Bijlage 1 Beeldkwaliteitsplan Stadshart Amstelveen 2025
Tekst van het document
Beeldkwaliteitsplan Stadshart April 2025
D24-389145
Colofon Beeldkwaliteitsplan Stadshart Gemeente Amstelveen April 2025 In samenwerking met: Rijnboutt
2
Bureau B+B
Inhoud 0. Leeswijzer 1. Aanleiding en context
4 6
1.1 Aanleiding 6
4.5 Materialen, kleuren en texturen
32
6.5 Bomen
86
4.6 Entrees
36
6.6 Onderbeplanting
88
4.7 Balkons, loggia’s en galerijen
42
6.7 Klimaatadaptatie
90
6.8 Inzameling afval & expeditie
92
4.8 Gebouwgebonden groen
1.2 De 8 ruimtelijke opgaven
8
en hemelwaterafvoer
44
6.9 Verlichting
92
1.3 Historie Stadshart
14
4.9 Het dak als vijfde gevel
48
6.10 Fietsparkeren
92
1.4 Karakter Stadshart
18
4.10 Techniek, installaties en expeditie
52
6.11 Terrassen en uitstallingen
94
5. Deelgebiedspecifieke spelregels
54
5.1 Deelgebied Winkelhart
54
2. Visie Naar een aantrekkelijk, levendig en toekomstbestendig Stadshart 22
5.1.1 De Korrel
56
2.1 Visie en kernwaarden
22
2.2 Visie op beeldkwaliteit
23
2.3 Visie op deelgebieden
24
2.4 Visiekaart
24
5.1.4 De plint in het Winkelhart
62
5.1.5 De Hemel
64
3. Ontwerpprincipes
26
5.1.6 Luifels
64
3.1 Inleiding
26
5.1.7 Zonwering, markiezen en rolluiken
64
3.2 De Zachte Stad
26
3.3 De voetganger centraal
26
3.4 Belevingswaarde van tijd
27
3.5 Een hybride ruimtebeleving
27
3.6 Sociale domeinen in de openbare ruimte
28
4. Algemene spelregels
30
4.1 Vorm, volume en differentiatie
30
4.2 De plint
30
4.3 Gevelopeningen, kozijnen en negges
30
4.4 Volume- en gevelbeëindiging
32
5.1.2 De Vessel
58
5.1.3 De Eye-catcher
60
5.1.8 Reclame-uitingen, signing, wayfinding en aanlichten van gebouwen
66
5.2 Deelgebied Schildersbuurt/Stadshart Noordwest68 5.3 Deelgebied Campus: Stadstuinen/Meander
70
6. Spelregels openbare ruimte
72
6.1 Hoofdprincipes openbare ruimte
73
6.2 Structuurkaart openbare ruimte
76
6.3 De vloer
82
6.4 Meubilair
84
3
0. Leeswijzer Dit Beeldkwaliteitsplan bestaat uit 6 hoofdstukken.
Sommige spelregels dienen verfijnd te worden per
Spelregels voor de inrichting van de openbare ruimte
Het eerste hoofdstuk beschrijft de aanleiding om
deelgebied. De deelgebiedspecifieke spelregels
worden in hoofdstuk 6 beschreven.
het huidige beeldkwaliteitsplan van het Stadshart
worden in hoofdstuk 5 toegelicht. Deze spelregels zijn
uit 2018 te actualiseren en de ruimtelijke opgaven
aanvullend op de algemene spelregels.
voor het Stadshart. Gevolgd door een overzicht van de historische ontwikkeling van het stadsdeel en een beknopte analyse van de huidige ruimtelijkprogrammatische context: de diverse deelgebieden. In hoofdstuk 2 worden de visie en kernwaarden behandeld voor het toekomstige Stadshart waarbij de verschillende deelgebieden worden toegelicht. Tevens wordt hier de visie op de beeldkwaliteit geformuleerd als overall antwoord op de genoemde ruimtelijke opgaven voor het Stadshart. In hoofdstuk 3 worden de ontwerpprincipes omschreven die de onderliggende basisprincipes vormen van de beeldkwaliteit, ingrepen en ontwerpkeuzes die worden gedaan met deze ontwerpprincipes als onderliggende waarde. In de daarop volgende hoofdstukken worden deze ontwerpprincipes specifiek en meetbaar gemaakt met zoveel mogelijk toetsbare spelregels. In hoofdstuk 4 worden algemene spelregels omschreven die gelden voor het gehele Stadshart.
4
Lexicon Voor de beschrijving van de beeldkwaliteit van het
bouwhoogte blijft nieuwbouw onder het bladerdak
vormen. Veelal omvatten deze een gebouw
Stadshart worden een aantal specifieke woorden
van de stad. (bron: Hoogbouwvisie Amstelveen)
of een samenstel van gebouwen die als één
en begrippen gebruikt. Deze worden hieronder nader toegelicht. Stadshart: Met het Stadshart bedoelen we
(architectonische) entiteit te herkennen zijn. Hoogbouw: In Amstelveen wordt hoogbouw gedefinieerd als alle bebouwing die hoger is dan de
Vessel: De Vessel is een stedenbouwkundige
Amstelveense hoogte.
eenheid die altijd zichtbaar is in het kern-
in dit document de wijk die wordt begrensd
winkelgebied. Deze ondersteunt de hoofdroute en
door de Keizer Karelweg, de Mr. G. Groen
Metropoolregio Amsterdam: (MRA)
zorgt voor een duidelijke herkenbaarheid binnen
van Prinstererlaan, de Beneluxbaan en de
De Metropoolregio Amsterdam is het
het Stadshart. De hoofdwinkelroute wordt altijd
Ouderkerkerlaan.
samenwerkingsverband van de provincies
begrensd door de Vessel aan minimaal één zijde
Noord-Holland en Flevoland, 30 gemeenten en
van de route. De Vessel begeleidt de bezoeker door
Winkelhart: Het Winkelhart is het
de Vervoerregio Amsterdam. Elke gemeente en
het winkelhart en is een hedendaagse interpretatie
kernwinkelgebied van het Stadshart en wordt
deelregio brengt kwaliteiten in die het totaal
van de arcadegevel.
hoofdzakelijk gevormd door het gebied rondom
versterken. De kracht van de MRA is de diversiteit,
het Stadsplein, de Rembrandtweg en het
zowel economisch als stedelijk en landschappelijk.
Hemel: Een eenduidige conceptuele benadering
Buitenplein. Het Rembrandthof en het Binnenhof
De MRA telt 2,58 miljoen inwoners. (bron: www.
over hoe om te gaan met overkappingen, luifels,
maken integraal onderdeel uit van het winkelhart.
metropoolregioamsterdam.nl)
pergola’s, passages etcetera. De ‘Hemel’ is
Het gebied strekt zich in de lengte uit van het
een herkenbaar element in het Stadshart dat
busstation in het Westen tot de tramhalte in het
Plint: De eerste één of twee bouwlagen van
in verschillende typologieën terugkomt. Het
Oosten.
gebouwen die in veel gevallen een bijzonder
definieert een plek, geeft schaduw, beschermt
programma hebben.
tegen wind en regen en begeleidt de bezoeker bij
Amstelveense hoogte: De Amstelveense hoogte
de looproutes door het winkelhart.
is bepaald aan de hand van de gemiddelde
Korrel: Korrels zijn stedenbouwkundige eenheden
boomkruinhoogte. Met deze maximale
die samen het merendeel van het stedelijk weefsel
5
1. Aanleiding en context 1.1 Aanleiding
aantrekkelijk gevonden.
programmatische kwaliteit van deze ontwikkelingen. Het voorliggende, geactualiseerde Beeldkwaliteitsplan
Het Stadshart is zowel de naam van het stadscentrum
Amstelveen heeft de ambitie om het Stadshart een
van Amstelveen als de wijk die wordt begrensd door de
kwaliteitsimpuls te geven, aantrekkelijker te maken
Keizer Karelweg, de Mr. G. Groen van Prinstererlaan,
voor bezoekers uit Amstelveen en de regio en daarmee
De diversiteit aan initiatieven in het Stadshart
de Beneluxbaan en de A9.
te revitaliseren. Belangrijk hierbij is dat het Stadshart
en de opgave om het gebied klimaatadaptief en
geen shoppingmall moet zijn maar een duidelijk
toekomstbestendig te maken, zorgen voor de behoefte
Na de grote stadsvernieuwing in de jaren 90, waarbij
stadscentrum is. Er wordt ingezet op verbetering van
aan een integraal, gebiedsgericht, samenhangend
vooral de zuidzijde van het Stadshart is aangepakt, is
de algehele uitstraling van het gebied door onder
en verfijnder beeldkwaliteitsplan. Om deze opgaven
er in de laatste decennia met name getransformeerd
andere een herinrichting van de openbare ruimte die
in goede banen te leiden, is een uitgebreider
en verdicht aan de oostzijde van het Stadshart, rond
daarmee tevens klimaatadaptief wordt gemaakt en
beeldkwaliteitsplan nodig, dat enerzijds meer recht
het park ‘de Stadstuinen’, met o.a. het complex ‘The
als verblijfsplek groen wordt ingericht. Ook dragen
doet aan de grote ruimtelijke verschillen die er zijn
City Garden’. Daarnaast is het voormalige V&D-gebouw
verschillende toekomstige bouwinitiatieven in het
in de wijk, en anderzijds een ruimer en op waarden
getransformeerd tot een nieuw warenhuis (voormalige
gebied bij aan de ruimtelijke opgaven en zodoende aan
gebaseerd afwegingskader biedt.
Hudson’s Bay) en is bovenop de naastgelegen
de algehele kwaliteitsverbetering van het Stadshart.
parkeergarage woningbouw toegevoegd (Up Mountain).
is daar een belangrijk middel toe.
Om initiatieven in het Stadshart op gepaste wijze aan Deze kwaliteitsslag is reeds ingezet. Concrete plannen
te laten sluiten bij het beeldkwaliteitsplan en daarmee
die op dit moment in uitvoering zijn, is de verbreding
het kwaliteitsniveau te kunnen waarborgen, worden
Het Stadshart als winkelcentrum was jarenlang
van de A9, de transformatie van het voormalig C&A
alle initiatieven beoordeeld door een Quality-team
toonaangevend en ontving jaarlijks miljoenen
pand, de renovatie van het Rembrandthof met nieuwe
(Q-team). Het Q-team heeft als taak om de integraliteit
bezoekers. Door de coronacrisis, de toename van
uitbreiding en de ontwikkeling van project Townhouse.
te bewaken en adviseert het gemeentebestuur.
internetwinkelen en concurrentie van overige
Ook zijn diverse nieuwe initiatieven van verschillende
Het Q-team kan gemotiveerd afwijken van het
winkelcentra is er de laatste jaren een dalende
partijen met (her)ontwikkelingsplannen aanstaande of
beeldkwaliteitsplan als een initiatief op een andere
lijn in de bezoekersaantallen waarneembaar, is de
in voorbereiding.
manier dan het beeldkwaliteitsplan beschrijft, de
leegstand toegenomen en kent het winkelhart een
kwalitatieve doelen weet te bereiken.
minder divers winkelaanbod. Daarnaast is de kwaliteit
Om de ambitie van een kwalitatief en levendig hart
en bereikbaarheid van het Stadshart verslechterd
van de stad te verwezenlijken, is er een uitdrukkelijke
en wordt het centrum door bezoekers minder
behoefte om meer sturing te geven aan de ruimtelijk-
6
Luchtfoto 2024
1.2 De 8 ruimtelijke opgaven
1. Klimaatadaptief en vergroenen
Er is een aantal urgente opgaven dat bepalend is in de verdere ontwikkeling van het Stadshart om te komen tot een toekomstbestendige en veerkrachtige wijk. 1. Klimaatadaptief en vergroenen Een belangrijke opgave die ook in andere delen van Amstelveen speelt, is het klimaatadaptief maken van het Stadshart. Er is veel groen in de randen van de wijk
Legenda
maar met name in en rondom de winkelkern is veel
Vergroenen
verharding en weinig schaduw waardoor hier sprake
Groene verbinding
is van een hitte-eiland. Dit heeft impact op de leef-
Groene daken
en verblijfskwaliteit in het Stadshart en het comfort
Regenwaterinfiltratie
dat zowel bewoners als bezoekers ervaren in warme
Wateropvang
periodes. Daarnaast is de vele verharding mede verantwoordelijk voor de kwetsbaarheid bij extreme regenbuien wat lokaal in het gebied tot wateroverlast
2. Mobiliteit en bereikbaarheid
kan leiden. Sommige delen van het Stadshart zijn heel groen, andere delen niet of nauwelijks. Het doortrekken en verbinden van bestaande groen- en waterstructuren en het werken aan een coherent groen beeld is een must en kan de biodiversiteit in het gebied verbeteren, bijdragen aan de hittereductie en de opvang van water. 2. Mobiliteit en bereikbaarheid Het Stadshart moet met alle vervoermiddelen snel, betrouwbaar en veilig bereikbaar zijn. Dit geldt zowel
Legenda
voor het Winkelhart, de cultuurfuncties, kantoren
Hoofdfietsnetwerk
en woningen als voor het regionale busstation en
Hoofdfietsnetwerk (ontbrekende schakel)
de tramhalte. Op het gebied van mobiliteit speelt er al veel in en rond het Stadshart. Op dit moment
Fietsenstalling Bus en tram verbindingen Busstation Tramhalte
8
wordt de A9 verbreed en verdiept aangelegd en het
3. Verbinden en doorwaadbaar maken
Traversedek (met de Bomenbrug). Het dek ter plekke van het Bovenlandpad moeten zorgen voor een goede verbinding tussen noord en zuid Amstelveen voor al het langzaam verkeer. Mobiliteit en het verbeteren van de bereikbaarheid van het Stadshart spelen op twee schaalniveaus. Enerzijds is het belangrijk voor de (regionale) voorzieningen in het Stadshart dat het Stadshart goed te bereiken is vanuit de Metropoolregio Amsterdam met het openbaar vervoer, de (elektrische) fiets en de auto.
Legenda
Anderzijds moet gestimuleerd worden dat lokale bezoekers vooral te voet of met de fiets naar het
Creëren van voorkanten
Stadshart komen, maar ook met het openbaar vervoer
Fijnmazig netwerk Verbinden met de omgeving
en de auto moeten Amstelveners het Stadshart goed, prettig en veilig kunnen bereiken. bijzondere voertuigen van mensen met een beperking
de uitstraling van de overgangswegen als de Pieter
De belangrijkste opgaven spelen op het vlak van het
(zoals scootmobielen en driewielfietsen) en deze
Lastmanweg en Meander zijn door hun inrichting
openbaar vervoer en de fiets. Voor het openbaar
moeten ook veilig gestald kunnen worden. We kiezen
geen fijne verblijfsruimten. Een belangrijke opgave
vervoer gaat het om het kwalitatief, ruimtelijk
voor bundeling van lang parkeren op een aantal
is om het winkelhart op een kwalitatieve manier
verbeteren van het Busstation Amstelveen en de
locaties en het, in de openbare ruimte, faciliteren van
beter te verbinden met en aan te laten sluiten op de
eindhalte van Tramlijn 5. Wat betreft de fiets is de
kortparkeren en parkeren van voertuigen van mensen
omliggende buurten en de rest van Amstelveen. De
verwachting dat een bezoek aan het Stadshart met
met een beperking.
overgangszones aan de randen van het winkelhart
de (elektrische) fiets - in afgelopen jaren toegenomen
verdienen een kwalitatieve impuls met entrees en
tot 1 op de 3 bezoekers - in de toekomst nog verder
3. Verbinden en doorwaadbaar maken
voorzijden van aanliggende gebouwen en functies,
zal toenemen. Dit, in combinatie met stijgende
Momenteel ligt het winkelhart vrij geïsoleerd in de
ter bevordering van de sociale veiligheid. Daarnaast
bezoekersaantallen en de groei van inwoners van
stad. Het centrum is naar binnen gekeerd, daar
draagt een herinrichting van de openbare ruimte
Amstelveen, vraagt om goede fietsenstallingen op
bevinden zich de entrees van de verschillende functies.
bij aan het vergroten van de leefbaarheid en
strategische locaties in het Stadshart. Stallingen zowel
De overgang van het winkelhart naar de omliggende
verblijfskwaliteit van deze zones. Op deze manier
in de openbare ruimte als inpandig zijn onderdeel
buurten in de wijk wordt gekenmerkt door bebouwing
wordt het winkelhart weer aan de stad “gehecht”.
van deze opgave. Toegankelijkheid is hierbij ook van
met gesloten gevels, expeditie ruimtes, airco’s en
Ook de verbindingen door het winkelhart zelf vragen
belang: het Stadshart moet ook bereikbaar zijn met
nooduitgangen aan de zijde van het winkelhart. Ook
aandacht. Om de bezoeker op een prettige, duidelijke
9
manier van noord naar zuid en oost en west te leiden, is een fijnmazig netwerk van routes en verbindingen
Ambities Winkelhart
gewenst. Stapsgewijs kan er worden gewerkt aan het
Het aantal bezoekers aan het winkelhart
meer bezoekmotieven te genereren en de
beter verbinden van de verschillende delen van het
van het Stadshart is in de voorbije jaren
verblijfsduur van bezoekers te verlengen. Om
Stadshart voor fietsers en voetgangers.
aanzienlijk gedaald. Een toename aan
deze ambities waar te maken is er een aantal
concurrentie van andere winkelgebieden in de
cruciale opgaven: naast de bereikbaarheid
4. Zichtbaarheid winkelhart
Metropoolregio Amsterdam, een verschuiving
van het gebied zijn de zichtbaarheid van het
Hoewel het winkelhart een regionale betekenis heeft,
naar internetwinkelen en de invloed van de
winkelhart, het verbreden van het programma,
is het niet of nauwelijks zichtbaar vanuit de randen
COVID19 pandemie liggen hieraan ten grondslag.
het verbeteren van de routing, het lokaal
van het Stadshart (Keizer Karelweg, Van Heuven
De gemeente Amstelveen en belangrijke
verankeren en het maken van een prettige
Goedhartlaan, Mr. G. Groen van Prinstererlaan),
stakeholders in het gebied hebben de ambitie
en gevarieerde openbare ruimte, belangrijke
maar ook niet vanuit de grotere toegangswegen (de
om de bezoekersaantallen weer te laten groeien,
aspecten.
A9 en de Beneluxbaan). Het maken van herkenbare en aantrekkelijke entreegebieden in combinatie met verbetering van de zichtbaarheid van het winkelhart vanaf de toegangswegen, zijn belangrijke onderdelen voor het succes van het winkelhart. 5. Routing winkelhart
4. Zichtbaarheid winkelhart
In een ruimtelijk, goed functionerend winkelgebied, lopen bezoekers op een natuurlijke manier zonder barrières en door zones die veilig voelen van plek naar plek, langs de diverse voorzieningen die het winkelgebied te bieden heeft. Bezoekers kunnen zich goed oriënteren en worden uitgenodigd om het gebied steeds weer te verkennen. Naast een logische verbinding van plekken is een coherente centrumbeleving belangrijk. Het huidige winkelhart bestaat uit verschillende werelden die op dit moment onvoldoende één geheel vormen: enerzijds zijn er de geklimatiseerde winkelpassages van het Rembrandthof en het Binnenhof, anderzijds zijn er de verschillende (winderige) pleinen die niet altijd,
10
Legenda Zichtbaarheid Stadshart
op een logische manier, met elkaar verbonden zijn.
5. Routing winkelhart
Ook bij het busstation en tramhalte zijn er te weinig ruimtelijke aanwijzingen voor bezoekers om hen naar het winkelhart te leiden. De inzet is dan ook om het winkelhart ruimtelijkprogrammatisch als één geheel te laten functioneren en een prettige, coherente centrumbeleving te creëren. 6. Functiemix versterken Het winkelhart wordt gekenmerkt door de vele functies en voorzieningen: Cultuur, horeca, maatschappelijke functies, detailhandel en kantoren. Een verdere
Legenda
verbreding van dit programma en het creëren van een gezonde functiemix en betere spreiding zorgen ervoor
Routing richting winkelhart Winkelhart
dat er (nog) meer redenen zijn om het Stadshart te bezoeken. Het kan combinatiebezoek stimuleren en de verblijfsduur in het gebied verlengen. Welke functies kunnen worden toegevoegd en waar, zijn belangrijke
6. Functiemix versterken
onderwerpen om verder te onderzoeken. Het doel is een gevarieerd en hoogwaardig aanbod; in het winkelhart vind je straks sterke, internationale retailers en krachtige, lokale ondernemers; je kunt naar het theater, de bioscoop, naar cafés en restaurants. Je kunt studeren in de bibliotheek, een bezoek brengen aan het gezondheidsplein, sporten in de gym of samen gamen. Het Stadshart biedt met een goede bereikbaarheid en de vele voorzieningen de juiste condities om, op de gewenste locaties, te verdichten en woningen toe te voegen voor diverse doelgroepen. Het toevoegen van woningen draagt bovendien bij aan een betere leefbaarheid van het winkelhart en vergroot tevens het draagvlak voor de ondernemers.
Legenda Maatschappelijke functies Leisure Restaurant en cafés Retail Markt Wonen Kantoren Cultuurinstelling Nader in te vullen programma
11
7. Ruimte voor lokale (vers)winkels
7. Ruimte voor lokale (vers)winkels Het winkelhart van Stadshart Amstelveen moet geen generiek winkelgebied zijn met enkel grote ketens, gericht op bezoekers uit de Metropoolregio. Lokale verankering is belangrijk, zowel voor de inwoners van Amstelveen, als voor het versterken van de unieke identiteit van Stadshart Amstelveen. Zo is er een duidelijke behoefte aan verswinkels, die in het verlengde van de succesvolle weekmarkt en in
Legenda
synergie met de supermarkt(en), kunnen zorgen voor
Zoekgebied lokale (vers)winkels
een hoogwaardig versaanbod. Daarnaast moeten ook krachtige, lokale ondernemers een winkel in het winkelhart kunnen openen. 8. Kwaliteitsverbetering openbare ruimte 8. Kwaliteitsverbetering openbare ruimte De openbare ruimte in het winkelhart (het Stadsplein, het Sandbergplein, de Rembrandtweg, het Buitenplein), maar ook het Handelsplein en de Meander zijn sterk verhard. Veelal ligt er overal dezelfde rode baksteen die inmiddels ook niet meer aan de veiligheidsvoorschriften voldoet. Vanuit de opgave om de openbare ruimte in het Stadshart klimaatadaptief te maken en hittestress tegen te gaan, maar ook vanuit de wens om de verblijfskwaliteit te vergroten, is het vergroenen van de openbare ruimte essentieel. Daarnaast is er de wens om de openbare ruimte gevarieerder te maken zodat een diverser gebruik van de openbare ruimte mogelijk wordt gemaakt. De openbare ruimte dient een grote
12
Legenda Vergroenen Ruimte voor ontmoeten Ruimte voor evenementen
diversiteit aan evenementen te kunnen faciliteren, maar moet ook het hele jaar rond uitnodigen tot ontmoeting en verblijven, in allerlei vormen.
13
1.3 Historie Stadshart Historie De wijk Stadshart heeft zich vanaf het midden van de twintigste eeuw ontwikkeld. In de voorbije 75 jaar is het Stadshart in een aantal herkenbare tijdslagen opgebouwd. Deze belangrijke tijdslagen zijn: • De grondgebonden woningen van de Schildersbuurt uit de jaren 60; • De flats en portiekwoningen aan de Meander en de Zaagtand en het originele winkelcentrum het Binnenhof van de jaren 60-70; • In de jaren 90 heeft het winkelcentrum een grote transformatie ondergaan: Het Rembrandthof is gebouwd, de Cultuurstrip, de Bibliotheek, het Cobra Museum en het busstation zijn samen met een aantal woongebouwen gerealiseerd. Ook het Stadsplein en de inrichting van de openbare ruimte van het Stadshart dateren uit deze periode. Uit diezelfde tijd dateren de herontwikkeling van de woonbuurt ten noorden van het winkelcentrum en een aantal projecten rond het toen aangelegde park ‘de Stadstuinen’; • In het voorgaande decennium zijn Up-Mountain en The Garden City gerealiseerd. Bouwperiodes
1900-1934 1935-1949 1950-1959 1960-1969 1970-1989 1990-2004 2005-2014 2015-2024
14
Keizer Karelweg - 1956
Amstelveen - 1952
Keizer Karelweg, Meander toren - 1960
Amstelveen - 1960
15
Plein 1960 en Zaagtand flats - 1961 Vroom & Dreesman - 1975
Amstelveen - 1969
16
Amstelveen - 1981
Overkapping Binnenhof - 1989
Bibliotheek en Cultuurstrip Stadsplein - 1999
Amstelveen - 1999
Garden City - 2019
Amstelveen - 2011
17
1.4 Karakter Stadshart
Hier gebeurt het. De plek kent een (groot)stedelijke
Zwitserleven gebouw” en het voormalig KPMG gebouw
dynamiek en trekt veel bezoekers vanuit Amstelveen
dat recent getransformeerd is naar woningen en nu
Binnen het Stadshart zijn verschillende buurten
en de Metropoolregio Amsterdam. Naast een groot
The Mayor heet. Aan de zuidzijde van de Traverse/
te definiëren; de Schildersbuurt/Stadshart Noord-
en divers aanbod aan detailhandel en horeca,
bomenbrug is een ontwikkellocatie gelegen voor
west, het winkelhart rondom het Stadsplein, de
herbergt het belangrijke publieke functies zoals de
nieuwbouw. De zone wordt middels twee nieuwe
buurt rondom de Stadstuinen en de Meander en de
bibliotheek, de Cultuurstrip met de Stadsschouwburg,
dekken verbonden met de overige buurten van het
Stadshart Zuid inclusief de Ouderkerkerlaan. Elk van
poppodium P60 en Platform C aan het Stadsplein en
Stadshart. Dit gemêleerde gebied heeft zowel een
deze plekken heeft zijn eigen karakter en kwaliteit.
het Cobra Museum aan het Sandbergplein. De sfeer is
cultuurhistorische betekenis, vormt een belangrijke
kosmopolitisch, maar met Amstelveens elan.
zichtlocatie langs de A9 en vormt de entree vanaf de
Schildersbuurt / Stadshart Noordwest
snelweg.
Het Noordwestelijk deel van het Stadshart dat wordt
Campus: Stadstuinen/Meander
begrensd door de Keizer Karelweg, de Mr. G. Groen
Het gebied rondom de Stadstuinen en de Meander
van Prinstererlaan, de groene singel aan de oostzijde,
is een gebied met een mix aan kantoren en grotere
de Pieter Lastmanweg en Galerij aan de zuidzijde
woongebouwen uit grofweg twee periodes.
bestaat voornamelijk uit grondgebonden woningen.
Galerij- en portiekflats uit de periode 1960-1970 en
Deze buurt heeft een hoge woonkwaliteit met een
appartementengebouwen en kantoren uit de periode
groene uitstraling door de groene zoom rondom en
1999-2005. De afgelopen 5 jaar is er een nieuwe
de straten met veel bomen en ruime voortuinen. De
tijdslaag toegevoegd met projecten als The City Garden
groene singel aan de oostzijde vormt een bufferzone
aan de van Heuven Goedhartlaan en Up-Mountain
tot de Campus (buurt rondom de Stadstuinen) waar
bovenop de parkeergarage aan het Handelsplein. Het
veel ontwikkelingen zijn geweest in de voorbije jaren.
is een gebied met grote contrasten; aan de ene kant
Naast wonen zijn er winkels langs de Rembrandtweg.
het vele groen met de Stadstuinen, het Meanderpark
Deze winkelstraat vormt een aanloopstraat naar
en de groene singel als buffer naar de Schildersbuurt
het winkelhart, maar sluit qua karakter aan bij
en aan de andere kant het zakelijke en wat harde, kille
de woonbuurt. Tot slot bevindt er zich een aantal
Handelsplein.
buurtgerichte voorzieningen zoals een basisschool en een kinderdagverblijf in de noord-westhoek. In de
Stadshart Zuid
zuid-oosthoek van de buurt is het politiekantoor van
Het gebied ten zuiden van de A9 kenmerkt zich door
Amstelveen gelegen.
een tweetal sferen. De Ouderkerkerlaan als oude verbindingsweg tussen Amstel en Oude Dorp wordt
Winkelhart
gekenmerkt door lage bebouwing van twee lagen en
Het winkelhart rondom het Stadsplein is het levendige
een kap. Daarnaast is een zone gelegen met grotere
stadscentrum en kernwinkelgebied van Amstelveen.
bebouwing. Met onder meer de locatie van “voormalig
18
Deelgebieden
Legenda Grens van het Stadshart Gebieden waarop dit beeldkwaliteitsplan van toepasing is Gebieden waarop dit beeldkwaliteitsplan niet van toepassing is
Betekenis van het Stadshart Wat het Stadshart uniek maakt, is dat het betekenis geeft aan verschillende schaalniveaus. De regio, de
Regio
Een sfeervol centrumgebied dat uniek is in de regio
Stad
Een Stadshart met betekenis voor alle Amstelveners
stad Amstelveen en de buurten in het Stadshart. Diverse doelgroepen komen met heel verschillende motieven naar het Stadshart. Niet elke plek voorziet in alle doelgroepen: soms is het ene schaalniveau dominanter dan het andere. Ook dat zorgt voor een (stedelijke) verscheidenheid aan plekken die bijdraagt aan een prettige centrumbeleving.
20
Stadshart
Lokaal verankerd en verbonden
Routes van verschillende gebruikers met elk hun eigen motieven en beleving (gefingeerde weergave)
ASR gebouw ASR gebouw
Legenda Buurtbewoners Amstelveners Regio
21
2. Visie Naar een aantrekkelijk, levendig en toekomstbestendig Stadshart 2.1 Visie en kernwaarden Het Stadshart wordt een aantrekkelijk, compleet, goed
Kosmopolitisch & Amstelveens
Openen, Verbinden & Verdichten
bereikbaar en toekomstbestendig stadscentrum.
Het Stadshart richt zich op verbondenheid: de
Om het Stadshart beter te verbinden met de omgeving
Een prettige en levendige plek. Voor mensen die
nabijheid van Schiphol en Amsterdam. De rijke,
en intern beter doorwaadbaar te maken, is het nodig
er wonen, de Amstelvener en de bezoekers uit de
culturele samenstelling van de bevolking en de
om het op strategische plekken barrières te slechten.
Metropoolregio.
aanwezigheid van toonaangevende, internationale
Denk daarbij aan publieke binnenruimte - zoals
bedrijven zijn hiervoor de basis. Maar het Stadshart
de passages - te openen en om van achterkanten
Wat het Stadshart haar unieke karakter geeft, is de
is ook lokaal geworteld en Amstelveens: het in
voorkanten te maken. Daartoe is een belangrijke
groene singel en de parkstructuur rondom, de ligging
Amstelveen alom aanwezige groen moet in het
keuze gemaakt. Het centraal in het gebied gelegen
midden in Amstelveen met alle specifieke kwaliteiten die
Stadshart het beeld bepalen. Ook de menselijke schaal
winkelcentrum wordt niet doorontwikkeld als een mall
daarbij horen en de stadcentrumfunctie die het vervult.
en het vriendelijke, gastvrije en ongedwongen karakter
maar als integraal onderdeel van het stadscentrum.
moeten terugkomen.
De gesloten passages, gaan in de toekomst op in een
Ruimtelijke ontwikkelingen komen tot stand binnen het spanningsveld van de volgende drie ‘paradoxen’:
continue structuur van straten en pleinen, waarbij de Het winkelhart is de meest dynamische plek met
ene stedelijke plek in de andere overvloeit. Sommige
aantrekkelijke horeca, diverse retail en leisure,
delen zijn misschien nog wel overdekt, maar er is geen
Uniform & Divers
hoogwaardige evenementen. Een breed cultureel
sprake meer van ‘binnen’ of ‘buiten’. Inspiratie kan
Een uniform hoge kwaliteit in aanbod, beleving en
programma zorgt voor verrassing, inspireert
geput worden uit de rijke Europese geschiedenis van
uitstraling, zowel in de openbare ruimte als in de
en genereert aantrekkingskracht. Maar ook het
passages en arcades, met de Haagse passage als mooi,
gebouwen, biedt de bezoeker en de bewoner comfort,
winkelhart is sterk verankerd in Amstelveen, met
historisch voorbeeld.
veiligheid en vertrouwen. Maar het Stadshart is ook
relevante sociaal-maatschappelijke functies voor de
divers en ‘gelaagd’, en kent een variatie aan plekken,
Amstelvener, veel groen en een prettige en gezellige
Dit principiële uitgangspunt zal de doorwaadbaarheid
zoals organisch gegroeide binnensteden.
sfeer om elkaar te ontmoeten. De Schildersbuurt
van het Stadshart als geheel bevorderen en het biedt
Daarnaast zorgt een breed en compleet aanbod van
en het noord-westelijke deel van het Stadshart zijn
ook de mogelijkheid om te verdichten. Zo kunnen er
diverse commerciële, maatschappelijke en culturele
luwere gebieden. De dominante functie is wonen en de
woningen worden toegevoegd op een zeer gewilde
voorzieningen voor verschillende bezoeksmotieven en
bebouwing is kleinschaliger, de ruimtelijke kwaliteit is
centrumlocatie, dichtbij de voorzieningen.
een levendige omgeving van ‘s ochtends vroeg tot in
echter van eenzelfde hoogwaardig niveau.
de late avond.
22
2.2 Visie op beeldkwaliteit Het doel is om een hoogwaardig stadscentrum
Het beeldkwaliteitsplan beschrijft de essenties van de
gespecificeerd met spelregels (hoofdstuk 4). Er zijn
te maken waar mensen graag verblijven met een
gewenste beeldkwaliteit voor het Stadshart middels
algemene spelregels die voor het hele Stadshart
hoge ruimtelijke en programmatische kwaliteit. Een
ontwerpprincipes en spelregels. Deze bieden een
gelden en deelgebiedspecifieke spelregels.
manier om dit te bereiken is om door middel van de
kader voor ontwerpers die in het Stadshart aan de slag
beeldkwaliteit een gelaagd stadscentrum te maken,
gaan en vormen de welstandscriteria op basis waarvan
We definiëren de volgende ontwerpprincipes: de zachte
naar analogie met organisch gegroeide binnensteden.
plannen worden beoordeeld door het Q-team. De
stad, de voetganger centaal, belevingswaarde van tijd,
In een historische binnenstad is vaak sprake van
ontwerpprincipes (hoofdstuk 3) zijn een beschrijving
sociale domeinen in de openbare ruimte en de hybride
verschillende tijdlagen: panden uit verschillende
van de waarden waarop ruimtelijk-programmatische
ruimtebeleving. Deze ontwerpprincipes worden nader
periodes staan naast elkaar en vormen zo een divers,
ingrepen in het Stadshart worden gebaseerd.
toegelicht in hoofdstuk 3.
harmonieus beeld.
Op onderdelen worden deze ontwerpprincipes
Het oorspronkelijke Stadshart is ontworpen in de jaren ‘60 door prominente architecten zoals Van den Broek en Bakema en Arthur Staal. Uit deze periode is vrijwel niets meer over, slechts aan de randen, voornamelijk
de zachte stad
in de woongebouwen is deze tijdlaag nog af te lezen. In de jaren ‘90 zijn het Stadsplein en het Rembrandthof gerealiseerd. Wederom hoogwaardige architectuur, met gerenommeerde architecten: o.a. Liesbeth van der Pol, Hans Ruijssenaars, Wim Quist en Benthem Crouwel. Hoewel de ingreep zorgvuldig en van hoge kwaliteit is (met o.a. een ondergrondse parkeergarage),
hybride ruimtebeleving
belevingswaarde van tijd
maakt de ingreep de ‘jaren ‘90 tijdslaag’ heel dominant in het beeld van het Stadshart. Dat wreekt zich nu, 30 jaar na dato. Het voorliggende beeldkwaliteitsplan stuurt op een gelaagd beeld voor het Stadshart waarin plek is voor
de voetganger centraal
sociale domeinen
de jaren ‘60, de jaren ‘90 van de vorige eeuw, en ook voor de periodes die komen. Zo willen we bouwen aan een stadscentrum voor Amstelveen met de gelaagdheid van een ‘historische binnenstad’.
23
2.3 Visie op deelgebieden Elk deelgebied heeft zijn eigen karakter en kwaliteiten.
Winkelhart
even terug te trekken uit de drukte van het Stadshart.
Deze worden gebruikt als basis voor de beeldkwaliteit
In het winkelhart wordt de stadcentrumfunctie
Het is een fijne, groene woon- en werkomgeving.
in het betreffende deelgebied. Er zijn deelgebieden
gevierd. Dit is de meest levendige plek van Amstelveen,
Er liggen kansen in dit gebied om een oostelijk
met veel dynamiek, waar het denkbaar is dat er
een herkenbare en onderscheidende plek in de
mobiliteitsknooppunt te creëren, met een grote
significante ontwikkelruimte is maar er zijn ook
Metropoolregio. Rondom een aantrekkelijk Stadsplein
fietsvoorziening (nieuwe fietsverbinding over de A9,
plekken waar behoud het uitgangspunt is. Dit
herkent de bezoeker meteen de stedelijke, publieke
gelijkvloers). Het nu kille Handelsplein kan vergroend
resulteert in een gebiedsspecifieke benadering.
functies: de Schouwburg, de Bibliotheek en het
worden en onderdeel worden van een prettige route
Rembrandthof. Het Stadsplein en de Rembrandtweg
met verblijfsplekken en actieve plinten richting het
Schildersbuurt/Stadshart Noordwest
zijn hoogwaardig ingericht, zijn groen en hebben
Buitenplein en het winkelhart.
In het Noordwestelijk deel van het Stadshart is behoud
allure. Het plein biedt plek aan verschillende
van de bestaande karakteristiek het uitgangspunt.
doelgroepen, horeca-terrassen en evenementen. In
Stadshart Zuid
Deze buurt bestaat voornamelijk uit grondgebonden
de toekomst wordt ingezet op een verdere verbreding
Dit beeldkwaliteitsplan richt zich op het Stadshart
woningen, veelal tweelaags-met-kap. Zorgvuldige
van de programmamix in dit deelgebied. Ook de
ten noorden van de A9. De buurt Stadshart Zuid, zie
baksteenarchitectuur, weelderig groen en menselijke
uitstraling van de entreegebieden (de West-entree met
ook pagina 18, wordt op een later moment, zodra
schaal zijn de belangrijkste kenmerken van
het Sandbergplein, Cobra Museum en het busstation,
meer duidelijk is over de invulling van de potentiële
beeldkwaliteit.
en de Oost-entree met het Buitenplein) moet sterk
ontwikkelgebieden binnen deze buurt, als addendum
Belangrijk is dat er met respect wordt omgegaan met
verbeterd worden en de bezoekers welkom heten.
toegevoegd aan dit beeldkwaliteitsplan.
de bestaande structuur van de wijk en bedachtzaam wordt aangesloten in maat en schaal op de bestaande
Campus: Stadstuinen/Meander
context. Aan de oostzijde is de groene singel een
Dit is het oostelijke deel van het Stadshart met
belangrijke buffer naar de grotere stedenbouwkundige
een ‘zakelijke’ suburbane sfeer die een mix is van
schaal rondom de Stadstuinen. Daarnaast dient er
Amstelveen en internationaal. Het gebied is rustig
De verschillende ruimtelijke opgaven voor het
extra aandacht te worden besteed aan de aansluiting
en heeft brede straten, royaal en weelderig groen en
Stadshart (hoofdstuk 1.2) zijn vertaald in concrete
van deze woonbuurten op het winkelhart ter plekke
waterpartijen, met centraal een park (de Stadstuinen).
ruimtelijk-programmatische ingrepen en weergegeven
van de Pieter Lastmanweg en de Galerij.
De inrichting is harmonieus, ordelijk en formeel.
in een visiekaart. Deze kaart laat de samenhang zien
De grote bouwblokken met collectieve (privé)
tussen de verschillende ingrepen.
buitenruimtes vormen aparte gemeenschappen. In het park is het heerlijk om bij mooi weer te picknicken of je
24
2.4 Visiekaart
Visiekaart
Legenda Groen uitbreiden Groen toevoegen
Versterken en uitbereiden van hoofdgroenverbinding
Legenda
Legenda
Legenda Legenda
Versterken en uitbereiden van secundaire groenverbindingen De Vessel
Groen uitbreiden
Diverse evenementen
Groen toevoegen
Woningen toevoegen
Versterken en uitbereiden van hoofdgroenverbinding
Kantoren
Versterken en uitbereiden van secundaire groenverbindingen
Markt
De Vessel
Zoeklocatie (bewaakte) fietsenstalling
Groen uitbreiden
Diverse evenementen
Leisure
Groen toevoegen
Woningen toevoegen
Retail
Versterken en uitbereiden van hoofdgroenverbinding
Kantoren
Busstation
Versterken en uitbereiden van secundaire groenverbindingen
Markt
Tramhalte
De Vessel
Zoeklocatie (bewaakte) fietsenstalling
Vergroenen
Groen uitbreiden
Diverse evenementen
Leisure
(Mogelijke) ontwikkeling
Groen toevoegen
Woningen toevoegen
Retail
Verbinding/route
Versterken en uitbereiden van hoofdgroenverbinding
Kantoren
Busstation
Zone voor eventuele verlegging van verbinding/route
Versterken en uitbereiden van secundaire groenverbindingen
Markt
Tramhalte
Zichtpunten
De Vessel
Zoeklocatie (bewaakte) fietsenstalling
Vergroenen
Nieuwe voorkanten
Diverse evenementen
Leisure
(Mogelijke) ontwikkeling
Woningen toevoegen
Retail
Verbinding/route
Kantoren
Busstation
Zone voor eventuele verlegging van verbinding/route
3. Ontwerpprincipes 3.1 Inleiding
gevarieerd straatbeeld met diverse gebouwkorrels en
passende functies. De menselijke schaal - de stad op
subtiele schaalsprongen.
ooghoogte - is het uitgangspunt: de gebouwde
Ontwerpprincipes geven richting aan de toekomstige
Materiaalkeuze leidt tot een breed, maar genuanceerd
omgeving is afgestemd op de behoeften en
ruimtelijke ontwikkeling van het Stadshart. De
kleurenpalet (geen harde, schreeuwerige kleuren)
mogelijkheden van voetgangers. Ontwerpen voor de
ontwerpprincipes zijn een beschrijving van de waarden
en tot een variatie in textuur; van glanzend glad en
voetganger vraagt om een zorgvuldige
waarop ruimtelijke en programmatische ingrepen in
gepolijst, fluwelig en aaibaar tot ruw, grof en robuust.
stedenbouwkundige opzet waarbij de maat van
het Stadshart worden gebaseerd. Voor het Stadshart
De ‘zachte stad’ zet in op tactiliteit en leesbaarheid, en
gebouwen en de ruimte tussen de gebouwen bijdragen
worden er vijf ontwerpprincipes gedefinieerd: de
verhoogt de belevingswaarde van de plek, wars van
aan verblijfskwaliteit. Daarnaast wordt een goede
zachte stad, de voetganger centraal, belevingswaarde
trends en smaakvoorkeuren.
bezonning bewaakt en wordt een optimaal
van tijd, sociale domeinen in de openbare ruimte en een
windklimaat gegarandeerd. Groen is een essentieel
hybride ruimtebeleving. Deze ontwerpprincipes worden
onderdeel en verhoogt niet alleen het comfort van de
in hoofdstuk 4 uitgewerkt in concrete spelregels.
3.2 De Zachte Stad
3.3 De voetganger centraal
belevingswaarde van de plek en het centrumgebied:
In een centrumgebied aangekomen stap je uit de auto, de bus of de tram of van je fiets, en ga je te voet verder. Je komt aan en
De ‘zachte stad’ is het basisprincipe onder de
vertraagt. De voetganger ervaart de gebouwde
beeldkwaliteit en geldt voor alle gebouwen,
omgeving op een zintuiglijke manier, kijkt om zich
maar ook voor de inrichting en
heen, neemt alles in zich op en is opmerkzaam. Geluid,
materialisering van de openbare ruimte.
geur, licht, wind, schaduw en zon bepalen in sterke
De ‘zachte stad’ appelleert aan subtiliteit en nuance, en
mate de kwaliteit van de ruimte en hoe deze door de
richt zich op een zorgvuldige detaillering en afwerking.
voetganger wordt ervaren. De stad moet voor de
Het sensitief ontwerpen met materialen die mooi
voetganger een kwalitatieve en fijne plek zijn. Een
verouderen heeft een tijdloze kwaliteit.
groen plein met bomen, beschutting tegen kille wind
De ‘zachte stad’ streeft naar een verrijking en
of de felle zon en goede akoestiek door het gebruik van
een verzachting van de architectuur: geen sterk
zachte materialen maakt een omgeving aangenaam.
geprononceerde gevelgrids, maar gevels met
Ontwerpen voor centrumgebieden vraagt om een
raamopeningen en uitnodigende entrees, die
doordachte materiaalkeuze, een elegante en verfijnde
soms een vrijere verdeling kennen. Maar ook naar
detaillering in de gevels én een levendige plint met
26
voetganger, maar draagt ook bij aan de
Geluid, geur, licht, wind, schaduw en zon bepalen in sterke mate de kwaliteit van de ruimte en hoe deze door de voetganger wordt ervaren.
de wind ruist door de bomen, bladeren filteren het zonlicht en bieden beschutting. Groen verkleint de stedelijke ruimte, geeft schaal en creëert fijne verblijfsplekken.
3.4 Belevingswaarde van tijd
niet alleen gekeken naar één specifiek moment op de
3.5 Een hybride ruimtebeleving
dag, in het jaar of in de tijd maar wordt er nagedacht over hoe een plek of gebouw zich gedraagt door de tijd
In het Stadshart worden harde overgangen
heen. Hoe wordt een plek ervaren door de tijd heen
of te grote contrasten tussen (binnen- en
met constant veranderende condities? Hoe verouderen
buiten) ruimtes vermeden. Geïnspireerd op
materialen op een manier waarbij ze kwaliteit blijven
de rijke Europese geschiedenis van passages en
uitstralen? Wat gebeurt er met een winkelplint na
arcades, peristilia, kloostergangen en stedelijke
De stad is geen stilleven, maar verandert
sluitingstijd? Wat betekent lichtintensiteit voor het
loggia’s wordt op verschillende schaalniveaus
continue in beleving. Door de dag heen
toepassen van glazen vlakken: overdag spiegelt een
gestreefd naar een hybride ruimtebeleving waardoor
volgen momenten van stilte en drukte elkaar
glasplaat, ‘s avonds en ‘s nachts is deze transparant.
(binnen- en buiten) ruimtes vloeiend in elkaar
op. De impact van de seizoenen op de beleving van het
Aandacht besteden voor moment, tijd en ritme in
overlopen en op elkaar aansluiten. Op het
gebied is groot: een heerlijk zonnige dag in de zomer
relatie tot het ontwerp van gebouwen en plekken,
schaalniveau van de stad betekent dit dat passages,
en guur weer in de herfst, bomen in bloei of hun
draagt bij aan het creëren van een immer prettig
arcades, straten en pleinen een continue (stedelijke)
bladeren verliezend.
aanvoelende en sociaal-veilige omgeving.
ruimte vormen; op het schaalniveau van de gebouwen
Het ritme van de stad door de dag en het jaar heen is
is er extra aandacht voor de vormgeving van entrees,
een belangrijk ontwerpprincipe in de ontwikkeling van
de inrichting van de ruimtes net voor en achter de
het Stadshart. Bij het ontwerpen aan de stad wordt
entree, en de overgangen naar collectieve en individuele buitenruimtes (daktuinen, balkons en terrassen), en collectieve binnenruimtes (foyers, entreehallen, winkels, etc.) Dit principe geldt ook voor de overgangen tussen de verschillende deelgebieden. De randen van de verschillende deelgebieden zijn geen harde ruimtelijke grenzen maar leggen verbinding: ze ‘ritsen’ als het ware de verschillende deelgebieden aan elkaar. Hoe dit gebeurt, is contextafhankelijk. Zo worden de achterkanten aan het randen van het winkelhart weer voorkanten die qua schaal aansluiten op de Schildersbuurt en de Meanderflats. Er vindt vergroening plaats in de straatprofielen en de schaalsprong tussen de Schildersbuurt en de Campus
Uitgelichte etalages geven kleur en warmte aan de straten. De plint straalt en nodigt uit naar binnen te komen.
Luifels, parasols en bomen maken de ruimte intiemer en de etalages zichtbaar. De straat is een prettige verblijfsplek, de deuren staan open.
wordt opgevangen door de kwaliteiten van de bestaande singel te versterken en als groene buffer in te zetten tussen beide deelgebieden.
27
3.6 Sociale domeinen in de openbare ruimte
verschillende plekken, die we sociale domeinen
buitenruimte) vormen de uitersten in het spectrum
noemen, kan een centrumgebied tot een succes maken.
van de sociale domeinen in de openbare ruimte.
Naar gelang het type domein, staan mensen in meer of
Het privaat-open domein (het terras, de voortuin,
Voor een goed functionerend stadscentrum
mindere mate open voor contact en ontmoeting. Waar
de Delftse stoep), het collectieve domein (daar waar
is niet alleen een goede programmatische
het meer publieke domein eerder faciliteert in een
mensen al dan niet georganiseerd samen dingen doen,
mix nodig maar ook een variatie aan plekken
zekere anonimiteit en tolerantie, nodigt een parochiale
zoals een (inclusief) speelplein, de schaatsbaan op het
waar mensen op verschillende manieren op elkaar
plek sneller uit voor een kort praatje. Met name het
plein in de winter) en het parochiale domein (plekken
kunnen reageren: van een heel publieke plek zoals een
ontwerpen van parochiale en collectieve ruimten kan
die mensen individueel of als groep zich even kunnen
groot stedelijk plein of een winkelstraat tot de intimiteit
zorgen voor meer sociale verbinding.
toeëigenen, zoals de trappen bij een publiek gebouw,
van een bankje onder een boom, een gezellig terras of
een kaderand, de bankjes in een groenstrook) vormen
een privé-balkon met uitzicht op het eerder genoemde
Het publieke domein (het plein, de winkelstraat) en
de ruimten waarmee echte ontmoeting en sociale
plein. Juist de aaneenschakeling van al deze
het privaat-besloten (de achtertuin, de afgeschermde
interactie kan worden gestimuleerd.
28
Privaat besloten
Privaat open
Collectief
Parochiaal
Publiek
Het collectieve domein: bijvoorbeeld een hofje, daktuin of een specifieke plek op een plein(tje). Een collectief domein kenmerkt zich door een ruimte waar een gemeenschappelijke activiteit, permanent (bijv. een moestuin) of tijdelijk (bijv. een schaatsbaantje) georganiseerd kan worden. Gemeenschapsgevoel ontstaat hier door het meer besloten karakter van de collectieve ruimte. Een praatje maken en elkaar helpen is rondom een activiteit laagdrempelig. Het open-private domein: bijvoorbeeld een Delftse stoep, een voortuin, maar het kan ook de terrastafel op een horeca-terras zijn. Een open-private zone fungeert als privacybuffer tussen privaat en publiek. Hier zet de bewoner een bankje en plantenbakken neer, of creëert
Naar gelang het type domein, staan mensen in meer of mindere mate open voor contact en ontmoeting. Waar het meer publieke domein eerder faciliteert in een zekere anonimiteit en tolerantie, nodigt een parochiale plek sneller uit voor een kort praatje. Met name het ontwerpen van parochiale en collectieve ruimten kan zorgen voor meer sociale verbinding.
een horeca-ondernemer een plek waar een bezoeker even kan zitten. Deze zone geeft karakter aan de straat door de identiteit van de gebruikers zichtbaar te maken. Een praatje maken is laagdrempelig.
Beschrijving categoriën sociale domeinen
Het parochiale domein: bijvoorbeeld kleinere
Het publieke domein: bijvoorbeeld lanen, pleinen,
pleinen, parken, trappartijen. In het parochiale
Het private domein: bijvoorbeeld een balkon of
stadsstraten, winkelstraten. De meest open en
domein durft men zich de ruimte tijdelijk toe te
een achtertuin.
vrije van de sociale domeinen; hier komt iedereen.
eigenen, door even te gaan zitten, te eten, een
Het private domein fungeert als buitenruimte
Ontmoetingen zijn veelal vluchtig en op afstand,
kleedje uit te leggen. Men beweegt hier trager en
gericht op de eigen kring (het individu, familie of
maar er geldt wel een grote tolerantie voor diversiteit
kijkt beter om zich heen. Hier staat men meer open
vrienden). Privacy is belangrijk. Middelen om deze
en grote mate van vrijheid. Stadsbewoners die weinig
voor ontmoetingen, vrijblijvend en ongedwongen.
privacy te waarborgen in de vorm van een hoge
met elkaar gemeen hebben, komen elkaar hier tegen.
heg of een privacy-scherm worden vaak ingezet.
29
4. Algemene spelregels De algemene spelregels gelden voor het gehele
4.2 De plint
Stadshart, daarnaast zijn er aanvullende spelregels die
De plint is het meest gedetailleerde en levendige
locatiegebonden zijn (zie hfd. 5: Deelgebiedspecifieke
gedeelte van het gebouw. Hoe de plint wordt ervaren
zich onderscheidt van de bovengelegen lagen is
spelregels). Als spelregels ontoereikend blijken, geven
vanuit de straat is van groot belang. De plint verbindt
deelgebiedspecifiek (zie hoofdstuk 5).
de ontwerpprincipes richting.
binnen met buiten.
4.1 Vorm, volume en differentiatie De vorm en het volume van gebouwen en de mate
Spelregels: • De plint bij niet-wonenfuncties is transparant en onderscheidt zich van de overige bouwlagen, maar is nooit geheel van glas. • De plint is onderdeel van een architectonische
op maaiveldniveau aan de straat. • De hoogte van de plint en de mate waarin deze
4.3 Gevelopeningen, kozijnen en negges De plaatsing en uitdrukking van gevelopeningen reageren op de stedenbouwkundige context.
waarin gebouwen van elkaar verschillen (differentiatie),
eenheid. Gebouwen landen middels de plint op
Gevelopeningen versterken de dieptewerking in
bepalen in sterkte mate de ruimtelijke beleving van
maaiveld en mogen niet gaan ‘zweven’.
de gevel en geven een levendige schaduwwerking
een plek. In het Stadshart worden 3 deelgebieden onderscheiden met elk een eigen (beoogd) karakter
• De detaillering van de plint is rijk en geeft schaal aan
gedurende de dag.
de menselijke maat. Spelregels:
(zie paragraaf 1.4 en paragraaf 2.3). Uitgangspunt is
• Dichte delen van de plint zijn maximaal 6m lang.
dat de vorm, het volume en de differentiatie passen
Functionele delen die niet dicht zijn, maar minder
in het betreffende deelgebied en het karakter verder
bijdragen aan levendigheid, zoals fietsenstallingen,
achterliggende programma. Waar in de hoogbouw
versterken.
zijn maximaal 12m lang.
(gebouwen boven de Amstelveense hoogte) meer
• Plinten van woningen aan het maaiveld hoeven niet Spelregels:
zo transparant te zijn als bij niet-wonenfuncties, en
• Vorm, volume en differentiatie zijn
worden vormgegeven met het oog op voldoende
een gridstructuur mag worden gezocht, is de plaatsing van gevelopeningen in de lagere delen van het plan vrijer en verrassender.
deelgebiedsspecifiek. Spelregels worden per
privacy. Het dichtzetten van plinten met gordijnen
deelgebied nader uitgewerkt (zie hoofdstuk 5).
of lamellen door de bewoners wordt door goed
neggediepte van minimaal 190mm. Deze mag ook
ontwerp voorkomen.
stapsgewijs worden opgezocht. Uitzonderingen
• Gebouwen oriënteren zich op de openbare ruimte. • Gebouwen zijn zichtbaar meer dan een ‘gevel’: zij
30
• Gevelopeningen zijn een uitdrukking van het
• Woningen aan het maaiveld hebben een
vormen een constructieve en organisatorische
woonkamer of keuken aan de straat en maken zo
eenheid.
contact met de straat. Er liggen geen slaapkamers
• Ramen liggen verdiept in de gevel, met een
hierop zijn als incident mogelijk en kunnen juist de afwisseling in de gevel versterken. • In de plinten van niet-wonenfuncties worden houten
Mixed-use gebouwen in het Winkelhart
Stadswoningen aan de rand van het Winkelhart
Vorm, volume en differentiatie zijn deelgebiedafhankelijk
Gebouwen richten zich op de openbare ruimte
Gevelopeningen, kozijnen en negges: negges ((afgeschuinde) zijkant van de muur opening aan de buitenzijde van het kozijn) zijn minstens 190mm diep. Deze neggediepte mag stapsgewijs opgezocht worden 31
of metalen (aluminium) kozijnen toegepast met een
een gebouw hoger wordt, krijgt de gevelbeëindiging
warme en/ of elegante uitstraling.
meer aandacht door bijvoorbeeld setbacks en
• In woonplinten en op hoger gelegen verdiepingen
verbijzonderingen in de bovenste bouwlagen. Zo
wordt bij voorkeur hout of aluminium gebruikt.
kan er ook gewerkt worden aan een silhouet van het
Indien uit kostenoverwegingen voor kunststof
Stadshart.
kozijnen moet worden gekozen, gelden hiervoor de volgende regels:
Spelregels:
• Geen kunststofkozijnen in de onderste twee
• Elk gebouw kent een vormgegeven
bouwlagen. • Middels referenties van projecten ouder dan
gevelbeëindiging. • Hoe hoger het gebouw, hoe rijker de
tien jaar moet worden aangetoond dat de
gevelbeëindiging. Hoogbouw (gebouwen hoger dan
voorgestelde kozijnen mooi verouderen
de Amstelveense hoogte) krijgen altijd setbacks:
• De kozijnen dienen een rankheid te hebben
• De setback is minstens 1,5m diep en doen zich
passend bij de architectuur en de beeldkwaliteit van de ‘zachte stad’. • De kleur van de kunststofkozijnen zit in het kunststof (geen coating of folie). • Enkel gerecycleerd kunststof mag worden toegepast. • Zonwering wordt geïntegreerd in de architectuur. Opbouw is niet toegestaan.
bij hoge gebouwen minstens 2 maal voor (2 x verspringingen). • De setback hoeft niet alzijdig te zijn, en ook niet precies op de overgang van de Amstelveense hoogte te liggen (het mag hoger of lager). • De setback leidt tot een verbijzondering of een variatie op het architectonisch thema van het gebouw. Desalniettemin blijft het gebouw als een heldere vorm en eenheid afleesbaar.
4.4 Volume- en gevelbeëindiging Elke gevel of elk gebouwvolume kent een beëindiging. In de traditionele stad wordt deze gevelbeëindiging
4.5 Materialen, kleuren en texturen
vaak gevormd door een dakgoot of een kroonlijst die
Het materialenpalet voegt zich in het bestaande palet
de overgang naar het dak vormt. Bij het platte dak is
van het Stadshart, maar verrijkt en verzacht het.
de gevelbeëindiging vaak minimaal en de overgang
Het bestaande kleuren- en materialenpalet wordt
van de gevel naar de lucht abrupt. In het Stadshart
uitgebreid met een reeks subtiele, lichte en warme
wordt vanuit de gedachte van de ‘zachte stad’ de
tonen. Textuurverschillen en licht- en schaduwwerking
gevelbeëindiging zorgvuldig vormgegeven. Naarmate
op het vlak spelen een grote rol.
32
Daken worden beëindigd middels een architectonisch vormgegeven dakrand
Amstelveense hoogte
Hoogbouw (gebouwen boven de Amstelveense hoogte) hebben een gevelbeëindiging met een herkenbaar en bijzonder silhouet
Hoe hoger het gebouw, hoe
Elk gebouw kent een vormgegeven gevelbeëindiging
Setback bij hogere gebouwen
rijker de gevelbeëindiging
De gevels boven de Amstelveense laag verbijzonderen zich
Materialen, kleuren en texturen
33
Delen van het Stadshart worden intensief gebruikt. De
behouden op lange termijn hun kwaliteit. De
gekozen materialen moeten hiertegen bestand zijn,
materialen en bevestigingen kunnen tegen
gebruik op de begane grond, voldoende stevige
weersinvloeden en verouderen mooi.
materialen toepassen en robuust detailleren tegen
zeker op het niveau van de plint.
• Accentmaterialen worden subtiel (niet-overheersend) Spelregels:
toegepast en geven een extra verfijning en (kleur)
• Het hoofdmateriaal in het Stadshart is robuust en
accent aan het gebouw.
stevig. Het materialenpalet bestaat onder andere
• De detaillering is zorgvuldig en verfijnd. In de plint
uit natuursteen, baksteen, geglazuurde baksteen en
wordt extra rijk en gedetailleerd ontworpen met als
keramiek, gekeimde, gekaleide of gestucte gevels.
doel een rijke beleving voor de passant te realiseren.
Deze lijst is niet limitatief; ook andere materialen, bijv. bio-based materialen, die passen bij het beeld, kunnen worden toegepast. • Beton in de gevel wordt alleen als accent gebruikt, tenzij architectonisch beton wordt toegepast waar vuil minimaal aan hecht, en de hoge onderhoudseisen kunnen worden geborgd. • Het gebruik van hergebruikte en bio-based materialen wordt toegejuicht. Hout in de gevel wordt echter alleen toegepast met een afwerking die mooi veroudert. Ongelijke verwering van hout
Bestaand kleurenpalet
wordt vermeden. Houten gevelbekleding wordt nooit op maaiveld toegepast en niet grenzend aan de openbare ruimte in het Winkelhart. • Gevelmaterialen zijn met zorg uitgezocht en toegepast. Vlak kleurgebruik wordt vermeden, evenals grote contrasten of een te gemêleerde mix. • Wanneer metselwerk wordt toegepast, wordt er gespeeld met verbanden, textuur en schaduwwerking. • Te donkere kleuren, zoals donkere baksteen, worden vermeden. Het bestaande kleurenpalet van het Stadshart wordt verrijkt met vooral lichtere kleuren. • Alle toegepaste materialen zijn kleurecht en
34
aanvullende kleuren
• Extra aandacht voor ontwerpen voor intensief
stootschade. Voorkom randjes waar afval, bekers en dergelijke kunnen worden achtergelaten. • Er is extra aandacht voor de verbijzondering van de entrees. Entrees zijn rijk ontworpen en gedetailleerd.
Gevelmaterialen zijn met zorg uitgezocht en toegepast. Vlak kleurgebruik wordt vermeden, evenals grote contrasten
Wanneer metselwerk wordt toegepast, wordt er gespeeld met verbanden, textuur en schaduwwerking of een gemêleerde mix
Alle toegepaste materialen zijn kleurecht en behouden op lange termijn hun kwaliteit
35
4.6 Entrees Entrees van gebouwen zijn belangrijke oriëntatiepunten in de stad. Het is de plek waar je een gebouw betreedt en waar de overgang binnen/ buiten intens wordt beleefd. Voor entrees geldt dat ze van afstand zichtbaar en als dusdanig herkenbaar moeten zijn. Entrees vragen om een gebaar, passend binnen de architectuur van het gebouw.
Zichtbare entree
Een royale entree met een eigen materialisatie
4.6.1 Entrees van publiek(e) (toegankelijke) gebouwen In het Stadshart Amstelveen zijn de publieke gebouwen zoals de bibliotheek, de Cultuurstrip of het Cobra Museum en publiek toegankelijke gebouwen zoals passages van groot belang. Openbare gebouwen en publieke functies zijn essentieel voor het activeren van de openbare ruimte. Het is belangrijk dat deze gebouwen hun ’rol’ kunnen pakken in de stad. De publieke gebouwen onderscheiden zich in het straatbeeld: hun entrees zijn duidelijk zichtbaar en uitnodigend, en hebben een herkenbare uitstraling zowel architectonisch als in de relatie tot de openbare ruimte. Inzetten van de ‘vloer’ Spelregels: • Entrees zijn zichtbaar, uitnodigend, goed verlicht en royaal (maken een groot gebaar). • Entrees zijn altijd drempelloos. • Entrees krijgen een verbijzondering door middel van materiaalgebruik, kleur of de inzet van luifels. • De entrees van de publieke gebouwen worden aangezet en herkenbaarder in de openbare ruimte door de inzet van de ‘vloer’ (het doortrekken of laten aansluiten van de vloer binnen met de bestrating
36
Inzet van luifels
Entree komt naar voren of ligt terug, maar niet vlak in de gevel
De foyer is onderdeel van de overgang binnen-buiten
Uitnodigende, terugliggende entree
Een luifel markeert de entree
Entrees zijn zichtbaar, uitnodigend en royaal: maken een groot gebaar en verbinden binnen en buiten
Architectonische elementen verbijzonderen de entree
De overgang binnen-buiten
37
buiten). Er is een duidelijke binnen-buitenovergang:
in de plint, en bewoners hebben het gevoel dat ze aan
entrees van publieke gebouwen komen naar voren
de straat wonen. Daarom zijn woonentrees royaal in
of liggen terug, maar nooit vlak in de gevel.
maat en transparant vormgegeven, waarbij de relatie binnen/buiten wordt benadrukt. Entrees zijn verdeeld
4.6.2 Entrees (en etalages) van winkels
over het openbaar gebied, en bieden ook in de avond
Een groot deel van het Stadshart is winkelgebied.
een levendige en verlichte plek die bijdraagt aan
Het ontwerpen voor centrumgebieden vraagt om
de sociale veiligheid en de 24-uursbeleving van het
een elegante en verfijnde detaillering in de gevels,
Stadshart.
een levendige plint, aantrekkelijke en uitnodigende entrees en etalages. Goede entrees en etalages zijn belangrijk voor de binnen-buiten verbinding van het centrumgebied en de bezoeker. (zie ook deelgebiedspecifieke spelregels: 5.1.4) Spelregels: Entrees zijn zichtbaar en uitnodigend. De winkelentrees zijn herkenbaar en vallen extra op in het straatbeeld door de inzet van bijvoorbeeld (ander) materiaal en kleurgebruik. Entrees zijn goed afleesbaar. In de reeks van etalages
Entrees van winkels, zijn zichtbaar en bevinden zich op een logische plek in de gevel
is de entree verbijzonderd waardoor bezoekers meteen weten waar ze naar binnen kunnen. Dit alles zonder dat het ten koste gaat van de (architectonische) samenhang in de plint. Entrees en etalages zijn transparant, en bieden zicht op wat er zich binnen het gebouw afspeelt. Etalages zijn altijd omkaderd. De kaders zijn rijk gematerialiseerd en gedetailleerd. 4.6.3. Entrees van woongebouwen Stadshart Amstelveen is een gemengd centrumgebied; een voorzieningenmilieu én een woonmilieu. Het wonen gebeurt niet ‘ergens boven’. Het landt zichtbaar
38
Entrees van winkels zijn herkenbaar door architectonische aandacht te geven
De entrees en etalages van winkels hebben een hoge mate van transparantie
Etalages zijn transparant en laten zien wat er binnen gebeurt
Entrees zijn goed afleesbaar in de reeks van etalages
Etalages zijn altijd omkaderd. De kaders zijn rijk gematerialiseerd en gedetailleerd
Transparante plint
39
Spelregels: • Entrees worden op een logische plek, met een duidelijke ruimtelijke aanleiding, aansluitend op het openbare gebied gesitueerd, zodanig dat over en weer zicht is op de entree respectievelijk het openbaar gebied. • Entrees in- en rondom het winkelhart liggen ofwel aan de winkelstraat ofwel net ‘om de hoek’, goed zichtbaar vanuit de winkelstraat. • Entrees liggen minimaal 1m en maximaal 2m verdiept in de gevel, waarbij rekening wordt gehouden met sociale veiligheid (bijvoorbeeld met afgeschuinde zijvlakken). • De entrees van hoogbouw zijn dubbelhoog. • De entrees zijn transparant over minstens 80% van de
De entree ligt 1.0 tot 2.0 meter verdiept in de gevel
Verbijzondering door materiaal, vorm of kleur
breedte van de entreehal, met een minimum van 3m. • Een entreehal is in maat royaal, en zichtbaar verbonden met een grotere collectieve ruimte en/of biedt doorzicht richting de collectieve binnentuin vanaf de straat. • Postbussen en bellentableaus belemmeren niet het zicht op de entreehal. Bij grotere woongebouwen worden postbussen in de entreehal of een separate ruimte opgelost. Postbussen mogen ook in de gevel zijn opgenomen, integraal mee-ontworpen met de architectuur. • Entrees worden goed verlicht ten behoeve van de herkenbaarheid, de sociale veiligheid en de toegankelijkheid. • Er wordt zorg besteed aan een hoogwaardige afwerking en extra kwaliteit van de entreehal, gezien de zichtbaarheid vanuit de straat. De entree wordt in het gevelvlak verbijzonderd door materiaal, vorm of kleur (minstens twee van deze drie elementen).