Beleidsplan De toekomst in Balans, beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

”De toekomst in Balans” Beleidsplan schuldhulpverlening 2021 - 2024

0

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

INHOUDSOPGAVE

1.

INLEIDING .............................................................................................................................................. 2

2.

SAMENVATTING .................................................................................................................................... 2 2.1. LEESWIJZER ...................................................................................................................................................... 3 2.2. IMPACT CORONA-EPIDEMIE.................................................................................................................................. 3

3.

LANDELIJKE EN LOKALE ONTWIKKELINGEN SCHULDHULPVERLENING .................................................... 4 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5.

4.

LANDELIJKE TRENDS EN CIJFERS EN DE IMPACT VAN CORONA .................................................................................. 4 IMPACT CORONACRISIS ................................................................................................................................... 4 LOKALE SITUATIE ............................................................................................................................................ 5 ALGEMENE TOELICHTING WGS EN WIJZIGINGEN ................................................................................................... 6 INPUT VOOR DE NOTA ..................................................................................................................................... 6 BALANS SCHULDHULPVERLENING .......................................................................................................... 9

4.1. 4.2. 5.

VISIE ........................................................................................................................................................... 9 DOEL EN WERKWIJZE ...................................................................................................................................... 9 VOORKOMEN EN SIGNALEREN VAN SCHULDEN ................................................................................... 11

5.1. 5.2. 5.3.

FOCUS OP ARMOEDEPREVENTIE ...................................................................................................................... 11 PREVENTIE JONGEREN VANAF 16 JAAR ............................................................................................................. 11 VROEGSIGNALERING UITBREIDEN N.A.V. GEWIJZIGDE WGS................................................................................... 12

6. ONTZORGEN, ONDERSTEUNEN EN MOTIVEREN ......................................................................................... 14 6.1. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5. 7.

MULTI DISCIPLINAIR UITVOERINGSOVERLEG ...................................................................................................... 14 SCHULDHULPVERLENING JONGEREN................................................................................................................. 14 SCHULDHULPVERLENING VOOR ONDERNEMERS .................................................................................................. 16 SCHULDHULPVERLENING EN INZET SANERINGSKREDIETEN ..................................................................................... 17 INKOMENSBEHEER EN BEWINDVOERING ........................................................................................................... 18 INNOVATIE ........................................................................................................................................... 19

7.1. 7.2. 7.3. 7.4. 7.5. 8.

NIEUWE MANIEREN MOGELIJK MAKEN ............................................................................................................. 19 DIGITALE BEGELEIDING .................................................................................................................................. 19 KWIJTSCHELDING GEMEENTELIJKE BELASTINGEN ................................................................................................. 20 PILOT GGZ EN SCHULDEN.............................................................................................................................. 20 GEZONDHEID EN SCHULDEN ........................................................................................................................... 21 COMMUNICATIE .................................................................................................................................. 22

8.1. 8.2.

RICHTING INWONERS .................................................................................................................................... 22 COMMUNICATIE GEMEENTERAAD.................................................................................................................... 23

9.

PLANNING ............................................................................................................................................ 25

10.

MEERJARENRAMING ............................................................................................................................ 26

11.

BIJLAGEN ............................................................................................................................................. 28

BIJLAGE 1. OVERZICHT UITWERKING AANBEVELINGEN EN MOTIES ....................................................................................... 2 BIJLAGE 2: EVALUATIE BELEIDSPLAN SCHULDHULPVERLENING IN BALANS 2016-2020 ........................................................... 2 BIJLAGE 3: EVALUATIE VROEG ER OP AF ....................................................................................................................... 4 BIJLAGE 4: PREVENTIE ............................................................................................................................................... 7 BIJLAGE 5: PROCES SCHULDHULPVERLENING .................................................................................................................. 9 BIJLAGE 6: INSTRUMENTEN SCHULDHULPVERLENING ..................................................................................................... 10 BIJLAGE 7: SANERINGSKREDIET VERSUS SCHULDBEMIDDELING ......................................................................................... 12

1

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

1. Inleiding Voor u ligt het beleidsplan ‘Schuldhulpverlening, de toekomst in Balans’. In dit beleidsplan leest u hoe de gemeente Amstelveen de komende 4 jaar vorm gaat geven aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Het beleidsplan is een uitwerking van het vierde doel van de sociale agenda zoals deze is verwoord in de Nota Sociaal Domein 2019: Inwoners ervaren minder financiele belemmeringen om mee te doen. Daarnaast is er een relatie met andere doelen, waaronder “Ieder kind kan veilig en gezond opgroeien” en “Inwoners functioneren zo zelfstandig mogelijk, zo nodig met (tijdelijke) ondersteuning”. Amstelveen voert schuldhulpverlening uit in eigen beheer, onder de naam Balans Schuldhulpverlening (Balans). Balans biedt integrale schuldhulpverlening, waarbij het onder controle krijgen van de onderliggende problematiek en het daarmee oplossen van schulden centraal staat.

2. Samenvatting In dit beleidsplan getiteld “De toekomst in Balans”, wordt aangeven wat de gemeente Amstelveen de komende 4 jaar wil realiseren rondom schuldhulpverlening. Balans richt zich in eerste instantie op preventie van schulden en het zo vroeg mogelijk signaleren van schulden. Door schulden te voorkomen of in ieder geval er zo vroeg mogelijk bij te zijn, worden langdurige schuldhulpverleningstrajecten zo veel mogelijk voorkomen. Wanneer er schulden zijn wordt laagdrempelige en snelle hulpverlening geboden. Er is de komende 4 jaar speciale aandacht voor jongeren die geholpen worden met hun schulden en het weer opbouwen van een toekomstperspectief. Daarnaast is speciale aandacht voor het groeiend aantal ondernemers dat door de Corona-crisis in de problemen is gekomen. De komende periode worden er meer saneringskredieten ingezet en wordt door de inzet van inkomensbeheer en goede afspraken met bewindvoerders, zo veel mogelijk ingezet op een integrale schuldhulpverlening en een duurzame uitstroom. In dit beleidsplan leest u verder wat de resultaten zijn van Balans en wat de komende periode wordt gedaan om de resultaten te monitoren en te bereiken.

Met het vaststellen van het beleidsplan schuldhulpverlening “de toekomst in Balans” 2021 – 2024 besluit de gemeenteraad het college de opdracht te geven; o tot uitvoering van een jaarlijks cliëntervaringsonderzoek en de raad hierover jaarlijks te informeren; o het preventie project Moneyways op scholen voort te zetten en een onderzoek uit te voeren naar uitbreiding van het preventieproject naar het HBO en WO onderwijs; o de wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ten aanzien van vroegsignalering per 1 januari 2021 in te voeren; o de ‘integrale werkwijze jongeren’ verder uit te breiden en in Q3 2021 te starten met de implementatie van het JAS (Jongeren in Amstelveen Schuldenvrij); o tot evaluatie van schuldhulpverlening aan ondernemers en de raad te informeren in Q4 2021; o een afwegingskader te maken voor Saneringskredieten en het instellen van een Waarborgfonds saneringskredieten en hierover in Q2 2021 de raad te informeren; o deelname aan een Landelijk Garantiefonds saneringskredieten af te wegen zodra hier meer informatie over beschikbaar is; o een convenant met bewindvoerders te sluiten en hierover in Q3 2021 de raad te informeren; o om het noodfonds Balans te evalueren en per Q4 2021 hierover de raad te informeren; o te starten met digitale begeleiding Q2 2021 en de raad hierover te informeren in Q1 2022; o de pilot GGZ en schulden “snel-er-vanaf” te

evalueren en de gemeenteraad in Q1 2022 over de resultaten te informeren; o de gemeenteraad jaarlijks over de resultaten van schuldhulpverlening te informeren.

2

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

2.1. Leeswijzer Na de inleiding (hoofdstuk 1) en de samenvatting (hoofdstuk 2) van dit beleidsplan wordt inzicht gegeven in de landelijke en lokale ontwikkelingen rondom schuldhulpverlening en de gevolgen van de Corona-crisis (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 wordt de visie, doel en werkwijze van Balans schuldhulpverlening beschreven. Hoofdstuk 5, 6 en 7 staan in het teken van de prioriteiten voor de komende 4 jaar rondom het ‘voorkomen en signaleren van schulden’, ‘ontzorgen, ondersteunen en motiveren’ en ‘nieuwe manieren van hulpverlening’ mogelijk maken. In Hoofdstuk 8 wordt de communicatie belicht aan zowel de inwoners als de gemeenteraad (indicatoren). In hoofdstuk 9 worden de financiën behandeld en tot slot in hoofdstuk 10 een overzicht van de planning. Voor meer achtergrondinformatie over de werkwijze van Balans en een overzicht van de uitwerking van de aanbevelingen en moties naar aanleiding van het rekenkameronderzoek, wordt verwezen naar de bijlage.

2.2. Impact corona-epidemie Door de corona-epidemie, met de ‘intelligente lockdown’ en de anderhalvemeter-samenleving is dit beleidsplan op een andere manier tot stand gekomen dan gebruikelijk. Het cliëntervaringsonderzoek is tijdelijk uitgesteld omdat een deel van de doelgroep ondersteuning nodig heeft bij het invullen van de vragenlijst. Deze ondersteuning kon niet worden geboden tijdens de corona-epidemie. De themabijeenkomst voor netwerkpartners waarin input voor de nota zou worden opgehaald is geannuleerd. Deze input is op een alternatieve manier verkregen, waarbij de netwerkpartners persoonlijk zijn benaderd. Waar normaliter cijfers over voorgaande periode een basis zijn voor het beleid van de komende periode, geldt nu meer dan ooit dat resultaten uit het verleden geen richting geven aan de toekomst.

3

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

3. Landelijke en lokale ontwikkelingen schuldhulpverlening 3.1.

Landelijke trends en cijfers en de impact van Corona

Zoals in de inleiding beschreven, zijn trends van voorgaande jaren nauwelijks meer richtinggevend voor het beleid van de komende vier jaar. Daarom worden deze kort weergegeven in onder staande tabel. Tot 2020 is landelijk een afvlakking te zien van de groei van het aantal aanmeldingen en van de gemiddelde schuld1. Deze groei volgde uit de crisis van 2008. Het aantal schuldeisers bij aanmelding is gemiddeld genomen stabiel gebleven op 14.

3.2.

Impact Coronacrisis

Door de maatregelen als gevolg van de corona heeft volgens Nibud-onderzoek 20% van de huishoudens te maken (gehad) met een inkomensterugval. Dit geldt voor bijna de helft van de zzp’ers en flexwerkers. Naast deze groepen zijn ook jongeren hard getroffen. 29% geeft aan geen of onvoldoende spaargeld te hebben om twee maanden zonder inkomen op te vangen. Deze cijfers geven aan dat grote groepen mensen te maken hebben met financiële problemen of deze op korte termijn gaan krijgen. Stijging van het aantal aanvragen De coronacrisis verschilt van eerdere crises, omdat er sprake is van een economische shock door de ‘intelligente lockdown’. Dit in tegenstelling tot een meer geleidelijke crisis zoals de financiële crisis van 2008. Mensen die al moeite hadden met rondkomen komen massaal in financiële nood. In totaal wordt een stijging verwacht van minimaal 30%2, hoewel het lastig is om een goede prognose te maken. Gemiddeld genomen wachten mensen 5 jaar voor zij om hulp vragen. Doelgroepen Landelijk gezien is het aantal bijstandsaanvragen in de maanden maart en april (update) van 2020 gestegen met minimaal 50%. Ondernemingen die in de kern levensvatbaar zijn, bouwen mogelijk problematische schulden op. Ook jongeren worden hard geraakt. Naar verwachting bestaat de stijging van het aantal aanvragen voor schuldhulpverlening, naast de reguliere doelgroepen, uit ondernemers en jongeren. 1 2

Cijfers NVVK Schuldenlab & Deloitte, COVID-19 en schuldenproblematiek in Nederland, 16 juni 2020

4

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

3.3.

Lokale situatie

De afgelopen jaren hebben gemiddeld 130 huishoudens een aanvraag ingediend voor een traject schuldhulpverlening in Amstelveen. Voorafgaand aan een aanvraag vindt een melding en eerste gesprek plaats gevolgd door een adviesgesprek of intake. Vervolgens kan iemand toegelaten worden voor een traject schuldhulpverlening. Per jaar zijn er gemiddeld 475 trajecten actief en is gelet op bovenstaande grafiek de uitstroom gelijk aan de instroom. Naast de werkzaamheden die behoren tot de curatieve schuldhulpverlening en participatie in het Amstelveenloket voert Balans diverse andere werkzaamheden uit die zijn omschreven in bijlage 5 en 6 van deze nota. Momenteel zijn er 70 inwoners die inkomensbeheer ontvangen. Naar verwachting vindt in de komende jaren in Amstelveen een stijging plaats van het aantal aanvragen. Ervan uitgaande dat deze stijging, conform de landelijke cijfers, 30% bedraagt, resulteert dit naar verwachting in een stijging van 40 extra dossiers. Ook wordt een stijging verwacht vanwege de aanpak voor vroegsignalering. Dit is in paragraaf 5.2 uitgewerkt. Vanuit deze aanpak worden 75 extra aanvragen per jaar verwacht. De raad wordt hierover jaarlijks geïnformeerd. De huidige kwaliteit wordt behaald door een fulltime schuldhulpverlener maximaal 45 trajecten voor particulieren te laten begeleiden.

Bij een stijging van het aantal aanvragen en bij gelijkblijvend kwaliteitsniveau (= max 45 trajecten per shv) zal meer capaciteit schuldhulpverlening benodigd zijn.

Indicator: We verwachten dat er in 2021 ongeveer 200 aanvragen schuldhulpverlening worden ingediend en het klantenbestand stijgt naar ongeveer 500.

5

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

3.4.

Algemene toelichting Wgs en wijzigingen

De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is per 1 juli 2012 in werking getreden. Daarmee hebben de gemeenten een wettelijke zorgplicht op het terrein van integrale schuldhulpverlening gekregen. De wet schrijft voor dat de gemeenteraad voor een periode van ten hoogste vier jaar een (beleids)plan vaststelt dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan haar inwoners. Per 1 januari 2021 wijzigt de Wgs. Het doel van de wijziging is onder andere het verduidelijken van de taken van het college op het gebied van vroegsignalering. Gemeenten worden onder andere bij wet verplicht een aanbod te doen aan inwoners met een betalingsachterstand die door schuldeisers aan de gemeente is gemeld. Dit helpt om schulden en andere problematiek vroegtijdig in kaart te brengen en vroegtijdig ondersteuning te bieden. De uitwerking van deze wijziging is verder opgenomen in paragraaf 5.2. vroegsignalering. Een andere wijziging betreft de verwerking van persoonsgegevens. Met de wetswijziging is het college bevoegd tot het verwerken van persoonsgegevens, waaronder persoonsgegevens over gezondheid en persoonsgegevens van strafrechtelijke aard voor zover noodzakelijk voor de uitvoering van de wet. Tot slot wijzigt de wet en moet de gemeenteraad een Verordening beslistermijn schuldhulpverlening vaststellen om uitvoering te geven aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

De Verordening regelt binnen welke termijn na het eerste gesprek een besluit volgt over toelating tot schuldhulpverlening. 3.5.

Input voor de nota

 Input inwoners en netwerkpartners Volgens planning zou eind maart 2020 een cliëntervaringsonderzoek (ceo) worden uitgevoerd. Vanwege de coronacrisis is dit onderzoek uitgesteld tot 2021. Op deze manier kan het ceo als tussentijdse evaluatie van dit beleidsplan fungeren. Daarnaast zou ook via een netwerk-/themabijeenkomst input voor deze nota worden opgehaald. Helaas kon deze bijeenkomst mede vanwege de coronacrisis niet doorgaan. o

Uitvoering cliëntervaringsonderzoek, Q4 2021

In plaats daarvan zijn een aantal netwerkpartners telefonisch bevraagd naar hun ervaringen met Balans en naar eventuele verbeterpunten. Participe, Humanitas en Eigen Haard en de Ondernemersvereniging hebben hun ervaringen gedeeld. De communicatie met netwerkpartners wordt over het algemeen als goed ervaren, hoewel privacyaspecten soms adequate uitwisseling van informatie belemmert. Een aandachtspunt is het bereiken van doelgroepen die niet bij gemeenten in beeld zijn en inwoners die de Nederlandse taal niet machtig zijn. Er is weinig kennis en ervaring met ondernemers met schulden. Er is meer aandacht voor uitleg van het traject en het managen van verwachtingen.  Onderzoek rekenkamercommissie Op 11 maart 2020 zijn in de gemeenteraad de uitkomsten van het rekenkameronderzoek besproken. Onderdeel van het onderzoek van de rekenkamercommissie was preventie (vroegsignalering) en burgerperspectief (de bejegening). Uit het onderzoek kwam naar voren dat het merendeel van de respondenten (inwoners) tevreden is over het gehele proces van schuldhulpverlening. Dit komt met name doordat men met begrip te woord is gestaan, het proces snel in gang werd gezet en er goede ervaringen zijn met de begeleiding vanuit de consulenten. Er zijn door de rekenkamercommissie 8 aanbevelingen gedaan en door de gemeenteraad 5 moties aangenomen.

In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de aanbevelingen en moties en waar deze terug te vinden zijn in deze nota.

6

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

 Input Participatieraad Sociaal Domein (PSD) Bij de totstandkoming van dit beleidsplan is ook aan de PSD gevraagd om een pre-advies op deze nota. De PSD is gevraagd te adviseren op mogelijk verbeterpunten van het beleid. De PSD onderschrijft de meeste aanbevelingen van de rekenkamer en heeft enkele aanvullende adviezen gegeven. De PSD pleit voor een brede aanpak van preventie in de wijken. Deze brede aanpak zal naast hetgeen in dit beleidsplan hierover is geschreven met name verder doorontwikkeld worden naar aanleiding van de motie focus op armoedepreventie en perspectief voor minima. Ook geeft men aan cursussen en trainingen op het gebied van financiën belangrijk te vinden. Door de inzet van onder andere Moneyways op scholen en de inzet van de training Omgaan met Geld in de buurthuizen wordt hier gehoor aan gegeven. Lotgenotencontact (financieel café) en een goede inventarisatie van de schulden (Humanitas en Balans) zijn verder belangrijke onderdelen van een goede schuldhulpverlening. Bij Balans pleit de PSD voor een spreekuur, snelle doorlooptijden en een persoonlijke en laagdrempelige benadering. De werkwijze van Balans en de wijze waarop de kwaliteit is geborgd komt terug in paragraaf 4.2.

Verder adviseert de PSD ruimhartig te zijn wanneer het de eigen gemeentelijke vorderingen betreft en adviseert gebruik te maken van de signalen om inwoners vroeg te benaderen en schuldhulpverlening aan te bieden. Tot slot adviseert men aansluiting te zoeken bij de Benchmark Armoede & Schulden van Divosa en om een verbindende factor te zijn tussen de verschillende netwerkpartners.  Evaluatie beleidsnota schuldhulpverlening 2016–2020 ‘Schuldhulpverlening in Balans’ In het voorgaande beleidsplan ‘Schuldhulpverlening 2016-2020. Schuldhulpverlening in Balans’ is een aantal actiepunten opgenomen op het gebied van Preventie en Nazorg, Integrale Benadering en Wacht- en Doorlooptijden. Het overgrote deel van de actiepunten is succesvol uitgevoerd. Een verdere evaluatie is in de bijlage opgenomen.  Evaluatie Vroeg Er Op Af (VEOA) De gemeente Amstelveen heeft met Eigen Haard sinds 2013 werkafspraken gemaakt om bij een huurachterstand van 1 tot 3 maanden een melding te doen bij Balans. Deze werkafspraken zijn vastgelegd in een convenant. In de afgelopen jaren is de aanpak doorontwikkeld. De communicatie richting de inwoners is aangepast en de tijden waarop een huisbezoek wordt afgelegd zijn verruimd. Dit heeft het slagingspercentage (waarbij er contact is gelegd met de inwoner) doen stijgen van 35% in 2016 naar 59% in 2019 (waarvan uiteindelijk 32% aangaf hulp nodig te hebben).

Ter vergelijking in Amsterdam is het percentage 56%3. In Nijmegen4 zijn in een jaar tijd 318 adressen bezocht. Daar is het in 60% van de gevallen gelukt contact te leggen waarvan de helft aangaf hulp te willen ontvangen. De VEOA-aanpak vormt de basis van de uitbreiding op het gebied van vroegsignalering zoals omschreven in paragraaf 5.3 en zal samen worden doorontwikkeld.

3

Gemeente Amsterdam, jaarverslag schuldhulpverlening 2019

4 Gemeente Nijmegen, Evaluatie Vroegsignaleringsproject Op de Rit

7

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

Gebleken5 is dat huisbezoeken het meest effectief zijn om contact te leggen met inwoners die mogelijk schulden hebben.

5 Leidraad vroegsignalering schulden, september 2018

8

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

4. Balans schuldhulpverlening 4.1.

Visie

De visie van Balans volgt uit de visie op het Sociaal Domein zoals die is verwoord in de Nota Sociaal Domein 2019. Financiële problemen worden zo veel mogelijk voorkomen of in een vroeg stadium aangepakt. Schulden vormen geen belemmering (meer) om mee te doen aan de samenleving. Amstelveen biedt perspectief en begeleiding om schulden op te lossen of beheersbaar te houden. Hierbij wordt zoveel mogelijk ingezet op de eigen kracht en het eigen netwerk van de inwoner en wordt ondersteuning op maat geboden waar dit nodig is. Kinderen die opgroeien in huishoudens met schulden ondervinden hier hinder van. Amstelveen wil dat ieder kind veilig en gezond kan opgroeien, mee kan doen in de samenleving en hierbij geen hinder ondervindt van de financiële problemen van ouders. Amstelveen zet in op een duurzame uitstroom waarbij de focus ligt op het onder controle krijgen van onderliggende problematiek. Coaching op gedragsverandering is hierbij een belangrijk onderdeel. Inwoners worden begeleid naar het voor hen hoogst haalbare perspectief. Voor velen betekent dit schuldenvrij met de financiën in eigen beheer, voor sommigen langdurige begeleiding bij het beheersen van hun moeilijke financiële situatie. Het doel is om de eigen financiën te kunnen beheren en degenen die niet zelfredzaam zijn te begeleiden richting duurzame ondersteuning. 4.2.

Doel en werkwijze

Sinds 1995 voert de gemeente Amstelveen schuldhulpverlening uit in eigen beheer, onder de naam Balans Schuldhulpverlening. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat gestreefd wordt naar een duurzame uitstroom waarbij recidive zo veel mogelijk wordt voorkomen. Balans schuldhulpverlening heeft als doel problematische schulden zo veel mogelijk te voorkomen en zo vroeg mogelijk te signaleren. Waar problematische schulden toch zijn ontstaan is het doel om alle inwoners te ondersteunen met een integraal aanbod op maat. Daar waar nodig wordt de inwoner gecoacht op gedragsverandering. Dit betekent dat de hulpverlening veel meer omvat dan de ‘technische’ ondersteuning bij financiën en schulden. De focus op een duurzame oplossing komt gedurende het gehele traject naar voren, immers heeft het saneren van schulden geen zin als er op korte termijn nieuwe schulden ontstaan. Uit wetenschappelijk onderzoek6 blijkt dat langdurige stress negatieve effecten heeft op het gedrag van mensen. Deze kennis vraagt om dienstverlening die rekening houdt met de effecten van stress. Dit wordt ook wel stress-sensitieve dienstverlening genoemd. In het gehele sociaal domein wordt stress-sensitief gewerkt. Om een eventuele drempel te verlagen, is ervoor gezorgd dat er in de wijken ook een preventief aanbod is. De gemeente financiert netwerkpartners die in de wijken een preventief aanbod hebben.

Het Financieel Café, Humanitas Thuisadministratie en de cursus Omgaan met Geld zijn hier voorbeelden van. Een verdere uitwerking van de preventieve activiteiten is opgenomen in de bijlage 4.

6

‘Schaarste’, Mullainathan & Shafir (2013); ‘Weten is nog geen doen’, WRR (2017) e.a.

9

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

Technisch proces van schuldhulpverlening Een traject begint met een melding bij het Amstelveenloket waarbij een persoonlijke en laagdrempelige benadering belangrijke elementen zijn van de dienstverlening. Bij de melding is specifiek aandacht voor laaggeletterdheid. Medewerkers hebben een training gevolgd hoe laaggeletterdheid te herkennen. Ook de correspondentie naar de inwoner is op B1 niveau (eenvoudig Nederlands). Binnen 2 werkdagen wordt het eerste gesprek gepland dat binnen 2 weken moet plaatsvinden waarop een integrale intake volgt. Maximaal 8 weken na ontvangst van de aanvraag wordt op de aanvraag voor schuldhulpverlening besloten en start het stabilisatietraject van 3 tot 6 maanden. Zodra de (financiële) situatie het toelaat, wordt gestart met het regelen van de schulden. De lengte van deze fase is afhankelijk van de best passende oplossing en duurt over het algemeen maximaal 3 jaar. Na beëindiging van het traject wordt tot zes maanden nazorg geboden en waar nodig wordt inkomensbeheer ingezet. Het gehele proces is opgenomen in bijlage 5.

Melding Amstelveenloket •Via telefoon, mail of in persoon

Eerste gesprek •Binnen 1 week na melding

Integrale intake en aanvraag •Binnen 8 weken besluit

Start stabilisatietraject •Max. 6 maanden

Regelen van schulden •Max 3 jaar

De wetgever bepaalt dat in een Verordening beslistermijn schuldhulpverlening moet worden aangegeven wat de termijn is waarop na het eerste gesprek over de hulpvraag wordt beschikt. In de verordening, die tegelijkertijd met dit beleidsplan wordt vastgesteld, is de beslistermijn bepaald op 8 weken. Naast een Verordening zijn er ook beleidsregels schuldhulpverlening gemeente Amstelveen. Deze beleidsregels worden in Q1 2021 herzien naar aanleiding van de wetswijziging, jurisprudentie en de uitgangspunten zoals verwoord in deze beleidsnota. o

Herziening beleidsregels Schuldhulpverlening, Q1 2021

Borgen kwaliteit Om de kwaliteit van de dienstverlening te borgen heeft Balans naast de procedures om alle gemeentelijke dienstverlening te waarborgen (klachtenregeling en bezwaarprocedures), een eigen procedure in de werkwijze ingebed om de kwaliteit te bewaken. Balans heeft een senior medewerker die ontwikkelingen in de schuldhulpverlening volgt en het team hierover informeert. Daarnaast controleert deze medewerker de besluitvorming op aanvragen voor de gemeentelijke schuldhulpverlening. Ook is er een kwaliteitsgroep samengesteld van schuldhulpverleners die werkprocessen en andere procedures doorontwikkelt. Jaarlijks wordt een opleidingsplan opgesteld om de aanwezige kennis te actualiseren. Gedurende de looptijd van de trajecten schuldhulpverlening vindt zogenoemde ‘collegiale toetsing’ plaats. Al deze procedures en maatregelen zorgen ervoor dat de kwaliteit van de dienstverlening van Balans gewaarborgd is en blijft. Daarnaast is Balans in april 2020 overgestapt op een nieuw klantvolgsysteem. Deze maakt het mogelijk beter te sturen op, onder andere, doorlooptijden. In het hoofdstuk communicatie wordt toegelicht hoe de raad wordt geïnformeerd over de doorlooptijden en indicatoren. Het nieuwe klantvolgsysteem maakt het ook mogelijk aan te sluiten bij de landelijke Benchmark Armoede & Schulden van Divosa. De eerste jaarresultaten worden in Q3 2021 aan de raad aangeboden.

10

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

5. Voorkomen en signaleren van schulden 5.1.

Focus op armoedepreventie

Bij de behandeling van de beleidsnota minimabeleid heeft de gemeenteraad de motie ‘Focus op armoedepreventie en perspectief voor minima’ aangenomen. Conform de oproep in de motie wordt in het Actieplan Armoedepreventie het preventieve armoedebeleid verder ontwikkeld om zo veel mogelijk te voorkomen dat inwoners in een situatie van armoede (en schulden) terechtkomen. Een verdere uitwerking van preventie zal dan ook naar aanleiding van deze motie separaat aan de gemeenteraad worden aangeboden. Om de uitvoering van het Actieplan Armoedepreventie mogelijk te maken wordt voor enkele dagen per week een projectleider aangesteld. Naast de brede aanpak van preventie, de samenwerking met netwerkpartners (bijlage 4) en een pilot als stoppen met roken voor inwoners met schulden, worden in dit onderdeel de preventieve aanpak jongeren en vroegsignalering omschreven. 5.2.

Preventie jongeren vanaf 16 jaar

Balans zet zich al jaren in om te zorgen dat jongeren binnen de gemeente Amstelveen zo vroeg mogelijk bewust worden van financiële verantwoordelijkheid. Het lesprogramma Moneyways richt zich op leerlingen en studenten van het voortgezet onderwijs (VO), leerniveau VMBO en MBO colleges. Er hebben per schooljaar 34 klassen deelgenomen aan Moneyways. Er is voor Moneyways gekozen, om een bijdrage te leveren aan de bewustwording van omgang met geld en het voorkomen van financiële problematiek bij jongeren (vanaf 16 jaar) en jongvolwassenen (tot 23 jaar). Moneyways is er verder om jongeren voor te bereiden voor het moment dat men 18 jaar wordt en zelf financieel verantwoordelijk wordt. Het project bestaat uit een reeks van drie lessen, begeleid door zogeheten peer-educators (ervaringsdeskundige leeftijdsgenoten). Deze peer-educators vertellen over hun eigen ervaring met financiën en eventuele problemen die zij op dit gebied hebben doorstaan. Door te werken met ervaringsdeskundigen kunnen de studenten zich makkelijker verplaatsten en identificeren. Uit evaluatie is gebleken dat het project zeer goed is ontvangen. De wijze van contact maken met de leerlingen, de opdrachten en interactieve manier van educatie heeft hiervoor gezorgd. De komende beleidsperiode wordt onderzocht of uitbreiding naar HBO en WO scholieren gewenst is.

Naast Moneyways faciliteert Balans ook theatergroep Playback. Theatergroep Playback zet met hun educatieve voorstellingen in op bewustwording van het regelen van financiën en alles wat dit met zich meebrengt. o o

Moneyways voortzetten en onderzoek naar uitbreiding HBO en WO, Q3 2021 Per schooljaar 34 klassen die deelnemen aan Moneyways. Indicator: we verwachten in 2021 bij minimaal 1000 jongeren vanaf 16 jaar bewustzijn te creëren over financiële verantwoordelijkheid.

11

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

5.3.

Vroegsignalering uitbreiden n.a.v. gewijzigde Wgs

Sinds 2013 kent de gemeente Amstelveen “vroeg er op af”. In de bijlage 3 van deze nota is de vroeg er op af aanpak geëvalueerd. Vroeg er op af is een vorm van vroegsignalering van schulden. Vroegsignalering van schulden wordt gerealiseerd door in een zo vroeg mogelijk stadium inwoners met betalingsproblemen in beeld te brengen en thuis te bezoeken. Meerdere partijen werken mee aan de vroegsignalering. Ook wordt gebruik gemaakt van de signalen over mogelijke problematische schulden binnen de gemeentelijke organisatie.

Inwoners wachten gemiddeld 57 jaar voordat zij om hulp vragen bij hun financiën. En dat terwijl snelle hulp bij betalingsproblemen veel ellende en maatschappelijke kosten kan voorkomen. Door deze inwoners in een zo vroeg mogelijk stadium te ondersteunen voordat de schulden problematisch zijn, kan een lichtere vorm van ondersteuning worden ingezet en zijn de maatschappelijke kosten lager. Uit onderzoek in Amsterdam en Alphen aan de Rijn8 blijkt dat naast de maatschappelijke meerwaarde ook de financiële baten van vroegsignalering groter zijn dan de kosten. Verhouding kosten/opbrengsten Wie Gemeente Woningbouwvereniging Maatschappij

Kosten €1 €1 €1

(indirecte) Opbrengsten € 1,65 € 1,24 € 2,46

Dat betekent dat elke euro die de gemeente investeert voor de gemeente op termijn (indirect) €1,65 oplevert. Hierbij kan gedacht worden aan minder kosten jeugdhulp, minder uitkeringslasten en minder langdurige trajecten schuldhulpverlening. Wijziging Wgs per 1 januari 2021 De gemeente wordt per 1 januari 2021 verplicht om een aanbod te doen aan alle inwoners die door schuldeisers met een achterstand worden gemeld bij de gemeente. De gegevensuitwisseling tussen schuldeiser en gemeente moet worden gefaciliteerd en de meldingen moeten worden opgevolgd. Verwachte toename aantal signalen In 2019 zijn 250 signalen van Eigen Haard en het CAK opgevolgd met een huisbezoek in het kader van Vroeg er op af. Vanaf 2021 wijzigt de Wgs en komen daar de signalen van water- en energieleveranciers en zorgverzekeraars bij. Op basis van de inschattingen van het ministerie zijn dat voor Amstelveen 750 extra signalen. Wanneer het aantal signalen mede op basis van de inschatting van het ministerie en mogelijk als gevolg van Corona crisis toeneemt, is er mogelijk extra personele inzet noodzakelijk. 7 8

Leidraad vroegsignalering schulden, september 2018 Leidraad vroegsignalering schulden, september 2018

12

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

In Amsterdam en in Nijmegen is men er in geslaagd om bij 60% van de ontvangen signalen succesvol contact te leggen met de inwoner. Balans streeft een zelfde slagingspercentage na. Voor meer indicatoren en de wijze waarop de gemeenteraad wordt geïnformeerd wordt verwezen naar paragraaf 8.2. Om alle signalen op een juiste manier te kunnen verwerken is een matchingssysteem aangeschaft dat helpt bij het analyseren en bundelen van de signalen, zodat de gemeentelijke organisatie per 1 januari 2021 gereed is de toestroom van signalen in juiste banen te leiden. o o

Wijziging Wgs ten aanzien van vroegsignalering per 1 januari 2021 invoeren, informatie aan de raad Q3 2021 Jaarlijks 1000 signalen met een slagingspercentage van 60%.

Indicator: In 2021 verwachten we ruim 1000 signalen te verwerken van inwoners met betalingsachterstand.

13

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

6. Ontzorgen, ondersteunen en motiveren 6.1.

Multi Disciplinair uitvoeringsoverleg

In bijlage 6 van deze nota is opgenomen over welk instrumentarium Balans schuldhulpverlening beschikt om (curatieve) hulp te kunnen bieden nadat men zich via het Amstelveenloket heeft gemeld. Vaak komt het voor dat het hebben van schulden een onderdeel van een breder probleem is op meerdere leefgebieden. In dat geval wordt er, in overleg met de inwoner, een Multi Disciplinair uitvoeringsoverleg (MDO) georganiseerd omdat er meerdere interne en externe partijen bij betrokken zijn. Door een MDO te organiseren ontstaat er een compleet beeld van de problematiek en worden afspraken gemaakt over de samenwerking en gecoördineerde en efficiënte hulpverlening. Bij een MDO kunnen onder andere de volgende interne en externe teams betrokken zijn:          

Team minimaregelingen Team urgente woonzaken Team terugvordering & Verhaal Team jeugdhulp Team klantmanagers Team werkplein RMC: Regionale Meld- en Coördinatiefunctie m.b.t. schooluitval Team Wmo/begeleiding: Jongerenwerk Sociaal Team

Een MDO is doorgaans altijd met toestemming van de inwoner/het gezin (tenzij de veiligheid in het geding is). 6.2.

Schuldhulpverlening jongeren

Jongeren hebben steeds vaker te maken met schulden. De schulden kunnen een gevolg of een oorzaak zijn van verschillende problemen op diverse leefgebieden. Schulden die zijn ontstaan door onverantwoordelijk gedrag, ’erbij willen horen’ maar ook omdat de maatschappij steeds meer van hen vraagt op het gebied van administratieve vaardigheden. Als daarnaast sprake is van andere problematiek, zoals psychische problemen of een problematische thuissituatie, kunnen de schulden een belemmering zijn om door te leren en/of verder te werken aan een gezonde toekomst met voldoende perspectief.

Balans schuldhulpverlening aan jongeren Financieel zelfredzaam

Financiële afhankelijkheid (bijstand, schulden)

Positieve gezondheid

Gezondheidsproblemen (mentaal of fysiek) of verslaving

Financiële vaardigheden

Geen tot weinig administratieve vaardigheden

Verbeterde sociale cohesie

Problematische thuissituatie

Startkwalificatie of duurzaam werk

Geen toekomstperspectief vanwege geen school of werk

14

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

Balans ondersteunt deze jongeren door een verdere samenwerking op te zetten met het RMC en het Werkplein in het kader van de Sluitende Aanpak Jongeren. In de aanpak staat de toekomst van de jongere centraal. Door naast het oplossen van de schulden in te zetten op het stabiliseren van de thuissituatie en op ondersteuning richting een startkwalificatie of werk, wordt de jongere een perspectief geboden. Er wordt een integrale werkwijze opgezet die gericht is op alle leefgebieden. Daarbij worden jongeren ondersteunt om te werken aan een (financieel) gezonde toekomst door bijvoorbeeld de inzet van het werkplein en het behalen van een startkwalificatie. In 2021 wordt, mede naar aanleiding van de motie ‘Perspectief op een kansrijk leven’, gestart met een pilot om de schulden van de jongeren te saneren en af te kopen. De pilot krijgt de naam Jongeren in Amstelveen Schuldenvrij (JAS).

Het JAS heeft als doel voor jongeren rust te creëren om een opleiding te starten of te hervatten en begeleiding naar (duurzaam) werk of participatie mogelijk te maken. Het gaat om jongeren met een maximale schuld van €15.000. De schulden worden eerst gesaneerd en daarna afgekocht. Het doel is om met minimaal 10 jongeren te starten en dit de komende jaren verder uit te breiden. o o

Start pilot Jongeren in Amstelveen Schuldenvrij (JAS), Q3 2021 Integrale werkwijze jongeren verder uitbreiden en evalueren, Q4 2021

Indicator: In 2021 verwachten we 10 jongeren perspectief te geven op een kansrijk leven en deze pilot verder uit te breiden op basis van “best practices”

15

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

6.3.

Schuldhulpverlening voor ondernemers

De motie ‘Een goede schuldhulpverlening voor zelfstandigen’ roept op om ondernemers toe te laten tot schuldhulpverlening en hen adequate begeleiding te bieden waarbij de regie bij Balans blijft. Ook heeft de ombudsman in het rapport “een open deur het vervolg” opgeroepen de toegang tot schuldhulpverlening te verbreden. Door de coronacrisis is de vraag naar schuldhulpverlening aan ondernemers, waaronder ook zzp’ers, snel toegenomen. Daarom is besloten om per 1 oktober 2020 te starten met het opbouwen van kennis en expertise over dit onderwerp en kunnen ondernemers onder regie van Balans een traject schuldhulpverlening starten. Om snel over de benodigde expertise te kunnen beschikken is de keuze gemaakt om tijdelijk een externe specialist in te schakelen. Tegelijk met het opdoen van theoretische kennis door medewerkers van Balans traint de specialist de schuldhulpverleners van Balans ‘on the job’. Dit wordt in 2021 gecontinueerd en daarna geëvalueerd. Naast de ‘on the job’ training krijgen de schuldhulpverleners een theoretische opleiding.

o

Evaluatie schuldhulpverlening aan ondernemers, Q1 2022

Indicator: In 2020-2021 verwachten we tussen de 50 en 100 ondernemers van advies te voorzien en waar nodig schuldhulpverlening.

16

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

6.4.

Schuldhulpverlening en inzet saneringskredieten

Het verstrekken van een saneringskrediet is één van de technische oplossingen voor het saneren van schulden. Een saneringskrediet wordt over het algemeen ingezet als binnen drie jaar geen verandering van het inkomen verwacht wordt. Een beschrijving van de werkwijze en een overzicht van de meest in het oog springende verschillen met schuldbemiddeling is opgenomen als bijlage 7. De inzet van saneringskredieten door Balans is de afgelopen jaren gestegen van 2 in 2015 naar 20 in 2019. De toegenomen inzet van kredieten en het naar aanleiding van de motie ‘meer inzet van saneringskredieten bij schuldhulpverlening’ maakt het noodzakelijk een duidelijk afwegingskader op te stellen. Hiertoe wordt in 2021 een afwegingskader opgesteld. Dit kader richt zich op de stabiliteit van het inkomen (hoe groot is de kans op een stijging of daling van het inkomen), in hoeverre de motivatie aanwezig is om het gedrag waar nodig aan te passen en op de mogelijke hoogte van de lening in verband met het risico voor de borgstelling. Hoogte van het krediet en landelijk garantiefonds In de huidige werkwijze is het krediet gemaximeerd op €5.000 aangezien de gemeente borg staat voor het saneringskrediet. Door een grens te stellen aan de hoogte van het krediet wordt het risico van wanbetaling voor de gemeente beperkt.

Wanneer het gemaximeerde krediet wordt verhoogd, komen er meer inwoners in aanmerking voor een krediet, maar bestaat er ook een groter risico op wanbetaling en dus een groter beroep op aanspraak op de borgstelling van de gemeente. Landelijke partijen zoals Sociale Banken Nederland (kredietbanken) maar ook energieleveranciers, zorgverzekeraars en de NVVK hebben daarom onlangs een petitie aangeboden aan Kamerleden om een Landelijk Garantiefonds Saneringskredieten op te zetten. Op Prinsjesdag is een landelijk garantiefonds aangekondigd. Een (landelijk) Garantiefonds zou de mogelijkheid kunnen bieden het maximale krediet te verhogen, waardoor meer inwoners in aanmerking kunnen komen voor een saneringskrediet. De ontwikkelingen van een Landelijk Garantiefonds worden nauwgezet gevolgd. Vooruit lopend op dit landelijke fonds richten wij een Lokaal Amstelveen fonds op. Het maximale krediet wordt verhoogd van €5.000 naar €25.000 zodat 90-95% van het klantenbestand waar een krediet een optie is, in aanmerking komt. Voor het Lokale waarborgfonds wordt vanaf 2021 € 50.000 gereserveerd. Landelijk waarborgfonds Op dit moment is nog niet duidelijk wat de voorwaarden zijn om deel te nemen aan het landelijk Garantiefonds en is dus ook nog niet in te schatten wat de kosten zijn om deel te nemen.

Zodra hier meer over bekend is, wordt onderzocht of deelname aan een landelijk Garantiefonds tot de mogelijkheden behoort. Het gereserveerde bedrag van het Lokale waarborgfonds wordt dan ingezet voor het Landelijke waarborgfonds. o o o

Afwegingskader Saneringskredieten, Q2 2021 Instellen van een Lokaal waarborgfonds saneringskredieten, Q2 2021 Deelname Landelijk Garantiefonds afwegen zodra meer informatie beschikbaar is.

Indicator: In 2021 wordt bij alle dossiers gebruik gemaakt van het afwegingskader. We verwachten het aantal schuldregelingen waarbij een krediet wordt aangeboden in 2021 te verdubbelen.

17

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

6.5.

Inkomensbeheer en bewindvoering

Voor inwoners die, tijdelijk of structureel, hun financiën niet kunnen beheren bestaan verschillende vormen van ondersteuning. De meest voorkomende vormen zijn inkomensbeheer en bewindvoering. Balans biedt inkomensbeheer aan inwoners die zich voor schuldhulpverlening melden. De rechtbank kan iemand onder bewindstellen waarbij de verantwoordelijkheid bij de inwoner zelf vrijwel geheel komt te vervallen. Bewindvoering wordt overigens niet alleen ingezet bij inwoners met schulden maar ook bij inwoners die om uiteenlopende redenen niet zelf hun financiën kunnen beheren. Landelijke cijfers tussen 2009 en 2017 laten zien dat het aantal onder bewindgestelden meer dan verdubbeld is9. Deze trend is ook in Amstelveen zichtbaar: De kosten voor bijzondere bijstand met betrekking tot bewindvoering zijn gestegen van €275.000 in 2016 naar €530.000 in 2019. In november 2019 heeft de VNG bestuurlijke uitgangspunten voor de toegang en kwaliteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening geformuleerd. De VNG pleit hierin voor een nauwe samenwerking tussen bewindvoerders en schuldhulpverlening. Op 3 september 2020 is het Wetsvoorstel dat toeziet op een wettelijk adviesrecht voor gemeenten bij de procedure rond beschermingsbewind wegens problematische schulden aangenomen. Bewindvoerders moeten gemeenten binnen 2 weken informeren over de start van een nieuw schuldenbewind.

Het wetsvoorstel regelt verder dat gemeenten drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het bewind, of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. Verder regelt het wetsvoorstel dat schuldenbewind niet meer voor onbepaalde tijd mag worden ingesteld. De groei aan onder bewindgestelden zorgt voor een groei van het aantal bewindvoerders. Alhoewel de kwaliteit door Het Landelijke Kwaliteitsbureau Curatoren, Beschermingsbewindvoerders en Mentoren (CBM) wordt gemonitord zegt deze toets alleen iets over de kwaliteit van het beheren van de financiën, maar zegt het minder over de begeleiding die de inwoner ontvangt. Mede naar aanleiding van de motie ‘regie op Bewindvoering’ en de oproep van de VNG en de recente wetswijziging wordt daarom in Q2 2021 gestart met het opstellen van een convenant. De onderdelen van het convenant richten zich op:  Het bevorderen van de samenwerking tussen Balans en de beroepsgroep van bewindvoerders;  Het zo snel mogelijk onder controle krijgen van de financiële problematiek;  Het bieden van kwalitatief goede ondersteuning (Zo kort als mogelijk en zo lang als nodig) en duurzame uitstroom zijn onderdeel van convenant. o

Convenant bewindvoering, Q3 2021 In 2021 is er met minimaal vijf bewindvoeringskantoren een convenant opgesteld met samenwerkingsafspraken.

9

Platform 31, Rapport samenwerken bij instroom in beschermingsbewind (2017)

18

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

7. Innovatie 7.1.

Nieuwe manieren mogelijk maken

De motie ‘Schuldhulpverlening, nieuwe manieren mogelijk maken’ roept op om nieuwe manieren van hulp bij schulden te overwegen, waardoor het onnodig starten van dure of lange trajecten voorkomen wordt. Het noodfonds voor Balans wat eind maart 2020 is ingesteld, is hierop een variatie. Het was direct duidelijk dat inwoners met een lopend traject schuldhulpverlening hard geraakt konden gaan worden door de coronamaatregelen. Inkomensterugval in combinatie met onvoorziene extra kosten en het wegvallen van direct contact met ondersteuningskanalen zoals het Financieel Café kunnen onverhoopt leiden tot nieuwe schulden. Het noodfonds is bedoeld om een beëindiging van een schuldenregeling vanwege een relatief klein financieel probleem, met alle maatschappelijke gevolgen, te voorkomen. Onderzocht wordt of een dergelijk noodfonds na de coronacrisis ook meerwaarde heeft om onnodige vertraging in trajecten te voorkomen. o

Evaluatie noodfonds Balans, Q4 2021

7.2.

Digitale begeleiding

Er zijn diverse apps beschikbaar die inwoners ondersteunen bij het beheren van hun financiën. Apps kunnen preventief, curatief en in het kader van nazorg worden ingezet. Onderzocht wordt of een app een aanvulling kan zijn op de bestaande dienstverlening. Ter ondersteuning van jongeren en in het kader van nieuwe manieren mogelijk maken gaan we in 2021 het programma De Online SchuldenCoach op maat laten maken voor onze gemeente. Deze digitale begeleiding wordt op maat gemaakt en sluit aan op de lokale sociale kaart. Daarnaast schaffen we een online cursus aan “stap uit je schuld” die de inwoner in zeven stappen op weg helpt naar een oplossing voor de schulden. Verder worden inwoners die niet digitaal vaardig zijn via het werkplein een training geboden in het beheersen van digitale vaardigheden. o o

Implementatie digitale begeleiding, Q2 2021 Evaluatie digitale begeleiding, Q1 2022

In 2021 wordt met de Online Schuldencoach minimaal 50 jongeren een Online training aangeboden. Daarnaast wordt de training aangeboden aan inwoners met een saneringskrediet.

19

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

7.3.

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen

In de nota Minimabeleid 2019 is de volgende tekst opgenomen: Verder zal - mede naar aanleiding van de input tijdens het stadsgesprek - onderzocht worden of het mogelijk is om de aanvraagprocedure voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen te vereenvoudigen. In 2019 zijn er in Amstelveen 469 verzoeken om kwijtschelding ontvangen. Proces kwijtschelding Inwoners met een laag inkomen, zonder vermogen komen mogelijk in aanmerking voor kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen en waterschapsbelasting. Kwijtschelding wordt aangevraagd door middel van het invullen van een (digitaal) formulier. Niet alle inwoners zijn bekend met de mogelijkheid om kwijtschelding aan te vragen. Ook is het invullen van een formulier soms een ingewikkelde klus. Aanpassingen Er heeft een onderzoek plaatsgevonden of dit proces vereenvoudigd kan worden. Waar mogelijk zijn de benodigde veranderingen reeds in gang gezet. Van de inwoners die voor kwijtschelding in aanmerking komen, ontvangt 75% automatisch kwijtschelding omdat hun situatie niet is veranderd. Van de overige inwoners is de situatie dusdanig veranderd dat het noodzakelijk is om een aanvraag in te dienen. In 2019 is een samenwerking gestart met Waternet op het gebied van kwijtschelding. Deze samenwerking houdt in dat Waternet kwijtschelding verleent op basis van de gegevens van Gemeentebelastingen Amstelland.

De inwoner hoeft dan slechts een keer de benodigde gegevens aan te leveren. Het team Belastingen is op afspraak bereikbaar in het Amstelveenloket om te helpen bij het invullen van de aanvraagformulieren. Een aanvraag indienen kan ook per mail of via digid. Gebleken is dat de informatie niet voor iedereen goed vindbaar was. Zo was de informatie niet toegankelijk via de webpagina van het Amstelveenloket en was niet altijd duidelijk dat ook digitaal gegevens kunnen worden aangeleverd. In 2020 zijn wijzigingen doorgevoerd zodat inwoners makkelijker informatie kunnen vinden over kwijtschelding. o

Aanpassing website met betrekking tot kwijtschelding gemeentelijke belastingen, gereed

7.4.

Pilot GGZ en schulden

Door het starten van een pilot GGZ en schulden wordt onderzocht of door het afkopen van schulden er minder belemmeringen zijn om behandeling van inwoners met een GGZ achtergrond voor te zetten. Daarnaast wordt onderzocht wat de maatschappelijke en financiële baten zijn van het afkopen van schulden. In deze pilot wordt samengewerkt met de Hogeschool van Amsterdam (HvA), lectoraat Armoede Interventies. De pilot is gestart in 2020 en wordt na 1 jaar geëvalueerd. Wanneer blijkt dat het saneren en vervolgens afkopen van schulden de behandeling van inwoners met een GGZ achtergrond versneld volgt een voorstel om de pilot onderdeel te maken van de reguliere schuldhulpverlening. Voor de pilot komen 15 tot 20 inwoners in aanmerking. o

Evaluatie pilot GGZ en schulden Q1 2022 Indicator: In 2021 helpen we ongeveer 20 inwoners met Ggz-problematiek versneld van hun schulden af en onderzoeken we de effecten daarvan op hun gezondheid en welbevinden.

20

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

7.5.

Gezondheid en schulden

Het hebben van schulden heeft volgens onderzoek10 verschillende langdurige gevolgen op de gezondheid van mensen. Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben meer lichamelijke en psychische klachten dan hun meer welvarende leeftijdgenoten. Volwassenen die leven met geldzorgen of schulden hebben veelal te maken met chronische stress, ongezonde leefstijl, chronische ziektes, maar ook psychsociale problemen of opvoedproblematiek kan een gevolg zijn. Mensen in een stressvolle schuldensituatie blijken minder gelukkig en kunnen minder goed lange termijn beslissingen maken. In 2021 gaan wij daarom, mede naar aanleiding van de pilot roken en schulden, onderzoeken of er mogelijkheden zijn deze vicieuze cirkel te doorbreken. Mensen met een laag inkomen roken meer, hebben vaker overgewicht en voldoen minder vaak aan de beweegrichtlijn dan mensen met een inkomen boven de lage-inkomensgrens (volksgezondheidenzorg.info). Om mensen met schulden te helpen bij het stoppen met roken is een cursus samengesteld die bestaat uit 10 groepsbijeenkomsten. Deze mensen wordt een aangepaste variant van het programma "Voel je vrij" aangeboden, welke wordt uitgevoerd door speciaal hierin opgeleide trainers. "Voel je vrij"11 is een door het AMC onderzocht12 en goedgekeurd programma, gericht op minima.

Dit actieplan is gebaseerd op dit onderzoek en gaat er van uit dat, wil een interventie bij deze doelgroep effectief zijn, er geen enkele financiële deelname-barrière mag zijn.

Indicator: In 2020-2021 helpen we 10 tot 15 mensen met stoppen met roken.

10

NJI Nederlands Jeugdinstituut , 2018

omschrijving Voel je vrij van het AMC https://interventies.loketgezondleven.nl/leefstijlinterventies/interventies-zoeken/1403240 12 ‘Stoppen met roken voor Amsterdammers met een minimum inkomen, 2017’. 11

21

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

8. Communicatie 8.1.

Richting inwoners

Voor het gehele sociaal domein en in het bijzonder voor schuldhulpverlening is het belangrijk om toegankelijke informatie voorhanden te hebben. Dit is belangrijk omdat inwoners door stress niet altijd openstaan voor veel of ingewikkelde informatie. Dit betekent dat de informatie duidelijk moet zijn en makkelijk vindbaar. Informatie over wat inwoners zelf kunnen doen maar ook informatie over waar inwoners naast Balans terecht kunnen voor laagdrempelige hulp is van essentieel belang. Ook is het van belang dat inwoners weten wat hen te wachten staat in het traject naar een duurzame schuldenvrije toekomst. Om inwoners sneller te bereiken wordt een communicatieplan opgesteld. Het doel van dit plan is om schaamte te doorbreken en de kennis over de mogelijkheden van schuldhulpverlening in Amstelveen te vergroten. In het plan is speciale aandacht voor laaggeletterden, anderstaligen, inwoners die niet digitaal vaardig zijn, ondernemers en jongeren. Samenwerking met netwerkpartners is cruciaal bij het vergroten van het bereik om een mogelijke drempel te verlagen om hulp te vragen bij Balans. Onder andere Participe, Humanitas, de Voedselbank zijn hierbij belangrijke partners. Om de samenwerking tussen de netwerkpartners en Balans te bevorderen wordt aangesloten bij de in de Beleidsnota Minimabeleid 2019 aangekondigde themabijeenkomsten.

o

Communicatieplan Q1 2021

22

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

8.2.

Communicatie gemeenteraad

Jaarlijks wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de behaalde indicatoren en doelstellingen. Er zijn kwantitatieve doelstellingen en kwalitatieve doelstellingen geformuleerd. Voor de kwantitatieve monitoring worden vragen uit de benchmark Schulden & Armoede van Divosa gebruikt. Hieruit volgt een jaarlijkse rapportage waarin onder andere gegevens geregistreerd zijn over de wachten doorlooptijden, vroegsignalering, curatie en nazorg. Naast bovenstaande rapportage ontvangt de gemeenteraad verder een rapportage over de effecten van het beleid. Daarbij staan de resultaten die zijn behaald naar aanleiding van dit beleidsplan centraal en met name de onderdelen uit de hoofdstukken over voorkomen en signaleren van schulden en ontzorgen en ondersteunen.

Paragraaf 3.3. 5.2. 5.3. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5. 7.2. 7.4. 7.5.

Indicatoren Vanaf 2021 e.v. 200 aanvragen schuldhulpverlening en klantenbestand van 500 Vanaf 2021 e.v. 1000 jongeren vanaf 16 jaar bewust over financiële verantwoordelijkheid. Vanaf 2021 e.v. 1000 signalen van inwoners met betalingsachterstand. 2021 verwachten we 10 jongeren perspectief te geven op een kansrijk leven en deze pilot verder uit te breiden op basis van “best practices” In 2020-2021 verwachten we tussen de 50 en 100 ondernemers van advies te voorzien en waar nodig schuldhulpverlening te bieden. In 2021 wordt bij alle dossiers gebruik gemaakt van een afwegingskader saneringskredieten. We verwachten het aantal schuldregelingen waarbij een krediet wordt aangeboden in 2021 te verdubbelen. In 2021 is er met minimaal vijf bewindvoeringskantoren een convenant opgesteld met samenwerkingsafspraken. In 2021 wordt met de Online Schuldencoach minimaal 50 jongeren een Online training aangeboden. Daarnaast wordt de training aangeboden aan inwoners met een saneringskrediet. In 2021 helpen we ongeveer 20 inwoners met Ggz-problematiek versneld van hun schulden af en onderzoeken we de effecten daarvan op hun gezondheid en welbevinden. In 2020-2021 helpen we 10 tot 15 mensen met stoppen met roken.

Naast bovenstaande kwantitatieve indicatoren zijn er een aantal kwalitatieve doelstellingen geformuleerd. Doelstelling ten aanzien voorkomen en signaleren van schulden: 1. met minimaal 60% van de inwoners wordt succesvol contact gelegd met betrekking tot ‘Vroeg eropaf’ trajecten in 2021. Dit wordt gemeten door het aantal meldingen betreffende één inwoner als 1 melding te zien. Hiervan wordt in 60% van de gevallen een gesprek gevoerd met de betreffende inwoner. Dit kan vervolgens leiden tot een traject schuldhulpverlening of alleen een informatie- of adviesgesprek. Het percentage van 60% geeft een kwalitatief beeld van de wijze waarop Balans te werk gaat rondom vroegsignalering. Doelstelling ten aanzien van ontzorgen en ondersteunen: 1. Minimaal 70% van de aanvragen leidt tot een advies- of een schuldhulpverleningstraject 2. Minimaal 80% van inwoners in een crisissituatie heeft binnen drie dagen een eerste gesprek.

23

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2024, “De toekomst in Balans”

Een laag uitval percentage geeft een kwalitatief beeld van de wijze waarop de hulpververlening is vormgegeven. Dit wordt gemeten door:  Het aantal toegekende aanvragen (als % van het totaal aantal aanvragen).  Het aantal crisissituaties waar een oplossing wordt geboden (als % van het totaal aantal crisissituaties). 3. Een andere doelstelling van het beleid is duurzame uitstroom. Duurzame uitstroom wordt bereikt door de oorzaak van de schuldenproblematiek aan te pakken. Dit is meetbaar door de met succes afgesloten schuldhulpverleningstrajecten te meten het meten of de schulden beheersbaar zijn geworden. Omdat er in april 2020 is over gegaan op een nieuw klantvolgsysteem wordt er in 2021 een 0-meting uitgevoerd en kan na de 0-meting definitieve indicatoren worden bepaald. De indicatoren die in de 0-meting betrokken worden zijn:  Aantal gestarte schuldbemiddelingen leidt tot een succesvol afgerond traject;  Aantal klanten dat zich binnen vijf jaar weer meldt voor schuldhulpverlening, ter beperking van de recidive.  Aantal aanmeldingen per doelgroep, ter vergroting van het bereik.