Nota Detailhandel Amersfoort

Als die behoefte kan worden aangetoond, is dan is dit In principe altijd kleinschalig, buurtgericht en niet ontwrichtend voor de detailhandelsstructuur.

Supermarkten Als er één branche binnen de detailhandel is, die een continue groei laat zien, dan is dat wel de supermarktbranche. Deels is deze groei te verklaren uit de consumentenbehoefte: de Amersfoortse bevolking groeit, én wil meer te kiezen hebben. De gemiddelde supermarktketen heeft tegenwoordig bijvoorbeeld de keuze uit meer dan dertig soorten pindakaas, waar dat er voorheen misschien vijf waren. Deze producten hebben de ruimte nodig, en dat geldt misschien nog wel meer voor nieuwe toevoegingen zoals een counter waar verse pizza’s of sushi worden bereid. Het is daarom logisch dat supermarkten willen groeien, en daar waar de fysieke ruimte is moet dat worden gefaciliteerd. De explosieve groei van het aantal supermarkten en de vloeroppervlakte kan echter niet alleen maar daardoor worden verklaard. De supermarktbranche kan worden betiteld als een ‘vechtmarkt’; elke keten zoekt koortsachtig naar nieuwe locaties, niet omdat ‘de koek groter wordt’ maar om te voorkomen dat een concurrent een groter deel van de koek krijgt. In onderstaande grafiek is af te lezen wat er de afgelopen tijd in Amersfoort is gebeurd op het gebied van supermarkten. Waren er in 2014 nog 33 supermarkten in de stad, met een totale winkelvloeroppervlakte van 34.747 m², begin 2021 is dit opgelopen tot 42 supermarkten, met een totale oppervlakte van 44.420 m². Dit is een toename van meer dan 20%.

Daarbij zijn er momenteel diverse supermarktontwikkelingen in gang gezet 7

Naast levendigheid in functies kan er bijvoorbeeld ook levendigheid worden gecreëerd door middel van het ontwerp van de bebouwing of in de fysieke openbare ruimte. 28

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

waarmee het aantal supermarkten over twee jaar zal zijn uitgegroeid tot 48 supermarkten met een totale winkelvloeroppervlakte van 50.330 m²; een toename van meer dan 30%.

Aantal supermarkten Amersfoort, 2014‐2021

Winkelvloeroppervlak supermarkten Amersfoort, 2014‐2021 55000

50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

50000 45000 40000 35000 30000 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2023

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2023

Wat voor gevolg heeft dit voor de marktruimte voor supermarkten in Amersfoort? Voor een supermarkt is, om deze economisch rendabel te laten zijn, een bepaalde omzet per vierkante meter nodig. Zo kan worden uitge‐ rekend hoeveel omzet de Amersfoortse supermarkten moeten draaien. Uit deze berekening, het zogenaamd distributie‐planologisch onderzoek, of DPO, blijkt dat de marktruimte begin 2021 al negatief is. Als alle bood‐ schappen die de Amersfoorters doen bijelkaar worden opgeteld blijkt dat dit niet genoeg is. De supermarkten zijn dus economisch minder rendabel. Hiermee komen supermarktvestigingen die nu de pijlers zijn voor onze winkelgebieden in het gedrang. Vallen die om, dan werkt dat negatief door voor de levensvatbaarheid van deze winkelgebieden.

Bevolkingsgroei en ontwikkeling supermarktmeters Amersfoort, 2014‐2030 (2014=100)

150 140 130 120 110 100 90 80 2014

2015

2016

2017

2018 Index WVO

2019 2020 Index Inwoners

2021

2023

2030

2040

De negatieve marktruimte van ongeveer 3.500 m² begin 2021 (dit zijn ongeveer drie grote supermarkten) zal, ondanks de te verwachten bevolkingsgroei, in 2025 zijn opgelopen tot een kleine 8.000 m² winkelvloeropper‐ vlak. Hierbij is nog maar beperkt rekening gehouden met de groei van het online boodschappen doen (naast online supermarkten als Picnic en de initiatieven van Albert Heijn en Jumbo, vallen hier ook bijvoorbeeld de maaltijdboxen onder die online worden besteld). Dit betekent dat er in principe niet wordt meegewerkt aan het afwijken van bestemmingsplannen om de vestiging van nieuwe, buurtoverstijgende supermarkten buiten de bestaande winkelgebieden mogelijk te maken. Binnen de bestaande winkelgebieden zal voor nieuwvestiging marktruimte moeten worden aangetoond. 29

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Uitwerking detailhandelsbeleid Stadshart Het Stadshart is het belangrijkste deel van de stad als het gaat om detailhandel. Verreweg de meeste winkels bevinden zich hier. Daarbij zijn er heel veel andere functies en voorzieningen in het Stadshart gevestigd. Om te komen tot een meer integrale visie op het stadshart is in 2017 een specifieke Visie Stadshart vastgesteld. In de Visie Stadshart is het volgende opgenomen: We willen een vitaal, aantrekkelijk en levendig Stadshart met een hoge kwaliteit stedelijke voorzieningen (winkels, horeca, culturele voorzieningen). Om deze voorzieningen ook in de toekomst op peil te houden voor Amersfoort werken we aan een Stadshart dat goed bereikbaar is, met voldoende draagkracht voor deze voorzieningen. Dat vraagt om meer bezoekers en gebruikers van het Stadshart die daar langer verblijven. Daarom zetten we in op meer bezoekers en bewoners in en rondom het Stadshart en meer aantrekkelijke plekken in het Stadshart waardoor de bezoeker langer verblijft in het Stadshart. Amersfoort wil een centrumfunctie vervullen voor de regio Amersfoort en meer mensen trekken als inwoner, werkende, bezoeker of toerist.

We zagen al dat in het Stadshart elk bezoekmotief voorkomt. Toch gebeurt dat niet op elke plek in gelijke mate, en bovendien is er met name in de binnenstad behoefte om op een lager schaalniveau samen te werken. Dit heeft al geresulteerd in een binnenstadsoverleg waarbij vertegenwoordigers van de verschillende deelgebieden zijn aangesloten.

14.

4. 8. 9. 13. 5.

12. 3. 15. 2. 6. 10.

1.

Winkelketengebieden

7.

Aanloopstraten en snuffelgebieden Horecagebieden Speciale bestemmingen

16.

1. Langestraat 2. Utrechtsestraat 3. Sint Jorisplein/ Hellestraat 4. Eemplein/Oppidium 5. Krommestraat 6. Keikwartier

11.

7. Mondriaankwartier 8. Bloemendalsestraat/Havik 9. Kampkwartier 10. Stationsgebied 11. Hof 12. Lieve Vrouweplein

Begrenzing Stadshart 13. Appelmarkt/Groenmarkt 14. De Nieuwe Stad 15. Wagenwerkplaats 16. Zonnehof

Er kunnen binnen het Stadshart zestien verschillende deelgebieden worden onderscheiden, die naar hun belangrijkste bezoekdoelen kunnen worden ingedeeld. Hierna worden de deelgebieden kort besproken. Het beleid is er op gericht de gebieden nog sterker te profileren; de (organisatie) van de deelgebieden zelf hebben daarbij een cruciale rol; voor de Kamp wordt op dit moment een visietraject opgezet dat wellicht als pilot kan fungeren voor de andere deelgebieden en ook voor de Hof is er in 2019 een traject geweest. Verder zetten we onverminderd in op het verbeteren van de randvoorwaarden voor een aantrekkelijk Stadshart. In de bijlage op 30

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

pagina 48 zijn als voorbeeld van diverse deelgebieden ‘moodboards’ opgenomen die het beeld weergeven dat moet worden ondersteund en versterkt.

Winkelketengebieden De winkelketengebieden vormen samen het kernwinkelgebied: meer dan 60% van het winkeloppervlak bevindt zich hier. In deze gebieden zien we de bekende landelijke ketens. Consumenten uit Amersfoort en de regio komen hier vooral om (gericht en niet‐gericht) te winkelen bij de vertrouwde namen. Voor de winkelketen‐ gebieden geldt – de naam zegt het al – dat de winkels (vooral in niet‐dagelijkse goederen) de belangrijkste aantrekkingskracht vormen. De (regionale) winkelfunctie moet hier dus worden ondersteund en waar mogelijk versterkt. Dit geldt met name voor de branche Mode & Luxe. Functieverandering is hier niet aan de orde. Winkelondersteunende horeca hoort hierbij zolang deze de winkelfunctie ook daadwerkelijk ondersteunt. Transformatie naar wonen is hier (op de begane grond) ongewenst. Langestraat De Langestraat is met recht de langste winkelstraat – of in elk geval die met de meeste winkels – van Amersfoort. Opvallend is de enorme dominantie van winkels in het niet‐dagelijkse segment, met name in de branche Mode & Luxe. Veel jeansmerken hebben hier een brandstore (Scotch&Soda, Levi’s, G Star Raw) maar ook winkels als Zara, Claudia Sträter, Anna van Toor en Jac Hensen zijn hier te vinden. Er is beperkte (winkel)ondersteunende horeca. Leegstand is vooral geconcentreerd richting de Kamperbinnenpoort.

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 125 (=17,1% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 20.832 m² (=17,9% Stadshart)

Detailhandel dagelijks Detailhandel niet‐dagelijks Dienstverlening Horeca Leegstand Overige functies

31

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021 Utrechtsestraat De Utrechtsestraat heeft ook een groot aantal bekende winkelketens zoals HEMA, Søsterne Grene, Sport2000, Esprit, Costes en vanHaren. Na de Langestraat is dit de drukste winkelstraat van het Stadshart. Het grootste pand is het voormalige pand van V&D/Hudson’s Bay, maar functioneel hoort dit pand meer bij het Sint Jorisplein. Ook hier is er voornamelijk niet‐dagelijkse detailhandel te vinden.

Detailhandel dagelijks Detailhandel niet‐dagelijks Dienstverlening Horeca Leegstand Overige functies

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 38 (=5,2% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 7.386 m² (=6,4% Stadshart)

Sint-Jorisplein en Hellestraat Het Sint‐Jorisplein is een semi‐overdekt winkelgebied dat gekenmerkt wordt door winkelketens zoals H&M, Bershka en C&A. Consumenten komt hier met name om nieuwe kleren en schoenen te kopen en gerichte aankopen te doen. Het gebied ligt aan de buitenrand van het centrum en heeft goede ondergrondse parkeermogelijkheden. Veel bezoekers aan de stad parkeren hier hun auto in de parkeergarage en lopen vanuit daar verder de stad in. De Hellestraat is de verbinding tussen het Stadhuisplein en de binnenstad. Hier is een kleinere supermarkt gevestigd maar staan ook veel panden leeg.

Detailhandel dagelijks Detailhandel niet‐dagelijks Dienstverlening Horeca Leegstand Overige functies

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 50 (=6,9% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 21.294 m² (=18,3% Stadshart)

32

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021 Eemplein en Oppidium Het Eemplein wordt gekenmerkt door het architectonisch karakteristieke gebouw waarin zich de bibliotheek bevindt en waar ruimte is voor verschillende culturele activiteiten. Ook aan het plein gelegen is de Pathé bioscoop, een Albert Heijn XL en diverse horecaketens. Men bezoekt dit gebied voor dagelijkse boodschappen, een culturele activiteit of om een hapje te eten. Aan de andere kant van de rotonde ligt winkelcentrum Oppidium. Met filialen van Kruidvat, Dirk van den Broek en de Oosterse supermarkt Amazing Oriental is dit echt een plek voor dagelijkse boodschappen. Het winkelcentrum bedient met name de bewoners van het gebied die onder andere ook gebruik maken van de sportschool Basic‐Fit. Trampolinepark Jump XL heeft een regionale functie. Detailhandel dagelijks Detailhandel niet‐dagelijks Dienstverlening Horeca Leegstand Overige functies

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 38 (=5,2% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 20.581 m² (=17,7% Stadshart)

Aanloopstraten en snuffelgebieden Dit zijn de straten die het winkelend publiek leiden naar het kernwinkelgebied, en de gebieden die een bezoekmotief op zichzelf hebben. Hier zijn, nog meer dan in de ketenwinkelgebieden, de ‘local heroes’ gevestigd: de lokale ondernemers, vaak met speciaalzaken, die letterlijk voor de couleur locale zorgen. De panden zijn over het algemeen kleiner, de huren lager. Dominerende bezoekmotieven zijn hier: gericht aankopen doen, kapper/persoonlijke verzorging en natuurlijk snuffelen/dwalen. Horeca is vaak ruim aanwezig, met name voor lunch en/of diner. In deze aanloopstraten liggen de winkelhuren per definitie lager. Daarom zijn dit ook de plekken waar startende winkelondernemers hun onderneming kunnen beginnen.

33

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

In deze gebieden is aankleding en sfeer van groot belang. In de meeste van deze gebieden worden commerciële functies afgewisseld met wonen. Omdat dit gemengde gebieden zijn, kan in sommige gebieden die het niet hoeven te hebben van een aaneengesloten winkellint, transformatie naar wonen een oplossing zijn voor structureel leegstaande panden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Kamp, de Scherbierstraat en de Mooierstraat. Voor Krommestraat, Arnhemsestraat en Krankeledenstraat houden we vooralsnog vast aan de huidige bestemmingen. Krommestraat De ondernemers uit de Krommestraat zijn goed georganiseerd en positioneren de straat als ‘het leukste straatje van Amersfoort’. De straat biedt een snuffel‐ en ontdekmilieu met unieke kledingwinkels, kenmerkende daghoreca en een ruime keuze aan restaurants om uitgebreid uit eten te gaan, sommige met terras aan de gracht. Daarnaast kent de straat diverse hobbywinkels, zoals een winkel voor naai‐ en breibenodigdheden, modeltreinen, een esoterische winkel en twee fietsenmakers. Ook de Waterlijn, waar rondvaarten door Amersfoort vertrekken, is hier gevestigd. Detailhandel dagelijks Detailhandel niet‐dagelijks Dienstverlening Horeca Leegstand Overige functies

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 51 (=7,0% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 4.318 m² (=3,7% Stadshart)

Keikwartier Vanaf de Stadsring is de Arnhemsestraat bij de enige echte Amersfoortse Kei de toegang tot het Keikwartier. Hier kun je terecht voor een lunch en koffie; ’s avonds is er levendigheid rond het jazzcafe. In het Keikwartier zijn diverse speciaalzaken gevestigd, zoals een tabaksspeciaalzaak, naaimachinewinkel, reformwinkel en specifieke kledingzaken. Hiermee is het Keikwartier een interessant snuffelgebied maar aan de andere kant ook kwetsbaar. Parkeergarage Koestraat is hier een belangrijk bronpunt.

34

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 91 (=12,5% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 9,742 m² (=8,4% Stadshart)

Mondriaankwartier In het Mondriaankwartier ontvlucht men even de drukte van de grote winkelstraat en kan men terecht voor een lunch of om iets te drinken. Ook vind je hier wat luxere kledingwinkels en een zeer goed gesorteerde spellenwinkel. Daarbij is het museum Mondriaanhuis een culturele trekker en is de Vismarkt boven de Kortegracht een bekend beeld in Amersfoort.

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 21 (=2,9% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 1,988 m² (=1,7% Stadshart)

35

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021 Bloemendalsestraat/Havik In dit culturele gebied met horeca kan men dwalen, ontdekken en genieten van de middeleeuwse bouw van de stad en de pittoreske doorkijkjes. Gelegen vlakbij museum Flehite zijn er kunstenaars en galeries gevestigd. De Bloemendaalsestraat wordt gekenmerkt door karaktervolle horeca waar Amersfoorters elkaar ontmoeten.

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 23 (=3,2% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 1,779 m² (=1,5% Stadshart)

36

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021 Kampkwartier De Kamp is een karakteristieke, diverse en multiculturele aanloopstraat met aan beide uiteinden een iconisch stadsbeeld: ‘De Stier’ op de rotonde Flierbeeksingel/Kamp en de Kamperbinnenpoort aan de kant van de binnenstad. Een gebied om te ontdekken maar waar je ook goed terecht kunt voor een snelle boodschap of exotisch eten. Ook voor specifieke aankopen zoals feest‐, of buitensportartikelen en hardloopkleding en ‐schoenen is het Kampkwartier geschikt.

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 103 (=14,1% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 10,463 m² (=9,0% Stadshart)

Stationsgebied Het Stationsgebied is op dit moment in ontwikkeling. Het is de entree voor veel bezoekers aan de stad. Het gebied moet uitnodigend worden, met stationsgerelateerde horeca en voorzieningen en moet daarnaast de bezoeker op een goede manier de weg naar de binnenstad wijzen. Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 24 (=3,3% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 1,615 m² (=1,4% Stadshart)

Horecagebieden Dit zijn de drie horecaconcentratiegebieden zoals die In de Horecanota 2013 zijn benoemd. De consument komt hier vooral voor het bezoekmotief Uitgaan/dansen/festival/bioscoop. Het zijn de locaties in de stad waar ruime gelegenheid is voor terrassen en waar vaak evenementen worden georganiseerd. In deze gebieden ligt verdere verkleuring van detailhandel naar horeca voor de hand, waarbij de balans tussen levendigheid en leefbaarheid altijd voorop staat. Hof De Hof is het grote centrale plein van Amersfoort waar zowel overdag als ’s avonds horeca de overhand heeft. Men ontmoet elkaar hier voor een kop koffie, lunch, een biertje en avondeten. In de zomer zijn de grote terrassen in de zon populair en vinden hier festivals plaats. Op vrijdag en zaterdag is het plein bezet door de drukbezochte warenmarkt. In het weekend is De Hof ’s avonds het middelpunt van het uitgaansleven onder

37

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

jonger publiek niet alleen op de Hof maar in de Lavendelstraat. Om de nacht af te sluiten zitten hier ook diverse zogenaamde ‘ontnuchteringszaken’. Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 41 (=5,6% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 3,031 m² (=2,6% Stadshart)

Lieve Vrouweplein Dit gebied, bestaande uit het Lieve Vrouwekerkhof en omliggende straten, is niet te missen bij een bezoek aan Amersfoort. Niet alleen vanwege de historie – zo kan hier de iconische Onze Lieve Vrouwetoren of in de volksmond ‘Lange Jan’ worden beklommen ‐ ook vind je hier het kadastraal middelpunt van Nederland en de VVV. Het gebied wordt verder vooral gekenmerkt door horeca en cultuur, waaronder Theater Film Café De Lieve Vrouw, kleine cafés en restaurants. Ook op dit plein zijn de terrassen populair voor ontmoetingen die gedurende de dag langzaam overvloeien in de nachthoreca en het uitgaansleven. Daarnaast vinden er door het hele jaar heen diverse festivals plaats.

Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 33 (=4,5% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 2,108 m² (=1,8% Stadshart)

Appelmarkt/Groenmarkt Aan de achterkant van de Joriskerk liggen twee kleinere pleintjes die gekenmerkt worden door ontmoetingen in horeca en muziek. De Groenmarkt heeft muziekcafés en een muziektent waar bij festivals regelmatig bandjes spelen. Het pannenkoekenhuis is een begrip in Amersfoort maar je kunt hier overdag ook terecht voor koffie en een hapje. De Appelmarkt heeft een iets rustigere uitstraling, deels veroorzaakt doordat het wordt omringd door woningen. Aantal verkooppunten (1‐1‐2020): 13 (=1,8% Stadshart) Totale winkelvloeroppervlakte: 895 m² (=0,8% Stadshart)

38

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Speciale bestemmingen Deze drie gebieden (De Nieuwe Stad, de Wagenwerkplaats en de Zonnehof) vormen als het ware de ‘buitenbeentjes’ van het Stadshart. Het zijn geen winkelgebieden – hoewel er in sommige gevallen wel winkels zijn ‐ maar wel interessante bestemmingen voor bewoners en toeristen. Niet de meest voor de hand liggende gebieden om te bezoeken maar daarom juist voor bepaalde groepen het meest aantrekkelijk. Voor deze gebieden is uitbreiding van het aantal winkelmeters niet gewenst. Verder geldt geen specifiek detailhandelsbeleid. Wel wordt gestreefd naar profilering, zichtbaarheid en vindbaarheid, onder meer door het inzetten van citymarketing.

39

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Stadsdeelcentra Voor wat betreft de stadsdeelwinkelcentra wordt net als in de binnenstad ingezet op het verbeteren van de randvoorwaarden voor een aantrekkelijk winkelgebied. Tegelijkertijd is er een trend dat ook de stadsdeelcentra op zoek gaan naar aanvullende functies buiten winkels. Waar dit mogelijk is wordt flexibiliteit betracht als het gaat om het samenstellen van de juiste branchemix met winkels of horeca, een ruimhartig(er) medewerken bij evenementen en extra aandacht voor de openbare ruimte. Alle drie de stadsdeelcentra zijn ruim voorzien van supermarkten. Gezien het gebrek aan (distributieve) marktruimte is nieuwvestiging van supermarkten daarom ongewenst. Supermarktmeters kunnen uitsluitend worden toegevoegd ter optimalisering en modernisering van de bestaande vestigingen.

Emiclaer Van de die stadsdeelcentra is Emiclaer het enige centrum dat in handen is van één eigenaar. Het winkelcentrum is begin 2021 gekocht van Wereldhave door Urban Interest. Op dit moment is nog niet precies duidelijk wat deze eigenaar voor plannen heeft. De verwachting is, dat de visie niet erg zal afwijken van die van de vorige eigenaar. Onder voorbehoud dat ook de visie van de nieuwe eigenaar in lijn is met de visie in deze Nota Detailhandel wordt deze waar nodig/mogelijk ondersteund.

Vathorst Vathorst is het nieuwste stadsdeelcentra; in de Nota Detailhandel 2014 was dit nog een wijkwinkelcentrum maar inmiddels is een tweede deel gebouwd en kan het onder de stadsdeelcentra worden geschaard. Naast drie supermarkten is hier ook het ICOONtheater gevestigd en het Hart van Vathorst, waar twee zorginstellingen, een kerk en een kindercentrum onder één dak zijn gevestigd.

Leusderweg Voor de Leusderweg zijn er plannen om de vestiging van Albert Heijn verder te optimaliseren. Dit zal leiden tot een beter functioneren van het winkelgebied. Verder is eventuele transformatie van bedrijfsonroerend goed naar andere functies voorstelbaar aan de noordkant van het gebied (het enkelzijdig bewinkelde gedeelte). Door het ontbreken van zowel een dominante vastgoedeigenaar als een sterke samenwerking moet functieverandering van winkel naar horeca in dit gebied per geval worden bekeken.

Wijkwinkelcentra De wijkwinkelcentra blijven de belangrijkste gebieden voor het doen van boodschappen. Uit onderzoek blijkt dat in de best functionerende wijkwinkelcentra één, maar het liefst twee, supermarkten van een ‘moderne maat’ (meer dan 1.200 m² wvo) zijn gevestigd. Nieuwe solitaire supermarkten zijn ongewenst, daarom staan we nieuwvestiging van supermarkten uitsluitend toe ter completering van het supermarktaanbod, voorzien van onderbouwing van de distributieve marktruimte en indien deze te realiseren zijn binnen het bestaande wijkwinkelcentrum. Sommige wijkwinkelcentra hebben het de afgelopen jaren lastig gekregen. Met name op de Noordewierweg is het soms lastig gebleken om leegstaande winkelpanden opnieuw te vullen. Toch is het van belang om juist voor deze panden niet te snel voor functieverandering te kiezen. In 2015 is met de belanghebbenden op de Noordewierweg afgesproken dat transformatie naar woningen binnen het concentratiegebied alleen is toegestaan na minimaal 18 maanden leegstand, en indien het pand daadwerkelijk via een makelaar op Funda is aangeboden tegen een marktconforme prijs, er geen wijzigingen aan het pand zijn uitgevoerd die de 40

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

courantheid als winkel verder verminderen, en andere commerciële functies zijn geïnventariseerd (horeca, kantoor, dienstverlening).

Winkels buiten de detailhandelsstructuur Perifere detailhandel In afwijking van de Nota Detailhandel 2014 wordt het de branches bruin‐ en witgoed, fietsen en sport niet meer toegestaan om zich te vestigen op de bedrijventerreinen Isselt en Vathorst. Hiermee verandert er niet heel veel omdat dit beleid in feite niet uitvoerbaar was. We brengen het Amersfoortse beleid dus in overeenstemming met het beleid van de provincie Utrecht. We houden derhalve voor locaties met een bestemming ‘detailhandel perifeer’ vast aan de definitie van volumineuze detailhandel uit de Provinciale Ruimtelijke Verordening: vormen van detailhandel die een assortiment voeren van overwegend ruimte vergende goederen, waaronder bouwmarkten, tuincentra, woninginrichtingszaken, auto‐, boten‐, en caravan‐bedrijven mede worden begrepen. Wanneer detailhandelsondernemingen zich graag in Amersfoort willen vestigen met een concept dat niet in de huidige winkelstructuur past, maar waaraan in de stad wel aantoonbare behoefte is, gaan wij het gesprek aan om te kijken of er door middel van maatwerk tot een voor beide partijen bevredigende oplossing gekomen kan worden.

Om te voorkomen dat er toch verkapte winkels ontstaan in branches die niet op locaties met een bestemming ‘detailhandel perifeer’ worden toegestaan, wordt winkels toegestaan om hoofdbranchevreemde artikelen te verkopen op maximaal 10% van het brutovloeroppervlak, met een maximum van 100 m² winkelvloeroppervlak. Andere bedrijven mogen ook 10% van hun brutovloeroppervlakte indelen als winkel, eveneens met een maximum van 100 m² winkelvoeroppervlak. In de Nota Detailhandel 2014 was dit maximum 250 m²; de ervaring leert dat er in dat geval ongewenste ‘shop‐in‐shops’ kunnen worden gerealiseerd die niet zouden misstaan in een van onze reguliere winkelgebieden. Er zijn voorbeelden elders van een groentewinkel in een tuincentrum, we beschouwen dit als oneerlijke concurrentie en een bedreiging voor onze winkelcentra.

Winkelclusters en solitaire winkels buiten de wijkwinkelcentra Naast de zeven benoemde wijkwinkelcentra is er nog een aantal winkelclusters dat meer of minder goed functioneert. Voorbeelden zijn de Utrechtseweg, Hendrik van Viandenstraat, Arnhemseweg/Prinses Julianaplein, Meridiaan. Deze clusters worden niet als geheel actief wegbestemd, maar ook niet ondersteund.

41

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Daarnaast zijn er in Amersfoort nog enkele tientallen solitaire winkels. Dit zijn vaak speciaalzaken die het niet moeten hebben van winkelend publiek maar vaak een vaste klantenkring hebben die gericht aankopen komen doen.

F IGUUR 15 D IERVOEDER ‐ EN TUINZADENWINKEL V ERBURG AAN DE A RNHEMSEWEG : VOORBEELD VAN EEN SOLITAIRE WINKEL .

Het is goed mogelijk dat deze ondernemers hun locatie heroverwegen en kansen zien om te verplaatsen naar één van de kansrijkere gebieden. Als het noodzakelijk is om dit proces te bevorderen kan in hiervoor een aanpak worden ontwikkeld. De nieuwe Omgevingswet biedt daar in de toekomst mogelijkheden voor; op dit moment wordt dit nog aan de markt overgelaten. Zolang ondernemers op hun huidige plek kansen zien krijgen ze daarvoor de gelegenheid, maar functieverandering en/of transformatie (bijvoorbeeld naar wonen) wordt waar mogelijk ondersteund. Wanneer een winkel stopt of vertrekt en er langer dan 18 maanden geen winkel in het pand wordt geëxploiteerd bestaat de mogelijkheid dat de detailhandelsbestemming vervalt. Naast deze solitaire winkels is er een beperkt aantal solitaire supermarkten dat van belang is voor het directe verzorgingsgebied, zoals het filiaal van Lidl op de Balladelaan en de toekomstige vestiging van Hoogvliet op het Operaplein. Vanwege het belang voor de buurt is het goed deze te behouden. Indien opschaling in de toekomst nodig is, is dat hier mogelijk. Dit geldt overigens niet voor de solitaire vestiging van Dekamarkt op het Ierse Pond. Deze is hier gerealiseerd vanwege afspraken uit het verleden, maakt geen deel uit van de detailhandelsstructuur en heeft geen buurtverzorgende functie.

Dit geldt ook voor de supermarkten die mogelijk worden gerealiseerd op de Amsterdamseweg.

Circulaire detailhandel Om het mogelijk te maken voor circulaire detailhandel om zich geclusterd te vestigen op Isselt stellen we een aantal specifieke voorwaarden. Deze voorwaarden verschillen per soort kringloopwinkel. Grofweg zijn er drie soorten kringloopwinkels: 1.

De ideële kringloopwinkel, zonder winstoogmerk. Vaak worden deze winkels geëxploiteerd door een (ideële) stichting of een andere organisatie. Verkoop is hier maar één van de activiteiten. Naast het verminderen van de afvalstroom zijn inkomsten voor het goede doel, maar ook vaak werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt belangrijke drijfveren. Goederen in deze winkels worden vaak om niet ingebracht door particulieren;

2.

De commerciële kringloopwinkel, gedreven door een ondernemer die hiermee in zijn bestaan voorziet. De goederen in deze winkels zijn vaak afkomstig uit woningontruimingen; 42

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

3.

De commerciële vintagewinkel. Ook hier gedreven door een ondernemer. Goederen (soms uitsluitend kleding, in andere gevallen juist weer uitsluitend meubels en woninginrichting) worden hier vaak verkocht voor een prijs die hoger kan liggen dan die van nieuwe artikelen van bijvoorbeeld Ikea of Zara. De goederen worden soms (al dan niet in consignatie) door particulieren ingebracht maar vaak bestaat de bedrijfsactiviteit juist (mede) uit het opsporen en opkopen van waardevolle goederen.

F IGUUR 16 D RIE SOORTEN KRINGLOOPWINKELS IN A MERSFOORT . VAN LINKS NAAR RECHTS: S TICHTING R ED EEN K IND ( IDEËEL), K RINGLOOP DE K EI ( COMMERCIEEL) EN V INTAGE F RIENDS ( VINTAGE ).

Naast deze, planologisch gezien, ‘echte’ winkels zijn er nog circulaire/recyclebedrijven die als belangrijkste activiteit het hergebruiken en/of opwaarderen van goederen hebben, en deze goederen daarnaast, als ondergeschikte activiteit, ook zelf verkopen. Voor deze laatste bedrijven is het, net als bij andere bedrijven, toegestaan om artikelen te verkopen zo lang er niet meer dan 10% van het brutovloeroppervlak van het bedrijf voor verkoop wordt gebruikt, met een maximum van 100 m². Voorwaarden kringloopwinkels Voor de overige bedrijven willen we vestiging op Isselt‐Midden (‘de Hals van Isselt’) onder voorwaarden toestaan. Voor ideële kringloopwinkels geldt dan dat de inzameling ‘om niet’ verricht wordt, dat de tweedehands goederen voornamelijk van particulieren afkomstig zijn en dat de verkoop ook weer aan particulieren gebeurt. Verder moet het vooral om volumineuze goederen gaan, zoals kasten, bedden, stoelen, bankstellen etc., en mag voor andere goederen (kleding, boeken, servies) niet meer dan 30% van het totale vloeroppervlak worden gebruikt. Daarnaast is het belangrijk dat er ook werkgelegenheid wordt geboden voor mensen met een achterstand tot de reguliere arbeidsmarkt en/of een bijdrage op onderwijsvlak, zoals stageplekken voor detailhandel en dienstverlening.

De bestaande commerciële kringloopwinkels en commerciële vintagewinkels, die mede aan de wieg hebben gestaan van het cluster aan circulaire activiteiten, willen we ‐ waar nodig ‐ legaliseren. Zij hebben immers een (ondernemers)risico genomen en zijn daarmee pioniers voor de circulaire economie in Amersfoort. Bovendien is gebleken dat de activiteiten geen negatieve invloed hebben op de huidige winkelstructuur maar juist bijdragen aan een duurzaam karakter binnen het merk Amersfoort. We onderzoeken of het mogelijk is om ook voor deze groep voorwaarden vast te stellen in het bestemmingsplan. Indien een bedrijf aan de voorwaarden voldoet krijgt het een omgevingsvergunning voor een beperkte detailhandelsfunctie. De omgevingsvergunning kan worden gehecht aan het specifieke bedrijf in de bedrijfsruimte. Indien het gebruik van de bedrijfsruimte in de toekomst anders wordt, kan de omgevingsvergunning vervallen. Hierbij stellen wij de volgende voorwaarden voor: 

Maximaal 30% van het brutovloeroppervlak wordt gebruikt voor de verkoop van kleine (niet‐ volumineuze) detailhandelsgoederen



Minimaal 30% van het brutovloeroppervlak wordt gebruikt voor werkplaatsactiviteiten (reparatie, herstel en upcycling van ingezamelde goederen voor verkoop)

43

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021 

Een inspanningsverplichting om een bijdrage te leveren aan arbeidsmarktafstandoverbruggende werkgelegenheid en/of een bijdrage te leveren op onderwijsvlak, zoals stageplekken voor modeacademiestudenten.

Autodealers In de gemeentelijke bestemmingsplannen is de vestiging van autodealers niet als detailhandel bestemd maar is de ‘handel/reparatie van auto’s en motorfietsen, reparatie‐ en servicebedrijven’ opgenomen in de Staat van bedrijfsactiviteiten. Hierdoor is een bestemming ‘Bedrijf’ geschikt voor autodealers, dit in het verlengde van het zogenaamde ‘abc‐beleid’ dat sinds begin jaren zeventig in Nederland gebruikelijk is. In de Provinciale Ruimtelijke Verordening worden autodealers echter beschouwd als volumineuze detailhandel. Vanwege de eisen die de PRV stelt aan oppervlakteneutrale verplaatsing van volumineuze detailhandel zijn eventuele verplaatsingen van autodealers de facto onmogelijk geworden. Om de bestemmingen in overeenstemming te krijgen met het daadwerkelijk gebruik moeten deze bij een komende bestemmingsplanwijziging/omgevingsplan worden aangepast.

Webwinkels De verschuiving van aankopen van fysieke winkels naar webwinkels is ook de afgelopen jaren verder toegenomen. We zien dit terug in dagelijkse goederen (van 3% in 2016 naar 5% in 2018) maar vooral in niet‐ dagelijkse goederen (van 19% in 2016 naar 24% in 2018)8. Om oneerlijke concurrentie met fysieke winkels te voorkomen zijn pure webwinkels uitsluitend toegestaan in woonwijken indien ze voldoen aan de bestemmingsplanregels voor ‘Beroepen en bedrijven aan huis’. De belangrijkste daarvan zijn:   

Geen afhaal, vanwege ‘verkeersaantrekkende werking’; Maximaal 35% van de woning mag in gebruik zijn als internetwinkel; Geen showroom.

Op bedrijventerreinen zijn webwinkels niet toegestaan wanneer consumenten er in de gelegenheid worden gesteld om producten te bekijken. In dat geval beschouwen we ze als detailhandel. Een showroom is dus niet toegestaan. Pick‐up points op bedrijventerreinen zijn alleen toegestaan na het doorlopen van een planologische procedure.

Leegstand en transformatie De verwachte toename van de winkelleegstand is en blijft een punt van zorg. Oplopende leegstand zorgt voor diverse problemen:    

‘Gaten’ in de winkelgebieden, waardoor de aantrekkelijkheid terugloopt Hierdoor wordt de kans op meer leegstand groter (‘leegstand is besmettelijk’) In minder succesvolle gebieden wordt de kans groter dat het winkelvastgoed gebruikt wordt voor criminele/ondermijnende activiteiten; Als de huurprijzen dalen als gevolg van het overaanbod van winkelruimte biedt dit een kans voor de succesvollere ondernemers op de minder succesvolle locaties. Zij krijgen de mogelijkheid om te verhuizen naar de betere plekken. Hierdoor verslechtert echter de locatie die ze achterlaten.

Om de huidige en toekomstige winkelleegstand het hoofd te bieden nemen we een aantal maatregelen. Omdat de markt voor winkelpanden op incourante locaties slecht is, en de druk op de woningmarkt omgekeerd evenredig is, worden er regelmatig aanvragen ingediend voor een Omgevingsvergunning strijdig gebruik met het bestemmingsplan. Als die aanvraag gehonoreerd wordt en de winkel dus een woning wordt, dan is de kans meestal nihil dat dit ooit nog een winkel wordt. Daarnaast zijn er soms panden die buiten de winkelgebieden liggen maar wel een winkelbestemming hebben, die langer dan 18 maanden leeg staan. In beide gevallen zou het goed zijn om de winkelbestemming te laten vervallen.

8

Koopstromenonderzoek 2018. 44

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Verder werken we waar mogelijk mee aan initiatieven uit de markt om leegstaand winkelvastgoed te transformeren. Voorbeelden hiervan zouden kunnen zijn: het pand van Hudson’s Bay (deels) en het Amicitia‐ complex.

F IGUUR 17 P AND AAN DE P IETER J ELLES T ROELSTRALAAN WAAR NAAST EEN VIOOLBOUWER VOORHEEN EEN BUURTSUPERMARKT GEVESTIGD WAS . O P DERGELIJKE PLEKKEN KAN DE DETAILHANDELSBESTEMMING ( IN DIT GEVAL EEN GEMENGDE BESTEMMING ) VERVALLEN .

45

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Bijlagen Definitie bezoekmotieven Boodschappen doen

Het doen van de dagelijkse boodschappen, meestal bij supermarkten, maar ook drogisterij, apotheek, dierenbenodigdheden, tabaksproducten en bloemen/planten vallen in deze categorie.

Gericht aankopen doen

Naar een specifieke winkel gaan voor een aankoop waarvan men van te voren al (vrijwel precies) weet wat men gaat kopen. Verblijfsduur is beperkt en vaak slechts in één winkel. Merk en uitvoering is vaak van minder belang. Voorbeeld: een doosje schroeven, een huishoudtrap, enveloppen.

Gericht winkelen

Naar een winkelgebied gaan voor een aankoop waarvan men van te voren ongeveer weet wat men gaat kopen. Vergelijking is van belang, men bezoekt vaak meer dan één winkel. Merk en/of uitvoering zijn ook van belang. Voorbeeld: hardloopschoenen, een spijkerbroek, een boek.

Niet‐gericht winkelen

Naar een winkelgebied gaan om te ‘funshoppen’. Het is zeker de bedoeling om iets te kopen maar nog niet duidelijk is wat. Verblijfsduur is een paar uur tot een hele dag, er worden diverse winkels bezocht, vaak gecombineerd met horeca of cultuur. Voorbeeld: ‘iets om aan te trekken’, ‘iets voor in huis’.

Snuffelen/dwalen

Naar een winkelgebied gaan om rond te kijken, niet noodzakelijkerwijs met het doel om met iets thuis te komen. Men vindt het leuk om rond te lopen en af en toe een interessante winkel of horecagelegenheid te bezoeken. Aankopen zijn hier vaak ‘impulsaankopen’. Voorbeeld: antiek, tweedehandswinkel, kleding in boetieks, partijgoederen. Vaak gecombineerd met horeca of cultuur.

Uitgaan/dansen/festival/bioscoop

Naar een winkelgebied gaan om uit te gaan, met name in de avond. Dit kunnen permanente bezoekdoelen zijn zoals een dansgelegenheid of bioscoop, maar ook tijdelijke zoals een festival.

Koffie drinken, lunchen en dineren

Naar een winkelgebied gaan om gebruik te maken van ‘lichte horeca’. Dit zijn vaak ‘winkelondersteunende’ horecagelegenheden. De functie is gelijk en verschilt alleen in het moment van de dag.

Kapper/persoonlijke verzorging

Naar een winkelgebied gaan om zich te laten verzorgen. Het bezoek aan het winkelgebied is daarmee bewust gepland. Men is weliswaar geruime tijd in het winkelgebied maar vooral in het betreffende pand. Combinatiebezoek is niet vanzelfsprekend.

Diensten, waaronder reparaties

Vergelijkbaar met kapper/persoonlijke verzorging. Grootste verschil bij reparaties is dat de consument over het algemeen ofwel twee keer naar het gebied komt (voor het brengen en voor het halen van het artikel) ofwel enige tijd in het gebied moet doorbrengen als het artikel wordt gerepareerd. Ook: hypotheekadvies, reisbureaus etc.

(Tand)arts, instanties etc.

Naar een winkelgebied gaan omdat men een bezoek moet brengen aan een medische of vergelijkbare voorziening of een andere instantie. Andere voorbeelden: fysiotherapeut, ophalen van rijbewijs of paspoort op het stadhuis.

46

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Bewegen/sporten

Naar een winkelgebied gaan om gebruik te maken van een al dan niet commerciële sportvoorziening zoals een dansschool, fitness‐ of yogastudio.

Museum/rondleiding/theater

Naar een winkelgebied gaan met een cultureel doel, zoals het bezoeken van een museum of stadsrondleiding, of een theater. Soms gecombineerd met een vorm van winkelen of horeca. Ook bibliotheekbezoek valt hieronder.

Ontmoeten in de openbare ruimte

Naar een winkelgebied gaan om vrienden of kennissen te ontmoeten in de openbare ruimte. Draagt in principe niet direct bij aan het economisch functioneren van het winkelgebied maar kan wel van invloed zijn op de sfeer.

47

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Voorbeelden moodboards deelgebieden

48

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

49

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

50

Winkelen, Boodschappen doen, Ontmoeten ‐ Nota Detailhandel 2021

Nota Detailhandel 2021 en de Omgevingswet Op of na 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Dit heeft ook gevolgen voor het detailhandelsbeleid. Het beleid wordt dan opgenomen in de gemeentelijke Omgevingsvisie, uitgewerkt in een programma en de kaders en regels komen uiteindelijk in het Omgevingsplan. In onderstaande tabel is aangegeven waar de diverse onderwerpen uit de Nota Detailhandel in worden opgenomen. Omgevingsvisie Handhaven bestaande detailhandelsstructuur Consolideren en concentreren in:  Stadshart;  Drie stadsdeelwinkelcentra (Emiclaer, Vathorst en Leusderweg)  Zeven buurt‐ en wijkwinkelcentra Inzetten op transformatie winkels buiten deze gebieden Beleid voor Stadshart:  Functiemenging  Intensivering  Versterking ontmoetingsfunctie  Juiste verhouding winkelen en horeca  Ruimte voor daghoreca Locaties voor PDV/GDV  In bestaande winkelcentra; op bedrijventerreinen alleen volumineuze detailhandel

Programma Nadere uitwerking van beleid voor deelgebieden in het stadshart; inzet op profilering waaronder pilot Kamp Inventariseren detailhandelscapaciteit Nadere uitwerking:  Hoe realiseren we randvoor‐ waarden voor een aantrek‐ kelijk winkelgebied?  Stimuleren functie‐ verandering of verplaatsing niet goed gelegen detail‐ handel Monitoren  Leegstand  Periodiek koopstromen‐ onderzoek

Uitzondering circulaire detail‐ handel op bedrijventerreinen

51

Omgevingsplan Kaders & regels, onder meer:  Beperkingen voor nieuwe supermarkten en nieuwe winkels  Schrappen detailhandelsbestemming  Perifere detailhandel: geen bruin‐en witgoed, fietsen en sport op bedrijventerreinen  Regels voor circulaire detailhandel  Max. oppervlakte‐eisen voor ondergeschikte detailhandel  Regels voor webwinkels in woonwijken en op bedrijven‐ terreinen