er wordt gezocht naar mogelijkheden om alle

ongeacht de beleidsklasse. Dit gebeurt bij voorkeur

bomen te behouden. Verder wordt ook in deze situaties

binnen het project. In uitzonderlijke gevallen, als

de interne bomenprocedure gebruikt.

“Het kappen van een gezonde boom is kapitaalvernietiging”

compensatie niet mogelijk is, wordt onderzocht of het (resterende) bedrag uit een waardebepaling overgemaakt

Waterkwaliteit behouden

kan worden in een nieuw op te richten ‘Bomenfonds’.

Amstelveen is rijk aan bomen en water. Dit is een ruimtelijke kwaliteit. Echter, bomen langs oevers

Daarnaast hanteert de gemeente een LIOR (Leidraad

kunnen een ongewenst effect hebben op de

Inrichting Openbare Ruimte) met eisen over de inrichting

waterkwaliteit. Bladeren in het water verhogen

van de openbare ruimte inclusief bomen. Hierin staan

namelijk de aanwas van bagger. Daarom is de

ook richtlijnen over het werken rondom bomen (conform

gemeente extra alert om de waterkwaliteit op peil te

het Handboek bomen van het Normeninstituut Bomen).

houden op die plekken waar veel bomen langs de oever staan. Dit kan bijvoorbeeld door het toepassen van

Ophoging bodem

natuurlijke oevers, het extra ruimen van de bladeren

Eén van de veelvoorkomende projecten in Amstelveen

en bij de aanplant van nieuwe bomen ook rekening te

verdient bijzondere aandacht: ophoging van de bodem

houden met soort keuze en afstand tot de oever.

Populus x canadensis ‘Koster’, Nesserlaan

19

Bomen op veendijken

Als slechte of dode bomen kunnen blijven staan zonder

mulchlaag worden aangebracht of wordt de boom

De meest droogtegevoelige dijken zijn veendijken. Veen

risico voor hun omgeving, dan laat de gemeente ze bij

al direct ‘beveerd’ aangeplant, met takken vanaf de

klinkt in als de grond verdroogt. Dit kan door perioden

voorkeur staan vanwege hun waarde voor de natuur. In

grond. Dit is beter voor de groei van de boom, maar

van droogte komen, maar ook doordat bomen het

dergelijke bomen kunnen spechten of uilen broeden,

bespaart ook kosten voor het maaien.

water uit de bodem gebruiken. Een veendijk zakt dus

maar komen ook allerlei insecten en schimmels voor.

• De ca. 600 knotbomen worden in fasen gesnoeid: om-

voortdurend en moet regelmatig worden opgehoogd.

De gemeente hanteert de volgende uitgangspunten:

en-om, of elke derde boom in de rij. Daardoor blijft de

Bij de boom- en beplantingskeuze keuze en de

• Dode takken blijven hangen op plekken waar ze

positionering van bomen wordt rekening gehouden met

geen gevaar opleveren, zoals boven beplanting of

dit proces. Een voorbeeld hiervan zijn de populieren aan

bosplantsoen, mits dit praktsich past in het beheer.

de Bovenkerkerweg waar steeds terugkerende zonken

• Dode bomen blijven staan op plekken waar ze geen

(verzakkingen) de weg onveilig maken.

gevaar opleveren en waar dit past in de omgeving. Met name in bosplantsoen, maar soms ook in het gras in

Beschadiging van bomen Helaas komt het soms voor dat bomen van de

een park. bewust liggen en wordt de nieuwe boom ernaast

bijvoorbeeld als er overlast wordt ervaren of als bomen

geplant. Dit kan bepaalde diersoorten aantrekken

gezien wordt als ‘afval’, is voor de natuur namelijk een levensbehoefte. • Er is terughoudendheid met kandelaberen van bomen, omdat dit niet pas bij de natuurlijke vorm van de boom.

(specht, eekhoorn), die als doelsoort kunnen fungeren.

getaxeerd volgens het onderdeel ‘Boomtaxatie’ uit het

• Klimplanten blijven waar mogelijk in de boom zitten,

Handboek Bomen. Als een boom wordt gekapt zonder

met name in bosplantsoen. Dit is voor de boom

dat een omgevingsvergunning is verleend, is sprake

namelijk geen probleem. Klimplanten worden alleen

van illegale kap. In dat geval gaat een boom met een

verwijderd als er vermoedens zijn dat achter de klimop

bijzondere waarde verloren. De gemeente kan dan

een risicovol gebrek zit.

handhaven, bijvoorbeeld door het opleggen van een

• Bij bomen in gras geldt het uitgangspunt dat maaien

herplantplicht of financiële compensatie in een nieuw

onder de boomkroon zoveel mogelijk wordt beperkt.

op te richten ‘Bomenfonds’.

De laatste 0,5-1 meter tot de stam wordt in principe

4.4 Ecologisch beheer

Waar nodig wordt het eerst versnipperd. Wat vaak

• Als bomen omvallen, laat de gemeente deze soms

gemeente bewust of onbewust worden beschadigd, ‘in de weg staan’. In die gevallen kan de schade worden

ecologische structuur in stand. • Takken en stammen blijven waar mogelijk liggen.

niet gemaaid, mits dit praktisch uitvoerbaar is en verruiging kan worden tegengegaan. Dit zorgt voor

Goed boombeheer en ecologie gaan hand in hand.

minder maaischade, wat ten goede komt van de

Daarbij houden we wel oog voor de omgeving en

boom en bovendien de biodiversiteti versterkt.

passen wij ecologisch beheer toe op plaatsen waar het

Uitzonderingen zijn situaties waarbij een zeer hoge

kan, zoals in het bos- en heemplantsoen.

beeldkwaliteit nodig is. Waar nodig kan (tijdelijk) een

Dode bomen zijn een bron van leven door de vele insecten die er leven. Kleine zoogdieren en vogels nestelen en schuilen in de holtes.

20

Boom Veiligheids Controle (BVC)

Overlast door bomen

Bomen zijn immers waardevol voor de hele omgeving.

Alle individueel beheerde bomen worden eens

Bomen kunnen hinder veroorzaken. De gemeente

Uit de enquête op het online participatieplatform

per drie jaar systematisch geïnspecteerd door

neemt klachten serieus, maar is zeer terughoudend

DenkMee bleek ook dat bewoners wel enige hinder

gecertificeerde controleurs. De gemeente heeft haar

in het kappen of snoeien van bomen vanwege hinder.

kunnen ervaren van bomen, maar dat zij het belang

eigen bomenploeg met goed opgeleid personeel en

van bomen groter vinden dan de hinder die bomen

materieel en werkt samen met externe deskundigen.

kunnen veroorzaken.

Indien er een belangrijk defect wordt geconstateerd moet dit binnen zes maanden worden verholpen,

De gemeente hanteert de volgende uitgangspunten als

bijvoorbeeld door het snoeien of kappen van de boom.

het gaat om overlast:

De boomgegevens zijn geregistreerd in een digitaal

• De gemeente werkt zoveel mogelijk generiek,

beheersysteem waarin onderhoud en inspecties

volgens duidelijke regels en uitgangspunten.

worden verwerkt.

• Bomen uit beleidsklasse I en II (zie paragraaf 4.1) worden niet gekapt of drastisch gesnoeid in geval

Ziekten en aantastingen

van overlast.

Bij de bomen in onze gemeente komen ziekten

• Bij bomen uit beleidsklasse III en IV geldt het

en plagen voor. Het beheer voor de meest

uitgangspunt: ‘nee, tenzij…’.

voorkomende ziekten (essentaksterfte, iepziekte

• De bewijslast bij hinder van bomen ligt bij degene

en kastanjebloedingsziekte) is opgenomen in het

die de hinder ervaart.

Groenbeheerplan. Verder worden nog de volgende

• Vormen van hinder die via het normale beheer niet

uitgangspunten gehanteerd:

kunnen worden vermeden, zijn geen reden voor een

• Bij besmettelijke boomziektes kan de gemeente

maatregel. Bijvoorbeeld: vallende herfstbladeren,

bewoners via de Algemene Plaatselijke Verordening

naalden, bloesem of stuifmeel horen bij een boom.

(APV) verplichten om bomen te kappen, om daarmee

• In nieuwe situaties probeert de gemeente zoveel

verspreiding van de ziekte te voorkomen.

mogelijk rekening te houden met eventuele

• In uitzonderingsgevallen komen nog weleens andere

toekomstige overlast: de juiste boom op de juiste

ziekten voor, zoals roetschorsziekte of massaria.

plek.

In die gevallen werken we zoveel mogelijk volgens

• Er zijn altijd uitzonderingssituaties mogelijk. In die

een landelijk geldend protocol, bijvoorbeeld de Arbocatalogus.

gevallen is maatwerk nodig. Aesculus hippocastanum met veel vruchtval, Broersepark

21

De gemeente gaat als volgt met hinder door bomen bij

wortelopdruk en eerst te kijken naar mitigerende

bewoners om:

maatregelen. Hiermee gaat immers veel waarde

• Zonnepanelen: de gemeente kapt, snoeit of topt

verloren.

geen bomen voor zonnepanelen. Bomen dienen namelijk het algemene belang van een groene stad

Uitgangspunt bij de aanpak is om de meest efficiënte en

en koeling. Dit verkiest de gemeente boven een

passende oplossing te zoeken. Bij lichte opdruk is dit:

groter energieopwekpotentieel.

• Als er nog geen sprake is van struikelgevaar, kan

• Blad, zaad, pluizen, vogelpoep, en luizenplak:

worden gekozen om nog niets te doen.

dit hoort van nature bij een boom en kan niet

• Bij opdruk rond de boomspiegel, kan de

voorkomen worden. Dit is geen reden voor een

boomspiegel worden vergroot en (onnodige)

maatregel.

verharding worden verwijderd.

• Schaduw: de gemeente kapt of snoeit alleen in

• Bij opdruk in elementenverharding is een andere

situaties waarbij bomen buitenproportioneel veel

optie om de bestrating licht op te hogen, zodat

schaduw geven in de woning. Schaduw is namelijk

een laag straatzand bovenop de wortels kan

voor de een prettig, en de ander vindt het juist lastig.

worden aangebracht. In deze gevallen kan ook

De gemeente neemt de bezonningsnorm van TNO als uitgangspunt: woningen moeten minimaal twee mogelijke zonuren per dag hebben. De bewoner

halfverharding rond de boom worden aangebracht. • Bij opdruk in asfalt kan worden gekozen voor het plaatselijk wegfrezen of wegslijpen van asfalt.

wordt dan verzocht zelf via een ‘bezonningsstudie’ aan te tonen dat de woning daar niet aan voldoet. • Overhangende takken en doorschietende

Bij zware wortelopdruk zijn er de volgende opties: • Voetpaden kunnen worden omgevormd tot

wortels: de gemeente snoeit overhangende takken

halfverharding als het functioneel gebruik dit niet in

waar mogelijk binnen de reguliere snoeirondes.

de wegstaat.

Bewoners kunnen een melding maken via het online meldingenplatform Fixi.

• Het tracé van een weg of pad kan worden omgelegd, zodat deze ruimer om de boom ligt. • De verharding kan worden vervangen door een

Naast hinder bij bewoners, kan ook overlast ontstaan

constructie met onderling gekoppelde betonplaten

door wortelopdruk op de wegen en paden van de

of gestort beton.

gemeente. Het uitgangspunt is dat geen gezonde en toekomstbestendige bomen gekapt worden vanwege

Wortelopdruk bij het fietspad langs de Amsterdamseweg.

22

5. Investeren De waarde van een boom en zijn ecosysteemdiensten zijn bijna altijd te relateren aan het oppervlak of volume van

3-30-300 regel

de boomkroon. Een grote boom van 80 jaar oud vervangt

De 3-30-300-regel is het uitgangspunt voor

wel vijftig tot honderd kleine slecht groeiende bomen.

de inrichting van straten, buurten en wijken. Concreet houdt dit het volgende in: • Iedere bewoner ziet na maximaal 20 jaar

Het is daarom belangrijk om te investeren in goede

3 grote bomen (minimaal 6 meter breed,

groeiplaatsen zodat bomen echt groot en oud kunnen worden. Om het bomenbestand te versterken is het

beleidsklasse I, II of III) vanuit zijn woning.

dus soms beter om opnieuw te beginnen. Ook wil de

• Iedere buurt heeft na maximaal 20 jaar 30%

gemeente waar mogelijk verder vergroenen; zowel

kroonbedekking. Hierbij wordt uitgegaan

op eigen terrein als bij de bewoners. Een bomenregel

van het oppervlak op gemeentelijke eigendom.

helpt hierbij.

• Iedere bewoner kan binnen 300 meter een

5.1 De 3-30-300 regel

koele verblijfsplek bereiken van minimaal

Bomen zijn belangrijk voor onze levenskwaliteit. Met

5000 m2 groot. Dit sluit aan op het

name in de stedelijke omgeving is het een ingewikkelde

Actieplan klimaatadaptatie Amstelveen.

puzzel om ruimte te geven aan alle ‘assets’ van de openbare ruimte, zoals wegen, riolering, kabels en leidingen. Bomen leveren veel diensten en verdienen dus een goede plek in deze ruimte. In wijken zonder bomen is

nationale Bomennorm door het Normeninstituut Bomen.

Bovenstaande regel geldt voor het gemeentelijke

bijna per definitie sprake van hittestress.

Uit de analyse van het bomenbestand ‘in vogelvlucht’

eigendom binnen de bebouwingscontour houtkap.

(zie paragraaf 3.4) blijkt dat Amstelveen ruim groen

De gemeente heeft immers minder invloed op de

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat meer

is opgezet, mede door alle groenzomen, singels en

inrichting van particuliere tuinen.

kroonbedekking aantoonbaar leidt tot minder oversterfte

parken. Veel bewoners zien meerdere grote bomen

door het hitte-eiland effect en dat een groene omgeving

vanuit hun woning en de meeste buurten hebben een

Bij projecten in een bestaande situatie en bij nieuwe

leidt tot lagere zorgkosten. In juli 2021 werd in dit kader

kroonbedekking van meer dan 20%. Om een groene

ontwikkelingen is het streven om de 3-30-300 regel te

de 3-30-300-regel gelanceerd door wetenschapper

gezonde leefomgeving te behouden sluit Amstelveen aan

halen. Vaak is dit hier ook nodig, omdat de negatieve

Cecil Konijnendijk. Deze regel is doorvertaald naar een

bij de 3-30-300 regel.

gevolgen van het veranderende klimaat op veel plekken

23

in Amstelveen te merken zijn. Hittestress is onder

een grote meerderheid de voorkeur heeft voor meer

andere in het Stadshart en de wijken Groenelaan,

diversiteit: bomen van allerlei soorten en maten.

Uilenstede, Westwijk en Middenhoven een risico. De gemeente investeert in de aanplant van nieuwe bomen

Bij vervanging van bomen wordt daarom gekozen voor

en het verbeteren van de groeiplaats om inwoners

meer diversiteit. Daarbij wordt in het algemeen de

meer koelteplekken te kunnen bieden en hittestress te

ontwerpregel gehanteerd:

reduceren.

• Bij 0-20 bomen planten we minimaal twee soorten. • Bij 20-50 bomen planten we minimaal 4 soorten uit

In uitzonderlijke gevallen is de ruimte in een straat zo beperkt dat de gemeente geen bomen op minimaal 2 meter van de erfgrens kan planten. Daarom nemen we

verschillende families. • Vanaf 50 bomen planten we minimaal 6 soorten uit verschillende families.

in de APV op dat de afstand voor bomen wordt verkleind van 2 tot tot 0,5 meter. Voor heesters en heggen wordt

Overigens kiest de gemeente bewust voor één

de afstand op nihil vastgesteld. Zo kan de gemeente toch

boomsoort bij bepaalde lanen, zoals Kastanjes op de

zorgen voor vergroening in wijken met smalle straten.

Kastanjelaan en Lindes op de Lindelaan. Hier kan dan

5.2 Versterking van de biodiversiteit

bijvoorbeeld wel gekozen worden voor het aanplanten van verschillende variaties binnen de soort.

Soortendiversiteit is belangrijk voor gezondere bomen en meer biodiversiteit: iedere (boom)soort trekt eigen

Inheems en klimaatbestendig

diersoorten aan: vlinders, bijen, vogels en soms zelfs

Inheemse boomsoorten zijn boomsoorten die van

spechten of vleermuizen.

nature hier voorkomen. Deze soorten hebben relaties met andere bomen, planten en dieren en zijn van

Vanouds werden bomen in lange lanen geplant, liefst

grote waarde voor de biodiversiteit. Op de inheemse

van één soort en dezelfde leeftijd. Dit is onder andere

zomereik en schietwilg kunnen bijvoorbeeld honderden

te zien bij populierenlanen, de esdoorns en iepen in

insectensoorten aanwezig zijn. Daarom gebruikt en

Westwijk en de vele berken in Amstelveen-Noord.

kweekt de gemeente vooral inheemse soorten.

Lange rijen met bomen van één soort of cultivar worden een monocultuur genoemd. De monoculturen

De gemeente streeft naar een gezonde balans

vormen een risico op boomziektes, zoals bijvoorbeeld

tussen inheemse en klimaatbestendige (uitheemse)

essentaksterfte, kastanjebloedingsziekte of de iepziekte.

boomsoorten en cultivars. Klimaatverandering heeft

Ook de bewoners zien dit. Uit de enquête bleek dat

tot gevolg dat het in de stad te heet en droog wordt

Biodiversiteit in de stad. Verschillende soorten met zichtbaar andere kenmerken

24

voor bepaalde inheemse soorten, zoals de gewone

waar deze vrij kunnen uitgroeien. Bomen kunnen

beuk of de zachte berk. Inheemse boomsoorten zoals

dan een volledig natuurlijke groeivorm krijgen.

de veldesdoorn, linde of haagbeuk zijn inheems en toch

• Bij de soortkeuze wegen we de verschillende

goed bestand tegen hitte en droogte. De gemeente

kernwaarden (natuur, klimaat, gezondheid en

gaat deze soorten nadrukkelijk ook gebruiken.

identiteit) bewust af. Er wordt dus niet alleen

Bepaalde soorten van meer zuidelijke streken (zoals de

gekeken naar de esthetische waarde, maar er

hopbeuk of de Europese netelboom) zijn goed bestand

wordt ook rekening gehouden met de functie van

tegen de hitte. Op bepaalde plekken kan uitheems dan

die boom. Wordt de boom aangeplant vanwege de

ook de voorkeur hebben boven inheems.

biodiversiteit of juist vanwege hittestress? Ook de bloeiperiode is van belang voor de biodiversiteit.

Diversiteit in plantverband en boomtype

Door te kiezen voor zowel soorten die erg vroeg

Diversiteit gaat niet alleen over de boomsoort. De

bloeien tot heel laat bloeien, kun je de insecten en

gemeente wil ook meer variatie aanbrengen in de

vogels optimaal bedienen.

keuze voor plantverbanden en het type boom. Met name door het aanbrengen van structuurvariatie en

5.3 Investeren in meer bomen

gelaagdheid, in combinatie met struiken en kruiden.

Door te investeren in bomen kan de gemeente

Een bijkomend voordeel is dat dit ook voorkomt dat

antwoord geven op de uitdagingen van verstedelijking,

er een kaalslag optreedt als bomen in een bepaalde

klimaatverandering en de achteruitgang van de

wijk tegelijk de eindleeftijd bereiken. Hierbij gelden de

biodiversiteit. Op verschillende vlakken investeert de

volgende beleidsuitgangspunten:

gemeente in meer bomen en boomkroonvolume.

• Diversiteit wordt vooral toegepast bij bomen met beleidsklasse II en III, indien er voldoende ruimte is

Boomstructuren versterken

binnen de structuur.

Binnen de huidige Amstelveense boomstructuur (zie

• We zorgen voor meer schaduw op wegen en

paragraaf 4.2) zijn nog ontbrekende schakels. Deze

paden (één van de doelen vanuit het Actieplan

schakels zijn nodig om verbindingen te leggen tussen

Klimaatadaptatie). Bomen worden daarom soms

de verschillende structuren. Het gaat hierbij om het

bewust met de (beoogde) kroon boven een weg of

versterken van de aansluitingen tussen stad, bos en

pad geplant. Wel wordt dit vaker in een los verband

polder, en het versterken van de functionele samenhang

gedaan. Dus minder in strakke en éénvormige lanen.

door bestaande barrières op te heffen. Dit is in lijn met

• Waar het kan, worden bomen geplant op een plek

Schweitzerlaan, Salix x sepulcralis ‘Chrysocoma’

de kaart ‘ambitie hoofdstructuur’ van de Groenvisie.

25

3-30-300 regel toepassen Vooral in wijken die minder goed scoren op de 3030-300 regel wordt gezocht naar de mogelijkheden voor het planten van meer bomen, met een groter boomkroonvolume. Daarbij kan worden gedacht aan locaties met overbodige verharding of grote gazons zonder bomen. Of soms zijn trottoirs onnodig breed of zijn er overhoeken die niet noodzakelijk hoeven te worden verhard. Het kan ook voorkomen dat er belemmeringen zijn voor het planten van bomen op deze locaties, zoals de aanwezigheid van kabels en leidingen. Educatie en communicatie Bomen planten we voor de volgende generatie. Het is dus belangrijk om hier kinderen bij te betrekken. De gemeente geeft ‘Ieder kind een plantervaring’. Dit doet de gemeente bijvoorbeeld tijdens de jaarlijkse Nationale Boomfeestdag. Kinderen kunnen via de lesprogramma’s van het team Natuur- en Milieueducatie van de gemeente ook bomen planten en verzorgen op De Bomenschool. De Bomenschool is de lokale kwekerij van de gemeente op twee locaties, waar kinderen de afgelopen drie jaar maar liefst 1500 bomen hebben geplant. Ook werkt de gemeente aan het vergroenen van (school)pleinen. Groene schoolpleinen bieden ruimte voor natuurlijk spelen en om kinderen te leren over bomen. Daarnaast bewegen kinderen meer en gebruiken hun fantasie. en groen. Ook houdt de gemeente campagnes Via de website en social media communiceert de

zoals ‘Groen moet je Doen’ en doet mee aan het ‘NK

gemeente regelmatig over het belang van bomen

Tegelwippen’.

De Landelijke Boomfeestdag werd in 2023 gehouden in Amstelveen. De Kinderburgemeester plantte de eerste boom samen met belangrijke bestuurders onder toezicht van de kinderen.

26

5.4 Toekomstbestendige groeiplaatsen

staan. Echter, er kan wel tijdelijk voor een andere vorm

Juist in een stedelijke omgeving zijn goed groeiende

van vergroening gekozen worden.

bomen hard nodig. Ze zorgen voor verkoeling in de straat, vangen regenwater op en geven de straat

Als het mogelijk is een groeiplaats te verbeteren met

en buurt zijn karakter. Het investeren in goede

behoud van de boom, heeft dit de voorkeur boven

groeiplaatsen in de woonwijk is daarom belangrijk.

het vervangen van de boom. Vaak is dit echter wel

Uit de reguliere controles kan blijken dat bepaalde

arbeidsintensief en zijn de effecten op de lange termijn

bomen en boomstructuren van onvoldoende of slechte

beperkt. De afweging voor groeiplaatsverbetering is

kwaliteit zijn. Een slechte kwaliteit heeft meestal

afhankelijk van een aantal aspecten:

te maken met een kleine groeiplaats met beperkte

•

Voorafgaand aan groeiplaatsverbetering wordt

ondergrondse groeiruimte, waardoor de boom te weinig

altijd een groeiplaatsonderzoek uitgevoerd. Doel

voeding en vocht heeft om te groeien.

van dit onderzoek is te achterhalen waarom de bomen slecht(er) groeien en welke methoden

De gemeente investeert in de aanplant van bomen mét

van groeiplaatsverbetering geschikt zijn. Daarbij

een toekomstbestendige groeiplaats. Deze groeiplaats

kan worden gedacht aan voedingskokers, grond

is namelijk nodig om de boom gezond te laten groeien,

uitwisselen, beluchten (in combinatie met

zodat deze een mooi boomkroonvolume krijgt. Soms

bemesten) of het aanbrengen van een mulchlaag.

is het niet mogelijk om de groeiplaats van een gekapte

•

Bij de bomen moet geen sprake zijn van ziekten,

boom in te richten zodat deze toekomstbestendig

aantastingen of beheerproblemen zoals be-

is. Daarom is het niet altijd mogelijk om op dezelfde

stratingsopdruk die het voortbestaan van de boom

plek dezelfde maat boom terug te planten. In zo’n

op de langere termijn (15 jaar) onmogelijk maken.

geval kan wel worden gekozen voor een kleinere

•

boom, of wordt een nieuwe plek gezocht. Het is ook

Na de groeiplaatsverbetering moet de boom weer minimaal 15 jaar vooruit kunnen.

mogelijk dat gekozen wordt om één boom met een goede groeiplaats terug te planten voor een aantal kleine bomen. Eén van de uitgangspunten van dit

De groeiplaats van deze boom is zo klein, dat de boom niet is gegroeid sinds de aanplant.

Bomenplan is namelijk: kwaliteit (kroonoppervlak)

Duurzame groeiruimte Bij het inrichten van de openbare ruimte houdt de

gaat voor kwantiteit (het aantal bomen). Uit praktisch

een reconstructie zullen dergelijke bomen meestal

gemeente rekening met duurzame groeiruimte voor

oogpunt worden bomen niet individueel vervangen

vervangen worden. Het is dan niet duurzaam om te

bomen (zie bijlage 5: Groeiplaats). Dit zorgt voor

als binnen 2 jaar een reconstructie gepland staat. Bij

investeren in een boom die maar enkele jaren blijft

minder beheerproblemen zoals opdruk van verharding

27

of overhangende takken boven tuinen. De gemeente hanteert hiervoor een aantal uitgangspunten dat is opgenomen in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). Naast deze uitgangspunten in de LIOR zijn er andere maatregelen die genomen kunnen worden om bomen duurzaam te laten groeien. •

De boomspiegel wordt ingeplant met vaste planten, ter bescherming van de boom tegen maaischade, maar ook omdat de grond dan vochtiger en voedzamer is.

•

Bij voorkeur wordt ‘groen parkeren’ toegepast. Dit is parkeren op bijvoorbeeld grastegels. Hierdoor kan regenwater en voeding bij de boom komen en de boom ook onder de parkeervakken goed wortelt.

•

(Langzaam) verkeersroutes worden begeleid door een bomenrij voor schaduw, waarbij de boomsoort en de ondergrondse infrastructuur en verhardingsconstructie zijn gericht op het voorkomen van wortelopdruk.

•

Kabels en leidingen zouden zoveel mogelijk in een afgesloten sleuf of goot moeten worden geplaatst. Dit kan bijvoorbeeld door te werken met een wortelwerend of -geleidend scherm. Hierdoor beschadigt de boom minder bij werkzaamheden aan kabels- en leidingen.

28

6. Bomenagenda In hoofdstuk 4 en 5 zijn de acht uitgangspunten voor

omloop van 50 jaar voor de bomen, zouden 2% van

het Bomenplan uitgewerkt in concreet beleid. De

de bomen per jaar vervangen moeten worden als de

uitgangspunten zijn onder te verdelen in algemene

gemeente het bomenbestand toekomstbestendig wil

uitgangspunten (bijvoorbeeld beleidsregels rondom kap)

houden. Dit zou betekenen dat er jaarlijks theoretisch

en de ambities. Deze vormen samen de Bomenagenda.

een budget van circa 1 miljoen euro nodig is, terwijl er nu €500.000 beschikbaar is. Echter, in de praktijk is

Voor het realiseren van veel van deze uitgangspunten

de levensduur van de boom vaak hoger en nemen we

is een investering nodig. Deze investering zal zich

de vervanging van bomen ook mee bij reconstructies

op termijn uitbetalen: grote en gezonde bomen, een

en nieuwbouwprojecten. Met de huidige bestaande

klimaatadaptieve en biodiverse openbare ruimte,

middelen kan het grootste gedeelte van onze ambitie

gezondere bewoners en een prettige leefomgeving.

worden gerealiseerd. Maar om het toekomstbestendig vervangen van bomen beter te borgen is structureel

Inventarisatie waardevolle bomen en beleidsstatus

aanvullend budget (€ 100.000) nodig.

Voor de bescherming van bomen is als eerste stap een inventarisatie van de waardevolle gemeentelijke

Bijdrage bomen in projecten

en particuliere bomen nodig. Op basis van deze

Bij grootschalige reconstructies, zoals het vervangen

inventarisatie wordt de waardevolle bomenlijst gemaakt.

van de riolering in een wijk, gaat de straat open. Dit is

Deze inventarisatie zal ongeveer iedere vijf jaar herhaald

een goed moment om ook extra bomen te planten of

moeten worden. Daarnaast worden gemeentelijke

om groeiplaatsen van bestaande bomen te verbeteren.

bomen ook ingedeeld in beleidsklassen om een

Ook bij kleinere projecten, zoals het verbreden van

goede bescherming te waarborgen. De inventarisaties

een fietspad, kunnen bomen toegevoegd worden

worden gedekt vanuit bestaande middelen uit het MPP

om schaduw te geven voor de weggebruikers. Door

(Meerjaren Projecten Programma).

projecten integraal aan te pakken wordt op efficiënte wijze een optimaal resultaat bereikt. Financieel is

Toekomstbestendig vervangen

hier binnen het MPP nog onvoldoende rekening mee

In Amstelveen zijn zo’n 32.000 individueel

gehouden en is structureel aanvullend budget

geregistreerde bomen. Op basis van de opbouw van

(€ 100.000) gewenst.

het Amstelveense bomenbestand, met een gemiddelde

Nieuwe aanplant langs Beneluxbaan

29

Versterken Amstelveense bomenstructuur

aanplanten van meer bomen kunnen we inwoners

toekomstbestendig vervangen en bomen in projecten

De bomenstructuur zorgt voor samenhang en het

meer koelteplekken bieden daar waar het nodig is. Het

om aanvullende structurele middelen (€ 200.000). De

leggen van verbindingen. Onze ambitie is om deze

tempo waarin we deze ambitie waar kunnen maken is

extra gewenste middelen worden via het reguliere

structuur de komende 3 jaar verder te versterken. Dit

afhankelijk van de beschikbare financiële middelen. Om

P&C proces (perspectiefnota 2026) aangevraagd,

doen we met de aanplant van nieuwe bomen en door

deze ambitie waar te maken is incidenteel voor drie jaar

waarbij zal worden gekeken in hoeverre dekking

het verbeteren van de groeiplaatsen van bestaande

een budget nodig van € 300.000. Deze wordt gedekt

binnen de bestaande begroting mogelijk is. Ook

bomen. Hiervoor is incidenteel budget van € 300.000

vanuit het Fonds Groen, Water en Recreatie.

zonder de extra middelen blijven de ambities overeind

nodig, welke gedekt wordt vanuit het Fonds Groen,

maar is vooral het tempo en de mate waarin we deze Financieringswijze

Water en Recreatie.

kunnen waarmaken beperkt.

Voor de inventarisaties is dekking mogelijk binnen 3-30-300 bomenregel in bestaande wijken

het huidige MPP. Voor het aanvullend versterken

Onderstaande begroting geeft een indicatie van de

Op basis van een nulmeting is inzichtelijk geworden

van de bomenstructuur en de intensivering van de

bedragen die nodig zijn om de maatregelen uit het

in welke mate de Amstelveense wijken voldoen

uitvoering van de 3-30-300 regel zijn incidenteel extra

Bomenplan uit te voeren.

aan de 3-30-300 bomenregel. Met het wijkgericht

middelen (ca. € 600.000) nodig. Daarnaast vragen het

Begroting Bomenplan

Agenda Investeren

Totaal

Structureel Incidenteel Incidenteel Incidenteel vanaf 2026 2026 2027 2028

Maatregel

Uitgangspunt

Kosten

Aantal

Toekomstbestendig vervangen

• circa 65 bomen extra vervangen op basis van BVC

€ 1.500

65

€ 100.000

Bijdrage bomen in projecten

• circa 65 bomen per jaar aanplanten (of groeiplaatsverbetering ad €2000 per boom) bij projecten (reconstructies)

€ 1.500

65

€ 100.000

Versterken Amstelveense boomstructuur

• circa 65 bomen per jaar aanplanten ter versterking van boomstructuren

€ 1.500

65

€ 100.000

€ 100.000

€ 100.000

3-30-300 bomenregel in bestaande wijken

• circa 65 bomen per jaar wijkgericht aanplanten op basis van de 3-30-300 nulmeting

€ 1.500

65

€ 100.000

€ 100.000

€ 100.000

€ 200.000

€ 200.000

€ 200.000

€ 200.000

30

Verklarende woordenlijst Bomen Effect Analyse (BEA)

Onderzoek naar de effecten van (voorgenomen)

Boomveiligheidscontrole

Een visuele inspectie van een boom op mechanische

werkzaamheden op bomen, meestal uitgevoerd

(BVC)

(bijvoorbeeld de sterkte van takken) en biologische

door een European Tree Technician. Vaak bestaat dit

(bijvoorbeeld de conditie) kenmerken. Op basis van

uit een onderzoek naar de kwaliteit van de bomen,

de constateringen wordt een advies gegeven voor

aangevuld met onderzoek naar dat zich specifiek

de nodige maatregelen.

richt op de effecten van werkzaamheden. Boomgrootte

Cultivar

de mens is gecreëerd meestal door het kruisen of

grootte die ze normaliter in volwassen vorm in

enten.

Nederland behalen. 1e grootte: bomen van meer dan 15 meter hoog

Ecosysteemdiensten

gemaakt tussen:

3e grootte: bomen tot 8 meter hoog

Boomspiegel of boomkrans

Boomtype

De diensten die door een ecosysteem aan ons worden geleverd. Meestal wordt hierin onderscheid

2e grootte: bomen van 8-15 meter hoog Boomkroon

Een boom die niet in het wild voorkomt, maar door

Een verdeling van boomsoorten op basis van de

Productiediensten, zoals voedsel of hout.

Dit is het bovenste gedeelte van een boom en omvat

Regulerende diensten, zoals zuivering van water,

de takken en de bladeren. De boomkroon wordt

zuurstof of afvangen van fijnstof.

gedragen door de stam.

Culturele diensten, zoals recreatie of educatie.

Een klein stuk grond rondom de stam van een boom

Groeimedium of

Specifiek samengesteld mengsel met onder andere

in verharding. Via deze grond wordt de boom vaak

bomensubstraat

grond, zand of granulaat voor de groeiplaats van

voorzien van lucht en water. Soms wordt bij bomen

een boom. Dit is bijvoorbeeld bomenzand (zand met

in gazons ook een boomspiegel gemaakt.

organische stof ertussen), of een boomgranulaat

Indeling op basis van het snoeibeheer, gerelateerd

(mengsel van voedselrijke grond met basalt of lava).

aan de manier van snoeien. Dit vormt dus de

Groeiplaatsconstructie

Een technische constructie die het mogelijk maakt

verschijningsvorm van een boom. Het meest

om een boom te behouden in een standplaats met

natuurlijke type is de ‘vrijuitgroeiende boom’.

verharding. Dit kan bijvoorbeeld een constructie

In de openbare ruimte staan vooral veel ‘niet

met ‘kratjes’ zijn die drukverdelend werken, maar

vrijuitgroeiende bomen’. Tot slot zijn er diverse

dit kan ook een complete ‘boombunker’ zijn. Dit is

typen vormbomen, zoals een knotboom of leiboom.

een dichte bak van kunststof of beton met daarin voedselrijke grond.

31

Groeiplaatsonderzoek

Onderzoek naar de groei- en standplaats van

Mulchlaag

bomen. Dit onderzoek wordt meestal door een

gelegd om deze tegen droogte te beschermen en

European Tree Technician uitgevoerd. Bij dit

onkruidgroei te voorkomen.

onderzoek wordt gekeken naar de kwaliteit van de boom en de groeiplaats. Vaak wordt daarbij bodemonderzoek gedaan, bijvoorbeeld door

Niet vrij uitgroeiende

Boom waaraan specifieke eisen worden gesteld

boom

aan een ‘vrije doorgang’. Deze bomen worden opgesnoeid om een bepaalde doorgangshoogte te

proefsleuven of grondboringen te maken. Handboek Bomen

realiseren. Deze doorgangshoogte is afhankelijk

Bundeling met gestandaardiseerde procedures,

van de omgeving. Bomen langs een weg moeten

normen, kwaliteitseisen en resultaatsverplichtingen

hoger worden opgesnoeid dan bomen langs een

voor de uitvoering van werk in, rond en met bomen.

wandelpad.

Het Handboek Bomen is gepubliceerd door het Norminstituut Bomen. Kandelaberen

Plantaardig materiaal die bovenop de grond wordt

Monoculturen

Op een bepaald stuk grond of land één ‘gewas’ met weinig tot geen genetische variatie. Dit zien

Kandelaberen is een een snoeitechniek waarbij de

we bijvoorbeeld veel in de landbouw, maar ook bij

boomverzorger de takken dermate fors snoeit dat

bomen. Het gaat dan om een lange rij met tientallen

de boom de vorm van een kandelaar krijgt.

of honderden dezelfde bomen, vaak bomen met

Klimaatadaptatie/

Aanpassen aan en voorbereiden van onze omgeving

exact dezelfde herkomst en plantjaar.

klimaatrobuust

op de risico’s van het veranderende klimaat. Dit is

Kroonprojectie

Omlooptijd

Vooraf beoogde planologische periode die een

bijvoorbeeld het verhogen van dijken, maar ook het

boom minimaal zou moeten kunnen blijven

planten van meer bomen en het zorgen dat grote

bestaan. Dit is vaak afhankelijk van de grootte

bomen zo lang mogelijk blijven staan.

van de groeiplaats, boomsoort of voorgenomen

De zone op de grond rondom een boom die

ontwikkelingen.

gemarkeerd wordt door de buitenrand van de kroon loodrecht omlaag te projecteren. Kwetsbare boomzone