Omgevingsvisie Amersfoort 2030-2040 Gezond Samenleven
Tekst van het document
vastgesteld 19 december 2023
GEZOND SAMENLEVEN OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 Gezond, groen en slim groeien Bouwstenennotitie Omgevingsvisie Amersfoort
24 maart 2020
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030
Het Verhaal van Amersfoort Wij zijn het hart, dat klopt voor elkaar Voor elkaar, voor hen, voor haar en voor hem. Van stadswal tot weiland, over snelweg en fietspad, Zijn jong en oud verweven tot kleurrijke lappendeken. Van bierbrouwers en festivalbouwers, Tot zorgverleners en zzp-ers, Grote denkers, harde werkers Hier brengt de herinnering, De ontwikkeling verder. Op de grens tussen rand en de rest van het land, Wordt gisteren door morgen omarmd. Waar we vol trots herdenken En stoutmoedig dromen, Wij zijn meer, de poort staat altijd open. Voor uitdagende verandering Of meer van hetzelfde, Want met krachtige wortels groeien we sterker. En strekken we verder met de allerbreedste lach, Het midden staat met elke windrichting in contact. Hier komt alles samen, van grondleggers in het digitale, Tot kunstenaars met steen en hamer, Groepsgevoel of solo-vaarder, Iedereen een vaandeldrager. Ademen we rust en ontembare beweging, Generaties Keientrekkers, onbevreesd verenigd Want onze toekomst staat op de schouders van historie, En haar verhaal klinkt door in zijn tori. Wij zijn het hart. Wij kloppen door. Wij zijn Amersfoort. Ik ben Amersfoorter. Ik ben Amersfoorter Tekst: Jip Klompenhouwer www.hetverhaalvanamersfoort.nl
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN
INHOUD
ONTWIKKELRICHTINGEN
2
Voorwoord
5 6
IV
UITVOERING
91
4.1
Doorwerking
92
I
INTRODUCTIE
5
4.1.1
Doorwerking omgevingsvisie in omgevingsprogramma’s en omgevingsplan
92
1.1
De opgave voor Amersfoort
7
4.1.2
Participatie & rol gemeenteraad bij omgevingsvisie, -programma’s en -plan
94
1.2
De strategische ligging en identiteit van Amersfoort
8
1.3
Wat is de omgevingsvisie en hoe gebruik ik de visie?
11
4.2
Sturingsfilosofie: bewuste keuzes voor nieuwe opgaven
95
4.2.1
95
Amersfoort maken we samen
4.2.2 Rollen van de gemeente
97
II GEZOND SAMENLEVEN
13
4.2.3 Participatie bij nieuwe opgaven
97
2.1
Visie: gezond samenleven in een inclusieve stad
14
4.2.4 Gebiedsuitwerking
98
2.2
Verstedelijkingsstrategie: groeien met behoud van de menselijke maat
14
Realisatiestrategie
99
I. Compacte stad met prioriteit voor fietsers en voetgangers
14
4.3.1
99
II. Levensaders en ontmoetingsplekken
15
4.3.2 Kostenverhaal
100
Levensaders onder de loep
19
4.3.3 Situationeel grondbeleid
100
4.4
Het OER
100
3 4
4
2.3
4.3
Ruimtelijke Investeringsagenda Amersfoort (RIA)
UITVOERING BIJLAGEN
III ONTWIKKELOPGAVEN EN LAGENBENADERING
23
3.1
De lagenbenadering als basis
24
V
BIJLAGEN
102
3.2
Amersfoort Erfgoedstad
24
5.1
Participatie over deze omgevingsvisie
103
3.3
Zes ontwikkelopgaven & leidende principes
29
5.2 Bewoningsgeschiedenis: de Amersfoortse tijdlijn
107
Overzichtskaart met de belangrijkste opgaven
30
5.3 De prachtige omgeving van Amersfoort
110
1
Een groene stad in een groene omgeving die water omarmt
31
2
Een circulaire en CO2-neutrale stad
45
3
Een stad met een duurzame mobiliteit
55
4
Een inclusieve en aantrekkelijke stad om in te wonen
63
5
Een stad met een veelzijdige en veerkrachtige economie
74
6
Een stad waarin voorzieningen meegroeien
84 3
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5 6
VOORWOORD
We vinden het belangrijk dat de ontwikkeling van onze
vaak mensen met wie het betrekkelijk goed gaat. Ter-
gemeente gebeurt met zorg voor de leefomgeving van
wijl de mensen die om wat voor reden ook niet kun-
mensen, dieren en planten. Versterking van groen en
nen deelnemen aan participatie en andere zorgen aan
natuur, is essentieel voor de biodiversiteit en leefbaar-
hun hoofd hebben, misschien nog wel meer gebaat
heid. Daarnaast is er in deze omgevingsvisie aandacht
zijn bij verbetering van hun fysieke omgeving. Ook deze omgevingsvisie is tot stand gekomen
De invloed van de openbare ruimte op het dagelijks
voor dat groei niet ten koste gaat van de leefbaar-
leven van mensen, valt moeilijk te overdrijven. Hoe we
heid en bereikbaarheid, en van de saamhorigheid die
met waardevolle bijdragen van inwoners. Met soms
wonen, ons verplaatsen, ontmoeten, sporten, onze
Amersfoort, Hoogland en Hooglanderveen kenmerkt.
nieuwe vormen van participatie is geprobeerd inbreng
vrije tijd invullen, maar ook onze veiligheid, veel van
In deze omgevingsvisie is daarom veel aandacht voor
bij uiteenlopende groepen en mensen op te halen.
wat we doen en ervaren wordt beïnvloed door hoe de
zowel letterlijke als figuurlijke verbinding. Verbinding
De afgelopen drieënhalf jaar hebben heel veel inwo-
fysieke omgeving is ingericht.
tussen wijken en buurten, en tussen mensen onder-
ners, belangengroepen, experts, maatschappelijke
De omgevingsvisie die voor u ligt, is een lan-
ling. Verbinding door de levensaders van de stad die
organisaties, ambtenaren en politici energie gestoken
getermijnvisie voor de leefomgeving. Een visie met
uitnodigen tot wandelen en fietsen, en door ontmoe-
in de omgevingsvisie. Met als eindresultaat een lan-
onder meer de ambitieuze opdracht om al het beleid
tingsplekken - vaak langs de levensaders gelegen –
getermijnvisie die inwoners, (regio)partners, bedrijven
dat gaat over de fysieke omgeving, en dus ook de as-
die uitnodigen tot samenzijn.
en de overheid helpt koers bepalen bij de opgaven en
pecten van het leven waar de inrichting van de publie-
Mensen weten vaak heel goed hoe ze hun
veranderingen waar Amersfoort mee te maken heeft
ke ruimte invloed op heeft, met elkaar te verbinden.
straat, wijk of stad mooier en hechter kunnen maken.
en krijgt. Op zowel het resultaat als de totstandko-
Deze omgevingsvisie geeft richting bij keuzes over het
Betrokkenheid van inwoners helpt bij het zorgen voor
ming mogen we ontzettend trots zijn.
gebruik van de ruimte, en helpt die keuzes in samen-
verbinding en bij het maken van goede keuzes over
hang te maken. En dat is nu misschien wel relevanter
de inrichting van de stad. Veel Amersfoorters willen
Rutger Dijksterhuis
dan ooit, want we staan voor veel en sommige geval-
ook niet alleen gebruikers van de publieke ruimte en
Wethouder
len zeer ingrijpende keuzes.
andere voorzieningen zijn, maar voelen er verant-
Ruimtelijke Ontwikkeling
UITVOERING BIJLAGEN
Amersfoort is in ontwikkeling. Meerdere grote
woordelijkheid voor en zijn bereid daar zeggenschap
maatschappelijke opgaven vragen om oplossingen.
aan te verbinden. Het is een taak voor overheden dat
Bijvoorbeeld opgaven op het gebied van wonen, mo-
te ondersteunen en ook inwoners te stimuleren die
biliteit, energie, verduurzaming en klimaatverandering.
doorgaans niet deelnemen aan participatietrajecten,
Vraagstukken met ook ruimtelijke aspecten. Hoe we de
om ongelijkheid te voorkomen. Want de inwoners die
oplossingen vormgeven, bepaalt voor nu en voor meer-
goed weten hoe ze invloed uitoefenen op beleid om
dere generaties na de onze wat voor stad we zijn.
de leefomgeving in hun voordeel te veranderen, zijn 4
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
GEZOND SAMENLEVEN
ONTWIKKELRICHTINGEN
HOOFDSTUK I INTRODUCTIE
2
3
4
5
6
UITVOERING
BIJLAGEN
5
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
1.1
De opgave voor Amersfoort
Er is de afgelopen jaren veel veranderd in
2
Amersfoort en de komende jaren verandert er nog veel meer. De stad groeit omdat het voor
3
veel mensen een aantrekkelijke plek is om te wonen, te werken en te recreëren. En vanwege
4
economische ontwikkelingen, klimaatverandering en energietransitie moet de stad op verschillende
5
plekken ingrijpend aangepakt worden. Kortom, redenen genoeg om te werken aan het behoud van de kwaliteiten van onze stad en waar mogelijk
6
bestaande kwaliteiten te versterken en nieuwe UITVOERING
toe te voegen. Amersfoort wil een inclusieve stad zijn, een stad waar mensen in al hun diversiteit zichzelf kunnen
BIJLAGEN
zijn en zich optimaal kunnen ontwikkelen. We bouwen woningen om iedereen een thuis te 6
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4
groten van de biodiversiteit, beperken van de
Naast de grote opgaven voor woningbouw en
stikstofuitstoot, verbeteren van de waterkwaliteit,
mobiliteit, zijn er ook autonome ontwikkelingen die
het toekomstbestendig maken van de landbouw en
invloed hebben op de stedelijke ontwikkeling. In dit
het versterken van de recreatie.
kader worden deze trends kort beschreven — in de bijlage komen ze uitvoeriger aan de orde. De stad moet zich aanpassen aan de klimaatver-
Naast de opgaven in de fysieke stad, spelen er ook in het sociaal domein grote opgaven. De laatste jaren is de fysieke en mentale gezondheid van de
anderingen waarbij droge en hete periodes en periodes
Amersfoorters hoger op de agenda gekomen. De co-
bieden. Een thuis voor iedereen waarin
met hevige regenval vaker voorkomen. Dit veroorzaakt
ronapandemie en de druk op de zorg heeft het belang
aandacht is voor kansengelijkheid en er volop
wateroverlast, hittestress en verlies aan biodiversiteit
van een goede gezondheid en nabijheid van goede
mogelijkheden zijn om mee te kunnen doen voor
en vraagt om een andere inrichting van onze openbare
gezondheidszorg nog eens extra benadrukt. Uit in-
ook de ouderen en inwoners met een beperking.
ruimte. Er is meer ruimte nodig voor onze watergangen,
ternationaal onderzoek blijkt dat een goed ingerichte
Hier hoort bij dat wij ongelijk investeren en
beken en vijvers, meer ruimte voor onverharde grond en
leefomgeving bijdraagt aan het minder voorkomen
focussen op doelgroepen die dat nodig hebben.
meer ruimte voor groen. De groene gebieden en water-
van obesitas, eenzaamheid en stress. Dit vraagt om
Investeren in de juiste doelgroepen doen wij
gangen moeten daarom beter met elkaar verbonden
een leefomgeving binnen en buiten de stad die uit-
met maatwerk en compassie. Om een inclusieve
worden voor mensen, dieren en planten.
nodigt tot bewegen en ontmoeten, maar ook ruimte
stad te blijven, komen er tot 2030 binnen de
Daarnaast zullen we ons gedrag moeten aanpas-
biedt voor rust en bezinning.
gemeentegrenzen circa 1.000 woningen per jaar
sen om de noodzakelijke energietransitie te realise-
bij, zodat we alle doelgroepen een passende plek
ren. De noodzaak om naar minder gebruik van fossiele
leving die een passende woning en zorg nodig heb-
kunnen bieden in Amersfoort.
brandstoffen te gaan is een belangrijke reden om deze
ben. Door de vergrijzing verandert de samenstelling
transitie versneld door te zetten. De hele energiehuis-
van de inwoners; dit brengt een extra opgave met zich
Om de groei van de stad in goede banen te
houding van Nederland — en dus ook van Amersfoort —
mee voor de inrichting en bereikbaarheid van de stad,
leiden is er meer nodig dan woningbouw alleen.
moet veranderen. Overal wordt hard gewerkt aan nieu-
voor voorzieningen en de woningvoorraad.
Een inclusieve stad vraagt ook om groei van
we systemen om duurzame energie op te wekken, op
werkgelegenheid en het verder ontwikkelen
te slaan en te distribueren. Ook is er de noodzaak om te
deze opgaven bij elkaar. De omgevingsvisie geeft een
van onze voorzieningen voor bijvoorbeeld
transformeren naar een circulaire economie, aangezien
perspectief en bevat onze ambities, doelen en opga-
cultuur, sport, onderwijs en gezondheid. En met
ruwe grondstoffen wereldwijd in hoog tempo opraken.
ven. De groei van de stad houdt in 2030 niet op. We
steeds meer mensen in de stad is het van groot
Het landelijk gebied staat onder druk. In ons
moeten daarom, ook in regionaal verband, nadenken
5 6
Wat komt er op ons af?
Er zijn meer kwetsbare groepen in onze samen-
In de Omgevingsvisie Amersfoort 2030 komen
UITVOERING BIJLAGEN
belang dat er voldoende (openbare) ruimte is
streven naar een toekomstbestendig landelijk gebied
over de verstedelijking na 2030 en op zoek gaan naar
om te verblijven, te bewegen en te ontmoeten.
staan we voor de volgende opgaven: natuurherstel, ver-
nieuwe locaties voor woningbouw in de stad.
7
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
Groei vraagt dus om het zorgvuldig inrichten van de openbare ruimte en om voldoende groen en voldoende grote aaneengesloten gebieden voor biodiversiteit en recreatie. Deze opgaven moeten worden gecombineerd met de energietransitie en
2
het klimaatbestendig maken van de stad. En tot slot kan de groei alleen in goede banen worden geleid als
3 4 5
ook geïnvesteerd wordt in meer ruimte voor fietsers en voetgangers en beter openbaar vervoer en de auto minder ruimte krijgt. Dit draagt weer bij aan een gezondere leefstijl en gezondere omgeving. Een gezonde stad is de rode draad in deze omgevingsvisie, waarin de relatie tussen gezondheid,
6
leefomgeving en samenleven centraal staan.
UITVOERING
1.2 De strategische ligging en identiteit van Amersfoort Amersfoort dankt haar identiteit voor een groot deel
BIJLAGEN
aan haar strategische ligging. De stad ligt centraal in het land, is onderdeel van de Metropoolregio 8
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN
De omgevingsvisie en het coalitieakkoord 2022-2026 Het Coalitieakkoord Amersfoort 2022-2026 geeft mede richting voor de verdere ontwikkeling van de stad. De keuzes in het coalitieakkoord zijn
ONTWIKKELRICHTINGEN
2
gemaakt vanuit de volgende vier uitgangspunten: goed leven binnen de grenzen van onze aarde, Utrecht en vervult een centrumfunctie voor de
sport en cultuur. Via het landelijk gebied zijn we ver-
Regio Amersfoort (met Soest, Baarn, Eemnes,
bonden met de regio en de prachtige landschappen
Bunschoten-Spakenburg, Leusden, Woudenberg,
van de Heuvelrug, Gelderse Vallei, Eemland en
Nijkerk en Barneveld). Amersfoort is de schakel
Arkemheen. Landschappen die doorlopen in de
tussen de Randstad en de meer landelijke regio’s in
groenblauwe structuur van de stad en haar parken.
het noorden en oosten van Nederland.
Een van de belangrijkste kwaliteiten is het erfgoed, met ondermeer de waardevolle middeleeuwse bin-
3 4
Ook economisch gezien ligt Amersfoort op een
nenstad en veel rijks- en gemeentelijke monumen-
schakelpunt: de westzijde is sterk verbonden met de
ten. In Amersfoort zijn daarnaast veel erfgoedinstel-
stedelijke Noordvleugel van de Randstad (o.a.
lingen gevestigd. Dit maakt dat Amersfoort zich kan
Amsterdam) en Utrecht Life Sciences en aan de
profileren als Erfgoedstad.
oostzijde van Amersfoort liggen de landelijke
5 6 UITVOERING
gebieden van de FoodValley en de Gelderse vallei.
Oud en nieuw zijn goed verbonden in Amersfoort.
Door deze ligging kent de westzijde van de regio
Zoals de historische binnenstad met de Koppelpoort
een opvallende concentratie ‘denkers’ en zetten de
het ernaast gelegen gebouw van de Rijksdienst voor
‘doeners’ aan de oostzijde van de regio de toon. De
het Cultureel Erfgoed en daarachter het Eemplein
combinatie van denkers en de doeners creëert een
met het iconische Eemhuis.
grote economische waarde. Amersfoort heeft zich herhaaldelijk bewezen in het
BIJLAGEN
Het Amersfoorts grondgebied omvat twee mooie
realiseren van nieuwe innovatieve wijken met een
dorpen, diverse woonwijken en werkgebieden en
hoge ruimtelijke kwaliteit. Grootschalige stedelijke
een goed voorzieningenaanbod voor onderwijs, zorg,
projecten (Kattenbroek, Vathorst, Nieuwland, De 9
een thuis voor iedereen, welzijn en sociale rechtvaardigheid en goed samenspel en in gesprek. De omgevingsvisie bouwt voort op het coalitieakkoord en neemt een gezonde omgeving die uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten als vertrekpunt. Vanuit het perspectief van twee generaties vooruit en de grenzen van onze aarde, kijkt de omgevingsvisie 10-15 jaar vooruit om te komen tot keuzes voor de ontwikkeling van woningbouw en werkgebieden. De levensaders zijn een belangrijke rode draad in de omgevingsvisie. Ze worden ingezet om de structuur van de stad te versterken en tegelijkertijd dragen ze bij aan het verbeteren van het welzijn en het samenleven in de stad. Ook zet de omgevingsvisie in op een stad waar iedereen binnen 10 minuten wandelen in een groene omgeving kan zijn. Cruciaal voor het welzijn en sociale rechtvaardigheid. We willen dat de stad ook voor de komende generaties een fijne plek is voor mens en dier. Kortom, de ambities in het coalitieakkoord leggen een belangrijke basis voor de ambities in de omgevingsvisie.
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
REGIO AMERSFOORT Regionaal Ontwikkelbeeld REGIO CENTRAAL! 2030–2040
GEZOND SAMENLEVEN
AMERSFOORT REGIO AMERSFOORT CENTRAAL! CENTRAAL!
ONTWIKKELRICHTINGEN
Nieuwe Stad) bewijzen dat Amersfoort experimenteRobuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit.
len we inzetten op innovatieve en onderscheidende
2
Robuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit.
stedenbouw en architectuur voor zowel werklocaties, woningen als (maatschappelijke) voorzieningen. Op
3 4 5 6
Combineren en prioriteren van ruimtevragers in buitengebied om lokale vitaliteit te waarborgen.
Wonen en werken in focusgebieden rondom bestaande knopen.
Aanjagen nationale betekenis van regio met unieke economische clusters
Combineren en prioriteren van ruimtevragers in buitengebied om lokale vitaliteit te waarborgen.
Inzetten op gezonde mobiliteit als volwaardig keuze-alternatief
Wonen en werken in focusgebieden rondom bestaande knopen.
Integraal aanpakken bereikbaarheid op multimodale corridors
Aanjagen nationale betekenis van regio met unieke economische clusters
beeld: MUST
le vooruitgang niet schuwt. Ook in de toekomst wil-
Inzetten op gezonde mobiliteit als volwaardig keuze-alternatief
beeldbepalende en prominente plekken in de stad bieden hier kansen voor.
De regio Amersfoort maakt een flinke groei door: zowel in inwoners als in werk
I Robuust maken unieke landschappelijke structuren
voor de leefkwaliteit
UITVOERING BIJLAGEN
In de kern blijft Amersfoort in al deze projecten dicht-
en in bereikbaarheid. Om deze groei in
bij zichzelf, de menselijke maat en haar gemeen-
goede banen te leiden, is het Regionaal
landelijk gebied om lokale vitaliteit te waarborgen
schapszin: Wij Amersfoort! Het is een stad waar je
Ontwikkelbeeld 2030–2040 opgesteld.
III Wonen en werken in focusgebieden rondom bestaande
mee kan en mag doen. Waar je al snel opgemerkt
Het Regionaal Ontwikkelbeeld 2030–
wordt. Amersfoort is een inclusieve stad, waar ieder-
2040 bevat de toekomstige verstedelij-
een een thuis heeft en vindt. Dit blijkt ook uit de hoge
kingsstrategie voor de Regio. Uitgangspunt
betrokkenheid van de inwoners bij de stad en het
is dat Regio Amersfoort haar centrale po-
hoge aantal vrijwilligers dat zich inzet voor projecten
sitie als sterke en gezonde regio in het hart
in de stad. Ook in de ruimtelijke inrichting van de stad
van het Stedelijk Netwerk Nederland ver-
komt deze menselijke maat terug. Dit is bepalend
stevigt. In het Regionaal Ontwikkelbeeld
voor de Amersfoortse identiteit en willen we in de
zijn onderstaande pijlers voor verstedelij-
De omgevingsvisie van Amersfoort is een uitwerking van
toekomst behouden.
king op de langere termijn opgenomen:
deze zes regionale pijlers op gemeentelijk niveau.
10
II Combineren en prioriteren van ruimtevragers in
OV knooppunten (Amersfoort Centraal + Schothorst) IV Aanjagen nationale betekenis van regio
met unieke economische ecosystemen V Inzetten op gezonde mobiliteit als volwaardig
keuzealternatief VI Integraal aanpakken bereikbaarheid op multimodale
corridors
Integraal aanpa bereikbaarheid multimodale cor
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
1.3 Wat is de omgevingsvisie en hoe gebruik ik de visie? 2
In deze omgevingsvisie bundelt de gemeente de
3 4
en de voorgenomen ontwikkelingen tot 2030. Omdat veel ontwikkelingen langer duren en veranderingen langer doorwerken kijken we ook naar de mogelijke situatie in 2040 en grote consequenties op langere
Concept Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied
tief worden geagendeerd en de komende tijd verder
termijn, twee generaties vooruit.
Utrecht-Amersfoort
uitgewerkt worden, zijn:
5 6
beeld: MUST
hoofdlijnen van al het beleid voor het fysieke domein
Voor het NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort is een — Water en bodem sturend;
UITVOERING BIJLAGEN
De omgevingsvisie geeft richting aan alle keuzes over
ontwikkelperspectief opgesteld. Het ontwikkelper-
— Energie en klimaat;
het gebruik en de inrichting van de ruimte in de stad
spectief is een samenvoeging van ‘Utrecht Nabij’
— Toepassen richtinggevende principes uit de
waar we de komende periode mee te maken hebben.
en ‘Regio Amersfoort Centraal!’. De opgaven op
Zo vormt de omgevingsvisie de basis voor beleid en
het gebied van gezonde verstedelijking, mobiliteit,
regels die meer gericht zijn op de uitvoering: de om-
bodem en water, groen, energie en klimaat komen
raamwerk van onder ander groen Groeit Mee en
gevingsprogramma’s, -plannen en –vergunningen. En
hierin terug. Uitwerking van het ontwikkelperspec-
de grootschalige woningbouwlocaties;
zo is de omgevingsvisie het afwegingskader als een
tief vindt plaats door het opstellen van een adaptief
— Defensie-opgaven (concentratie op de Heuvelrug)
ruimtelijk initiatief niet in een bestemmingsplan of het
programma en een regionale investeringsagenda
— Verdiepen opgaven Amersfoort in gebieds-
omgevingsplan past.
(RIA). Nieuwe thema’s die in het Ontwikkelperspec11
Mobiliteitsstrategie U Ned; — Concretiseren maatregelen groen-blauw;
onderzoek.
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
Omdat de voorgenomen ontwikkelingen ook nega-
HOE ZIT OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 IN ELKAAR?
tieve effecten op de kwaliteit van de leefomgeving
VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE GEZOND SAMENLEVEN LEVENSADERS EN ONTMOETINGSPLEKKEN
kunnen hebben, is tegelijk met de omgevingsvisie een omgevingseffectrapportage (OER) opgesteld. In de
2
OER zijn eerst drie varianten voor de ontwikkeling van
HOOFDSTUK II
Amersfoort getoetst op omgevingseffecten. Daarna is op basis van deze uitkomsten een voorkeursvariant
3
DE ZES BELANGRIJKSTE ONTWIKKELOPGAVEN
opgesteld en getoetst. Meer info hierover staat op
HOOFDSTUK III
www.amersfoort.nl/omgevingsvisie.
4 5 6 UITVOERING
1
2
3
4
5
6
Een groene stad in een groene omgeving die water omarmt
Een duurzame CO2-neutrale stad
Een stad met een duurzame mobiliteit
Een inclusieve en aantrekkelijke stad om in te wonen
Een stad met een veelzijdige en veerkrachtige economie
Een stad waarin voorzieningen meegroeien
UITVOERING — HOOFDSTUK IV
BIJLAGEN
BIJLAGEN — HOOFDSTUK V
12
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2
HOOFDSTUK II GEZOND SAMENLEVEN: COMPACTE STAD MET AANTREKKELIJKE OPENBARE RUIMTE EN PRIORITEIT VOOR FIETSERS EN VOETGANGERS
3 4 5 6 UITVOERING BIJLAGEN
13
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2
2.1 Visie: gezond samenleven in een inclusieve stad
onder andere door het versterken van de levensaders door de stad en het oriënteren van ontmoetings-
4 5
voor fietsers en voetgangers
plekken en voorzieningen aan deze levensaders. Onze visie voor de toekomst is dat Amersfoort een
De levensaders zijn aantrekkelijke verbindingen tus-
Gezond Samenleven betekent een keuze voor
inclusieve stad is, waarin iedereen die in Amersfoort
sen de bestaande wijken in de stad en de stad en
Amersfoort als compacte stad met een prettig leef-
wil wonen een huis heeft of kan vinden, elke inwoner
buitengebied. Met onze inzet op deze levensaders
klimaat waar de ruimte efficiënt gebruikt wordt en
zich thuis voelt en iedereen op zijn eigen manier mee
versterken we zowel de samenhang in de stad als de
waar functies slim gecombineerd worden. We bou-
kan doen. Een stad met goede verbindingen en vol-
verbinding met de nieuwe stadsdelen Langs Eem en
wen zoveel mogelijk binnenstedelijk in hoge dicht-
doende ruimte voor ontmoeten, bewegen, groen en
Spoor en Hoefkwartier.
heden, zodat wonen, werken en voorzieningen op relatief korte afstand van elkaar liggen en goed fiet-
natuur. Een stad waarin de zo gewaardeerde mense-
3
I. Compacte stad met prioriteit
lijke maat één van de belangrijkste kenmerken blijft
Naast de levensaders realiseren we ecologische ver-
send en wandelend bereikbaar zijn. Hierbij maken we
en verder wordt versterkt. Een stad waarin zowel wij
bindingen voor dieren en planten in de stad en tus-
onderscheid tussen voorzieningen die we dagelijks
als toekomstige generaties gezond samenleven.
sen de stad en het buitengebied. Deze komen aan
gebruiken (supermarkt of school) en voorzieningen
bod in 3.1 bij de ontwikkelrichting ‘Een groene stad in
die minder vaak gebruikt worden (schouwburg of
een groene omgeving die water omarmt’.
garagebedrijf). De dagelijkse voorzieningen zijn van-
2.2 Verstedelijkingsstrategie: groeien met behoud van de menselijke maat
6
af huis bij voorkeur binnen 10 minuten te voet of per Hieronder gaan we verder in op de belangrijkst
fiets bereikbaar en andere voorzieningen binnen een
onderdelen van de verstedelijkingsstrategie:
half uur. Door de groei binnen de bestaande stad op
UITVOERING
Om dat voor elkaar te krijgen, bouwen we ook de
te vangen, bevorderen we duurzame en actieve mo-
komende jaren 1.000 woningen per jaar. We zetten
biliteit (wandelen of fietsen) en blijft het landschap
daarbij in op een compacte stad waarin voorzie-
rondom de stad beschikbaar voor natuur, recreatie en
ningen en groen nabij zijn, fietsers en voetgangers
natuurinclusieve landbouw. Hierbij is het belangrijk
BIJLAGEN
prioriteit krijgen en het landelijk gebied beleefbaar
I. Compacte stad met
II. Levensaders
dat er ook ín de stad voldoende (verbonden) groen is
blijft. Daarnaast kiezen we in de groeiende stad voor
prioriteit voor fietsers
en ontmoetings-
voor de leefbaarheid en voor dieren en planten. Door
het verbeteren van de openbare ruimte. Dit doen we
en voetgangers
plekken
in groengebieden zonering voor recreatie in te zetten
14
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
voorkomen we dat de recreatiedruk op de natuur te hoog wordt.. We willen de groei zoveel mogelijk realiseren op goed bereikbare locaties bij openbaar vervoersknooppunten. Een aantal plekken in de stad veranderen de komende decennia flink . Door een paar grotere gebiedsontwikkelingen ontstaan nieuwe wijken
2
met een hoogstedelijk karakter zoals Langs Eem en Spoor en Hoefkwartier. Daarnaast zijn er in
3 4
bestaande wijken op kleinere schaal veranderingen door inbreidingsplannen. Om de stad bereikbaar en leefbaar te houden is er een koerswijziging nodig in onze benadering van mo-
5
biliteit. De beperkte openbare ruimte maakt het niet mogelijk om de huidige wijze van autogebruik te laten
6
meegroeien met de groei van de stad. In de compacte stad krijgen fietser en voetganger meer ruimte en
UITVOERING
liggen wonen, werken en voorzieningen zoveel mogelijk op loop- of fietsafstand van elkaar.
Een gezonde leefomgeving wordt door het RIVM omschreven als een omgeving die — Een aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte heeft; — Het gebruik van fietsen, wandelen en openbaar vervoer stimuleert en zorgt voor goede bereikbaarheid; — Ervoor zorgt dat mensen elkaar kunnen ontmoeten; — Uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten, en schoon en veilig is; — Een gevarieerd aanbod heeft aan voorzieningen (bijvoorbeeld woningen, scholen, winkels, cultuur, bedrijven, openbaar vervoersvoorzieningen, sport). — Rekening houdt met de behoeften van de (toekomstige) bewoners en specifieke bevolkingsgroepen (kinderen, ouderen, chronisch zieken, gehandicapten, lagere inkomensgroepen); — Voldoende groen, natuur en water en aandacht voor klimaatadaptatie heeft; — Gezonde en duurzame woningen heeft;
BIJLAGEN
— Een goede milieukwaliteit (geluid, lucht, bodem, externe veiligheid) heeft. 15
II.
Levensaders en ontmoetingsplekken
De openbare ruimte is de verbindende factor in straten, buurten, wijken en de stad. De ‘menselijke maat’ is doorslaggevend voor de mate waarin inwoners en bezoekers de openbare ruimte als prettig en verbindend ervaren. De vertaling van de “menselijke maat” betekent voor Amersfoort: een stad waarin je ertoe doet en waarin je opgemerkt wordt als je dat wilt. Het is belangrijk dat mensen zich veilig en prettig voelen in de openbare ruimte en dat deze toegankelijk is (conform het VN-verdrag Handicap) en uitnodigt om naar buiten te gaan, te bewegen en elkaar te ontmoeten. In de woorden van Jan Gehl: “de leefbare stad bestaat uit een aaneenschakeling van publieke plekken voor mensen”. We kiezen daarom voor het principe van levensaders en ontmoetingsplekken. De scheiding tussen thuis en werk en publieke plekken wordt steeds kleiner. Men werkt steeds meer thuis en ontmoet elkaar niet alleen thuis maar steeds meer op publieke plekken. We sporten niet alleen meer in gymzalen of sportclubs, maar steeds meer in de openbare ruimte. De openbare ruimte wordt daarmee steeds meer een deel van ons leefgebied. Als we de publieke
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
ruimte goed inrichten als ontmoetingsplek blijft de
In het zuidelijk deel van de stad kunnen de levens-
kant. De kwaliteit van deze ontmoetingsplekken willen
menselijke maat en daarmee de leefbaarheid goed.
aders samenvallen met de radialen, die veelal een
we versterken door het actief benutten en verbeteren
Daarmee kan de stad de groei van het aantal wonin-
levendig karakter hebben. In het noordelijk deel van
van publieke en openbare ruimte zoals buurttuinen
gen realiseren met behoud van de karakteristieke
de stad ontbreken deze radialen veelal en is er meer
en -pleinen, parken, sport- en spelplaatsen. Hier moet
kwaliteiten van Amersfoort.
aandacht nodig voor de bepaling van de levensaders.
ook meer ruimte komen voor lokale initiatieven die
In veel gevallen voldoen de huidige routes nog niet
gericht zijn op samenzijn, collectiviteit, cultuur, bewe-
LEVENSADERS bieden de
aan de karakteristieken van een levensader en is er
ging en interactie.
verbindende structuur op
nog een herinrichting gewenst, met name om voet-
het niveau van de stad.
ganger en fiets meer ruimte te geven en om de conti-
De kracht van de ontmoetingsplekken en de levens-
Het zijn doorgaande
nuïteit voor voetgangers en fietsers te verbeteren. De
aders wordt versterkt door de ontmoetingsplekken te
routes die ruimte bieden voor ontmoeten en waar
Noordewierweg en Stationsstraat/Van Asch van Wij-
oriënteren op de levensaders. De ontmoetingsplek-
voetgangers en fietsers prioriteit krijgen. De beleving
ckstraat zijn daar goede voorbeelden van. Voor deze
ken worden verbonden aan de levensaders en zijn
komt centraal te staan, dus aantrekkelijke, levendige,
straten ligt een ontwerp voor de herinrichting klaar.
herkenbaar vanaf de levensaders. Bij de spreiding van
2 3 4 5
de ontmoetingsplaatsen is het principe van de 10-mi-
ruim opgezette en groene routes die uitnodigen tot
6 UITVOERING BIJLAGEN
wandelen of fietsen. Het karakter van de levensader
ONTMOETINGSPLAATSEN zijn de plekken in de
nutenstad leidend. Zoveel mogelijk bewoners moeten
kan verschillen, maar ze zijn wel herkenbaar door
buurt en wijk waar maatschappelijke en commercië-
binnen ca 600 meter lopen bij voorzieningen kunnen
de levendigheid en ruimte voor voetganger en fiet-
le voorzieningen geclusterd zijn zodat verschillende
komen (voor ouderen geldt een richtlijn van 400 me-
ser. Deze levensaders slaan de verbinding tussen de
groepen uit de samenleving er gebruik van maken.
ter vanaf de woning). Deze ontmoetingsplaatsen zijn
stadsdelen, tussen nieuwe en bestaande wijken, aan
Het Eemplein is een voorbeeld, met bibliotheek,
op hun beurt weer onderling met elkaar verbonden
de randen van de stad gaan de levensaders over in
winkels, terrassen en ruimte voor ontmoeting. Een
via de levensaders en vormen nieuwe ervaringsroutes
groene recreatieve routes en verbinden zo stad en
voorbeeld in een wijk is Juliana van Stolbergpark met
— van plek naar plek en door de hele stad.
het buitengebied.
ruimte voor sport en spel en het MBO aan de over16
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
Levensaders worden niet alleen gedefinieerd door de inrichting van openbare ruimte en ontmoetingsplekken, maar ook door de kwaliteit van de architectuur. Op beeldbepalende en prominente plekken in de stad zetten we dan ook in op een hogere beeldkwali-
2
teit dan gemiddeld: we gaan hier voor gebouwen met een architectuur die aanspreekt en onderscheidend is. Architectuur met toonaangevende kwaliteit kan
3
een plek markeren en een sterke bijdrage leveren aan de herkenbaarheid en identiteit van die plek. Daar-
4
naast zetten we in op een goede aansluiting van de openbare ruimte op gebouwen.
5 6
Op de kaart op de volgende pagina zijn de levensaders en ontmoetingsplekken ingetekend.
UITVOERING BIJLAGEN
17
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40
ARKEMHEEN
EEMLAND
LEVENSADERS EN ONTMOETINGSPLEKKEN
GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5 GELDERSE VA LLE I
6 UITVOERING
UTRECHTSE HEUVELRUG
BIJLAGEN
0 km
1
2
18
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4
2.3 Levensaders onder de loep Hoe ziet zo’n levensader er dan uit van dichtbij? Niet
II — LEVENDIG PROGRAMMA
elke levensader is hetzelfde. Het is juist de diversiteit
Delen van de levensaders vormen ervaringsroutes en
aan levensaders die het geheel tot een rijk palet
plekken van activiteit en reuring. Onder de noemer
IV — CONTINUÏTEIT
aan routes maakt die de Amersfoortse wijken en de
‘levendig programma’ wordt verstaan: al het stedelijk
Op de levensaders wordt langzaam verkeer
Amersfoorters met elkaar verbinden. De levensaders
programma dat interactie, wisselwerkingen en
geprioriteerd. Dat betekent ruim baan en continuïteit
voldoen echter in verschillende maten wel altijd aan
levendigheid bevordert. Dit omvat winkels, horeca,
voor fietser en voetganger. De levensaders zijn
vijf basisprincipes. Het ene basisprincipe komt meer
bedrijven, maatschappelijke voorzieningen, sport
de logische slagaders voor langzaam verkeer. De
terug bij de ene levensaders dan bij de andere. De
en alles wat mensen trekt. Levendig programma
interactie van buurt en stad vindt daar plaats.
basisprincipes komen ook afwisselend terug binnen
kan ook wonen zijn, met als ontwerpdoel om de
Levensaders zijn niet per definitie de snelste, maar
een afzonderlijke levensader. De vijf basisprincipes
verblijfskwaliteit te versterken.
vooral de meest aangename routes.
I — ONTMOETING
III — ORIËNTATIE
V — IDENTITEIT
De levensaders verbinden ontmoetingsplekken.
Aan de levensaders zijn de deuren, openingen,
Aan de levensaders wordt op verschillende
Ze omvatten een wisselwerking van inclusieve en
ramen, vlaggen zoveel mogelijk strategisch
manier gewerkt aan herkenbaarheid. De levensaders
toegankelijke voorzieningen en ontmoetingsplekken
georiënteerd. De identiteit van de plek wordt
vormen als sociaal-programmatische routes
in de openbare ruimte zoals pleinen, brede stoepen,
versterkt vanuit het pluriforme beeld van
bakens van karakter, van betekenis voor
parken en groengebieden.
gebruikers, panden en plekken.
buurt, wijk en stad.
zijn:
5 6 UITVOERING BIJLAGEN
19
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
De levensaders behoeven nadere uitwerking op gebieds-/wijkniveau. Dan wordt concreter invulling gegeven aan de wijze waarop de vijf principes verder ingevuld worden en welke inrichting en voorzieningen passen bij de betreffende levensader. Dit is maatwerk. Hieronder een voorbeeld.
2
Impressie van de Noordewierweg ingericht als levensaders, op basis van ontwerp Noordewierweg.
3 4 5
NU
6 UITVOERING BIJLAGEN
STRAKS?
20
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
GEZOND SAMENLEVEN
ONTWIKKELRICHTINGEN
2
3
4
5
6
UITVOERING
BIJLAGEN
21
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
GEZOND SAMENLEVEN
ONTWIKKELRICHTINGEN
2
3
4
5
6
UITVOERING
BIJLAGEN
22
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3
HOOFDSTUK III ONTWIKKELOPGAVEN EN LAGENBENADERING De visie en strategie hebben we samen met de ambities en doelen voor ons beleid voor de fysieke leefomgeving vertaald in ZES INTEGRALE ONTWIKKELOPGAVEN voor de toekomst van Amersfoort.
4 5 6 UITVOERING BIJLAGEN
23
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5 6
Ordenen volgens de lagenbenadering
gen, spoorlijnen, waterwegen, kabels en leidingen.
Om het hoofd te bieden aan alle uitdagingen waar
In hoofdlijnen wordt dit netwerk bepaald door en-
Nederland voor staat, is een gestructureerde aanpak
kele wegen rondom de oude binnenstad (de Stads-
en samenwerking noodzakelijk. We hanteren de drie
ring), rond de eerste naoorlogse uitbreidingen (de
lagen uit de lagenbenadering om de richting te bepa-
Ringweg) en om de uitbreidingen vanaf de jaren
len voor de ruimtelijke opgaven die voor ons liggen.
tachtig van de vorige eeuw (de Rondweg). Deze wegen worden doorsneden door de van oudsher
3.1
De lagenbenadering als basis
UITVOERING
De onderste laag (de O ONDERGROND)
belangrijke in- en uitvalswegen van de stad, zoals de
bestaat uit de fysieke ondergrond, het grondwa-
Arnhemseweg, de Utrechtseweg, de Hogeweg, de
In dit hoofdstuk gaan we hier verder op in.
tersysteem en al het leven dat zich hierin bevindt.
Hendrik van Viandenstraat en de Zielhorsterweg. De
We hanteren in dit hoofdstuk de volgorde van de
Kenmerkend voor Amersfoort is dat geologische
spoorlijnen en de snelwegen A1 en A28 lopen meer
lagenbenadering, waarbij we eerst de bodem en
processen in de omgeving hebben geleid tot een
als autonome routes langs de stad en hebben ook
het water beschrijven, daarna de netwerklaag met
aantal geomorfologische, hydrologische en bodem-
een belangrijke regionale en nationale functie. De
onder andere mobiliteit en dan de occupatielaag
kundige verschillen. Dit uit zich in drie verschillende
Eem, het Valleikanaal en de beken vormen de be-
met wonen, werken en voorzieningen
landschappen, die bepalend zijn geweest voor het
langrijkste doorgaande watergangen in Amersfoort.
(zie kader hiernaast).
ontstaan van het huidige cultuurlandschap, maar
Zij hebben een belangrijke functie voor berging en
ook voor de ontwikkelingswijze van de stad zelf. De
afvoer van water, als ecologische verbindingszones
drie landschappen bestaan uit de stuwwal van de
en vormen belangrijke verbindingen tussen de stad
Utrechtse Heuvelrug, het dekzandgebied van de
en het landelijk gebied. Binnen het Valleigebied is
Amersfoort ademt historie en het erfgoed vertelt
Gelderse Vallei en het veen- en zeekleigebied van
niet alleen het Valleikanaal bepalend voor de struc-
op samenhangende wijze het verhaal van de
Eemland. Deze unieke landschappelijke ondergrond
tuur. Aan de oostzijde van Amersfoort hebben ook
ontwikkeling van onze stad. Naast de nog gaaf
is nog goed herkenbaar in de ruimtelijke opbouw en
de Barneveldse Beek, Esvelderbeek, Hoevelakese-
bewaard gebleven middeleeuwse binnenstad zijn er
vormt de basis voor onze archeologische, cultuur-
beek, Moorsterbeek en de Heiligenbergerbeek een
onder meer de plekken van de oude Malenhoeven in
historische en ecologische waarden. Water en
sterk structurerende werking.
het buitengebied, historische wegen en waterlopen of
bodem willen we zoveel mogelijk sturend laten zijn
markante 19de en 20ste-eeuwse uitbreidingswijken.
voor ruimtelijke ontwikkelingen.
3.2 Amersfoort Erfgoedstad
Alle categorieën erfgoed zijn vertegenwoordigd, van
De bovenste laag (de O OCCUPATIELAAG of activiteitenlaag) is de ruimtelijke inrichting en heeft
BIJLAGEN
bodemschatten uit de prehistorie tot middeleeuwse
De middelste laag (de N NETWERKLAAG)
betrekking op alle menselijke activiteiten als wonen,
kerkgebouwen, wederopbouwwijken of industrieel
bestaat uit netwerken van infrastructuur met we-
werken en recreëren. Amersfoort kenmerkt zich
24
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
door de diverse typen be-
GEZOND SAMENLEVEN
bouwde gebieden die onderling sterk van elkaar verschillen. Er zijn cultuurhistorisch waar-
ONTWIKKELRICHTINGEN
devolle gebieden, monumenerfgoed. Oud en nieuw gaan op harmonieuze
tale (villa)wijken, een diversiteit aan woongebieden, voorzieningen en groene gebieden maar ook bedrijventerreinen
wijze samen.
De lagenbenadering: denken van onder(grond) naar boven
Het erfgoed biedt ankers en herkenningspunten. Het geeft identiteit, bevordert de hechting aan
en moderne kantoorparken gebieden. Ten zuidoosten van de binnenstad liggen de ruim opgezette woonwijken
3 4
noorden en ten noordwesten noordwestelijke gedeelte van naoorlogse planmatig ontwikhogere woningdichtheid.
N Netwerklaag Alle zichtbare en onzichtbare infastructuur. Middeldynamisch niveau met verandertijd 20—80 jaar
BIJLAGEN
king van de ruimtelijke karakteristiek is hierbij uitgangspunt.
ontwikkelingen in de leefomgeving. We leggen een verbinding tussen heden, verleden en toekomst door het historische verhaal van Amersfoort in al zijn facetten tastbaar te maken. Hiervoor gelden de volgende uitgangspunten:
O Ondergrond Water, bodem en het zich daarin bevindende leven. Laagdynamisch niveau met verandertijd van > 100 jaar.
— We koesteren het Amersfoortse erfgoed en beeld: MUST
UITVOERING
opgaven. Behoud en verster-
veel landelijke erfgoedorganisaties die zich in de stad
zorgvuldig worden meegewogen bij fysieke
wijk een eigen identiteit en invulling van de ontwikkel-
als erfgoedstad met, naast een rijk erfgoedbestand,
We vinden het belangrijkdat de erfgoedwaarden
Deze verschillen geven elke vragen om een passende
waarden. Amersfoort profileert zich ook landelijk
hebben gevestigd.
van de binnenstad en in het
kelde woongebieden met een
6
Er is veel waardering voor deze cultuurhistorische
tegen de stuwwalflank. Ten
het Soesterkwartier liggen de
5
stad, voor ondernemers, bewoners en bezoekers.
STURING
2
de omgevingen en zorgt voor een aantrekkelijke
Occupatielaag Ruimtegebruik. Hoogdynamisch niveau met verandertijd 10—40 jaar. O
STURING
en stedelijke transformatie-
25
gebruiken het als inspiratiebron en herkenningspunt. Dit geldt voor zowel de zichtbare als onzichtbare elementen zoals archeologisch en
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5
immaterieel erfgoed: ze vertellen het verhaal van
de stad vormt voor een gebiedsbiografie of
wederopbouwperiode. Vanuit het Rijk is inmiddels
Amersfoort. Kasteel Stoutenburg, de kapellen
cultuurhistorische analyse een belangrijke verrijking.
ook aandacht gevraagd voor de Post-65-periode.
van Isselt en Coelhorst, de Malehoeves van
— In beschermde stadsgezichten willen we
Hoogland en de vele locaties van buitenplaatsen
leidt tot een transformatiekader, als vertrekpunt
erfgoedwaarden zoveel mogelijk behouden.
en landgoederen (nu vaak parken) zijn voorbeelden
voor planvorming voor ontwikkelingen waar
De nog gave middeleeuwse kern, het
van herinneringsankers die we willen versterken.
cultuurhistorie een rol speelt.
rijksbeschermd stadsgezicht binnenstad, vormt
— Gemeentelijke en rijksmonumenten en archeologie
een belangrijk visitekaartje van Amersfoort. Niet
met historische structuren, landschappelijke
zijn beschermd via landelijke en gemeentelijke
alleen de historische bebouwing maar ook de
elementen, ruimtelijke relaties en zichtlijnen. We
wet- en regelgeving. Dit is vertrekpunt bij
hoogwaardige kwaliteit van de openbare ruimte en
willen dat de Grebbelinie, de Wegh der Weegen
ontwikkelingen. Niet alleen een cultuurhistorische
nieuwe (ook eigentijdse) ontwikkelingen sluiten aan
en de historische plantsoengordel rondom de
paragraaf bij toekomstige ontwikkelingen is
bij de waardevolle historische karakteristieken.
binnenstad meer zichtbaar worden en ook worden
verplicht, ook dient in de plannen rekening te
Behoud of herstel van de archeologische waarden,
beleefd. Ook hoogteverschillen in het landschap
worden gehouden met de omgeving van de
de historische structuur en bebouwing, en het
(dekzandruggen, terpen) zijn van waarde en worden
waardevolle locaties.
samenhangende stadsbeeld vormt hier het
— Bij nieuwbouw en herinrichting houden we rekening
waar mogelijk ingepast en beter zichtbaar gemaakt.
6
— De gebiedsbiografie of cultuurhistorische analyse
— We maken een actuele monumentenlijst die een
uitgangpunt. Goed passende, diverse en levendige
UITVOERING BIJLAGEN
evenwichtige en representatieve afspiegeling vormt
functies dragen daaraan bij. Met aandacht
een gebiedsbiografie of cultuurhistorische analyse
van alle belangrijke periodes in de Amersfoortse
voor de kernwaarden van het gebied is er ook
verdere uitwerking aan de lagenbenadering. Dit
geschiedenis. Van elke periode zijn de belangrijkste
ruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Ook in de
brengt de ontstaansgeschiedenis, de logica en
gebouwen en/of gebieden (in architectuur,
overige (rijks- en gemeentelijke) beschermde
de bestaande kenmerken en kwaliteiten van een
typologie en historische waarden) aangewezen
stadsgezichten hebben cultuurhistorische
gebied in beeld. Stadsbreed en op hoofdlijnen
als monument, complex of stadsgezicht. In de
waarden en ruimtelijke kwaliteit een hoge prioriteit
zal de Cultuurhistorische waardenkaart hiervoor
afgelopen periode is aandacht besteed aan recente
bij belangenafwegingen en wordt gestuurd
in de toekomst een basis vormen. Kennis vanuit
periodes, met het industrieel erfgoed en de
op samenhang. Elk stadsgezicht heeft eigen
— Bij ruimtelijke ontwikkelingen geven we op basis van
26
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
karakteristieken en daarmee samenhangende
instandhouding van belangrijke erfgoedwaarden
uitgangspunten voor ontwikkelingen of
kan dit concessies en maatwerk vanuit alle
transformaties. Deze kernkwaliteiten laten in de
betrokken disciplines vragen.
meeste gevallen voldoende ruimte voor actuele
2 3 4 5
ontwikkelingen zoals klimaatadaptatie. Waar
De raamwerkkaart (zie volgende pagina) bevat
nodig actualiseren we de omschrijving van de
de belangrijkste cultuurhistorische structuren
kernwaarden in het omgevingsplan, om te kunnen
en objecten voor Amersfoort. Deze werken
inspelen op de huidige opgaven.
we de komende tijd gedetailleerder uit op een
— We stimuleren her- en nevenbestemming van
cultuurhistorische waardenkaart.
erfgoed vanuit cultuurhistorische waarden en duurzaamheidsperspectief, waarbij ook de
In de bijlage (5.2) is een beschrijving opgenomen van
beleefbaarheid een belangrijke meerwaarde geeft
de Amersfoortse tijdlijn inclusief een toelichting op
(identiteit). Passende nieuwe functies en gebruik
de belangrijkste cultuurhistorische elementen van de
van de gebouwen staan daarbij centraal. Het meest
raamwerkkaart Erfgoed.
actueel zijn de herbestemmingsopgaven van
6
religieus en industrieel erfgoed. Voor het religieus erfgoed is de Kerkenvisie het vertrekpunt.
UITVOERING
— Het toekomstbestendig maken van erfgoed vraagt soms een belangenafweging: behoud van erfgoed en monumentale waarden is niet altijd optimaal te combineren met ambities op het gebied van
BIJLAGEN
wonen, mobiliteit en duurzaamheid. Wanneer deze kaders en regels op gespannen voet staan met de 27
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
RAAMWERKKAART ERFGOED
GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5 6 UITVOERING BIJLAGEN
0 km
1
2
28
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
3.3 Zes ontwikkelopgaven & leidende principes Voor elke ontwikkelopgave is een leidend principe geformuleerd. Het leidend principe wordt vervolgens uitgewerkt in een aantal doelen. De zes ontwikkelopgaven zijn:
2 3 4 5 6
1. Een groene stad in een groene omgeving die water omarmt
2. Een duurzame CO2-neutrale stad
3. Een stad met een duurzame mobiliteit Principe: we kiezen
4. Een inclusieve en aantrekkelijke stad om in te wonen
5. Een stad met een veelzijdige en veerkrachtige economie
6. Een stad waarin voorzieningen meegroeien
Principe: we kiezen voor hernieuwbare
voor duurzame en
Principe: we bieden
Principe: we willen
Principe: we willen
Principe: we kiezen
energie en materialen
actieve mobiliteit met
een thuis voor iedereen
dat het aantal arbeids-
dat de voorzieningen
ervoor om het natuurlijk
prioriteit voor fietsers
en we kiezen voor
plaatsen meegroeit
meegroeien met de
systeem leidend te laten
en voetgangers
gezond groeien met
met de groei van het
groei van het aantal
voldoende diversiteit
aantal inwoners en dat
inwoners
zijn bij de inrichting van
economie een bijdrage
de (openbare) ruimte UITVOERING
levert aan een duurzame, circulaire, inclusieve, gezonde
Op de overzichtskaart op de volgende pagina zijn de belangrijkste elementen uit de BIJLAGEN
ontwikkelopgaven samengebracht. Ook zijn de levensaders ingetekend. Bij elk van de zes ontwikkelopgaven gaan themakaarten dieper in op deafzonderlijke opgaven. 29
en leefbare stad
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
ARKEMHEEN
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40
OVERZICHTSKAART MET DE BELANGRIJKSTE OPGAVEN
GEZOND SAMENLEVEN
1
EEMLAND
EEN GROENE STAD IN EEN GROENE OMGEVING DIE WATER OMARMT
ONTWIKKELRICHTINGEN
recreatie+natuur DUURZAME 2 EEN CO2-NEUTRALE STAD
2 STAD MET 3 EEN DUURZAME MOBILITEIT
3 4 5
INCLUSIEVE EN AANTREKKELIJKE 4 EEN STAD OM IN TE WONEN
GELDERSE VA LLE I
6 UITVOERING
STAD MET EEN VEELZIJDIGE 5 EEN EN VEERKRACHTIGE ECONOMIE
UTRECHTSE HEUVELRUG
BIJLAGEN
STAD WAARIN 6 EEN VOORZIENINGEN MEEGROEIEN 0 km
1
2
30
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE
1
GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
EEN GROENE STAD IN EEN GROENE OMGEVING DIE WATER OMARMT PRINCIPE: WE KIEZEN ERVOOR OM HET NATUURLIJK SYSTEEM LEIDEND TE LATEN ZIJN BIJ DE INRICHTING VAN DE (OPENBARE) RUIMTE
2
Gezond samenleven betekent een stad met voldoende ruimte voor water en groen en een robuust en goed functionerend natuurlijk
3
systeem. Een groene stad in een groene omgeving biedt ruimte voor ontspanning, recreëren, ontmoeten en gezond bewegen. Een gezonde leefomgeving levert een positieve bijdrage aan een gezonde leefstijl,
4
aan sociale cohesie in wijken en een gezonde leefomgeving met ruimte voor rust, stilte en schone lucht. We kiezen voor een natuurinclusieve
5
stad en landelijk gebied waar mens, plant en dier zich thuis voelen. We willen leven met de natuur en niet ten koste van de natuur.
6
Daarom vinden we het belangrijk dat de leefruimte voor bomen, planten en dieren meegroeit met de groei van de stad. Hiervoor gaan we
UITVOERING
werken volgens de Basiskwaliteit natuur. We versterken de biodiversiteit met voldoende en goed verbonden water en groen voor mensen en dieren. Om te komen tot een duurzame, gezonde en aantrekkelijke
BIJLAGEN
leefomgeving zijn water en bodem zoveel mogelijk leidend bij de inrichting van de (openbare) ruimte. 31
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
DOELEN
TOELICHTING OP DE DOELEN
overlast en het voorkomen van schade door droogte. We kiezen er bij het klimaatbestendiger maken voor
2
1.
Een groene stad met water
a.
De stad is klimaatbestendig
b. Een natuurinclusieve stad met een vergrote
1.
Een groene stad met water
leefomgeving klimaatadaptief in te richten. In hoger 1a.
De stad is klimaatbestendig
4 5
c.
Ruimte voor water en kwaliteit van water
2. Bereikbaar en voldoende groen voor mensen en dieren 3. Een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten
6
gelegen delen willen we water zoveel mogelijk vasthouden en langzaam laten infiltreren of afstromen.
en robuuste biodiversiteit
3
om het natuurlijk systeem leidend te laten zijn en ons
De keuze om het landschap van (stromend) water te
In de lagere delen maken we meer ruimte voor op-
omarmen, vloeit voort uit de noodzaak om klimaat-
pervlaktewater. We hanteren het principe dat we ‘de
bestendig te zijn, om de (ecologische en recreatieve)
druppel vasthouden waar deze valt’.
verbinding tussen stad en landschap te versterken, en — niet in de laatste plaats — om onze grondwatervoor-
Amersfoort ligt deels op zand- en deels op veenklei-
raad, waterkwaliteit, bodemkwaliteit en biodiversiteit
gronden. De Amersfoortse zandgrond heeft een heel
voor de toekomst veilig te stellen.
groot waterbergend/ infiltrerend vermogen, maar een laag watervasthoudend vermogen. De hoge zandgron-
a. Gezondheidsbeschermende maatregelen Door het veranderende klimaat hebben we vaker te
den zijn regenwaterafhankelijk. Een groot deel van de
maken met extremere temperaturen, extreem lan-
zandgronden zijn onderdeel van de Utrechtse Heuvel-
ge droge perioden en extreem hevige regenbuien.
rug. De helling, het reliëf en de verstening zijn de fac-
De inrichting van de stad en het landelijk gebied en
toren die bij hevige regenval leiden tot wateroverlast.
4. Een gezonde en gevarieerde leefomgeving
de omgang met neerslag en verstening moet hierop
In droge periodes kunnen de lage grondwaterstanden
in het toekomstbestendig en aantrekkelijk
worden afgestemd. We zetten in op het voorkomen
in de Heuvelrugzone en andere wijken van de stad
landelijk gebied
van overstromingen, verminderen van hitte- en water-
leiden watertekorten waardoor droogteschade kan
in de leefomgeving UITVOERING
b. De inrichting van de stad nodigt uit tot bewegen en ontmoeten
BIJLAGEN
32
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5
ontstaan. In de gebieden waar grondwateroverlast kan
Bij de inrichting van nieuwe wijken kijken we ook hoe
stedelijk en landelijk gebied verbeteren. Daarvoor be-
optreden (o.a. Vermeerkwartier, Soesterkwartier en
de wind een bijdrage kan leveren aan een prettige
noemen we een aantal gidssoorten en de condities die
Leusderkwartier), zullen we maatregelen uitvoeren om
leefomgeving voor mens en dier. Wind kan een bij-
zij nodig hebben. We moeten zorgen dat nieuwe ont-
de pieken af te vlakken en kiezen we voor infiltratie van
drage leveren aan het verkoelen van de stad. Aan de
wikkelingen en het gebruik en beheer van gebouwen
regenwater op momenten dat dat nodig is.
andere kant willen we voorkomen dat wind teveel vrij
en infrastructuur positief bijdragen aan de biodiversi-
spel krijgt rondom hoge gebouwen. In de bestaande
teit en daarmee aan een gezonde, aantrekkelijke stad.
Een aantal wijken ten noorden van het Valleikanaal
stad zetten we in op het verminderen van verharding
kan onder extreme omstandigheden gevoelig zijn
en stimuleren van vergroening (ook van gebouwen).
Onze inzet is om in 2040 de kracht van de natuur zo
voor overstromingen vanuit de Eem, de randmeren of
De gemeente geeft hierin het goede voorbeeld. Bo-
goed mogelijk te benutten, door op elk schaalniveau
vanuit de Gelderse vallei. Bij nieuwe ontwikkelingen,
men leveren schaduw en water kan verkoeling geven.
(hele stad, wijk, straat, gebouw) te zorgen voor vol-
herinrichtingen en grootschalig onderhoud in deze
We gebruiken de kracht van het natuurlijk systeem
doende geschikte en onderling verbonden ruimte
gebieden benutten we kansen om deze kwetsbaar-
voor verkoeling en schaduw.
voor planten en dieren. En door te zorgen dat die ruimte tegen een stootje kan: dat wil zeggen dat kli-
heid te verminderen, bijvoorbeeld door vitale functies
6
in overstroombare gebieden te beperken of op hoog-
1b. Een natuurinclusieve stad met een
te aan te leggen (zoals toegepast bij het Meander Me-
vergrote en robuuste biodiversiteit
maatveranderingen, meer recreatie, of een tijdelijke verstoring door werkzaamheden kunnen worden
UITVOERING
opgevangen. Daarnaast zetten we in op beheer ge-
disch Centrum). Naast de vitale functies zelf hebben
BIJLAGEN
we ook aandacht voor het klimaatbestendig aanleg-
Om te zorgen dat Amersfoort leeft en zich ontwikkelt
richt op het vergroten van natuurwaarden (o.a. door
gen van de infrastructuur naar vitale functies toe.
mét de natuur, is het belangrijk dat we natuur steeds als
bloemrijke bermen, natuurvriendelijke oevers en fau-
Bij nieuwe ontwikkelingen wordt klimaatbestendig
een vertrekpunt nemen bij het ontwikkelen, inrichten
na). Als we hiervoor zorgen voorkomen we dat plant-
gebouwd. Daarnaast nemen we groen, ecologie en
en beheren van de stad. We werken aan de Basiskwa-
of diersoorten die kenmerkend zijn voor Amersfoort
water als vertrekpunt mee bij nieuwe ontwikkelingen.
liteit Natuur waarin we de condities voor de natuur in
uit onze stad verdwijnen.
33
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
We bouwen natuurinclusief en zetten in op groencompensatie als onderdeel van een totaalpakket
— Bewustwording en kennis over (het belang van)
ben. Tegelijkertijd voldoen ze niet aan de ecologische
de natuur.
duurzaam bouwen en ontwikkelen. Zo stimuleren we
Dit werken we verder uit in omgevingsprogramma’s
kwaliteitsdoelstellingen van de Kaderrichtlijn Water
de realisatie van nestgelegenheden in muren en da-
Groenblauw en Biodiversiteit.
(KRW). We zetten daarom in op verbetering van de waterkwaliteit. Dit doen we onder andere door het
ken en de aanleg van groene daken of gevels. Hierin
2 3 4
zoeken we slimme combinaties zoals met de realisatie
We willen de verspreiding van invasieve exoten zoals
terugdringen van emissies, de aanleg van en herin-
van zonnepanelen op groene daken.
de Japanse duizendknoop tegengaan door preventie
richting met natuurlijke oevers, het verbeteren van de
en bestrijding. Daarnaast is het van belang dat er ook
doorstroming, wateropvang en het zoveel mogelijk
Om het groen in Amersfoort voldoende robuust
voor dieren gebieden (rustplekken) komen die niet
beperken van watergebruik. Voor een klimaatbesten-
te maken zetten we in op groen en water dat
toegankelijk zijn voor mensen. Dit doen wij vanuit de
dige, groene stad is er ruimte voor water nodig.
functioneel is als leefgebied voor lokaal
intrinsieke waarde van flora en fauna. De grondwaterkwaliteit is als gevolg van historisch
kenmerkende planten- en dierensoorten.
5
Onze ambitie is een toename aan kenmerkende
1c.
Ruimte voor water en kwaliteit van water
gebruik ook op veel plekken verslechterd. De kwaliteit van het grondwater wordt bedreigd door het
planten- en dierensoorten.
6
gerbeek een matige tot goede waterkwaliteit heb-
UITVOERING
We werken langs vier sporen aan de versterking
Het water in Amersfoort is zichtbaar en elk water
gebruik van uitlogende materialen bij de groei van
van de biodiversiteit in Amersfoort:
heeft verschillende waarden: een cultuurhistorische
de stad, het gebruik van bestrijdingsmiddelen en
—B ehouden en beschermen van wat er is;
waarde, natuurwaarde of een gebruikswaarde. De
het neerslaan van stoffen zoals PFAS, ammoniak en
— Uitbreiden, versterken en verbinden van de groen-
kwaliteit van het oppervlaktewater in de bebouwde
nitraat. Schoon grondwater is een belangrijke bron
kom is na 2010 verslechterd.
voor drinkwater en de landbouw. Ook de energie-
blauwe structuur en ecologische verbindingen:
transitie kan gevolgen hebben voor de grondwa-
Natuurnetwerk Amersfoort; BIJLAGEN
— Vergroten oppervlak en kwaliteit van leefgebieden voor lokaal kenmerkende gidssoorten;
De waterkwaliteit van het Valleikanaal varieert van
terkwaliteit, met het toenemende gebruik van warm-
matig tot zeer goed, terwijl de Eem en de Heiligenber-
te-/koudeopslag (WKO) en mogelijk aardwarmte.
34
OMGEVINGSVISIE AMERSFOORT 2030-40 INTRODUCTIE GEZOND SAMENLEVEN ONTWIKKELRICHTINGEN
2 3 4 5 6
Een zorgvuldige ruimtelijke inpassing van ontwikke-
plaats. De Eem heeft een belangrijke natuurfunctie,
heid van of in de vaargeul te zwemmen. Om zwem-
lingen die gebruik maken van het grondwater en de
als waterdragende structuur in het landschap en is
men in open water mogelijk te maken, zoeken
diepere bodem of invloed hebben op de kwaliteit er-
onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland. Ook
we daarom naar een alternatieve locatie in het
van is noodzakelijk om een goede grondwaterkwali-
heeft de Eem een belangrijke functie voor de water-
landelijk gebied in een straal van 10 kilometer
teit te behouden. Dit doen wij in goed overleg met de
huishouding van het gebied. We werken samen met
rondom Amersfoort.
provincie en het waterschap. Zij zijn eindverantwoor-
Provincie, waterschap en omliggende gemeenten aan
delijk voor de kwantiteit en kwaliteit van het grondwa-
een integrale visie op De Eem voor Amersfoort en de
ter en het regionaal oppervlaktewater.
omgeving, met ruimte voor scheepvaart, recreatie(-
2. Bereikbaar en voldoende groen voor mensen en dieren
vaart), ecologie en waterhuishouding. Door droogte, verzilting en een toenemende vraag
Groen in de openbare ruimte draagt bij aan de fysieke
UITVOERING BIJLAGEN
naar drinkwater dreigt er in de toekomst een drinkwa-
Zwemwater
en mentale gezondheid van Amersfoorters. We willen
tertekort te ontstaan. Dit terwijl de vraag naar drink-
De drukte op het water neemt ook toe door de hoge-
dat iedere Amersfoorter in de toekomst kan genieten
water in de regio groeit door de groei van het aantal
re temperaturen als gevolg van klimaatverandering.
van bruikbaar en verkoelend buurtgroen op 300 me-
inwoners. Hierdoor moet er meer gewonnen worden.
Daarom zoeken we in de regio naar meer mogelijk-
ter afstand van het huis en stadsgroen binnen 10 mi-
Wij zetten in op een reductie van het drinkwaterge-
heden om te zwemmen, kanoën en varen. De toene-
nuten of 2 km fietsen. Hiervoor versterken we de groe-
bruik en stimuleren hergebruik van goed water.