Beleidsplan Armoedebeleid 2024 e.v. versterken van bestaanszekerheid
Tekst van het document
Optimaal benutten capaciteit in de uitvoering Door de nieuwe opzet van de minimaregelingen ontstaat er meer ruimte bij de medewerkers om maatwerk te bieden aan inwoners en de kernwaarden van onze dienstverlening in praktijk te brengen. Volgens een hele voorlopige globale schatting kan als de overgang naar de nieuwe regelingen is gerealiseerd ongeveer 0,75 fte16 worden ingezet voor meer persoonlijke gesprekken met aanvragers van bijzondere bijstand. Daarnaast is er capaciteit nodig om de uitvoering van de samenwerking met ketenpartners te versterken en met het op te richten fonds bijzondere noden. We monitoren de resultaten na een jaar.
15 Bijlage 2 Memorie van Toelichting wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Awb | Besluit | Rijksoverheid.nl 16 1 fte schaal 9 kost € € 111.500 incl overhead en werkgeverslasten.
23
Motie 'Focus op armoedepreventie en perspectief voor de minima' Deze motie is in december 2019 door de gemeenteraad aangenomen. Naar aanleiding van deze motie is het Actieplan armoedepreventie opgesteld. Dit heeft geleid tot een meer integrale benadering van deze inwoners door de klant managers van Werk en Inkomen en de consulenten van Team Minimaregelingen. Het snel in kaart brengen van motivaties en belemmeringen, intensievere persoonlijke begeleiding en een lagere caseload zijn hierbij belangrijke aspecten. We zullen ook blijven investeren in stress sensitieve dienstverlening, waarbij medewerkers getraind worden in bijvoorbeeld motiverende gespreksvoering. In het Actieplan armoedepreventie is onderzocht hoe we effectieve interventies kunnen inzetten om armoede in Amstelveen zo veel mogelijk te voorkomen en om er voor te zorgen dat armoede wordt teruggedrongen. Dit heeft geleid tot twee onderzoeken van de HVA en onderzoeksbureau INK. Op grond hiervan zijn brieven, webteksten en aanvraagformulieren in het sociaal domein aangepast. De input vanuit de directe doelgroep essentieel geweest bij het herkennen van de
leefwereld en het aanpassen van de diensteverlening vanuit de gemeente. Onderzoeksbureau INK is ingegaan op de vraag hoe we de cyclus van armoede structureel kunnen doorbreken bij inwoners met een bijstandsuitkering en hoe we hen benaderen.
Brede aanpak armoede op cliëntniveau Toegang Het Amstelveenloket, het Werkplein AA en het Sociaal team bieden integrale hulp aan inwoners. Dit ziet er als volgt uit: Amstelveenloket Het Amstelveenloket is de integrale toegang van het sociaal domein. Inwoners kunnen er terecht met vragen over jeugdhulp, Wmo/zorg, welzijn, een bijstandsuitkering, minimaregelingen, schuldhulpverlening en urgente woonproblematiek. Het loket geeft informatie en advies, voert vraagverhelderingsgesprekken, bekijkt met de inwoner de mogelijkheden in het preventieve voorveld en/of welke ondersteuning van de gemeente nodig is.
Signalering Life-events Regelingen Bijz. bijstand
Onderwijs Taal Noodfonds Omgekeerde toets De bedoeling Kansen ongelijkheid
Communicatie Laageletterdheid Kansrijke start Digitale vaardigheden
SHV Balans Vroegsignalering JAS Saneringskredieten
Laag inkomen Armoede
Schulden
Doenvermogen Stress
Afstand tot arbeidsmarkt
Werkplein Armoedeval Inburgering Kinderopvang
Fysieke/mentale gezondheid Kleiner netwerk Minder hulpbronnen
Stress sensitieve dienstverlening Eenvoudig/bereik Menselijke maat
Gezond in A’veen Gezonde leefomgeving Amstelveenpas regeling chronisch zieken Jeugdbeleid
Welzijn Ontmoeten Aanpak eenzaamheid Inclusie Kunst & cultuur Sport Ov-ouderen
24
Sociaal Team Het Sociaal Team ondersteunt inwoners met meerdere problemen naast elkaar. Dit team richt zich op het vergroten van zelfregie zodat inwoners weer grip op het leven ervaren. Extra focus ligt op de veiligheid van kinderen en kwetsbare personen.
“women empowerment”. Tijdens de MAP training is verder veel aandacht voor de psychosociale ondersteuning van statushouders. We gebruiken daarbij de inzichten van ARQ Centrum ’45 / kenniscentrum Migratie (expertise centrum psychotrauma).
Werk en Inkomen De afdeling W&I helpt bij het vinden van werk, ook voor inwoners met een arbeidsbeperking. Bij onvoldoende inkomen of vermogen om in levensonderhoud te voorzien ontvangen inwoners een bijstandsuitkering.Op rijksniveau wordt de Participatiewet “verzacht”, zodat gemeenten in hun uitvoeringspraktijk beter kunnen aansluiten op wat mensen (aan) kunnen en nodig hebben.
Teams in het sociaal domein helpen mee om bereik van minimaregelingen te verbeteren
Het Werkplein AA is de laagdrempelige toegang voor onze inwoners op het gebied van werk, scholing en reintegratie. Het Werkplein ondersteunt richting werk en of scholing, altijd dicht bij huis. Daarbij is ook aandacht voor laaggeletterdheid. Er is oog voor de menselijke maat en voor de basis op orde: kwaliteit wordt getoetst aan kaders, er wordt planmatig en projectmatig gewerkt. Het werkplein richt zich op een duurzame uitstroom van werkzoekenden. Daarom kunnen inwoners met behoud van uitkering een opleiding volgen. Deze opleiding draagt eraan bij dat zij duurzaam aan het werk blijven. Armoede en vrouwen Bij de inburgering bieden wij naast het leren van de taal ook de module arbeidsmarkt en participatie (MAP) aan. Dit is een verplicht onderdeel van de Wet Inburgering 2021. Speciale aandacht gaat uit naar de empowerment van vrouwen. Daarbij wordt onder andere de 7ROSES methodiek ingezet. Dit is een bewezen effectieve methodiek is met betrekking tot het vergroten van empowerment, herstel van sociale verbondenheid, het hervinden van de eigen identiteit en een betekenisgeving aan het gebeurde (bijvoorbeeld trauma’s). Met het toepassen van de 7ROSES methodiek doen wij recht aan de motie
Professionals in de teams van het sociaal domein bespreken in hun reguliere gesprekken het belang van het gebruik van de minimaregelingen, zij stimuleren daarbij dat kinderen daadwerkelijk gebruik maken van het sport en cultuur aanbod. Waar nodig helpen zij met het indienen van een aanvraagformulier, zodat de inwoner niet meerdere afdelingen langs moet. 1. Het Amstelveenloket onderzoekt bij nieuwe aanvragen voor een uitkering niet alleen of er mogelijk recht op (algemene) bijstand bestaat maar ook op het recht op minmaregelingen/bijzondere bijstand (zoals kindregeling) en mogelijke regelingen buiten de gemeente (zoals toeslagen). 2. Bij inwoners die al een uitkering ontvangen, en waarbij de situatie wijzigt (bv kind bereikt een bepaalde leeftijd) kan de klantmanager de eenvoudige aanvragen invullen met de inwoner en laten tekenen. De afhandeling wordt daarna verzorgd door team Minima regelingen. 3. Daarnaast gaan we vaker ambtshalve regelingen toekennen als de situatie inwoners ongewijzigd blijft.
Gelijke voorziening versus gelijk resultaat.
25
6. O NTWIKKELOPGAVEN
6.1 Doorontwikkeling regelingen & bereik
en de premie van de aanvullende verzekering met 13%.
Collectieve zorgverzekering Zorg en Zekerheid Amstelveen heeft zoals gezegd een zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen in samenwerking met Zorg en Zekerheid. Wij bieden twee zorgverzekeringen, nl. de (natura) basisverzekering met aanvullende verzekering AV-Gemeente Standaard. En de (natura) basis verzekering met aanvullende verzekering AV-Gemeente Top. De AV-Gemeente Standaard is een aanvullende verzekering die geschikt is voor inwoners met niet te veel zorgkosten. Er is een aantal extra vergoedingen opgenomen bovenop de basisverzekering, zoals de tandarts controle. De AV-Gemeente Top is het meest geschikt voor inwoners met hoge zorgkosten.
In de benchmark van Divosa zien we dit terug omdat de uitgaven van Amstelveen lager zijn dan het gemiddelde. Daarnaast is het bereik van de regeling lager dan gemiddeld namelijk 28% ten opzichte van landelijk gemiddelde van 35%. We vinden dit geen wenselijke ontwikkeling omdat relatief veel inwoners met een laag inkomen kampen met chronische gezondheidsklachten. We willen dat deze inwoners goede toegang tot zorg hebben via een goede en betaalbare zorgverzekering.
De verzekerde krijgt een korting op de premie van de aanvullende verzekering, die wordt gefinancierd door de gemeente (gemeentelijke bijdrage). Deze gemeentelijke bijdrage is sinds 2018 hetzelfde gebleven, terwijl de premie van de basisverzekering sindsdien met 22% is gestegen
Verder wordt het risico dat inwoners zich te beperkt verzekeren groter. Dit kan leiden tot meer aanvragen voor individuele bijzondere bijstand voor zorgkosten. Met name wanneer mensen niet regulier naar de tandarts gaan, komen mensen vaak voor hoge tandzorgkosten te staan die niet vergoed worden uit basisverzekeringen. Onze doelstelling is dat het bereik van de minimapolis stijgt naar het landelijk gemiddelde bereik. Wij zullen daarvoor de volgende maatregelen inzetten:
26
1.
Met ingang van 1 januari 2025 verhogen we jaarlijks de bijdrage van de gemeente per verzekerde met de gemiddelde consumenten prijsindex (CPI). 2. Zorg en Zekerheid biedt ook een goedkopere basispolis voor inwoners met een laag inkomen en weinig zorgkosten. Deze polis wordt al in een aantal gemeenten aangeboden. We doen hier in 2025 en 2026 een pilot mee. In deze polis is ook een vergoeding voor tandartscontrole opgenomen en een klein aantal fysiovergoedingen opgenomen. Er is ook een dekking voor zorgkosten in het buitenland. Hierdoor hoeft de verzekerde hiervoor niet direct zorg te mijden. Deze polis is met name aantrekkelijk voor jongeren die hiermee toch goed verzekerd zijn. Energiearmoede Het college heeft het plan van aanpak energiearmoede Amstelveen vastgesteld. Hierin staan maatregelen om inwoners die te maken hebben met energiearmoede te ondersteunen. Als onderdeel van de aanpak energiearmoede hebben we eenmalige middelen van het rijk ingezet op de witgoedactie voor duurzaam witgoed, energiefixers en energiecoaches. Ook hebben we een samenwerking opgezet met Stichting Belklus om energiebesparende maatregelen te nemen in de woning. Energiefixers gaan (vooraf aangekondigd) langs wooncomplexen met een laag energielabel om ter plekke de energiebesparende maatregelen uit te voeren.
Daarnaast organiseren wij met het Regionaal Energieloket webinars voor huurders over energiebesparing (ook voor woningeigenaren relevant). Voorbeeld: verhoging bereik naar aanleiding van de eenmalige energietoeslag. De eenmalige energietoeslag 2022 kent een zeer hoog bereik, van zo’n 95% van de doelgroep. We hebben deze huishoudens ook geïnformeerd over andere minimaregelingen waar ze mogelijk voor in aanmerking komen. Dit heeft geleid tot een stijging van 11% van het aantal aanvragen voor minimaregelingen en individuele bijzondere bijstand (totaal 430 extra aanvragen). We zullen deze groep inwoners schriftelijk informeren over
17 gegevens van BS&F gebaseerd op minimascan Stimulansz
de gewijzigde minimaregelingen, zodat zij de meest actuele informatie hebben. Motie bereken uw recht + digitaal aanvragen Voor inwoners is het belangrijk om laagdrempelig na te kunnen gaan op welke inkomensvoorzieningen zij mogelijk recht hebben. Tijdens de raadsvergadering van 9 november 2022 heeft de gemeenteraad de motie ‘Deelname aan bereken uw recht’ aangenomen. Op 4 april 2023 is de raad geïnformeerd over de afwikkeling hiervan. Het college heeft in die brief aangegeven positief te staan tegenover het gebruik van een dergelijke tool en de definitieve keuze in deze nota te maken. Door een dergelijke tool in te richten voor Amstelveen wordt een hoger gebruik van de regelingen beoogd. De tool bereken uw recht (BUR) van het Nibud is hier een goed voorbeeld van. In deze nota worden tal van wijzigingen in het minimabeleid voorgesteld vanaf 2024. Deze wijzigingen moeten worden meegenomen bij het inrichten van deze tool. Daarom stellen we voor om de tool in 2024 op te starten. Eind 2025 evalueren we het gebruik van de tool en nemen we een besluit voor de komende jaren.
6.2 Integrale aanpak armoede en samenwerking netwerkpartners Zowel in ons beleid als in onze dagelijkse dienstverlening aan inwoners werken we vanuit een integrale aanpak van armoede op alle leefgebieden. In het schema in Bijlage 2 staat aangegeven welke nota’s of actieplannen ten grondslag liggen aan de brede aanpak in het sociaal domein en in het bijzonder de aanpak armoedebestrijding. Versterking netwerken in kwetsbare wijken In de Nota sociaal domein is aangegeven dat we sterke netwerken in wijken willen bevorderen. Lokale netwerken in kwetsbare wijken waarin formele en informele hulp elkaar aanvullen en wederzijds versterken zijn een belangrijke manier om armoede problematiek te signaleren, schaamte te verminderen en inwoners op een laagdrempelige manier te ondersteunen.
27
In de nota sociaal domein wordt beschreven hoe we kwetsbare inwoners beter kunnen bereiken door een stevig netwerk in de wijk op te zetten. Een samenwerkingsnetwerk waarvan de leden elkaar goed kennen en dat onder andere zorgt voor het organiseren van preventieve activiteiten voor zowel kwetsbare jeugd als volwassenen. Bijvoorbeeld op een school of op andere locaties waar veel inwoners toch al komen. Een andere belangrijke taak van het netwerk is het fungeren als vraagbaak en als wegwijzer naar hulp of ondersteuning. We willen daarbij focussen op enkele wijken/scholen waar relatief de meeste inwoners met een lagere sociaaleconomische status wonen. Wijken in Amstelveen
Percentage huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum
Bankras, Kostverloren
15%
Keizer Karelpark
15%
Groenelaan
21%
Buitengebied Noord
7%
Waardhuizen, Middenhoven
12%
Stadshart
6%
Bovenkerk - Westwijk Noord
11%
Elsrijk
10%
Westwijk Zuid
5%
Patrimonium
15%
Uilenstede, Kronenburg
25%
Buitengebied Zuid
10%
Randwijck
5%
6.3. Samenwerkingsprojecten Samenwerking met netwerkpartners is cruciaal omdat zij armoede signaleren, voorkomen en als toegangspunt fungeren voor inwoners die de gemeente niet makkelijk benaderen. Deze paragraaf richt zich op het intensiveren van deze samenwerking. We werken al samen met diverse organisaties, zoals de Voedselbank, Kledingbank, Humanitas, Participe, Stichting MEE en Vluchtelingenwerk. Daarnaast verbeteren we de samenwerking met scholen, huisartsen, bewindvoerders en breiden we ons netwerk uit naar de kerken en de kunst-, cultuur- en sportsector.
Uit het Noodfonds stijgende lasten 2023 Noodfonds stijgende kosten 2023 is € 80.000, bestemd om maatwerk te bieden aan inwoners met financieel schrijnende situaties. Ook € 70.000 beschikbaar voor een werkbudget voor maatschappelijke organisaties met dezelfde doelstelling. Door de koopkrachtmaatregelen van het rijk voor minima is er nog beperkt gebruik gemaakt van het fonds. Het kost ook tijd om dit met de maatschappelijke partners goed te organiseren. De ontwikkeling van de inflatie en energiekosten blijft onzeker. Een aantal tijdelijke maatregelen van het Rijk lopen af, zoals de eenmalige energietoeslag. Hierdoor blijft het risico bestaan dat huishoudens met een laag inkomen alsnog in de problemen komen. Daarom stellen we voor om het resterende budget over te hevelen naar 2024. We kunnen dan direct inspringen als dat noodzakelijk is. Momenteel doen wij ervaring op met een werkbudget waarmee netwerkpartners zoals Vluchtelingenwerk, Humanitas, MEE en Participe inwoners met urgente problemen snel kunnen helpen. Dit gebeurt met een overbrugging tot een reguliere voorziening ingezet kan worden of als er geen toereikende andere voorziening beschikbaar is. Eén van de doelen is meer inzicht te krijgen in het aantal inwoners waarvoor deze hulp effectief en nodig is.
Vrij werkbudget scholen We ontwikkelen een werkwijze om via de hulpverleners op scholen leerlingen uit gezinnen met een laag inkomen te ondersteunen zodat zij direct kunnen handelen in schrijnende situaties van kinderen. We verkennen hoe een vrij werkbudget waarmee maatwerk geleverd kan worden in gezinnen hieraan bijdraagt als reguliere voorzieningen niet beschikbaar of niet toereikend zijn. Vanwege de synergie met het werkbudget voor netwerkpartners willen we in 2024 € 30.000 inzetten uit de overheveling noodfonds stijgende lasten.
28
Lokaal fonds bijzondere noden In het coalitie-akkoord “Warm hart voor Amstelveen” staat dat we overwegen om een fonds bijzondere noden op te richten. De functie daarvan is dat we heel snel kunnen handelen in urgente, spoedeisende situaties. Dat fonds willen we ook vullen met de bijdragen van private partijen. De opgedane ervaring met het werkbudget bij netwerkpartners en hulpverleners op scholen zullen we benutten bij de initiëring van een fonds bijzondere noden, samen met netwerkpartners, kerken en bedrijfsleven. Deze fondsen bestaan al in meerdere gemeenten en zijn een publiekprivate samenwerking met donateurs (bedrijfsleven etc). We haken het bedrijfsleven ook aan vanwege hun kennis, netwerk en mogelijke hulp bij het uitvoeren van het fonds. Gebleken is dat het enige tijd kost om deze infrastructuur op te bouwen met partners. We verwachten in Q3 van 2024 de eerste resultaten te kunnen delen. Cultuur en cultuureducatie (amendement “laagdrempelige cultuur voor alle kinderen”) Op 7 november 2018 heeft de raad het amendement ‘Laagdrempelige cultuur voor alle kinderen’ aangenomen. Hiervoor is €50.000 structureel toegevoegd aan het minimabeleid. Daarbij is besloten om culturele instellingen en verenigingen te stimuleren om bij jeugdvoorstellingen korting te bieden via de Amstelveenpas. De gemeente vergoedt de korting die de instellingen bieden.
Door dit amendement kunnen gezinnen met een Amstelveenpas gratis of met korting voorstellingen of andere cultuurparticipatie bijwonen. Gedurende de coronamaatregelen was bezoek aan culturele instellingen uiteraard slechts beperkt mogelijk, maar daarbuiten blijkt het aanbod voor jeugd in een behoefte te voorzien, omdat het een aantrekkelijk en educatief uitstapje is18. We vinden dat voor gezinnen cultuureducatie van meerwaarde is, omdat het de ontwikkelingskansen van kinderen vergroot. Denk aan zaken als versterken van het uitdrukkingsvermogen, jezelf op een positieve manier presenteren en
met elkaar samenwerken. Door het volgen van educatieve lessen op het gebied van cultuur of kunst kunnen kinderen hun talenten ontdekken en waar mogelijk verder ontwikkelen. In samenwerking met o.a. Platform C zullen we het aanbod beter ontsluiten voor de doelgroep. Hierbij kijken we naar betaalbaarheid voor de doelgroep, locaties dicht bij de kinderen en aansluiting op de belangstelling en behoefte. We gaan daarom het bestedingsdoel van de middelen van het amendement verbreden. We blijven deelname aan goedkope voostellingen mogelijk maken. Daarnaast bevorderen we ook deelname aan cultuureducatie via lessen en projecten op het gebied van muziek, toneel, dans, film, beeldende kunst en literatuur. Hiermee sluiten we aan op de Cultuuragenda 2020-2024 ‘De stad als podium’ waarin ambities zijn geformuleerd die van belang zijn voor inwoners met een laag inkomen: 1. De toegankelijkheid voor verschillende doelgroepen staat centraal binnen het culturele aanbod, met extra aandacht voor jongeren, ouderen, zij die minder mobiel zijn en minder draagkrachtigen. 2. Jeugd en talenten in Amstelveen krijgen de kans om hun creatieve talent te ontdekken, te ontwikkelen en te ontplooien.
Tegengaan menstruatiearmoede via scholen en wijkcentra Naar aanleiding van de motie ‘Onderzoek ondersteuning van menstruatiearmoede’ is in het schooljaar 2021/2022 een pilot uitgevoerd op Amstelveense middelbare scholen met het aanbieden van gratis menstruatie producten. Deze regeling is inmiddels gecontinueerd. We zijn een pilot gestart met Participe van één jaar om menstruatieproducten beschikbaar te stellen in de buurtcentra Alleman, Keizer Karel park (MOC gebouw) en De Bolder. Volgens Participe zijn dit de buurthuizen waar de behoefte het grootste is. Participe heeft al eens menstruatieproducten in een deelkastje van buurtcentra geplaatst. Dit bleek in een behoefte te voorzien. Als de pilot succesvol is continueren we het aanbod.
18 Kinderen kunnen het hele jaar door voor twee euro p.p. naar de film en in de schoolvakanties zijn er gratis theatervoorstellingen bij de schouwburg Amstelveen. Bij Platform C geldt een kortingsregeling van 30% op muziek- en dansonderwijs en Urban Arts en 50% reductie op taalcursussen en creatieve cursussen voor houders van de Amstelveenpas.
29
Vanuit het Rijk zijn er ontwikkelingen rondom het tegengaan van menstruatiearmoede. Zo komt er extra budget voor het Armoedefonds waardoor de Voedselbank in Amstelveen ook menstruatieproducten kan uitdelen aan inwoners. Dierenartskosten De gemeente heeft beleid en een budget om het dierenwelzijn te bevorderen. We onderzoeken of er bereidheid is bij dierenartsen en de dierenambulance om medewerking te verlenen aan een korting voor houders van de Amstelveenpas op dierenartskosten en/of de chipkosten voor huisdieren. Dit wordt gefinancierd uit het budget van dierenwelzijn.
30
7. R ESULTATEN PARTICIPATIE
Ervaringen van inwoners met de huidige regelingen voor minima In april 2023 is een Cliënt Ervaringsonderzoek (CEO) uitgevoerd onder huishoudens met een Amstelveenpas met vragen over het minimabeleid. Respondenten hadden de keus of zij de vragenlijst digitaal (via een QR-code) wilden invullen of op papier. In totaal hebben 1.587 huishoudens een verzoek ontvangen om de vragenlijst in te vullen. 282 huishoudens hebben de vragenlijst ingevuld, waarvan 72 online en 210 op papier. 24% van de deelnemers aan het onderzoek heeft kinderen. De belangrijkste resultaten met betrekking tot de huidige regelingen zijn: 60% van de respondenten ervaart minder stress door de regelingen. 90% van de ouders maakt gebruik van kindregelingen. De helft van de ouders geeft aan dat hun kinderen ‘soms of vaak’ niet mee sociaal mee kunnen doen.
De helft van de respondenten is tevreden over de financiële hulp. 20% is dit niet. Zeven van de tien respondenten geeft aan dat zij het afgelopen jaar de energierekening konden betalen doordat zij energietoeslag kregen. Slechts 13 procent had dit ook gekund zonder de energietoeslag. Respondenten geven aan dat zij graag meer aanbod (voor met name sport en cultuur) zouden willen zien, daarnaast geeft een deel aan de pas te willen gebruiken voor korting op eerste levensbehoefte zoals voeding, noodzakelijke kleding en hoge huurkosten. We concluderen dat het armoedebeleid het gewenste effect heeft op de individuele inwoners die er gebruik van maken. De meerderheid ervaart minder stress en is tevreden over de geboden hulp.
31
In het Cliënt Ervaringsonderzoek is inwoners niet alleen gevraagd naar hun ervaringen met de regelingen (zie hoofdstuk 5.6), maar ook naar hun ervaringen met de communicatie over de regelingen. Zij gaven aan dat: De helft van de respondenten hulp heeft ontvangen bij het aanvragen van een regeling of heeft dit door iemand anders laten doen. Degenen die de aanvraag zelf hebben gedaan beoordelen het contact met de gemeente met een 7,6. Zowel de medewerkers van de gemeente als de cliënten geven aan dat het taalgebruik vanuit de gemeente verbetert, maar soms toch nog te ambtelijk is. Ook moet er blijvende aandacht zijn voor inwoners met minder of geen digitale vaardigheden. De helft van de respondenten heeft hulp gehad bij het aanvragen van regelingen. Dit laat zien dat het nog niet gelukt is om de aanvraagprocedure zodanig laagdrempelig in te richten dat nagenoeg elke inwoner in staat is om zelf de aanvraag in te dienen. Het verbeteren van de aanvraagprocedure heeft structureel de aandacht.
Stadsgesprek met inwoners over minimavoorzieningen Inwoners die meededen met de enquête konden zich opgeven voor een stadsgesprek over minimavoorzieningen. Met de ruim twintig deelnemers en de Cliëntenraad Minima Amstelveen (CMA) is dieper ingegaan op wensen met betrekking tot het toekomstige aanbod aan minimavoorzieningen. De uitkomsten uit de enquête werden hier goeddeels bekrachtigd. De belangrijkste bevindingen over de regelingen uit het stadsgesprek waren: Algemeen: De deelnemers ervaren stress door het niet kunnen betalen van algemene kosten (zoals boodschappen) door stijgende inflatie; De inwoners die gebruik maken van de minimavoorzieningen zijn zeer divers, hun leefsituaties ook. Daarom is er veel behoefte aan maatwerk passend bij de situatie.
Bevindingen met betrekking tot de voorzieningen: Behoefte aan keuzevrijheid, bijvoorbeeld zelf bepalen waar je een computer koopt. Er zijn nu geen regelingen die de participatie van volwassenen bevorderen. Hier was onder de deelnemers wel veel behoefte aan. Veel inwoners met een laag inkomen hebben gezondheidsproblemen. Er is behoefte aan goede regelingen voor (onverzekerde) zorgkosten en een goede zorgverzekering. Er is behoefte aan meer (gratis) activiteiten bij de Amstelveenpas en voor jeugd meer uitstapjes. Veel behoefte zowel bij jeugd als volwassenen aan regelingen voor praktische zaken, zoals computer, fiets, goedkoop OV, dierenartskosten, woninginrichting, witgoed. Tijdens de zomervakantie, mogelijkheden voor kinderfeestjes (verjaardag). Computer per kind i.p.v. per gezin. Ook: vaker een computer kunnen vervangen, apparatuur is snel verouderd vanwege opleidingseisen. Fiets (+ reparatie) en goedkoop OV voor kinderen, boodschappenpakket voor de feestdagen. Er werd voorgesteld om te betalen op specifiekere momenten, bijvoorbeeld uitbetaling schoolkosten, sportkosten in september als het nieuwe schooljaar en sportseizoen weer begint. Communicatie Een aanzienlijk deel van de deelnemers is blij met de hulp die de gemeente biedt en met de communicatie die ze met de gemeente hebben. Er is daarnaast ingezoomd op verbetermogelijkheden.
Aanvraagprocedures Bij de aanvraagprocedures vinden inwoners het aanleveren van stukken bewerkelijk, bijvoorbeeld het uploaden van documenten bij de aanvraag. Aanvraagformulieren zijn al verbeterd, maar bij de gebruiksvriendelijkheid van formulieren en de communicatie is nog ruimte voor verbetering. Het zou fijn zijn als aanvraagprocedures zoveel mogelijk hetzelfde zijn bij alle regelingen. Ook een aparte aanvraagprocedure voor spoedaanvragen zou een goede aanvulling zijn.
32
Bejegening en schaamte Bij het aanvragen van minimaregelingen moet worden uitgegaan van vertrouwen in de inwoner. We geven voorzieningen zodanig vorm dat het gebruik geen schaamtegevoel geeft, bijvoorbeeld bij de Amstelveen. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door ook versies van de Amstelveenpas aan te bieden voor andere groepen of te werken met vouchers in plaats van de pas, omdat dat de stempel minima wegneemt. Voorlichting en informatie Deelnemers gaven aan dat de taal en inhoud van onze communicatie duidelijk genoeg is. De website is beter geworden, maar het kan nog beter. De informatie op de website is soms nog lastig te raadplegen of onduidelijk. Het kan helpen om regelmatig te communiceren over de Amstelveenpas en de aanbiedingen. Bijvoorbeeld door vaker te mailen met aanbiedingen en informatie over minimaregelingen of maak een regelmatig verschijnende nieuwsbrief met tips & trics (tips zoals good to go box bij supermarkten. Communiceer naar de inwoner zodra de regeling verlopen is. De invoering van een ideeënbus is een laagdrempelige manier om tips in te zamelen vanuit de inwoners.
Samenwerking netwerkpartners / netwerkbijeenkomst Op 9 mei 2023 hebben we een bijeenkomst georganiseerd met lokale netwerkpartners om input te verzamelen voor deze beleidsnota (zie bijlage voor het verslag). Er werd besproken hoe het netwerk versterkt kan worden om inwoners beter te ondersteunen. De focus ligt op het bereiken van inwoners met een laag inkomen, het signaleren van problemen, kennisdeling en het bieden van hulp door de meest geschikte partij. De deelnemers concludeerden dat regelmatige netwerkbijeenkomsten bijdragen aan deze doelen. Een bijkomend doel is het organiseren van een "tegengeluid" om eventuele blinde vlekken in beleid of uitvoering snel te identificeren. We zijn van plan een werkgroep op te richten met netwerkpartners om gezamenlijk 1 of meerdere bijeenkomsten per jaar te organiseren en thema's te bespreken.
33
8. KENGETALLEN Zoals hierboven is aangegeven is er veel onderzoek gedaan naar het begrip armoede. Belangrijk is om te realiseren dat armoede niet alleen te meten is aan de hand van de hoogte van het inkomen. Mensen met een hoger inkomen kunnen door ingrijpende gebeurtenissen ook in financiële problemen komen. Armoede en schulden zijn de dagelijkse realiteit voor veel mensen in Nederland. In 2021 hadden ruim 500.000 huishoudens een inkomen rond de 101% van het sociaal minimum. Een inkomen dat dusdanig laag is dat het gezin (of alleenstaande) risico liep op armoede. Op 1 januari 2021 hadden er meer dan 599 duizend huishoudens te maken met geregistreerde problematische schulden (7,4%).19
8.1. CBS - laag en langdurig laag inkomen De gegevens hieronder zijn ook van het CBS. Bij de definitie van het sociaal minimum kijkt het CBS alleen naar het inkomen van huishoudens. Het vermogen (zoals spaargeld) wordt niet meegeteld. De feitelijke doelgroep van het gemeentebeleid is dus lager, omdat inwoners alleen recht hebben op minimavoorzieningen als ze weinig vermogen hebben. Laag en langdurig laag inkomen
Amstelveen Particuliere huishoudens
Duur inkomenspositie: Ten minste 1 jaar | Jaar: 2021*
Personen
Kinderen
x 1.000
%
x 1.000
%
x 1.000
%
Inkomen tot lage inkomensgrens
2,2
5,6
3,9
4,6
0,9
5,0
Inkomen tot 101% sociaal minimum
2,2
5,6
3,4
4,0
0,6
3,5
Inkomen tot 110% sociaal minimum
3,2
8,1
5,0
5,9
1,0
5,4
Inkomen tot 120% sociaal minimum
4,0
10,3
6,3
7,4
1,2
6,8
Inkomen tot 130% sociaal minimum
4,9
12,5
7,7
9,0
1,5
8,0
Inkomen tot 140% sociaal minimum
5,7
14,6
8,9
10,6
1,7
9,2
Inkomen tot 150% sociaal minimum
6,5
16,7
10,3
12,2
1,9
10,3
Totaal*
39
100
85
100
18
100
Bron: CBS/ Statline
*Studentenhuishoudens en huishoudens zonder volledig jaarinkomen zijn buiten beschouwing gelaten (Als deze huishoudens wel worden meegenomen is het totale aantal huishoudens in Amstelveen circa 43.500 particuliere huishoudens en 92.000 personen)
19 Kamerbrief 12 juli 2022: Aanpak geldzorgen, armoede en schulden
34
Aantal kinderen Uit deze tabel blijkt dat er in de doelgroep tot 130% 4900 huishoudens zijn, met in totaal 7700 personen. Hieronder zijn 1500 kinderen tot 18 jaar. Het gaat om ca 800 huishoudens (16%). Aantallen huishoudens met minderjarige kinderen in Amstelveen 1 jaar
1 minderjarig kind
2 minderjarige kinderen
3 of meer minderjarige kinderen
Totaal huishoudens
105%
0,2
0,2
0,1
500
110%
0,2
0,2
0,1
500
120%
0,3
0,2
0,1
600
130%
0,3
0,3
0,2
800
4 jaar
1 minderjarig kind
2 minderjarige kinderen
3 of meer minderjarige kinderen
Totaal huishoudens
105%
0,1
0,1
0
200
110%
0,1
0,1
0,1
300
120%
0,1
0,1
0,1
300
130%
0,2
0,1
0,1
400
Aantal huishoudens dat langdurig een laag inkomen heeft In de cijfers van het CBS (2021) hieronder zien we een verschil tussen 1 jaar afhankelijk en 4 jaar afhankelijk zijn van een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Hieruit blijkt dat 60% van de huishouden langer dan 4 jaar een laag inkomen heeft. Voor deze groep is te verwachten dat zij minder reserves hebben om op terug te vallen, waardoor de noodzaak van een goed vangnet met minima regelingen voor deze groep extra belangrijk is. De overige 40% van de huishoudens heeft kortere tijd een laag inkomen. Voor hen is het een tijdelijke situatie.
2021
105% Wsm
x1000
1 jaar
1 jaar of langer ex. pensioen
>4 jaar
>4 jaar ex. Pensioen
Huishoudens
2,6
1,6
1,1
0,5
x1000
1 jaar
1 jaar of langer ex. pensioen
>4 jaar
>4 jaar ex. Pensioen
Huishoudens
4,8
2,7
2,9
1,3
2021
130% Wsm
35
Inkomensbron 18+ Amstelveen x1000 huishoudens Hierin is zichtbaar dat huishoudens met een pensioen als hoofinkomen de grootste categorie vorrmen, op de tweede plaats staan de huishoudens met een bijstandsuitkering.
Bijstands uitkering
Arbeids ongeschikt heidsuitke ring
Werkloos heidsuitke ring
Overige uitkering sociale voorzienin gen
Pensioen
Overig of onbekend
1 jaar
Inkomen uit arbeid
Inkomen uit eigen onderne ming
105%
0,3
0,3
0,6
0,2
0
0,1
1
0,1
110%
0,3
0,3
0,7
0,3
0
0,3
1,2
0,1
120%
0,5
0,3
0,7
0,4
0,1
0,3
1,6
0,1
130%
0,7
0,4
0,7
0,4
0,1
0,3
2,1
0,1
4 jaar
Inkomen uit arbeid
Inkomen uit eigen onderne ming
Bijstands uitkering
Arbeids ongeschikt heidsuitke ring
Werkloos heidsuitke ring
Overige uitkering sociale voorzienin gen
Pensioen
Overig of onbekend
105%
0
0
0,3
0,1
0
0,1
0,6
0
110%
0,1
0
0,4
0,2
0
0,2
0,8
0
120%
0,1
0,1
0,4
0,2
0
0,2
1,1
0
130%
0,2
0,1
0,5
0,3
0
0,2
1,6
0
Ook zien we dat 60% van de huishoudens een vrouw het hoofdinkomen heeft, bij 40% van de huishoudens is de hoofdkostwinnaar een man. Hoofdinkomen van het huishouden: verdeling man/vrouw 18+ in Amstelveen 2021
1 jaar Mannen
Vrouwen
105%
1,1
1,5
110%
1,3
1,8
120%
1,6
2,4
130%
1,9
2,9
2021
4800 huishoudens20
4 jaar langdurig Mannen
Vrouwen
105%
0,4
0,8
110%
0,6
1
120%
0,8
1,4
130%
1
1,9
2900 huishoudens
Gemiddeld salaris per opleidingsniveau Er zijn geen specifieke cijfers beschikbaar voor Amstelveen over het opleidingsniveau van huishoudens met een laag inkomen. Er is wel landelijke informatie beschikbaar over het gemiddelde loon bij verschillende opleidingsniveaus. Hierin is zichtbaar dat een lage opleiding leidt tot een gemiddeld laag salaris. Hierdoor wordt het risico op armoede voor laag opgeleiden hoger.
20 Dit aantal huishoudens is afkomstig uit Armoedescan (cbs.nl). Er zijn dan 4800 huishoudens. In CBS statline zijn er 4900 huishoudens. Dit komt door afrondingsverschillen
36
We bekijken het gemiddeld loon (netto) van 4 opleidingsniveaus:21 Gemiddeld salaris vmbo, havo– en vwo-onderbouw en mbo niveau 1:
rond de €23.000 netto per jaar.
Gemiddeld salaris havo, vwo of mbo niveau 2, 3 of 4:
rond de €29.000 netto per jaar.
Gemiddeld salaris hbo of wo:
rond de €37.000 netto per jaar.
Gemiddeld salaris master:
rond de €49.000 netto per jaar.
8.2 Stadspeiling 2023 In de stadspeiling 2023 geeft 49% van de inwoners van Amstelveen met een laag inkomen aan moeilijk tot erg moeilijk rond te kunnen komen met een laag inkomen. Met name inwoners met een laag inkomen geven aan dat de mate waarin zij rond kunnen komen, duidelijk (26%) verslechterd is, terwijl mensen met een modaal of hoog inkomen vaker aangeven dat de situatie ongeveer gelijk is gebleven (resp. 38% en 44%).
8.3 Resultaten Benchmark Armoede & Schulden: minimaregelingen vergeleken met andere gemeenten Op advies van de rekenkamer is een benchmark uitgevoerd door Divosa over het jaar 2021. Daaruit bleek dat gemeenten moeilijk met elkaar te vergelijken zijn door registratieverschillen en omdat elke gemeente de voorzieningen naar eigen manier inricht en organiseert. De benchmark geeft
21 Gemiddeld salaris Nederland - FNV
voor Amstelveen het volgende globale beeld ten opzichte van andere gemeenten: Hoogte uitgaven bijzondere bijstand en gemeentelijke regelingen: meer dan gemiddeld totaal, p.p. en per huishouden; Meer diversiteit in uitgaven in de individuele de bijzondere bijstand dan gemiddeld; Gemeentelijke regelingen: relatief veel regelingen voor kinderen; Gemeentelijke regelingen: relatief weinig ca geen regelingen voor volwassenen; Lage kosten stadspas in vergelijking met andere gemeenten; Gebruik van fondsen in andere gemeenten meer gangbaar; Relatief lage uitgaven voor de zorgverzekering voor minima. Hieronder geven we de belangrijkste grafieken uit de benchmark weer.
37
38
39
9. FINANCIËN Het totale budget voor de regelingen is gestegen van € 3.091.800 in de programmabegroting van 2023 naar € 3.756.200. in 2024. Bij de doorrekening van de kosten van de nieuwe indeling van de regelingen zijn we uitgegaan van een gemiddeld bereik van 40% van het aantal huishoudens met een inkomen tot 130% Wsm. Dit is iets boven het landelijk gemiddelde bereik van 30 à 35% van de regelingen. Bij de inschatting van de kosten is aangesloten bij het gebruik van regelingen in 2021, omdat er in 2022 een terugval was als gevolg van de Coronamaatregelen.
40
Raming kosten op jaarbasis
Dekking
regeling
kosten
programma begroting structureel
Tabletregeling 6 t/m 8 jaar22
€ 10.000
€ 10.000
Kindpakket 4 t/m 8 jaar
€ 162.500
€ 162.500
23 24
Kindpakket 9 t/m 11 jaar
€ 126.750
€ 126.750
Kindpakket 12 t/m 17 jaar25
€ 217.600
€ 217.600
Regeling pensioengerechtigden
€ 198.000
€ 154.400
Fietsvoorziening kinderen
€
Gezond in Amstelveen structureel
College Uitvoeringsprogramma Meerjarig incidenteel
€ 43.600
24.000
€ 24.000
26
Maatwerkvoorziening
€ 168.500
€ 168.500
Zwemregeling jeugd
€
87.12327
€ 87.123
Zwemregeling volwassen
€
19.500
28
€ 19.500
Collectieve ziektekostenverzekering
€ 285.849
29
€ 285.849
Pilot basispolis Zorgverzekering
€
7.400
Amstelveenpas
€
37.500
Leefstijl/sport/cultuur/participatie volwassenen
€ 200.000
Materiele uitvoering derden
€ 136.50031
Middelen menstruatie armoede
€
6.000
Bereken uw recht app
€
10.000
Individuele bijzondere bijstand
€ 2.000.000
Fonds Bijzondere Noden
€
20.000
€ 20.000
Communicatiekosten
€
16.500
€ 16.500
Diversen, o.a. extern onderzoek
€
22.500
€ 22.500
Totaal
30
€ 7.400 € 37.500 € 200.000 € 136.500 €
€ 3.756.212
6.000
€ 10.000
32
€ 2.000.000
€ 3.406.222
€ 200.000
€ 150.000
22 Gebaseerd op gebruik cijfers computer regeling basisonderwijs 2022, 50 gezinnen pj 23 Gebaseerd op het bereik in het basisonderwijs in 2021, schatting 325 kinderen 4 t/m 8 jaar 24 Gebaseerd op het bereik in het basisonderwijs in 2021, schatting 195 kinderen 9 t/m 11 jaar 25 Gebaseerd op het bereik van kinderen in het voortgezet onderwijs in 2022, schatting 272 kinderen 26 Maximaal 250 kinderen pj 27 Gebaseerd op cijfers 2022 28 Obv tarieven zwembad en huidig gebruik 29 Gebaseerd op begroting 2023, huidige uitgaven zonder budget voor verhoging bereik of gemeentelijke bijdrage 30 Gebaseerd op begroting 2023, kosten Loyalty Group 31 Bijvoorbeeld kaartverkoop Schouwburg Amstelveenpas, zwembad de Meerkamp (anders dan zwemregeling) 32 Opgave vd organisatie
Eenmalig budget 2024 Doorontwikkeling Amstelveenpas
€ 100.000
Eenmalig incidenteel in 2024 uit middelen van het Uitvoeringsprogramma 2023: kansen voor de toekomst.
Overheveling Noodfonds Stijgende Lasten 2023
€ 140.000
Eenmalig in 2024, in de tweede tijdvakrapportage 2023 is deze overheveling meegenomen. Uit dit budget worden eenmalig de werkbudgetten voor hulpverleners op scholen en maatschappelijke organisaties gefinancierd in 2024.
41
Kosten Hoger bereik leidt tot meer kosten De minimaregelingen zijn open einde regelingen. Dat betekent dat als het aantal toekenningen stijgt, de kosten ook hoger worden. Als er een hogere doelstelling voor het bereik wordt geformuleerd, betekent dit dat het benodigde budget ook hoger wordt. Uiteraard zien we in praktijk verschillen in bereik per regeling. We hebben dan ook streefdoelen voor het bereik per regeling opgenomen op basis van het huidige bereik. (zie hoofdstuk 4). Jaarlijkse fluctuatie in kosten De consequentie van open einde regelingen is ook dat kosten jaarlijks fluctueren omdat je niet geheel kan voorspellen hoeveel aanvragen er binnen komen. Dat is mede afhankelijk van ontwikkelingen waar de gemeente weinig invloed op heeft, zoals economische ontwikkelingen en inkomensbeleid van het Rijk. Toelichting kinderen In hoofdstuk vier is bij de kindregelingen toe gelicht dat de totale kosten voor kindregelingen zullen stijgen omdat voorheen de sport en cultuurregeling pas werd uitbetaald nadat het gezin een factuur had ingestuurd. Meer dan de helft van de gezinnen stuurde geen factuur in en ontving daarom geen geld. Straks vervalt de voorwaarde dat gezinnen facturen moeten insturen. Gezinnen krijgen het geld na toekenning automatisch uitbetaald. Hierdoor wordt het bereik hoger en daardoor worden de kosten ook hoger.
Daar staat tegenover dat de helft van de gezinnen er op vooruit gaat omdat het geld nu ontvangt, daar waar dat voorheen niet het geval was. De ouders kunnen daarnaast in aanmerking komen voor sport en leefstijlaanbod voor volwassenen, wat er voorheen niet was.
Dekking Inzet middelen uit het Uitvoeringsprogramma 2023: kansen voor de toekomst In het uitvoeringsprogramma is een budget opgenomen voor meerjarige incidentele
investeringen in het sociaal domein. We zetten uit dit budget in 2024, 2025 en 2026 € 150.000 in. Dit betekent dat we in 2026 nagaan hoe dit opgevangen kan worden en of er een eventuele aanpassing van minimaregelingen noodzakelijk is. Bij nieuwe regelingen die blijken te voorzien in een behoefte, bekijken we hoe we ze structureel kunnen aanbieden en welke verschuivingen er nodig zijn in het aanbod om binnen het beschikbare budget te blijven. Overheveling middelen Noodfonds Stijgende Lasten Uit het Noodfonds Stijgende Lasten is € 80.000 bestemd om maatwerk te bieden aan inwoners met financieel schrijnende situaties. Daarnaast is er € 70.000 beschikbaar voor een werkbudget voor maatschappelijke organisaties met dezelfde doelstelling. Door de koopkrachtmaatregelen van het rijk voor minima is er nog beperkt gebruik gemaakt van het fonds. Het kost ook tijd om dit met de maatschappelijke partners goed te organiseren. De ontwikkeling van de inflatie en energiekosten blijft onzeker. De tijdelijke maatregelen van het rijk lopen af. Hierdoor blijft het risico bestaan dat huishoudens met een laag inkomen alsnog in de problemen komen. In de tweede tijdvakrapportage is voorgesteld om het resterende budget over te hevelen naar 2024. We kunnen dan direct inspringen als dat noodzakelijk is.
Inzet Middelen Gezond in Amstelveen Voorgesteld wordt om € 200.000 van het budget “Gezondheid in Amstelveen” toe te voegen aan het budget minimaregelingen. Dit is mogelijk doordat aanvullende rijksmiddelen voor gezondheidsbeleid beschikbaar komen (via de SPUK GALA) voor beleid waar de gemeente Amstelveen zelf al mee was begonnen en al mid-delen voor had vrijgemaakt. Met deze herschikking blijft het nu voorgestelde armoedebeleid samen met het de afgesproken ambitie voor het gezondheidsbeleid in totaliteit binnen gestelde budgettaire kaders van het sociale domein.
42
Vergelijking met voorgaande jaren Totale kosten
Regelingen
In 2021 € 3.163.901 budget
In 2022 € 3.034.983 budget
Verwachte ontwikkeling Verwachte ontwikkeling uitgaven van de nieuwe uitgaven van de nieuwe regelingen t.o.v. kosten in 2021 regelingen t.o.v. kosten in 2022
Voor kinderen Voor volwassenen: Leestijl/sport
+ € 187.885
+ € 245.575
+ € 200.000
+ € 200.000
Voor ouderen
+ €143.843
+ € 154.467
Fietsvoorziening kinderen
+ € 24.000
+ € 24.000
Maatwerkvoorziening
-/+ € 0
-/+ € 0
Bijzondere bijstand
-/+ € 0
- /+ € 0
Collectieve zorgkostenverzekering
+ € 14.192
+ € 14.869
Bereken uw recht
+ € 10.000
+ € 10.000
Fonds bijzondere noden
+ € 20.000
+ € 20.000
Communicatiekosten
+ € 16.500
+ € 16.500
Totaal
+ € 596.420
+ € 665.411
Indeling werkbegroting minimaregelingen 2023 op hoofdlijnen Omschrijving
budget
Budget in programmabegroting
€ 3.091.800
Kindregelingen
uitgaven € 500.000
Collectieve zorgkostenverzekering
€ 285.000
Overige minimaregelingen (o.a. maatwerkvoorziening chronisch zieken en gehandicapten, regeling duurzame gebruiksgoederen)
€ 306.800
Individuele bijzondere bijstand
€ 2.000.000
totaal
€ 3.091.800
€ 3.091.800
43
10. C OMMUNICATIE
Uitgangspunten voor de communicatie over minimaregelingen Duidelijke informatie en een drempelverlagende werkwijze bij het aanvragen helpen om het bereik van regelingen te verhogen. Daar is de afgelopen jaren al veel aan gedaan, bijvoorbeeld door het taalgebruik in brieven en op de website te verbeteren. Onder de noemer "Amstelveen helpt" communiceert de gemeente binnen het sociaal domein. In het programma Menselijke Maat wordt de communicatie sociaal domein breed herzien. Hiermee zorgen we voor een naadloze aansluiting op onze communicatie over armoedebeleid.
De website vormt de basis voor alle informatie en die moet toegankelijk en duidelijk zijn. Vóór de geplande vervanging in 2024 van het CMS (content management systeem) actualiseren we de teksten en zorgen we voor een vereen voudiging als dat nodig is. Brieven, formulieren en folders blijven ook op papier beschikbaar voor inwoners die minder digitaal vaardig zijn of de voorkeur geven aan een fysiek exemplaar.
44
11. M ONITORING EN EVALUATIE Het Rekenkamerrapport heeft vastgesteld dat het huidige armoedebeleid geen meetbare doelstellin gen kent, waardoor monitoring en evaluatie bemoeilijkt worden. Dit leidt ertoe dat de gemeenteraad niet kan nagaan of het armoedebeleid de beoogde doelgroep bereikt en of de aanpak effectief is. Monitoring en evaluatie zijn cruciaal om te bepalen of de ingezette maatregelen daadwerkelijk armoede bestrijden en om inzicht te krijgen in mogelijke verbeteringen van het beleid.
45
De volgende kernvragen moeten beantwoord worden: 1. Bereiken we de doelgroep met de ingezette maatregelen? 2. Wat zijn de redenen voor het wel/niet bereiken van de doelgroep? 3. Leiden de ingezette maatregelen tot het gewenste effect? 4. Wat zijn de redenen voor het wel/niet behalen van het gewenste effect? Via een dashboard volgen we de resultaten op de volgende wijze: Dashboard
Regeling 1
Regeling 2
Regeling 3
Budget per regeling
€
€
€
Uitgaven (in x periode)
€
€
€
%
%
%
1 Financiën tabel Betrekkingsperiode Per regeling 1 Bereik/aanvragen tabel Aanvraagdatum peildatum Aantal aanvragen – (kunnen meerdere unieke personen zijn per aanvraag/gezin) Aantal toekenningen – (kunnen meerdere unieke personen zijn per aanvraag/gezin) Aantal afwijzingen – (kunnen meerdere unieke personen zijn per aanvraag/gezin) Aantal buiten behandeling – (kunnen meerdere unieke personen zijn per aanvraag/gezin) Aantal verstrekkingen – Suite per uniek persoon Aantal huishoudens bereikt Aantal unieke inwoners 18+ bereikt Aantal kinderen bereikt Potentiële doelgroep (bron CBS) opgesplitst naar 18+ en kinderen? percentage bereik – waar passend en mogelijk opgesplitst in volwassen en kinderen
Toelichting: Er kunnen meerdere toekenningen van een regeling per huishouden zijn, bijvoorbeeld v bij de kindregeling. Een verstrekking wordt toegekend aan een inwoner.
46
10.1 Redenen voor het wel/niet bereiken van de doelgroep Begin 2025 en begin 2026 zullen we een Cliënt Ervaringsonderzoek uitvoeren. Daarna wordt de frequentie voor de periode daarna bepaald. Daarnaast bespreken we ieder kwartaal onze resultaten met de CMA. Samen duiden we wat er beter kan. Daarnaast zal het bereik een onderwerp van gesprek zijn bij de netwerkbijeenkomsten. 10.2 L eiden de ingezette middelen tot het gewenste resultaat Dit zal enerzijds worden onderzocht in ons Cliënt Ervaringsonderzoek en anderzijds door gesprekken met de CMA en onze netwerkpartners. 10.3 Wat zijn de redenen voor het wel/niet behalen van het gewenste resultaat Dit zal enerzijds worden onderzocht in ons Cliënt Ervaringsonderzoek en anderzijds door gesprekken met de CMA en onze netwerkpartners. 10.4 Effectonderzoek door externe onderzoeker in 2025 In het verlengde van Cliënt Ervaringsonderzoeken gaan we na een jaar extern onderzoek doen en het effect van de nieuwe regelingen volgen. Vraagstelling die we meenemen: 1. In welke mate gebruiken inwoners die ambtshalve de kindregelingen hebben gekregen dit geld voor sport/cultuur voor kinderen? 2. Zien we dat inwoners andere keuzes maken dan in het voorgaande systeem van regelingen? 3. Kunnen inwoners beter meedoen in de samenleving? Waar nodig passen we de werkwijze aan op basis van de uitkomsten.
We beslissen dan ook of en wanneer een tweede meting wenselijk is. Streefdoelen voor het bereik Om het bereik van de diverse regelingen onder de totale doelgroep vast te kunnen stellen, gaan we uit van de gegevens van het CBS. Door het aantal huishoudens (of het aantal kinderen) vast
te stellen dat gebruik heeft gemaakt van een regeling kunnen we vervolgens het bereik meten. We gaan na drie jaar na of we de doelstellingen voor bereik hebben behaald en of het realistische doelstellingen zijn. Zonodig passen we streef doelen aan. Het is niet altijd mogelijk om een streefdoel voor een nieuwe regeling direct te relateren aan het huidige bereik omdat de opzet van de regelingen veranderd is. Bereik kinderen en ambtshalve uitbetaling kindpakket Volgens de schattingen van het CBS zijn er 1500 kinderen in een gezin met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum. Het CBS telt het vermogen niet mee. Voor de gemeentelijke regelingen geldt er wel een maximum voor het vermogen. Hierdoor behoren niet alle 1500 kinderen tot de doelgroep, hoeveel is niet bekend. In 2021 hebben we 750 kinderen bereikt. Er zijn circa 600 kinderen in de leeftijdscategorie 4 t/m 17 jaar in een gezin met een bijstandsuitkering van de gemeente. Het is aannemelijk dat het overgrote deel van de 600 kinderen tot de bereikte groep van 600 behoort. De ervaring is namelijk dat 65% van huishoudens met een uitkering gebruik maakt van een minimaregeling. We weten niet hoeveel procent huishoudens met kinderen hier bij zijn. Aangezien klantmanagers actief gezinnen wijzen op de regelingen die er voor de kinderen zijn, is het aannemelijk dat deze groep relatief goed bereikt wordt.
Ook omdat er relatief veel gezinnen met meer dan twee kinderen zijn, waardoor je per huishouden meer kinderen bereikt. We verwachten daarom dat het ambtshalve uitbetalen aan huis houdens met een uitkering niet zozeer tot meer bereik leidt. Wel dat een deel van de ouders meer geld krijgt dan voorheen omdat ze geen facturen meer hoeven op te sturen (zoals in de huidige sport en cultuur regeling). Bij het bereik uit gezinnen met een ander inkomen gaat het vaak om werkende ouders. Dit is een doelgroep die veel moeilijker te bereiken is.
47
Regelingen
Aantal huishou dens of kinderen conform CBS tot 130% Wsm
Aantal ver strekkingen / toekenningen
Percentage Bereik
Streefdoelen voor het Bereik in de nieuwe situatie
(geschat) Percentage bereik 2022
1500 kinderen 4 t/m 18 jaar Tablet regeling
Aantal verstrekkingen
50 gezinnen, schatting obv computerregeling basisonderwijs
Kindpakket basisonderwijs 4 t/m 8 jaar
Geschat bereik 325 kinderen
Totaal bereik basisschool 348 kinderen
Kindpakket basisonderwijs 9 t/m 11 jaar
Geschat bereik 195 kinderen
Totaal bereik basisschool 348 kinderen
Kindpakket 12 t/m 17 jaar
Geschat bereik 272 kinderen
Totaal bereik 272 kinderen.
Fietsvoorziening kinderen
Aantal kinderen dat fiets ontving
Geen vergelijkbare voorgaande regeling, budget voor 250 fietsen per jaar.
Opbouwen naar 25% in 4 jaar
Geen voorgaande regeling, daarom nog geen vergelijkingsmateriaal. Bij start is de bekendheid nog in ontwikkeling.
Regeling pensioen- 2200 huishoudens34 gerechtigden
Circa 550 à 600 verstrekkingen
Geen vergelijkbare voorgaande regeling. Bereik onder gebruikers OV regeling is 7,85% (220 inwoners met geactiveerde pas). Bereik van de regeling duurzame gebruiksgoederen was 121 verstrekingen.
Zwemregeling jeugd
1500 kinderen35
10%
120 deelnemers (8%)
Zwemregeling volwassenen
Aantal minima zonder zwemdiploma is onbekend
Aantal deelnemers per jaar, want omvang doelgroep onbekend
28 deelnemers in 2022
Amstelveenpas
7700 inwoners (volwassenen + kinderen)
42%
38,44% 2960 inwoners
Zorgverzekering minima
6200 inwoners
Landelijk gemiddelde
27,7% (2023)
Maatwerkvoor ziening chronisch ziek / gehandicapt
Niet bekend hoeveel minima hun volledige eigen risico opmaken
Aantal deelnemers per jaar, want omvang doelgroep onbekend
600 inwoners
Aantal verstrekkingen36
Gemiddeld aantal verstrekkingen van 975 p.j. over 2021 en 2022
Beweeg- en leefstijlaanbod volwassenen
6200 inwoners33
Individuele 6200 inwoners bijzondere bijstand
We kiezen voor doelstellingen in het bereik die ambitieus zijn maar ook haalbaar. Het vergt een continue inzet van communicatie om de bekendheid van voorzieningen te verhogen. Ook schaamte houdt mensen tegen om gebruik te maken van regelingen. Een hoger bereik leidt ook tot hogere kosten, en dat levert een spanningsveld op met het beschikbare budget. 34 Bron CBS statline Bij het vaststellen van de doelgroep wordt het vermogen niet meegewogen. Naar verwachting is een gedeelte van de doelgroep vermogen en komt niet in aanmerkingen voor gemeentelijke minimaregelingen. 35 Bron: CBS statline 36 We registreren het aantal verstrekkingen. Een verstrekking is per huishouden,
48
BIJLAGEN
Bijlage 1 S amenvatting netwerkbijeenkomst en resultaten gesprekken stadsgesprek Netwerkbijeenkomst Armoedebeleid Op 9 mei 2023 heeft er een netwerkbijeenkomst plaatsgevonden. Er waren ongeveer 60 deelnemers vanuit zo’n 25 verschillende organisaties. De netwerkpartners hebben aangegeven deze netwerkbijeenkomst als waardevol te ervaren en hebben ook uitgesproken dit vaker te willen bijwonen. We zullen daarom een werkgroep samenstellen met de netwerkpartners zodat er 1 à 2 keer per jaar een soortgelijke bijeenkomst gezamenlijk kan worden georganiseerd. Meest genoemde onderwerpen: 1. Tandartskosten De netwerkpartners gaven aan dat de kosten voor de tandarts een veelvoorkomend probleem is. Mensen mijden de tandarts omdat zij de kosten voor een controle niet kunnen betalen. Wat vervolgens resulteert in het te laat melden bij de tandarts met problemen, waardoor de problemen en de kosten complexer zijn. De netwerkpartners zien dat meer jonge mensen hierom een kunstgebit krijgen omdat dit wel wordt vergoed. 2. Werk preventief bij jongeren De netwerkpartners hebben aangegeven dat het voorkomen van armoede al zou moeten beginnen op de basisschool. Jongeren ook betrekken bij de preventiemaatregelen en hun zelfredzaamheid vergroten. Denk hierbij aan het informeren en ondersteunen bij financiën, ondersteunen in vervoer (fiets) en begeleiden naar de juiste opleiding. 3.
Maak aanvragen simpeler De deelnemers geven aan dat er veel mogelijk is in Amstelveen wat betreft armoederegelingen, maar dat het makkelijker kan. Inwoners hebben het gevoel dat zij telkens opnieuw dezelfde gegevens aan moeten leveren. Maak het laagdrempeliger en simpeler. Online eenmalig aanvragen en maak dit mogelijk in verschillende talen. Inwoners moeten zonder afspraak langs kunnen komen. 4. Netwerk tussen netwerkpartners verder versterken Er is een mooi hulpaanbod van verschillende partners voor de Amstelveense inwoners. De partners geven aan dat zij graag de samenwerking met elkaar willen intensiveren. Zo kan het hulpaanbod beter aansluiten bij de behoefte van inwoners. Partners willen gezamenlijk kennis verbreden tijdens themabijeenkomsten. Ook is er behoefte aan een nieuwe vorm voor een sociale kaart, zodat makkelijk en snel inzichtelijk wordt welke partij wat biedt. Partners geven aan dat zij het netwerk graag willen uitbreiden met andere partijen zodat er een volledig hulpaanbod komt.
49
Stadsgesprek met inwoners over minimavoorzieningen Inwoners die meededen met de enquête konden zich opgeven voor een stadsgesprek over minimavoorzieningen. Op 12 juli 2023 is met ruim twintig deelnemers en de CMA (cliëntenraad Minima Amstelveen) dieper ingegaan op wensen met betrekking tot het toekomstige aanbod aan minimavoorzieningen. De uitkomsten uit de enquête werden hier goeddeels bekrachtigd. De belangrijkste bevindingen over de regelingen uit het stadsgesprek waren: De inwoners die gebruik maken van de minimavoorzieningen zijn zeer divers, hun leefsituaties ook. Daarom is er veel behoefte aan maatwerk passend bij de situatie. De deelnemers ervaren stress door het niet kunnen betalen van algemene kosten (zoals boodschappen) door stijgende inflatie. Er is behoefte aan meer keuzevrijheid, bv zelf bepalen waar je een computer koopt. De suggestie werd gedaan om uitbetalingen te doen op het moment dat de kosten worden gemaakt, bv uitbetaling sportkosten in september als het nieuwe sportseizoen weer begint. Dan wordt de verstrekte regeling echt uitgegeven aan de kosten waarvoor het bedoeld is. Voorzieningen die nu effectief zijn en volgens de deelnemers moeten blijven: regelingen voor kinderen, vergoeding voor eigen risico zorgverzekering (maatwerkvoorziening), de eenmalige energietoeslag. Hieronder input van deelnemers over specifieke voorzieningen: 1.
Amstelveenpas Er is behoefte aan meer aanbod van (gratis) activiteiten bij de Amstelveenpas. 2. Jeugd Vooral meer aanbod uitstapjes ed. tijdens de zomervakantie, mogelijkheden voor kinderfeestjes (verjaardag). Computer per kind i.p.v. per gezin. Ook: vaker een computer kunnen vervangen, apparatuur is snel verouderd vanwege vereisten van de opleiding. Fiets (+ reparatie) en goedkoop OV voor kinderen, boodschappenpakket voor de feestdagen. 3. Volwassenen Er zijn nu geen regelingen die de participatie van volwassenen bevorderen. Hier was onder de deelnemers wel veel behoefte aan. Denk aan vergoeding openbaar vervoer, fietsen (+ reparatie), sport, computer. 4. Medische kosten die niet vergoed worden door zorgverzekeraar Veel inwoners met een laag inkomen hebben gezondheidsproblemen. Er is behoefte aan regelingen voor kosten die je via de zorgverzekering niet of beperkt vergoed krijgt, zoals de tandarts en brilkosten. 5. De maatwerkvoorziening voor chronisch zieken is niet toereikend, want: Het bedrag is te laag in verhouding tot de kosten die deze groep maakt voor zorg. Als je net niet je hele eigen risico opmaakt kom je niet in aanmerking. Terwijl je vaak wel veel eigen bijdragen voor zorg hebt. Kan er een staffel worden ingevoerd? 6. Zorgverzekering minima: Aanvullende verzekering voor GGZ onvoldoende, veel behandelaren zijn niet gecontracteerd door Zorg & Zekerheid.
Verzekering wordt duur gevonden in verhouding tot wat er vergoed wordt. Kan Amstelveen met andere gemeenten samenwerken om een betere zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen te realiseren?
50
7. Praktisch Er is behoefte aan nog een witgoedactie. Deze werd begin 2023 als onderdeel van het plan van aanpak verminderen energiearmoede georganiseerd. De vouchers waren veel te snel op. De vergoeding voor inrichtingskosten is niet voldoende om hele woning mee in te richten. Een vergoeding van dierenarts kosten zou een goede aanvulling zijn.
51
Bijlage 2 Brede aanpak armoedebeleid in gemeentelijke beleidsnota’s en actieplannen We hanteren verschillende aanpakken om deze gevolgen van armoede te voorkomen of te verzachten. Zo hebben we een schuldhulpverleningaanpak, stresssensitieve dienstverlening, gezondheidsbeleid en gemeentelijke regelingen voor inwoners met een laag inkomen. Onderstaand schema geeft onze brede aanpak en aanvullende acties weer. Het algemene kader hiervoor is de nota sociaal domein. Hieronder een overzicht van beleidskaders en actieplannen.
Nota/actieplan
Probleem
Nota Sociaal Domein 2023 - 2026
Twee speerpunten: Versterken dienstverlening en versterking netwerken in kwetsbare wijken. Maatschappelijke doelstellingen geformuleerd, o.a. inwoners ervaren zo min mogelijk financiële belemmeringen.
Nota armoedebeleid “Versterken bestaanszekerheid”.
Laag inkomen
Diverse verordeningen en beleidsregels.
Deze nota is gericht op armoedebestrijding en ondersteuning van inwoners met een laag inkomen. Bijzondere bijstand, gemeentelijke regelingen, werken volgens de bedoeling.
Uitvoering Participatiewet
Het laatste vangnet voor bestaanszekerheid is de Participatiewet. De normen voor de bijstandsuitkering zijn hierin door het Rijk vastgelegd. Daarnaast bevat de wet bepalingen voor onder andere het omgaan met giften, omgaan met terug en invorderingen en de mate waarin maatwerk kan worden geleverd. De exacte invulling van deze aspecten van de Participatiewet zijn geen onderdeel van deze nota, maar raken wel het armoedebeleid. Waar mogelijk legt het college de wet zodanig uit dat kansengelijkheid wordt bevorderd. Beleidsplan schuldhulpverlening “de toekomst in Balans” 2021-2024
Schulden Dit beleidsplan is gericht op preventie van schulden en het zo vroeg mogelijk signaleren van schulden. Daarnaast wordt ingezet op schuldhulpverlening, jongeren in Amstelveen schuldenvrij (JAS), schuldhulpverlening aan ondernemers, saneringskredieten, scholing, budgetbegeleiding en laagdrempelige dienstverlening door Financiële cafés. Via de vroegslgnalering worden inwoners ook ingelicht over minimaregelingen.
Stresssensitieve dienstverlening
Stress Stresssensitieve dienstverlening beoogt de ervaren stress te verminderen en in ieder geval de geboden dienstverlening niet te laten bijdragen aan het stressniveau. Daarbij hoort ook een simpele aanvraagprocedure en duidelijke brieven.
Nota Sociaal Domein 2023 - 2026
Twee speerpunten: Versterken dienstverlening en versterking netwerken in kwetsbare wijken. Maatschappelijke doelstellingen geformuleerd, o.a. inwoners ervaren zo min mogelijk financiële belemmeringen.
52
Nota/actieplan
Probleem
Nota armoedebeleid “Versterken bestaanszekerheid”.
Laag inkomen
Diverse verordeningen en beleidsregels.
Deze nota is gericht op armoedebestrijding en ondersteuning van inwoners met een laag inkomen. Bijzondere bijstand, gemeentelijke regelingen, werken volgens de bedoeling.